Кіріспе

Төменгі Мысыр (مصر السفلى Miṣr as Suflā;) – Мысырдың ең солтүстік аймағы, Жоғарғы Мысыр мен Жерорта теңізі арасындағы Нилдің құнарлы дельтасынан тұрады, қазіргі Каирдің оңтүстігіндегі Эль-Аяттан және Дахшурдан басталады. Тарихи тұрғыдан алғанда, Ніл өзені Төменгі Мысырдағы дельтаның жеті тармағына бөлінген. Төменгі Мысыр номдарға бөлінді және б.з.д. 3600 жылдан кейін өркениет ретінде дамуын бастады. Кейіннен, Антикалық дәуірде және Орта ғасырларда гректер мен римдіктер оны Κάτω Αἴγυπτος немесе Aegyptus Inferior деп атады, екеуі де "Төменгі Мысыр" деген мағынаны білдіреді, ал копттар солтүстікке қатысты ескі атауды сақтап, Тсахеть немесе Псанемхит деп атады, бұл "Солтүстік бөлігі" дегенді білдіреді. Ол батыстағы Нифайат (Μαρεωτης) аймақтары немесе номдарына, шығыстағы Тиарабияға, солтүстік-шығыстағы Нимешшотиге және солтүстіктегі Башмурға (Башмурикалық) бөлінді. Шамполлион Дельтаның ортасында Петмур деп аталатын тағы бір аймақты атады, бұл Византиялық Стефанның Птимурис деп көрсеткеніне негіделген, бірақ бұл жеке аймақ па, әлде грек тілінде Башмур атауының өзгеше түрі ме, әлі анық емес. Мұсылмандық жаулап алудан кейін, Дельтаның орталық бөлігі әл Риф (الريف) деп аталды, бұл "ауыл, ауылдық аймақ" деген мағынаны білдіреді және ежелгі египеттік r:Z1 pr*Z1:niwtr pr, "ғибадатхана" сөзінен шыққан, себебі ауылдық аймақтар олардың басқаруында болды. Байырғы Тиарабияны құрайтын шығыс бөлігі "шет, жиек" деген мағынаны білдіретін аль Хаф (الهوف) деп аталды.

География

Бүгінде Ніл өзенінің дельтасы арқылы екі маңызды арна өтеді: бірі батыста Рашид қаласында, екіншісі шығыста Дамиетта қаласында. Дельта аймағы жақсы суға толып, арналар мен каналдармен тізілген. Негізінен Жерорта теңізіне жақындығының арқасында, Төменгі Мысырдың климаты елдің оңтүстік бөлігі – Жоғарғы Мысырдың климатына қарағанда қоңыл. Төменгі Мысырда температуралар аспайды және жауын-шашын мөлшері көп.

Тарих

Ол жиырма ауданға бөлінді, олар номдар деп аталды, ал біріншісі – Лишт қаласында орналасқан. Төменгі Египет көбінесе шөптесін және түрлі шөптер сияқты өсімдіктерге толы, дамылмаған жазықтар болғандықтан, номдардың ұйымдастырылуы бірнеше рет өзгерді. Төменгі Египеттің астанасы Мемфис қаласы болды. Оның қамқоршысы – кобра түрінде бейнеленген Ваджет қадірлі құдайы. Төменгі Египетті Қызыл Тақ – Дешрет бейнеледі, ал оның символы – папирус пен ара. Бірігуден кейін Төменгі және Жоғарғы Египеттің қамқоршы құдайлары ежелгі египеттіктердің барлығын қорғау үшін «Екі Бике» – Ваджет және Нехбет (құс түрінде бейнеленген) ретінде бірге бейнеленді. Шамамен б.з.д. 3600 жылға дейін Нил өзені бойындағы неолиттік египеттік қоғамдар өз мәдениетін егін өндіру және мал өсіруге негіздеді. Б.з.д. 3600 жылдан кейін египеттік қоғам тез өсіп, дамыған өркениетке қарай жылдам дамыды. Осы кезеңде Оңтүстік Леванттың қыш ыдыстарымен байланысты жаңа және ерекше қыш бұйымдары пайда болды. Мыс кеңінен қолдануға ие болды.