Кіріспе

Испаниядағы қала Dénia (lang es) – Испанияның Аликанте провинциясындағы тарихи жағалау қаласы, Коста Бланкада Аликанте мен Валенсияның арасында орналасқан және Марина-Альта аймағының орталығы әрі сот орыны. Денияның тарихи мұрасына ибериялықтар, гректер, римдіктер, ислам, Наполеон және христиандық цивилизациялардың ықпалы тиген. 2024 жылғы мәлімет бойынша, қаланың халқы 49 700 адамды құрайды, бірақ жаз айларында туристердің келуімен бұл көрсеткіш екі еседен астам артады.

Тарих

Бұл жерде адамдар ежелгі заманнан бері қоныстанғандығының куәліктері бар, ал жақын жердегі төбелерде маңызды Иберия ескерткіштері сақталған. Б.з.д. 4 ғасырда бұл Марсель немесе Эмпури грек колониясы болған, мүмкін, Страбон айтқан Hēmeroskopeion (Ημεροσκοπείον) – “күзет мұнарасы”. Пуника соғыстарында Римнің одақтасы болды, кейін Диана құдайының атымен аталып, Рим империясының құрамына кірді. Б.з.д. 1 ғасырда Квинт Серторий мұнда римдік теңіз базасын құрды. 636-696 жылдары вестготтар билігінде Толедоға бағынышты епископтық орын болды. Иберияны мұсылмандар басып алғаннан кейін және Кордова халифатының таратылуынан соң Дения (دانية, ) Валенсия жағалауының және Ибицаның бір бөлігін билеген Тайфа мемлекетінің астанасы болды. Мұжахид ибн Юсуф ибн Али бастаған сақалиба – құлдар, халифаттың әлсіреуінен пайдаланып, Дения провинциясын бақылауға алды. Сақалибалар өздерін босатып, мемлекетті басқарды, оның ықпалы Майорка аралына және оның астанасына дейін жетті. 1076 жылы сақалиба тайфасы тәуелсіздігін жоғалтты, оны Сарагосаның билеушісі Ахмад аль-Муктадир басып алды, және 1091 жылға дейін Альморавидтердің шапқындарына дейін оның билігінде қалды. Мұсылман арабтары бұл жерде қамал-бекініс салды, ал қаланы төрт жылдай басып ұстаған француз әскері оны 19 ғасырдың басында қайта жаңартты. 1244 жылы христиандар қаланы қайта басып алды. Бұл қаланың құлдырауына себеп болды, мұсылман халқының көп бөлігі жер аударылғаннан кейін қала дерлік тоқтап қалды. Кейіннен Валенсия үкіметі оны қайта қоныстандырды. 1298 жылы феодқа айналдырылып, 1431 жылдан бастап Сандовал әулетінің иелігінде болды, бірақ қаланың өзі 1455 жылы Арагон тағына қайтарылды. 1487 жылдан бастап маркизат болған Дения, Испанияның Филипп III-нің сүйіктісі, Лерма герцогы Франсиско Гомес де Сандовал и Рохас арқасында көптеген жеңілдіктерге ие болды. Мористерді қуу туралы (1609) жарлық шығарылғаннан кейін тағы бір құлдырау кезеңі басталды, нәтижесінде 25 000 адам маркизатты тастап кетті, бұл жергілікті экономиканы қиын жағдайға түсірді. Испания мұрагерлік соғысы кезінде 1707 жылдың маусым айында Дения 9 000 француз әскерімен қоршалды, олар қала қабырғаларының бірнеше бөлігін артиллериямен бұзды, бірақ шілдедегі шабуылдары шағын гарнизонмен тойтарылды, шабуылдаушылардың көп шығынға ұшырауына байланысты 27 күннен кейін қоршау алынды. Дегенмен, сол жылдың қарашасында Дения француз әскерлерінің қолына түсті. 1713 жылы Утрехт шарты Людовик XIV-нің немересі Анжу герцогы Филиппті Испания королі (Филипп V ретінде) мойындады, осылайша Дения испан билігіне қайта оралды. Ол 1803 жылы испан тажымен қайта сатып алынды, содан кейін Дения сауда порты ретінде маңызды рөл атқара бастады. 1800 жылдан бастап 1930 жылдардың соңына дейін, Испания азаматтық соғысы басталарға дейін Денияда ағылшын құрғақ жеміс саудагерлері тұрды.

Климат

Деньяның климаты Жерорта теңіздік (Köppen Csa), қыстары жұмсақ, жаздары ыстық. Жылдық орташа температура 18 °C (64 °F) жоғарылайды және жауын-шашын мөлшері шамамен ең суық айдың (қаңтар) орташа температурасы 12 °C (54 °F) шамасында, ал ең ыстық айдың (тамыз) орташа температурасы 26 °C (79 °F) шамасында. Қыркүйек және қазан айларында жауын-шашынның мөлшері 200 мм-ден асады, ал қараша айында 100 мм-ге жуық жауын-шашын жауады. Жаз – ең құрғақ маусым, бірақ толығымен жаңбырсыз емес, себебі ол орташа есеппен шамамен жаңбыр алады, алайда шілде айында жауын-шашын мөлшері 5 мм-ден кем болады, бұл ай ең күннөлді ай болып табылады. Күзде дауылдар жиі болады, жылына шамамен 15 дауылды күн тіркеледі. Қала жылына шамамен 2750 сағат күн сәулесін көреді.

Көлік

Ибица мен басқа Балеар аралдарына паром күнделікті қатынайды. Қала сонымен қатар FGV басқаратын, Аликантеден таулар арқылы өтетін 1000 шақырымдық темір жол желісінің солтүстік терминалы болып табылады (халық арасында "Лимон экспресі" деп белгілі). Бұл ерекше туристік темір жол емес, жыл бойында көлік қызметін ұсынады және қала тұрғындарына арналған.

Мәдениет

Ошақ шашу мерекесі әр наурыз айында тойланады. Қаланың түкпір-түкпірінде үлкен қағаз қамырдан жасалған мүсіндер орнатылып, кейін өртеледі. "Теңіздегі бұқалар" деген мағына беретін Bous a la Mar шілде айында өтіледі. Апталық фестивальдің ең қызықты бөлігі – Маркиз де Кампо басты көшесімен шабатын бұқаларды тамашалау, ал оларды Жерорта теңізіне дейін қуып жететіндер, олармен бірге жасалған бұқалар аренасына батыл кіреді. 1974 жылдан бері суретші әрі мүсінші Жоан Кастежон осы қалада тұрады. 1999 жылы қала оны Денияның құрметті ұлы деп жариялады. 2015 жылдан бері Дения ЮНЕСКО-ның Гастрономиялық шығармашылық қаласы атағын иеленді. Las Marinas аймағында танымал шеф-аспаз Кике Дакостаның 3 жұлдызды Мишлен мейрамханасы орналасқан.

Спорт

Дениа қаласының жергілікті футбол командасы Club Deportivo Dénia деп аталады және Испанияның үшінші лигасынде ойнайды.