Реджинальд Хебер: Англиялық дін қызметкері және ақын өмірі

Кіріспе

Ағылшын дінбасы және әдебиет адамы Реджинальд Хебер (21 сәуір 1783 – 3 сәуір 1826) – ағылшын англикан епископы, әдебиет адамы және гимн жазушы. 16 жыл ауылдық пастор болып қызмет еткеннен кейін, 42 жасында қайтыс болғанға дейін Калькутта епископы қызметін атқарды. Бай жер иесі мен дін қызметкерінің ұлы Хебер Оксфорд университетінде ақын ретінде танымал болды. Бітіргеннен кейін ол Скандинавия, Ресей және Орталық Еуропаға кең саяхат жасады. 1807 жылы дінге бейімделген ол әкесінің бұрынғы приходын, Шропширдегі Ходнетті басқарды. Ол гимндер мен жалпы әдебиеттер жазды, соның ішінде 17 ғасырдың дін қызметкері Джереми Тейлордың еңбектерін зерттеді. 1823 жылдың қазан айында Калькутта епископы болып тағайындалды. Ол көп саяхаттап, оның қоғдамының рухани және жалпы тұрмыс жағдайын жақсарту үшін жұмыс істеді. Ауыр міндеттер, қолайсыз климат және нашар денсаулық салдарынан ол Үндістанда үш жылдан кем уақыт өткен соң құлдырап қайтыс болды. Оның құрметіне онда және Лондондағы Сент-Пол соборында ескерткіштер орнатылды. Оның гимндер жинағы қайтыс болғаннан кейін жарық көрді. "Қасиетті, Қасиетті, Қасиетті! Құдай, Әлемнің Бастысы" гимні Ынтымақ күнінде жиі орындалады, ал "Жарқын және ең жақсысы" Эпифания күнінде жиі айтылады.

Өскен жері мен балалық шағы

"Хебер" тегі, әлдебір "Хейберг" – Йоркширдің Крейвен ауданындағы төбеден шыққан болуы мүмкін, осы аймақта осы әулет пайда болған. Хеберлер Мартон поместьесінің иелігінде болды және Елизавета I патшайым тұсында оларға елтаңба берілді. Ричард Хебер – Томас Хебер мен Елизавета Атертонның ұлы, ал Елизавета Атертон Ричард Атертонның немересі болды. 1752 жылы Ричард Хебер әйелінің туысынан мұра ретінде Шропширдегі Ходнет Холл поместьесі мен жерін алды. Бұл Ходнет қауымына демеушілік ету құқығын да қамтыды. 1766 жылы Ричард Хебер қайтыс болғаннан кейін, оның інісі Реджинальд, ол Чеширдегі Малпас қауымының қоса ректоры болған, Шропширдегі поместьеге ие болды және Ходнеттің ректоры да болды. Оның Мэри Бейлимен жасаған алғашқы некесінен Ричард Хебер деген ұл туды, ол белгілі кітап коллекционері және Оксфорд университетінің парламент мүшесі болды. Мэри Бейли қайтыс болғаннан кейін Мэри Аллансонмен екінші некесінен тағы екі ұл туды, үлкені 1783 жылдың 21 сәуірінде Малпаста дүниеге келді және әкесінің құрметіне Реджинальд деп аталды. Бристоуда ол Джон Торнтонмен танысты, олар өмір бойы дос болып қалды, екеуі де шіркеу тарихы мен сенімдеріне қызығушылық танытты. Хебердің өмірбаяуын жазған Артур Монтефиоре Хебердің Торнтонға жазған ұзақ хатын білімді дінтанушыға лайық деп бағалады. 1800 жылдың қазан айында Хебер Оксфордтың Брассеноз колледжіне қабылданды; Торнтонның Кембриджге бару шешімі Хеберге өкініш келтірді.

Оксфорд

Брассеноз колледжімен туыстық байланыстар болды, Хебердің ағасы Ричард сол кезде колледж мүшесі болса, әкесі бұрынғы мүше болған. Колледж директоры Уильям Кливер, Реджинальд Старшийдің досы және Ходнет Холлға жиі келіп тұратын адам еді. Бірінші курста Хебер латын тіліндегі өлеңдер сайысының жүлдесін жеңіп алды және романтик ақын ретінде жергілікті даңққа ие бола бастады. 1803 жылы ол "Палестина" атты ұзын өлеңін Ньюдигейт жүлдесіне ұсынды. Кейін бұл өлең Уильям Кротч тарапынан жарияланып, музыкаға алынды және 1822 жылы У. Оуэн Пуга оны уэльс тіліне аударды. Монтефиоре 1902 жылы оны "[19-шы] ғасырдың бірінші жартысындағы ең сәтті және танымал діни өлең" деп сипаттады. 1804 жылдың ақпанында Реджинальд Старшийдің қайтысынан Ходнеттегі Сент-Люк шіркеуінің қызметі бос қалды, бұл Хебердің дін қызметкері болуға шешім қабылдауына түрткіс болған болуы мүмкін, бірақ ол бұл шешімді бірнеше жылге кейінге қалдырды. Дипломдық емтихандарда ол ерекше көзге түспесе де, абыройлы баға алды. Монтефиоре сол кездегі бір көзқарасты келтіреді: Хебердің университет өміріне қосқан ең басты үлесі ресми академиялық жетістіктерден тыс салаларда болды, әсіресе ол ойшыл, ақын және шешен болды: "Реджинальд Хебер – жарқырауы анық да тұрақты жұлдыз еді". 1804 жылдың жазында ол бакалавр дәрежесін алып, Оксфордтағы All Souls College-тің мүшесі болып сайланды. Сонымен қатар, ол ағылшын прозасы бойынша жазған эссесі үшін университет бакалавр жүлдесін жеңіп алды.

Еуропалық сапар

Хебер мен Торнтон диплом алғаннан кейін Еуропаға кең саяхат жасауды жоспарлаған еді. Алайда, 1804 жылы Наполеон соғыстары Еуропаның көп бөлігіне баруды қиындыққа толы етті, сондықтан олар сапарларын 1805 жылдың жазына дейін кейінге қалдырды және Франция мен Италия арқылы әдеттегі жолдың орнына Швеция, Норвегия және Финляндия арқылы Ресейге аттанды. 1805 жылдың шілдесінде олар Швециядағы Гетеборгке сапар шекті, содан кейін Вэне́рн және Уддевалла арқылы солтүстікке қарай Норвегиядағы Кристианияға (Осло) жетті. Қысқа тоқталыстан кейін олар қиын Довре аймағы арқылы Тронхеймге жол тартты, онда олар алғаш рет шаңғы тебуді көрді (Хебер оны «мұз тебу» деп атады). Содан кейін олар оңтүстік-шығысқа бұрылып, Швецияға қайта кірді және Уппсала арқылы Стокгольмге сапарлады. Қыркүйек айының соңында олар Ботния шығанағын кесіп өтіп, Швеция билігіндегі Финляндияның Або (Турку) қаласына, Еуропаның ең солтүстік университетіне жетті. Олар шығысқа қарай жол тартты және қазан айының соңында Санкт-Петербургке келді. Олар қалада екі ай болды; британдық елшіліктің ықпалды байланыстары арқылы олар көпшілікке жабық орындарға, соның ішінде Қысқы сарайдағы патша Александрдың жеке бөлмелеріне баруға мүмкіндік алды. Олар қаладағы көптеген мұсылман халқы Рамазанды тойлағанда мұсылман құдайына табынуды өз көздерімен көрді; Хебер мешітте жиналған көпшілікті «Англиядан кеткеннен бері көрген ең лайықты және зейін қойған қауым» деп сипаттады. Хебер мен Торнтон жаңа жылдан кейін Санкт-Петербургте қалуды және мүмкіндігі болса Германия арқылы үйлеріне оралуды жоспарлаған. Бірақ 1805 жылдың 2 желтоқсанында Наполеонның Аустерлицтегі жеңісі және одан кейінгі келісімдер олардың жоспарына кедері келтірді. Оның орнына олар Ресейде қалу мерзімін ұзартты және 31 желтоқсанда Санкт-Петербургтен 1805 жылы 500 шақырымдық сапармен Мәскеуге шәйікпен аттанды, онда 3 қаңтарда келді. Олар бұл қалада қонақжайлылықты сезінді – Хебер үйіне жазған хатында оны «үлкен ауыл» деп атады – және көптеген көрнекті азаматтармен және дін қызметкерлерімен достық қарым-қатынас орнатты. Олар 13 наурызда Крым мен Қара теңізге қарай оңтүстікке қарай дилижанспен жолға шықты. Бұл сапар оларды Дон өзенінің алабындағы казак жері арқылы алып өтті. Хебер Ново-Черкаскідегі Пасха мерекесінің түнгі тойы туралы еске алады: «Хордың жұмсақ, қайғылы әндері және таң атқанда «Мәсіх қайта тірілді» деген толық хорға бірден ауысуы – ақынның немесе суретшінің қызығушылықпен зерттейтін нәрсесі еді». Крымда Хебер аймақтың ірі мұсылман қауымының әдет-ғұрыптарын және тұрмыс-тіршілігін байқады. Ол шығыс сәлемімен қарсы алынуына ризашылық білдірді. Еуропадағы соғыс жағдайы Хебер мен Торнтонға Польша, Венгрия, Австрия және Германия арқылы Гамбург портына өтуге мүмкіндік берді. Гамбургте екі саяхатшы лорд Морпеттің жеке яхтасына мініп, Англияға қарай жүзіп, 1806 жылдың 14 қазанында Ұлы Ярмутқа жетті.

Heber and Thornton had planned to follow their graduation with a Grand Tour of Europe. However, in 1804 the Napoleonic Wars made much of Europe inaccessible, and so they delayed their departure until the summer of 1805 and took a route through Sweden, Norway and Finland to Russia, instead of the usual journey through France and Italy. In July 1805, they sailed for Gothenburg in Sweden, then travelled northward by stage coach, via Vänern and Uddevalla, to Kristiania (Oslo) in Norway. After a short stay there, they moved through the wild Dovre Region to Trondheim, where they observed the practice of skiing for the first time (Heber referred to it as "skating"). They then turned south east, re entered Sweden and travelled through Uppsala to Stockholm. Towards the end of September they crossed the Gulf of Bothnia to Åbo (Turku), site of Europe's most northerly university, in the part of Finland then under Swedish rule. They proceeded eastwards and reached St Petersburg at the end of October. They spent two months in the city; through influential British Embassy contacts they visited places generally closed to the public, including Tsar Alexander's private quarters in the Winter Palace. They experienced Muslim worship at first hand as the city's large Muslim population observed Ramadan; Heber described the crowds gathered for prayer in an improvised mosque as "the most decent and attentive congregation [he] had seen since leaving England." Heber and Thornton had meant to remain in St Petersburg until after the New Year, then if possible return home through Germany. This was thwarted by Napoleon's victory at Austerlitz on 2 December 1805 and the treaties that followed. Instead they extended their stay in Russia, leaving St Petersburg on 31 December 1805 by sledge for the 500 mile journey to Moscow, where they arrived on 3 January. They found it a hospitable city—in a letter home Heber refers to it as an "overgrown village"—and they made friends with many of its leading citizens and clergy. They left by stage coach on 13 March, heading south towards the Crimea and the Black Sea. This took them through the Cossack country of the Don River Basin. Heber sent home a vivid account of the night celebrations for Easter at Novo Tcherkask, the Cossack capital: "The soft plaintive chaunt of the choir, and their sudden change at the moment of daybreak to the full chorus of 'Christ is risen' were altogether what a poet or a painter would have studied with delight". In the Crimea, Heber observed the manners and practices of the region's large Muslim community. He expressed pleasure at being greeted with the oriental salaam. The course of the war in Europe had meanwhile shifted to allow Heber and Thornton to pass through Poland, Hungary, Austria and Germany to the port of Hamburg, At Hamburg the two travellers boarded Lord Morpeth's private yacht and sailed for England, arriving at Great Yarmouth on 14 October 1806.

Қауымның діни қызметкері

Англияға оралғаннан кейін Хебер Оксфордта діни қызметке дайындалды, онда әдебиетпен айналысуға уақыт тапты, университет саясатында белсенділік танытты және қарбалас әлеуметтік өмірге ие болды. 1807 жылдың ақпан айының соңында ол диакен болып тағайындалды және 24 мамырда Оксфорд епискобынан толыққанды дін қызметкерінің дәрежесін алды. Содан кейін ол Ходнеттегі отбасылық шіркеудің ректоры болып тағайындалды; кейін ол өз қызметін «пастор мен помещик арасындағы аралық бекет» деп сипаттады. Бастапқыда ол уақытын өзінің приходы мен Оксфорд арасында бөлісіп, All Souls-тағы міндеттерін орындады. Ол сол кезде өзінің діни көзқарасын толық анықтай алмады; Торнтонға жазған хатында ол әлі де ізденісте екенін мойындады: «Маған дұға ет, жақын досым, шындыққа көздерім ашылсын, және егер Құдай қаласа, оның қызметінде табандылықпен тұра аламын, тыныш оймен және таза санамен осы міндетті атқарамын». Бала кезінен жоғары шіркеу дәстүрінде тәрбиеленген Хебер фракциялық бәсекелестіктің күшті қарсыласы болды; ол ақырында англикандық спектрдің ортасында, жоғары шіркеу мен евангелистік бағыттар арасында өз орнын тапты, мүмкін евангелистерге сәл жақындаған. 1813 жылдың қыркүйегінде Хебер Шрусбериде Британдық және шетелдік Библия қоғамына уағыз айтты, ол студенттік кезінен бері мүшесі болған миссионерлік ұйым. Хьюзтің айтуынша, уағыз Хебердің шетелдегі миссиялық жұмысты қолдау туралы алғашқы ресми мәлімдемесі болды. Ол Дархемде канондық лауазымға тағайындалудан бас тартты, оның орнына Ходнеттегі жұмысын жалғастыруды жөн көрді, онда 1814 жылдан бастап оған кіші інісі, пастор Томас Хебер көмектесті, ол 1816 жылы 31 жасында қайтыс болғанға дейін оның көмекшісі болды. Көмекші пасторды тағайындау Хеберге әдебиетпен айналысуға көбірек уақыт бөлуге және 1815 жылы Оксфордта Бэмптон лекцияларын оқуға шақыруды қабылдауға мүмкіндік берді. Ол «Христиандық жұбатушының тұлғасы мен міндеті» тақырыбын таңдады; лекциялар сериясы 1822 жылы жарық көрді.

Тағайындау

Калькутта кафедрасы 1814 жылы құрылды. Ол Үндістан субконтинентінің және Цейлонның көп бөлігін, сондай-ақ Австралияны және Африканың оңтүстік бөлігін қамтыды. Сол кезде Үндістанның бақылау кеңесінің төрағасы Чарльз Уильямс Винн болды, ол Хебердің Оксфордтағы ескі досы еді. 1822 жылдың желтоқсанында Уильямс Винн Хеберге хат жазып, досына тікелей қызмет ұсынбады – мәтіні бас тартуға дайын екенін күткендей болды, – бірақ Хебер қаласа лауазымға ие болу мүмкіндігін қалдырды. Хебердің шетелдегі миссионерлік жұмысына ұзақ жылдардан бері қызығушылығы болған; ол SPG-ні ғана емес, сонымен қатар жақында құрылған оның евангелистік серіктес ұйымы – Чиркеу миссионерлік қоғамын (CMS) да қолдады, ал Оксфордта оқып жүргенде Британдық және шетелдік Киелі кітап қоғамын (BFBS) құруға көмектесті. Хебер бұл қызметке қызығушылық танытты, өйткені алыс елдерге деген ынтасы ерте саяхаттарымен күшейді, бірақ оның алғашқы реакциясы сақтықпен болды. 1823 жылдың 1 маусымында Хебер Кантерберий архиепискобының қатысуымен Ламбет сарайында Калькутта епископы болып ресми түрде тағайындалды. Екі аптадан кейін ол Амелия және қызы Эмилимен бірге Үндістанға жол тартты.

Қызметте

Жаңа епископ 1823 жылғы 10 қазанда Калькуттаға келді. Генерал-губернатор Лорд Амхерст жасаған салтанатты тағайындаудан кейін Хебер 12 қазан күні, жексенбіде Сент-Джон соборындағы шіркеуде епископ ретінде алғашқы уағызын айтты. Ол өзінің ізашарының қайтыс болуына дейін аяқталмаған істерден және епископсыз өткен ұзақ үзілістен туындаған көптеген қиындықтарға тап болды. Басты мәселе – 1820 жылы Миддлтон құрған, жергілікті дін қызметкерлерін даярлайтын Бишоп колледжі еді, оның дамуы қаржылық және басқару мәселелеріне байланысты тоқтап қалған. Хебер кең ауқымды қаржы жинау, үкіметті жер мөлшерін ұлғайтуға көндіру және құрылыс бағдарламасын қайта бастау арқылы жобаны жаңғыртты; бірнеше айдың ішінде колледж кітапхана мен жаңа ғибадатханаға ие болды. 1824 жылғы маусымда Хебер жақында Парламент қабылдаған заң бойынша берілген құқығын пайдаланып, алғашқы үндістандыққа диакондыққа бекітіп, діни қызметкерлік дәрежесін берді. Хебер үнді халқының өмірінің барлық саласына қызығушылық танытып, жергілікті тұрғындармен де, англикан емес шіркеулердің өкілдерімен де тез арада достық қарым-қатынас орнатты.

Саяхат

1824 жылғы 15 маусымда Хебер жеке капелланы Мартин Стоу және Калькутта архидиаконы Дэниел Корримен бірге Солтүстік Үндістанға саяхатқа шықты. Бастапқы жоспар бойынша, Ганг өзенінің жоғарғы ағысына қайықпен барып, содан кейін Гималайдың етегіне дейін құрлықпен, оңтүстікке және батысқа қарай Раджпутана арқылы Бомбейге жету көзделген еді. Тамыз айының басында саяхатшылар Ганг жазығындағы ең ірі қала – Бенареске (қазіргі Варанаси) жетіп, Хебер бірнеше апта сонда болды. Бұл қала еуропалықтарсыз, индуистер, сикхтер және буддистер үшін қасиетті, бірақ жақсы орналасқан CMS мектебі мен айтарлықтай христиан азшылығы бар толыққанды үнді қаласы болды. Хебер жаңа шіркеуді киеледі, ал ол ағылшын және хиндустани тілдерінде қасиетті мисса өткізгенде, көптеген христиандар мен индуистер шіркеуге ағылып келді. Саяхатшылар қыркүйек айының ортасында Бенарестен кетті. Аллахабадқа жеткен соң, олар қарулы сепуилерден құралған отрядтың сүйемелдеуімен құрлықпен жолға түсті. Олардың оңтүстікке қарайғы жолы ежелгі Моғол астанасы Делиге жеткізді, онда Хебер қартайған император Акбар Шах II-ге, оның қираған сарайында таныстырылды; Хебер император туралы «күшті әулеттің құрметті қирауы» деп жазды. Бомбейге сапардың соңғы кезеңінде Хебер Надиада аймақтың жетекші индуист дін қызметкері Сахаджананд Свамимен кездесті. Хебер Свамиді христиан дініне өткізуге үміттенген, бірақ кездесуде ол мұны істей алмағандықтан көңілі қалды. 19 сәуірде Хебер Бомбейге келді, ал бір аптадан кейін теңіз арқылы Калькуттадан келген Амелия және оның қыздары оны күтіп алды. Хебер Бомбейде төрт ай болды, содан кейін Калькуттаға тікелей қайтпай, Цейлонға соғып өтуге шешім қабылдады. Ол 25 тамызда Галлеге жетіп, Калькуттаға қайтпай тұрып, бес апта бойы негізгі қалаларды аралады. 16 ай болмағаннан кейін 1825 жылғы 19 қазанда ол Калькуттаға оралды.

Соңғы айлар

Хебер генерал-губернатор лорд Амхерстке ұзақ саяхатында білгендері мен көргендерінің көп бөлігін жеткізуді ниеттенді, ал Калькуттаға оралғанда егжей-тегжейлі есептер жазумен айналысты. Көптеген жергілікті мәселелер де Хебердің назарын қажет етті: Епископ колледжінің дамуының келесі кезеңі, хиндустани тілінің сөздігін дайындау және Абдул Масихтің, қарт лютеранның, Англикандық орденге қабылдануы. Бұл қабылдануға епископ Миддлтон бұрынғыда нақты себептерін атамай қарсылық көрсеткен болатын.

Уақыттың тарлығына қарамастан, Хебер 1826 жылдың 30 қаңтарында тағы да сапарға шықты, бұл жолы оңтүстікке қарай Мадрас, Пондичерри, Танжоре және соңында Траванкорға бет алды. Сапардың мақсатының бірі Оңтүстік Үндістанда сақталып келе жатқан каста жүйесі мәселесін зерттеу еді. Уотсонның мәлімдемесінше, сол кездегі бір гравюрада оның денесін "қызметшісі мен капелланы алып шығады, соңғысы тамаша фрақ пен цилиндрде". Оның жерлеу рәсімі келесі күні ол соңғы уағыздаған Сент-Джон шіркеуінде өтті; ол шіркеу ішінде, алтардың солтүстік жағында жерленді.

Ескерткіштер мен мұра

Хебердің епископтық қызметі қысқа болғанмен, ол едәуір әсер қалдырды, ал оның қайтысы туралы жаңалық Үндістанның түкпір-түкпірінен көптеген құрмет көрсетулерге әкелді. Сер Чарльз Грей, Оксфордтағы ескі досы және Калькуттаның бас судьясы, Хебердің көңілділігі, мақтанбастықтан ада болуы, жақсы мінезі, шыдамдылығы және мейірімділігі туралы айтты. Бірнеше қалада ескерткіштерге қаржы жинау үшін жазылу науқаны ашылды. Трихинополидегі Сент-Джон шіркеуінде бастапқыда қабір үстіндегі қарапайым тақтада Хебердің қайтыс болған күні мен орны көрсетілген, бірақ кейін ол әлдеқайда әсемделіп жасалды. Хебердің жергілікті дін қызметкерлерін даярлауға деген ықыласын көрсете отырып, қосымша қаржы жиналды. Епископ колледжінде Хебер стипендиясын тағайындау үшін; ал Трихинополиде неміс миссионері Кристиан Фридрих Шварц құрған мектеп Хебер есімді мемориалдық мектепке айналды. Хебердің қайтысы туралы хабар Англияға жетіп келгенге төрт ай уақыт кетті. Оксфордта Брасеноз және All Souls колледждерінің өкілдері лайықты ескерткіш үшін қор ашты; бұл идеяны Уильямс Винн қабылдады, ол Оксфордта емес, жалпыұлттық ескерткіш құруды қалады. Жиналған үлкен сомадан Чантрейге Лондонның Сент-Пол соборында орналасқан алып мәрмәр мүсін үшін 3000 фунт төленді. Ходнет және Малпас шіркеулерінде қарапайым ескерткіштер орнатылды. Сент-Асафта болған кезінде Хебер ақын Фелисия Хеманспен жақын дос болып, 1826 жылы ол "Азия журналында" "Епископ Хебердің естелігіне" арналған поэмалық құрметін жариялады. Летиция Элизабет Лэндон да Х. Мелвиллдің Хебердің өлімінен бейнеленген суретінің гравюрасына поэтикалық иллюстрация жазды, ол 1839 жылы Fisher's Drawing Room Scrap Book басылымында жарияланды. Хебердің есімі тез баспа беттерінде жарияланды; 1827 жылы оның гимндер жинағы жарық көрді, ал 1824-25 жылдары Солтүстік Үндістанға жасаған сапары кезінде жазған күнделігі 1828 жылы жарық көріп, үлкен коммерциялық сәттілікке ие болды. Амелияның 1830 жылы жарық көрген үш томдық өмірбаяны мен хаттар жинағы одан аз танымал болды. Келесі жылдары Хебердің өлеңдерінің әртүрлі жинақтары жарық көрді. Хьюз атап көрсетеді, кейбір жеңіл өлеңдер әдемі әрі көңілді болғанымен, жалпы сапасы соншалық, Хебер тек ақын болғанда, оны тез ұмытып кетер еді. Хьюз Хебердің тағы екі гимнін атап өтеді, олардың көбірек танылуға лайық екенін айтады: "Жер мен көкті жаратқан Құдай" және "Салқын Силоамның көлеңкелі ағысымен". Ол өзінің мысалымен және жазбалары арқылы "білімді таратуға үлкен үлес қосты, соның салдарынан ол қайтыс болған еңбек саласына қызығушылықты арттырды". Канаданың Англикан шіркеуі жыл сайын 4 сәуірде Хеберді еске алады. 1830 жылдың шілде айында Амелия Хебер британдық азаматқа айналған грек дипломаты граф Деметриус Вальсамакиге үйленді, кейіннен оған королева Виктория рыцарь атағын берді. Амелия 1870 жылға дейін өмір сүрді. Оның қызы Эмили Карлайл епискобының ұлы Алгернон Персиге үйленді, ал кіші қызы Харриет Хебердің досы Джон Торнтонның ұлына үйленді.

Although Heber's episcopate had been brief he had made a considerable impression, and news of his death brought many tributes from around India. Sir Charles Grey, an old Oxford friend who was serving as Calcutta's Chief Justice, spoke of Heber's cheerfulness, his lack of self importance, his good humour, patience and kindness. In several cities public subscriptions were opened to raise funds for monuments. In St John's church in Trichinopoly, initially a simple plaque above the grave recorded the date and place of Heber's death; this was in due course made much more elaborate. Reflecting Heber's interest in the training of local ordinands, further funds were raised to provide Heber scholarships at Bishop's College; in Trichinopoly a school founded by the German missionary Christian Friedrich Schwarz became the Heber Memorial School. It took four months for reports of Heber's death to reach England. At Oxford, representatives of Brasenose and All Souls opened a fund for an appropriate memorial; this idea was taken over by Williams Wynn, who wanted a national rather than an Oxford based monument. From the large sum collected, Chantrey was paid £3,000 for a huge marble sculpture that was placed in St Paul's Cathedral, London. More modest memorials were raised in the parish churches at Hodnet and Malpas. During his time in St Asaph, Heber became a good friend of the poet, Felicia Hemans, and in 1826 she published a poetic tribute "To the Memory of Bishop Heber" in The Asiatic Journal. Another tribute was provided by Letitia Elizabeth Landon with her poetical illustration to an engraving of a painting by H. Melville on the Death of Heber in Fisher's Drawing Room Scrap Book, 1839. Heber was soon commemorated in print; as well as the publication of his hymns collection in 1827, the journal that he had kept during his northern India tour of 1824–25 was published in 1828 and proved a great commercial success. Less popular was the three volume biography and letters collection that Amelia published in 1830. In the ensuing years various collections of Heber's poetry appeared. Hughes observes that although some of the lighter verses are neat and amusing, the general quality is such that had Heber been only a poet, he would quickly have been forgotten. Hughes mentions two more Heber hymns that, he says, deserve to be better known: "God that madest earth and heaven" and "By cool Siloam's shady rill". He led through example, and through his writings which "did much to spread knowledge of, and therefore interest in, the field of labour in which he died". The Anglican Church of Canada commemorates Heber on 4 April each year. In July 1830 Amelia Heber married Count Demetrius Valsamachi, a Greek diplomat who became a British subject and was later knighted by Queen Victoria. Amelia lived until 1870. Her daughter Emily married Algernon Percy, the son of the Bishop of Carlisle, and the younger daughter Harriet married a son of Heber's friend John Thornton.