Кіріспе

Жағаға арналған киімнің түрі

Некершіф (neck (n.) + kerchief сөздерінен жасалған), кейде жаға, жаға немесе шарф деп те аталады, ашық ауада жұмыс істейтін немесе тұратын адамдармен байланысты, олардың ішінде шаруалар, ковбойлар және теңізшілер бар. Бүгінде оны көбінесе скауттарда, қыз-скауттарда және басқа да ұқсас жастар ұйымдарында кездестіруге болады. Некершіф үшбұрышты немесе тіктөртбұрышты матадан жасалады. Ұзын қабырғасы үшбұрыштың ұшына қарай оралады, бір бөлігі оралмайды. Содан кейін некершіф мойынға байланып, ұштары түйіледі немесе сырғанауышпен (слайдпен) немесе бекіткішпен (воггльмен) бекітіледі.

Әскери-теңіз

Теңізшілер киетін мойын орамал шаршы пішіндес болады, және орау алдында диагональ бойынша екіге бүктеледі, содан соң үшбұрыштың ұшынан гипотенузаға қарай оралады. Орамал киген адамның арқасына, көйлек жеңінің астына немесе үстіне салынады, ал ұштары алға қаратылады. Оралған ұштары мойынға айналып, алдыңғы жағында кездескенше оралады, онда олар түйінмен, мысалы, риф түйіні немесе сырғанау түйінімен, немесе резеңке таспа немесе басқа бекіткіш құралдармен (сойқы немесе мойын орамал ұстағышы деп аталады) бекітіліп, төмен ілінеді. Сырғанау түйіні (қарапайым риф немесе шаршы түйінге қарағанда) мойын орамалға бірдеңе ілігіп қалған жағдайда босап, мойынды қысып қалу қаупін азайтады. Америка Құрама Штаттарының Әскери-теңіз күштерінің теңізшілері Американдық Азаматтық соғыстан бері қара мойын орамал киіп келеді. Қазіргі уақытта ол кіші кызметкерлердің ерлер киім үлгісінің, сондай-ақ әйелдердің жазғы киім үлгісінің бір бөлігі болып табылады.

Скаутинг

Скауттар қозғалысы мойынға орамалды формасының бір бөлігі етеді. Көбінесе рәсімдік зат саналатын мойынжапқы, скаутинг дәстүрінде пайдалы далалық құрал ретінде үйретіледі. Жазылған мойынжапқыны алғашқы медициналық жәрдем көрсету үшін үшбұрышты таңғыш ретінде пайдалануға болады. Скауттық мойынжапқының пайда болуы Роберт Баден-Пауэллдің 1896 жылы Екінші Матабеле соғысына қатысуымен байланысты; ол британдық армиядағы американдық скаут Фредерик Рассел Бернхаммен бірге жұмыс істеді. Баден-Пауэлл Бернхамның киім кию стилін қабылдады, соның ішінде "мойынға бос байланған сұр түсті матадан жасалған орамал, күннен қорғау үшін". 1908 жылы "Ұлдарға арналған скаутинг" кітабымен скауттар қозғалысын бастаған Баден-Пауэлл скаут формасының бір бөлігі ретінде мойынжапқы немесе шарфты міндеттеді, ол "Оңтүстік Африка полициясына басшылық еткенімдегі адамдарым киген формаға өте ұқсас" деді. Ол былай деді: "Әр топтың өз шарф түсі болады, өйткені топтың абыройы шарфқа байланысты, сондықтан оны таза және түзу ұстауға ерекше көңіл бөлу керек". Бастапқыда скауттардың мойынжапқылары әртүрлі түйіндермен байланды, бірақ 1920 жылдардың басында АҚШ-та пайда болған және скаутинг әлеміне жылдам тараған "woggle" немесе жылғыш пайдаланылды. Әр скаут тобы әртүрлі үлгідегі және түсті мойынжапқыға ие болады. Көптеген елдерде әр скаут тобы өз түсін таңдайды. Түстер әдетте "топ түстері" болып табылады, олар топқа немесе жергілікті қауымдастыққа ерекше тарихи мағынаға ие болуы мүмкін. Скауттар лагерьлерінде және жамборелерде бұл мойынжапқылар бөлімшелерді, кіші лагерьлерді немесе лагерьдің барлық бөлігін көрсетеді. Скауттар шараларында көңіл көтеру үшін әртүрлі шарфтар естелік ретінде қолданылады, ал халықаралық жиындарда елдердің шарфтарымен алмасу кең таралған.

Канадада көптеген топтар түсті мойынжапқыларды пайдаланса да, міндетті емес, бірыңғай үлгідегі тартан мойынжапқы да бар: скауттар үшін қызыл түсті ақ клеткалы, Cubs үшін қара жасыл түсті алтын клеткалы. Клеткалы өрнектің қалың және жұқа жолдары Морзе әліпбиімен "CANADA" деген сөзді жасайды. Австралияда Квинсленд штаты бүкіл штат үшін бір ғана қоңыр түсті мойынжапқыны пайдаланады, ал басқа штаттар топтарға, Venturer Unit-тері мен Rover Crew-ларына өз мойынжапқыларын таңдауға мүмкіндік береді. Аймақтық және филиалдық командалардың да өз мойынжапқылары бар. Венгрияда, сондай-ақ АҚШ сияқты елдердегі венгр диаспорасының қауымдастықтарында галстук түсі әр топ үшін ерекше емес, ұлттық болып табылады: 10 жасқа дейінгілер үшін ашық көк, 11 жастан асқандар үшін шөп жасыл. Басқа елдерде жеке қарауылдар өз мойынжапқыларымен анықталады, сондықтан топтарда бір уақытта көптеген әртүрлі мойынжапқылар болуы мүмкін. Бұл екі жағдайда да мойынжапқы мен оның түсі жеке сәйкестік мәселесі болып табылады және топтың немесе қарауылдың символына айналады. Мойынжапқылар скаутингте маңызды рәсімдік функцияларды да атқара алады, мысалы, 1-ші Гилвелл скаут тобы Ағаш белгісін аяқтағаннан кейін арнайы мойынжапқы тартады. Кейбір дәстүрлі скауттар қауымдастықтары бастапқыда скауттар кигендей, төртбұрышты, бүктелген мойынжапқыны пайдаланады.

Саяси жастар қозғалыстары

Нацистік Германияда «Гитлер югенд», «Deutsches Jungvolk» және «Bund Deutscher Mädel» ұйымдарының барлығы бірыңғай киімдерінің бір бөлігі ретінде қара түсті мойын орамал таққан, көбінесе ол көйлектің жағасының астына бүктеліп салынатын. 1935 жылы Германияда тыйым салынған скауттық қозғалысынан осы үлгі алынған деген болжам бар. Көптеген коммунистік мемлекеттерде «Пионерлер» қозғалысының мүшелері қызыл түсті мойын орамал таққан, кейде оны толық киіммен бірге кимейтін. Бұл Қытай мен Вьетнамда бүгінге дейін сақталып келеді.