Кіріспе

Ішкі жанатын қозғалтқыштың құрамдас бөлігі

Пистондық қозғалтқышта цилиндрдің басы ("бас") цилиндрлердің үстінде орналасқан, ол жану камерасының төбесін құрайды. Бүйірлік клапанды қозғалтқыштарда бас – бұл тұтандыру шамдарын және мүмкін жылуды тарату қабырғаларын қамтитын қарапайым металл пластина. Көбірек дамыған жоғары клапанды және жоғары кәмшақты қозғалтқыштарда бас – кіру және шығу каналдарын, сондай-ақ көбінесе салқындатқыш каналдарды, клапандық механизм компоненттерін және отын инжекторларын қамтитын күрделі металл блок.

Баллондардың саны

Пистондық қозғалтқышта әдетте цилиндрлер қатарына бір цилиндр басы тиесілі болады. Көптеген қазіргі заманғы "тікелей" (қатарлы) орналасқан қозғалтқыштар барлық цилиндрлерге қызмет ететін жалғыз цилиндр басын пайдаланады. "V" немесе "жазық" орналасқан қозғалтқыштарда әдетте екі цилиндр басы қолданылады (әр цилиндр қатарына бір-бірден), бірақ шағын көлемдегі "тар бұрышты" V қозғалтқыштары (мысалы, Volkswagen VR5 және VR6 қозғалтқыштары) екі қатарды қамтитын бір цилиндр басын қолданады. Көптеген радиалдық қозғалтқыштарда әр цилиндр үшін бір бас болады, бірақ бұл көбінесе моноблок түрінде болады, онда бас цилиндрдің ажырамас бөлігі ретінде жасалады. Бұл мотоциклдерде де жиі кездеседі, мұндай бас/цилиндр бөлшектері "бочкалар" деп аталады. Кейбір қозғалтқыштар, әсіресе өнеркәсіптік, теңіздік, электр энергиясын өндіру және ауыр жүк тасуға арналған орташа және үлкен қуатты дизельдік қозғалтқыштар (ірі жүк көліктері, локомотивтер, ауыр техника және т.б.) әр цилиндр үшін жеке цилиндр басына ие. Бұл жөндеу шығындарын азайтады, себебі бір цилиндрдегі бір ғана бұзылған бас, барлық цилиндрлерге арналған үлкен әрі қымбат құрылғының орнына ауыстырылуы мүмкін. Мұндай конструкция қозғалтқыш өндірушілеріне жаңа цилиндр бас конструкциясын қажет етпей, әртүрлі орналасқан және/немесе әртүрлі цилиндр саны бар қозғалтқыштар "отбасын" шығаруға мүмкіндік береді.

Бүйір клапандары бар қозғалтқыштар

Жағалық клапанды қозғалтқышта клапан механизмінің барлық бөліктері блок ішінде орналасқан, сондықтан бас әдетте қозғалтқыш блогының үстіне болтталған қарапайым металл пластина болып келеді. Жағалық клапанды қозғалтқыштар бұрын кең таралған, бірақ қазір автомобильдерде көнеріп қалған, олар негізінен шөп шабу машиналары, арамшөп кескіштер және бензопилалар сияқты кішкентай қозғалтқыштарда ғана кездеседі.

Қорытынды температурасы

Қабылдау-Шығару (IOE) қозғалтқыштары бүйірлік клапанды және жоғары клапанды конструкциялардың элементтерін біріктіреді. 1900-жылдардың басында американдық мотоциклдерде кеңінен қолданылған IOE қозғалтқышы 1990 жылға дейін шектеулі санда өндірісте болды. IOE қозғалтқыштары бүйірлік клапанды қозғалтқыштардан тиімдірек, бірақ сонымен қатар күрделірек, үлкен және өндіруге қымбат.

Жоғарғы қозғалтқыштар (OHV және OHC)

Үстіңгі клапанды (OHV) немесе үстіңгі білікшелі (OHC) қозғалтқышта цилиндр басында "порттар" деп аталатын бірнеше ауа ағыны жолдары болады. Сіңіру порттары отын-ауа қоспасын сіңіру коллекторынан жану камерасына жеткізеді, ал шығару порттары жану камерасынан пайда болатын газдарды түтін коллекторына шығарады. Порттарды клапандар ашып-жабады, мұнда сіңіру порттары шығару порттарынан алдында да, артында да орналасқан. Цилиндр басы тұтандыру шамдарын, ал сумен салқындатылатын қозғалтқыштарда салқындатқыш арналарын да қамтиды.

Жоғарғы клапанды (OHV) қозғалтқыштар

Қозғалтқыш блогында орналасқан бір ғана кәмшафт барлық клапандарды іске қосу үшін итергіштер мен тербелгіштерді пайдаланады. OHV қозғалтқыштары әдетте, тиісінше OHC қозғалтқыштарынан гөрі ықшамдау болады, және аз бөліктер өндірісті арзанға түсіреді, бірақ олар көбінесе OHC конструкцияларымен алмастырылды, кейбір американдық V8 қозғалтқыштарынан басқа.

Жоғарғы кәмшақты (OHC) қозғалтқыштар

Үстіңгі кәмшақты (OHC) қозғалтқышта кәмшафт(тар) күйдіру камерасының үстіндегі цилиндр басына орналастырылады. Итергіштерді жою клапан механизмінің инерциясын азайтады және жақсартылған каналдарға орын береді, бұл екеуі де қуатты арттыру мүмкіндігін ұсынады. Бір үстіңгі кәмшақты (SOHC) қозғалтқышта кәмшафт клапан қатарларының арасында немесе бір клапан қатарының тікелей үстінде орналасуы мүмкін (качақтарды тапеттермен алмастыру). SOHC қозғалтқыштары 1960 жылдардан 1990 жылдарға дейін кеңінен қолданылды (итергіштерді жою, бірақ әлі де качақтарды пайдалану).

Екі үстіңгі кәмшақты (DOHC) қозғалтқыштар кәмшафтты ығысқан клапандардың әр қатарының тікелей үстіне орналастырады (ішкі – кіріс, сыртқы – шығару). DOHC конструкциялары клапандардың жақсырақ қиылысуын қамтамасыз етеді, бұл жоғары айналымдарда жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Олар әдетте, ұқсас OHV немесе SOHC қозғалтқыштарынан үлкен (әсіресе ені). Компоненттердің көп болуы өндіріс құнын арттырса да, DOHC қозғалтқыштары 1990 жылдардан бері автомобильдерде кеңінен қолданылуда.