Кіріспе

1814–1897 жылдары өмір сүрген ағылшын математигі

Джеймс Джозеф Сильвестр (3 қыркүйек 1814 – 15 наурыз 1897) – ағылшын математигі. Ол матрицалар теориясы, инварианттар теориясы, сандар теориясы, бөлу теориясы және комбинаторика салаларына маңызды үлес қосты. 19 ғасырдың соңғы жартысында Джонс Хопкинс университетінің профессоры және «Американ математикалық журналының» негізін қалаушы ретінде американ математикасының дамуына жетекшілік етті. Өмірінің соңында Оксфорд университетінде профессор қызметін атқарды.

Өмірбаян

Джеймс Джозеф 1814 жылдың 3 қыркүйегінде Лондонда, еврей саудагері Абрахам Джозефтің ұлы болып дүниеге келді. Кейіннен Джеймс ағасы Америка Құрама Штаттарына эмиграциялағанда Сильвестр тегін қабылдады. 14 жасында Сильвестр Лондон университетінде (қазіргі Университет колледжі, Лондон) Август Де Морганның шәкірті болды. Оның отбасы оны бір студентті пышақтап жарақаттады деген айыптаудан кейін университеттен шығарды. Содан кейін ол Ливерпуль Корольдік институтына қабылданды. Сильвестр 1831 жылы Кембридж университетінің Сент-Джон колледжінде математиканы оқуға кірісті, оның тәлімгері Джон Хаймерс болды. Ұзаққа созылған ауру салдарынан оқуын шамамен екі жылға тоқтатқанмен, ол 1837 жылы Кембридждің атақты математикалық емтиханы – Трипоста екінші орынды иеленді. Алайда, Сильвестрге диплом берілмеді, себебі сол кездегі түлектер Англия шіркеуінің отыз тоғыз қағидасын қабылдағанын мәлімдеуі тиіс еді, ал Сильвестр еврей болғандықтан мұны істей алмады. Осы себепті ол стипендияға немесе Смит жүлдесіне үміткер бола алмады. 1838 жылы Сильвестр Лондон университетінің колледжінде табиғаттану профессоры, ал 1839 жылы Лондон Корольдік қоғамының мүшесі болды. 1841 жылы ол Тринити колледжі, Дублиннен бакалавр және магистр дәрежелерін алды. Сол жылы ол Вирджиния университетінде математика профессоры болу үшін Америка Құрама Штаттарына көшті, бірақ төрт айдан кейін қызметтен кетті. Сильвестрдің бір лекциясында газет оқып отырған студент оны қорлағандықтан, Сильвестр оны қамшымен ұрып жіберді. Студент шоктан құлап, Сильвестр оны өлтірді деп (бұл қате болды) ойлады. Сильвестр университет басшылығы студентті жеткілікті жазаламағанын сезінген соң отставкаға кетті. Ол Нью-Йорк қаласына көшіп, Гарвард университетінің математигі Бенджамин Пирс (Чарльз Сандерс Пирстің әкесі) және Принстон физигі Джозеф Генримен достық қарым-қатынас орнатты. Алайда, 1843 жылдың қараша айында ол Колумбия колледжінде (қазіргі университет) математика профессоры болып тағайындалудан бас тартылғаннан кейін, қайтадан еврей болғандықтан Англияға оралды. Англияға оралғаннан кейін, ол 1844 жылы Equity and Law Life Assurance Society компаниясына жұмысқа қабылданды, онда ол табысты актүарлық модельдерді жасады және де-факто бас директор болып қызмет етті, бұл лауазымға заңгерлік білім талап етілді. Осының нәтижесінде ол заңгерлік мамандыққа оқыды, сол кезде заңды оқып жатқан тағы бір британдық математигі Артур Кейлимен танысты, олармен бірге инварианттар теориясы және матрицалар теориясына маңызды үлес қосты. Ол 1855 жылға дейін университет математикасын оқытушы лауазымын алған жоқ, содан кейін ол Вулвичтегі Корольдік әскери академияның математика профессоры болып тағайындалды, және 1969 жылы 55 жасқа толғандықтан міндетті түрде зейнетке шықты. Вулвич академиясы бастапқыда Сильвестрге толық зейнетақысын төлеуден бас тартты, және ұзаққа созылған қоғамдық даудан кейін ғана келісімге келді, оның барысында Сильвестр өзінің мәселесін The Times газетінің хаттар бетіне жариялады. Сильвестрдің өмір бойы құштарлығы поэзия болды; ол француз, неміс, итальян, латын және грек тілдеріндегі шығармаларды оқыды және аударды, ал оның көптеген математикалық еңбектері классикалық поэзиядан алынған иллюстрациялық цитаталарды қамтиды. Зейнетке шыққаннан кейін Сильвестр «Сырақтың заңдары» атты кітап жариялады, онда ол поэзиядағы прозодияға арналған заңдар жиынтығын жүйелеуге тырысты. 1872 жылы ол Кембридж университетінен B.A. және M.A. дәрежелерін алды, оның еврей болғандықтан бұрын дәреже алуына тыйым салынған еді. Сильвестр тағы да Атлант мұхитын кесіп өтіп, Мэриленд штатының Балтимор қаласындағы жаңа Джонс Хопкинс университетінің математика профессоры болды. Оның жалақысы 5000 доллар (сол кезде өте жомарт) болды, ол оны алтынмен төлеуді талап етті. Келіссөздерден кейін жалақы алтынмен төленбейтін келісімге қол жеткізілді. 1877 жылы ол Америка философиялық қоғамының мүшесі болып сайланды. 1878 жылы ол «Американдық математикалық журналды» құрды. Сол кезде АҚШ-та шыққан жалғыз математикалық журнал «Аналист» болды, ол кейін «Математика жылнамасы» болып өзгерді. 1883 жылы ол Англияға оралып, Оксфорд университетінің геометрия профессоры болды. Ол өмірінің соңына дейін осы лауазымды сақтап, 1892 жылы университет сол лауазымға профессордың орынбасарын тағайындады. Ол Абингдон мектебінің басқарушы органында болды. Сильвестр 1897 жылдың 15 наурызында Лондонның Гертфорд көшесіндегі 5-ші үйінде қайтыс болды. Ол Лондонның Кингсбери жолындағы Баллс Понд Көшесіндегі зиратқа жерленді.

Мұра

Сильвестр "матрица" (1850 ж.), "желі" мағынасындағы "граф" және "дискриминант" сияқты көптеген математикалық терминдерді ойлап тапты. Ол Эйлердің φ(n) функциясы үшін "тотиент" терминін енгізді. Дискретті геометрияда ол Сильвестрдің мәселесі және жеміс бақшасы мәселесі бойынша нәтижелерімен еске алынады, ал матрицалар теориясында ол Сильвестрдің детерминант теңдігін ашты, ол Деснано-Якоби теңдігін жалпылайды. Оның жинақталған ғылыми еңбектері төрт томды құрайды. 1880 жылы Лондон Корольдік қоғамы Сильвестрге ғылыми жетістіктері үшін ең жоғары наградасы – Копли медалін табыс етті. 1901 жылы Оксфордта қайтыс болғаннан кейін математикалық зерттеулерді қолдау мақсатында оның құрметіне Сильвестр медалін тағайындады. Джонс Хопкинс университетінің студенттер жатақханасының бір бөлігі Сильвестр үйі деп аталып, оның құрметіне берілген. Сондай-ақ, ондағы бірнеше профессорлық қызметтер де оның есімімен байланыстырылған.