Зілтелендінің ықтималдығы және ғимараттардың қауіпсіздігі

Кіріспе

Жер сілкінісінен ғимаратқа немесе жүйеге зақымдану мүмкіндігі

Сейсмикалық қауіп немесе жер сілкінісі қаупі – болашақта болатын жер сілкінісі салдарынан құрылыс ортасына және адамдардың денсаулығына тигізетін әсер ету мүмкіндігі. Сейсмикалық тәуекел, көптеген басқару мақсаттары үшін, белгілі бір кезеңде болуы мүмкін қауіпті құбылыстардың әлеуетті экономикалық, әлеуметтік және экологиялық салдары ретінде анықталады. Жоғары сейсмикалық қауіпті аймақта орналасқан ғимарат, егер ол дұрыс сейсмикалық еңгізерлік принциптерге сәйкес салынған болса, төмен қауіпке ие болады. Ал, керісінше, сейсмикалық белсенділігі төмен аймақта орналасқан, сұйықтануға бейім топыраққа салынған кірпіш ғимарат, одан да жоғары қауіпке ұшырауы мүмкін. Қалалық сейсмикалық қауіп – бұл қалаларға тән мәселелерді қарастыратын ерекше бір сала. Қауіпті анықтау және төтенше жағдайларға жауап беру үшін жер сілкінісі сценарийлерін пайдалануға болады.

Сейсмикалық тәуекелді анықтау

Сейсмикалық тәуекелді анықтау – тәуекелді азайту бойынша шешім қабылдаудың негізі және тәуекелді басқарудың маңызды қадамы. Ірі корпорациялар және басқа да кәсіпорындар (мысалы, жергілікті әкімдіктер) ғимараттарды нығайтуға немесе төтенше жағдайларды жоспарлау сияқты басқа да тәуекелді азайту шаралары үшін шектеулі қаражатты қалай тиімді бөлу керектігін анықтау үшін өздерінің "портфеліндегі" мүліктерді талдайды. "Портфельдегі" әрбір нысанның тәуекелін есептеу кезінде, құрылымдық зақымдардан туындаған, сондай-ақ жабдықтардың, иеліктің және қызмет тоқтатылудың салдарынан болатын адам өміріне қауіптілік және экономикалық шығындар ескеріледі. Мемлекеттік органдар (жергілікті, облыстық және федералдық агенттіктер) де өз портфельдерін ұқсас талдаудан өткізеді. Сумен жабдықтау, автомобиль және теміржол көліктері, электрмен жабдықтау жүйелері сияқты инфрақұрылымдардың өзара байланысы да ескеріледі. Сақтандыру компаниялары өз қызметінде тиісті сақтандыру тарифтерін анықтау, белгілі бір ауданда сақтандыру полистерінің артық жиналуын қадағалау және қайта сақтандыру сатып алу үшін сейсмикалық тәуекел бағалауларын тұрақты түрде пайдаланады. Белгілі бір қала үшін сейсмикалық тәуекелді есептеудің қарапайым әдісі көшелерді аралап зерттеуді қамтиды. Егер сейсмикалық қауіп деңгейі белгілі болса, зақымдану көбінесе белгілі үлгілерге сәйкес келеді. Сейсмикалық тәуекелді анықтау көбінесе сейсмикалық модельдеуге арналған компьютерлік бағдарламалар арқылы жүзеге асырылады, олар сейсмикалық қауіп туралы деректерді пайдаланады және оларды ғимараттар, көпірлер, электр станциялары және т.б. сияқты құрылымдар мен нысандардың сезімталдығымен біріктіреді. Нәтиже экономикалық зиянға немесе құрбан болуға ықтималдықтарды көрсетеді, мысалы, HAZUS компьютерлік бағдарламасы. Алынған нәтижелер ғимараттардың түрлері үшін сейсмикалық тәуекелдің жалпы көрсеткіші ретінде қолданылуы мүмкін, бірақ кез келген жеке ғимараттың нақты сейсмикалық тәуекелі айтарлықтай өзгеруі мүмкін және оның нақты конструкциясы мен жағдайына байланысты болады. Жеке ғимарат немесе нысан үшін нақты деректерді жинау және талдау – сейсмикалық тәуекелді бағалаудың ең қымбат және күрделі аспектілерінің бірі. Құрылымның құрамдас бөліктерінің "назақтығын" немесе сейсмикалық төзімділігін есептеуге қол жеткізген жағдайда прогресске қол жеткізіледі. 1999 жылы ASTM коммерциялық мүліктердегі сейсмикалық залал бағалауына қатысты нұсқаулықтарды жариялады, бұл әдетте ең жоғары ықтимал залал немесе PML туралы есептер деп белгілі. Бұл нұсқаулықтарда жұмыстың көлемі, сарапшының біліктілігі және залал бағалау туралы есеп беруге қатысты дұрыс терминология көрсетілген.

The determination of seismic risk is the foundation for risk mitigation decision making, a key step in risk management. Large corporations and other enterprises (e. g., local governments) analyze their 'portfolio' of properties, to determine how to best allocate limited funds for structural strengthening of buildings, or other risk reduction measures such as emergency planning. In calculating the risk of each facility in the 'portfolio', potential life safety and economic losses due not only to structural damage, but also to equipment, contents and business interruption are considered. Public agencies (local, state governments and federal agencies) similarly analyze their portfolios. The interconnections of infrastructures such as water, road and highway, and electric power systems are also considered. Insurance companies routinely employ estimates of seismic risk in their operations to determine appropriate insurance rates, monitor over accumulation of policies in a small area, and purchase reinsurance. A simplified method of calculating seismic risk for a given city, involves the use of a street survey. If you know the level of seismic hazard, the damage generally follows established patterns. Seismic risk is often determined using a seismic modeling computer programs which uses the seismic hazard inputs and combines them with the known susceptibilities of structures and facilities, such as buildings, bridges, electrical power switching stations, etc. The result gives probabilities for economic damage or casualties, for example the HAZUS computer program. While the results can be used as a general measure of seismic risk for types of buildings, the actual seismic risk for any individual building may vary considerably and will depend upon its exact configuration and condition. Acquiring and analyzing the specific data for an individual building or facility is one of the most expensive and daunting aspects of seismic risk estimation. Progress is made if one can calculate the 'fragility' or seismic capacity of the components within a structure. In 1999, ASTM produced guidelines for reporting seismic loss estimates on commercial properties, commonly known as Probable Maximum Loss or PML reviews. These guidelines specify the scope of work, qualifications of the reviewer, and proper nomenclature for reporting loss estimates.

Сейсмикалық қауіпті азайту

Сейсмикалық қауіпті төтенше жағдайларға жауап беруді жақсарту және негізгі инфрақұрылымды дамыту арқылы азайтуға болады. Жер сілкінісіне дайындық қағидалары жер сілкінісінен туындаған төтенше жағдайларды жоспарлауға көмектеседі. Құрылыс нормалары сейсмикалық қауіпті басқаруға бағытталған және ғимараттарға жер сілкінісі қозғалысының әсері туралы білім артаған сайын жаңартылып отырады. Жер сілкінісінен болатын зиянды азайтуға белсенді түрде жасалатын осы шаралар сейсмикалық күшейту деп аталады. Дегенмен, бұл өзгерістер әдетте бірден қоғамдағы сейсмикалық тәуекелді төмендетпейді, себебі қазіргі ғимараттарды жаңа нормаларға сәйкес жаңарту міндетті емес.