Кіріспе

Ешқайсысы да Ежелгі Грекияның Пелопоннес аймағындағы Спарта қаласы тарихының көп бөлігінде патшалар билік жүргізді. Спарта грек қалалары арасында ерекше болды, өйткені ол архаикалық дәуірден кейін де патшалығын сақтап қалды. Одан да ерекшелігі – екі патшаның бір уақытта билік етуі, олар архагеттер деп аталды және екі бөлек әулеттен шықты. Дәстүрге сәйкес, екі әулет – Агиадтар (Ἀγιάδαι) және Эврипонтидтер (Εὐρυποντίδαι) – Гераклдың ұрпақтары, Евристен мен Прокл егіздерінен тараған, олар Троя соғысынан екі буын өткен соң Спартаны бағындырған деп есептеледі. Дегенмен, әулеттердің өзі егіздердің немерелері, Агис I және Эврипонның есімдерімен аталады. Агиад әулеті Эврипонтид әулетінен жоғары тұрды. Спартаның ертерек патшаларының тізімдері болғанымен, б.з.д. VI ғасырдың ортасынан бұрынғы кез келген патшаның болғанына аз дәлел бар. Спарта патшалары Киринеяның ұқсас дорийлік патшаларына ұқсас, қайта-қайта болатын қаһармандық құлшылыққа ие болды. Патшалардың бірінші ұлдары, мұрагерлер ретінде, Агогтан босатылған жалғыз спарталық балалар еді; алайда, олар қалаған жағдайда оған қатыса алатын, және бұл олар таққа отырғанда олардың беделін арттырды.

Спартаның аңыз патшалары

Ежелгі гректер еркектерді әкелерінің атымен атаған, бұл олардың аталық тегін "id" жұрнағымен жасауға әкелді; мысалы, Атрейдің ұлдары Атрейдтер деп аталды. Патшалық үйлер үшін тектің негізін қалаушының немесе әулеттің алғашқы маңызды тұлғасының атынан атау құрылған. Сондықтан билеуші ​​отбасының бірнеше династиялық аты болуы мүмкін; мысалы, Агис I – Агиадтардың негізін қалады, бірақ ол Гераклид болған және оның ұрпақтары да сондай болған. Егер тегі белгісіз немесе жеткіліксіз белгілі болса, гректер өздерінің мәдени идеологиясына сүйене отырып, бірнеше стандартты болжамдар жасады. Агиадтар өздерінің атын алған атадан тараған тайпа ретінде қарастырылды. Ол өз атымен әулет құрған патша болған деседі. Бұл мифтеу тіпті жер-су атауларына да қатысты. Олар патшалар мен құдайлардың есімдерімен аталған деп есептелді. Патшалар өз діндерінде жиі құдайларға айналып кеткен.

Лацедемонидтер

Лакедемонидтер гректерді аңыз дәуірінен қамтиды, қазір Грекияда қола дәуірі деп есептеледі. Мифологиялық шежіре бойынша, патшалық Лелегтерден гректерге көшті. Жыл Лакедемонид Басқа да маңызды ақпарат шамамен Лакедемон Зевстің ұлы, Спартаның күйеуі шамамен Амыклас Лакедемонның ұлы. Ол Амыкла қаласын құрды. Аргал Амыкластың ұлы. Кинортас Амыкластың ұлы. Периер Кинортастың ұлы. Ойбалос Кинортастың ұлы. Тиндареос (Бірінші билік); Ойбалостың ұлы және Геленнің әкесі. Гиппокоон Ойбалостың ұлы, Тиндареостың інісі. Тиндареос (Екінші билік) Датасы жоқ жылдар ("c.") белгісіз.

Атреидтер

Атреидай (лат. Atreidae) - соңғы қола дәуіріне, немесе микендік кезеңге жатады. Мифологияда олар Персеидтер деп аталған. Атрей есімі хетт құжаттарында кездесетіндіктен, бұл әулет прототарихи болуы мүмкін.

Жыл Атреид Басқа да маңызды мәліметтер
шамамен 1250 ж.б.з.б. Атрейдің ұлы, Еленаның күйеуі - Менелай
шамамен 1150 ж.б.з.б. Ағамемнонның ұлы, Менелайдың сіңілісінің ұлы - Орест
шамамен 1100 ж.б.з.б. Орестің ұлы - Тисамен
шамамен 1100 ж.б.з.б. Прогнаустың қызы Ифитеяның күйеуі - Дион

Жылдарда нақты датасы жоқ ("c.") белгісіз.

Гераклидтер

Спартан патшалары Гераклидтер ретінде Гераклдан тегін шығарды, ол анасы арқылы Персейден тараған еді. Пелопоннеске кіруге рұқсат етілмеген Геракл, көшпелі өмірге шықты. Гераклидтер Евротас алқабында дорийлермен бірге билікке келді, олар, кем дегенде аңыз бойынша, Гераклидтердің қайтысы деп аталатын басып кіру кезінде оған енді; Атрейдтерді және кем дегенде микендіктердің бір бөлігін қуды. Жыл Гераклид Басқа да маңызды ақпарат шамамен Аристодем Аристомахтың ұлы және Аргеяның күйеуі шамамен Терас (регент) Аутесионның ұлы және Аристодемнің әйелі Аргеяның інісі; ол өзінің туған бауырлары Евристен мен Проклдің регенті болды. Күндері белгісіз жылдар ("c.") көрсетілген.

Агид әулеті

Династияның атауы оның екінші патшасы Агистің атымен берілген. Жыл Ерекше мәліметтер шамамен 930 ж.б.д. Евристина Гераклидтердің оралуы. 930 – 900 ж.б.д. Агис I Гелоттарды бағындырды. 900 – 870 ж.б.д. Ехестрат билікте болған Кинуренстерді қуды. 870 – 840 ж.б.д. Лаботс 840 – 820 ж.б.д. Дорисс 820 – 790 ж.б.д. Агезилай I 790 – 760 ж.б.д. Архелай 760 – 740 ж.б.д. Телекл Мессендіктермен шайқаста қаза болды. 740 – 700 ж.б.д. Алкамен Бірінші Мессен соғысы басталды. 700 – 665 ж.б.д. Полидор Бірінші Мессен соғысы аяқталды; Спарталық дворян Полемарх өлтірді. 665 – 640 ж.б.д. Еврикрат 640 – 615 ж.б.д. Анаксандр 615 – 590 ж.б.д. Еврикратид 590 – 560 ж.б.д. Леон 560 – 520 ж.б.д. Анаксандрид II Шекпен шайқасы. 520 – 490 ж.б.д. Клеомен I Грек-Парсы соғыстары басталды. 490 – 480 ж.б.д. Леонид I Термопил шайқасы. 480 – 459 ж.б.д. Плейстарх Бірінші Пелопоннес соғысы басталды. 459 – 445 ж.б.д., 426 – 409 ж.б.д. Плейстоанакс Екінші Пелопоннес соғысы басталды. 445 – 426 ж.б.д., 409 – 395 ж.б.д. Паузания Афинада демократияны қалпына келтіруге көмектесті; Спарта гегемониясы. 395 – 380 ж.б.д. Агезиполис I Коринф соғысы басталды. 380 – 371 ж.б.д. Клеомброт I шамамен 371 – 369 ж.б.д. Агезиполис II шамамен 369 – 309 ж.б.д. Клеомен II Үшінші қасиетті соғыс басталды. 309 – 265 ж.б.д. Ареус I Мегалополис билеушісі Аристодемге қарсы шайқаста қаза тапты. 265 – 262 ж.б.д. Акротат II шамамен 262 – 254 ж.б.д. Ареус II шамамен 254 – 242 ж.б.д. Леонид II Соттан қашу үшін елден қуылғанда қысқа мерзімге биліктен шеттетілді. 242 – 241 ж.б.д. Клеомброт II шамамен 241 – 235 ж.б.д. Леонид II шамамен 235 – 222 ж.б.д. Клеомен III Селасия шайқасынан кейін жер аударылды. Селасия шайқасынан кейін екі монархия 219 жылға дейін, Клеомен III қайтыс болғанға дейін бос болды. 219 – 215 ж.б.д. Агезиполис III соңғы Агид, Еврипонтид Ликургпен құлатылды.

Жалғыздық патшалары

Жыл Тирандар Басқа да маңызды мәліметтер
ш.б.д. 210–207 жж. Маханидас Пелопс үшін регент
ш.б.д. 206–192 жж. Набис алдымен Пелопстың регенті, содан кейін узурпатор, еуропонтид патшасы Демараттың ұрпағы деп мәлімдеді.
ш.б.д. 192 ж. Лаконик Гераклид әулетінен Спартаның соңғы белгілі патшасы.

Ахай лигасы ш.б.д. 192 жылы Спартаны аннексиялады.