Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Күрделі жүйелерді тұтастай қарастыру
Examining complex systems as a whole
Жүйелік ойлау – әлемнің күрделілігін бөліктерге бөлмей, тұтастық пен байланыстар арқылы түсінудің бір жолы. Ол күрделі жағдайларда тиімді әрекеттерді зерттеу және дамытуға, жүйелік өзгерістерге қол жеткізуге мүмкіндік береді. Жүйелік ойлау жүйелік теория мен жүйелік ғылымдарға негізделіп, сонымен қатар оларды дамытуға үлес қосады.
Systems thinking is a way of making sense of the complexity of the world by looking at it in terms of wholes and relationships rather than by splitting it down into its parts. It has been used as a way of exploring and developing effective action in complex contexts, enabling systems change. Systems thinking draws on and contributes to systems theory and the system sciences.
Птолемей жүйесі мен Коперник жүйесі
Жүйе термині көп мағыналы: Роберт Хук (1674) оны өзінің "Әлем жүйесі" атты еңбегінде әртүрлі мағыналарда қолданған, олар Гиппарх пен Птолемейдің жұлдыз каталогында тізімделген. Хуктің бұл тұжырымына Ньютонның (1687) "Табиғат философиясының математикалық принциптері" атты еңбегінің үшінші кітабында (әлем жүйесі, яғни физикалық жүйе) толыққанды жауап берілген. Ньютонның динамикалық жүйелерді пайдалану тәсілі бүгінге дейін қолданылып келеді. Қысқасы, Ньютон теңдеулері (теңдеулер жүйесі) үшін оларды шешудің әдістері бар.
The term system is polysemic: Robert Hooke (1674) used it in multiple senses, in his System of the World, which are cataloged in Hipparchus and Ptolemy's Star catalog. Hooke's claim was answered in magisterial detail by Newton's (1687) Philosophiæ Naturalis Principia Mathematica, Book three, The System of the World (that is, the system of the world is a physical system). Newton's approach, using dynamical systems continues to this day. In brief, Newton's equations (a system of equations) have methods for their solution.
Қайталама бақылау жүйелері
1824 жылға қарай Карно циклы инженерлік қиындық тудырды, ол физикалық қондырғының қыздыру және салқындату жұмыс сұйықтықтарының жұмыс температурасын қалай сақтау керектігіне байланысты болды. 1868 жылы Джеймс Клерк Максвелл физикалық қондырғының айналу жылдамдығын басқару мәселесіне қағидалар жиынтығын және шектеулі шешім ұсынды. Максвеллдің шешімі Джеймс Уотттың (1784) физикалық қондырғының тұрақты жылдамдығын сақтауға (бірақ міндеттеп орындамауға) арналған центробегті тежегішіне (Q элементі ретінде белгіленеді) ұқсас болды (яғни, Q Максвеллдің анықтамасы бойынша, тежегіш емес, тежеуішті білдіреді). Максвеллдің жүйедегі қозғалыс теңдеулерін сызықтық түрге келтіру арқылы жасаған тәсілі, шешудің жеңілдетілген әдісін берді. Содан кейін теңдеулер жүйесін шешу әдістері зерттеу нысанына айналды, мысалы, кері байланыс басқару жүйелерінде, тұрақтылық теориясында, шектеулерді қанағаттандыру мәселелерінде, біріктіру алгоритмінде, типтік қорытындылар жасауда және т.б.
By 1824 the Carnot cycle presented an engineering challenge, which was how to maintain the operating temperatures of the hot and cold working fluids of the physical plant. In 1868 James Clerk Maxwell presented a framework for, and a limited solution to the problem of controlling the rotational speed of a physical plant. Maxwell's solution echoed James Watt's (1784) centrifugal moderator (denoted as element Q) for maintaining (but not enforcing) the constant speed of a physical plant (that is, Q represents a moderator, but not a governor, by Maxwell's definition). Maxwell's approach, which linearized the equations of motion of the system, produced a tractable method of solution. Methods for solutions of the systems of equations then become the subject of study, as in feedback control systems, in stability theory, in constraint satisfaction problems, the unification algorithm, type inference, and so forth.
Қолданбалар
Ендеше, қалай жүйелердің құрылымын өзгерту арқылы біз қалаған нәрсені көбірек, ал қажетсіз нәрсені аз өндіре аламыз? MIT-тің Джей Форрестері орташа менеджердің жүйедегі ықпал ететін негізгі тұстарды – жүйедегі шағын өзгерістер мінез-құлықта үлкен өзгерістерге алып келуі мүмкін жерлерді – өте дәл табуға қабілетті екенін айтады. – Доннелла Медоуз, (2008) «Жүйелерде ойлау: Бастауыш нұсқа» 145-бет.
"So, how do we change the structure of systems to produce more of what we want and less of that which is undesirable? MIT’s Jay Forrester likes to say that the average manager can guess with great accuracy where to look for leverage points—places in the system where a small change could lead to a large shift in behavior".— Donella Meadows, (2008) Thinking In Systems: A Primer p.145