Кіріспе

Жоғарғы аяқтың жүйкесі – адам және басқа жануарлардың жоғарғы аяғындағы жүйке. Ол брахиалды плексстен бастау алатын бес негізгі жүйкенің бірі. Медиан жүйкесі брахиалды плексстің бүйірлік және медиалдық жіптерінен пайда болады, сондай-ақ C6 және C7 (бүйірлік жіп) және C8 және T1 (медиалдық жіп) жұлын тамырларынан да үлестер алады. Медиан жүйкесі – карпальді туннель арқылы өтетін жалғыз жүйке. Карпальді туннель синдромы – карпальді туннельде медиан жүйкесінің қысылуы салдарынан туындайтын жағдай.

Құрылымы

Орталық жүйке, қолдың қозғалыс торабының бүйірлік және орталық бағаналарынан шығатын тармақтардан пайда болады, қолдың, алқызылдың және қолдың алдыңғы бөлігі арқылы өтеді және қолдың бұлшық еттерін қамтамасыз етумен аяқталады.

Қолы

Бракхиалды плексінің бүйірлік және орталық бауларынан сигналдар алғаннан кейін, медиандық жүйке терс-мажор бұлшық етінің төменгі жиегінен қолтық астынан қолға кіреді. Одан кейін тік төмен қарай өтеді және бицепс брахи (жоғарыда) және брахиалис (төменде) арасындағы брахиальдық артерияның сыртына қарай жүреді. Бастапқыда, ол артериядан сыртқа қарай және иық буынының алдында орналасқан; кейін артерияның ішкі жағына өтіп, қолдың дистальді бөлігінде артерияға медиалды бағытта және иық қуысына дейін жүреді. Иық қуысының ішінде медиандық жүйке брахиальдық артерияның ішкі жағынан өтеді.

Алқа

Ортаңғы жүйке жамбас қуысындағы брахиальдық артерияның медиалды жағымен жалғасады және пронатор тересінің екі басы арасынан өтеді, биципиталдық апоневроздың (бицепстің апоневрозы) астында және брахиалис бұлшығының үстінде орналасады. Ол бүйір артериясын (брахиальдық артерияның тармағы) кесіп өтеді, пронатор тересінің терең басымен бөлініп жатады. Бұл бағытта ортаңғы жүйкеге ортаңғы артерия (алдыңғы сүйек аралық артерияның тармағы) ілеседі. Содан кейін, ретинакулум иілгішінен (білезік) шамамен 5 см жоғарыда, ол қолға қарай, flexor digitorum superficialis (медиалды жағында) және flexor carpi radialis (латеральды жағында) арасынан шығады. Ортаңғы жүйке алдыңғы сүйек аралық артериямен бірге жүреді және flexor pollicis longus және flexor digitorum profundus бұлшықтарының латеральды жартысын иннервациялайды (ал ульнарлық жартысы, flexor carpi ulnaris сияқты, ульнарлық жүйкемен қамтамасыз етіледі). Ол пронатор квадрат бұлшығын иннервациялаумен аяқталады. Бұл жүйке бұлшықеттерді қамтамасыз етумен қатар, алыс радиульнарлық буын мен білезік буынын да қамтамасыз етеді. Жүктілік кезінде қолға қызмет ететін ортаңғы артерия кері тартылады. Алайда, кейбір адамдарда ортаңғы артерия кері тартылмайды және ортаңғы жүйкеге жақын қолға қарай жүреді. Рише-Канье анастомозы, егер қолдың медиан жүйкесінің қайталанатын тармағы мен ульнарлық жүйкесінің терең тармағы арасында байланыс болса, пайда болуы мүмкін.

Бағалау

Ұйқылау, мазасыздық, ауырсыну немесе бұлшықет әлсіздігі белгілері пайда болған кезде түрлі бағалаулар жүргізіледі, оның ішінде пациенттің жеке бағалаулары, симптомдарды тудыру немесе күшейту мақсатындағы провокациялық сынақтар, сезім және моторлық функцияларды тексеру, сондай-ақ диагностикалық жабдықтар. Пациенттердің симптомдар мен функцияларын бағалауға арналған көп қолданылатын өлшемдер – Бостонның карпальді туннельді сауалнамасы (BCTQ) және оның қысқартылған нұсқасы – CTS 6, қол, иық және алақанның қабілетсіздігі (DASH) және жоғарғы аяқ-қолдың функционалдық индексі. Ортаңғы жүйкенің бүкіл ұзындығы бойынша еркін қозғалысын және жылжуын тексеру үшін жоғарғы аяқ-қолдың кернеу сынағы қолданылады. Фейлен, Тинель және Дюркан сынақтары карпальді туннель синдромы жағдайында білезіктегі қысымды бағалау үшін қолданылады. Сезімдік тексеру ортаңғы жүйкенің сезімдік функциясымен байланысты дерматомалар бойынша монофиламенттер немесе екі нүктелі дискриминация құралдарын пайдалану арқылы жүргізіледі. Моторлық функцияларды тексеруде ортаңғы жүйке зақымдануынан ең көп зардап шеккен алақанның тенарлық бұлшық еттерін зерттеуге баса назар аударылады. Көптеген функционалдық сынақтарға динамиметрияны қолдана отырып, ұстау және қысу күшін, сондай-ақ Пурдудің 9 тесікті сынағы және басқа бағалау құралдары арқылы жалпы және ұсақ моторлық координация қабілетін бағалау кіреді. Беткі немесе инелік электромиографияны қолданатын электродиагностикалық тексеру кеңінен қолданылатын диагностикалық бағалау болып табылады, ол жүйке қысылуының/зақымдануының нақты орнын анықтай алады немесе орталық нерв жүйесінің басқа да жағдайларын жоққа шығарады, олар ортаңғы жүйке зақымдануын имитациялай алады. Сонографиялық бейнелеу ортаңғы жүйкенің мөлшерін, пішінін және қозғалысын нормативтік мәндермен салыстыруға мүмкіндік береді және нерв қысымының орнын немесе себептерін анықтауға көмектеседі, бұл әсіресе карпальді туннельде араласуды таңдауда маңызды. Бұл бағалаулардың комбинациясы басқа жағдайларды жоққа шығару, жүйке зақымдануының немесе қысылудың орнын анықтау, симптомдардың жасырын себептерін (мысалы, тендонит) анықтау, жүйке зақымдануының ауырлығын анықтау және пациенттің ерекшеліктеріне сүйенген жеке емдеу жоспарларын жасау үшін пайдалы. Мұндай ортаңғы жүйке бағалауларының комбинациясы карпальді туннель синдромын бағалауда ең көп расталған.