Адвокаттық практикаға рұқсат алу

Кіріспе

Адвокат ретінде практикалық қызметке рұқсат беру

Адвокатқа шақыру – көптеген ортақ құқық юрисдикцияларында заңдық термин, онда адамдар басқа тараптың атынан сотта сөйлеуге құқық алу үшін білікті болуы керек, содан кейін олар «адвокатқа шақырылды» немесе «адвокатқа қабылданды» деп есептеледі. «Адвокатура» қазір адвокаттарды білдіретін жиынды атау ретінде қолданылады, бірақ бастапқыда ескі сот залдарындағы ағаш қоршауды білдірген, ол көбінесе көпшілік отыратын артқы бөлігін судьялармен жұмыс істейтін орыннан бөліп тұрған. Адвокаттар оның артында отырып не тұрып, судьяға қарап, құжаттарын қою үшін үстел ретінде пайдаланатын. Көптеген басқа ортақ құқық терминдері сияқты, бұл термин де орта ғасырлардағы Англияда пайда болған. Уақыт өте келе, ағылшын судьялары заң бойынша білікті адамдарға ғана сөйлеуге рұқсат берді, ал кейіннен адвокаттардың біліктілігі мен қабылдауын төрт адвокаттар үйіне (Inns of Court) жүктеді. Егер адвокаттар үйі өзінің мүшесін адвокатураға шақыратын болса, ол одан әрі адвокат болып есептеледі. Алайда, олар оқушы адвокат (pupillage) аяқтағанға дейін (немесе одан босатылғанша) адвокат ретінде практикалық қызмет атқара алмайды. Оқушы адвокаттығын аяқтағаннан кейін, олар барлық соттарда сөз сөйлеу құқығы бар, практикалық адвокаттар болып саналады. Англия мен Уэльс және басқа да кейбір юрисдикцияларда екі түрлі заңгерлер бар, олар әртүрлі органдармен реттеледі, олардың оқыту, емтихан, реттеу және дәстүрлері бөлек:
Адвокаттар негізінен сотта практикалық қызметпен айналысады және көбінесе белгілі бір құқық саласындағы сот процесіне мамазданады; олар Англия мен Уэльстің барлық соттарында сөз сөйлеу құқығына ие. Солиситорлар міндетті түрде сот жұмысына қатыспайды, бірақ төменгі сатыдағы соттарда (магистраттық соттар мен округтік соттарда) сөз сөйлеу құқығы бар. Олар соттан тыс сот процестерін жүргізу және заңдық кеңес беру, клиенттердің атынан заңдық мәселелерді шешу сияқты заңдық қызметпен айналысу үшін солиситор ретінде қабылданады немесе тіркеледі. Солиситор адвокаттың сияқты «жоғары құқықтарға» ие болу үшін адвокат-солиситор ретінде білікті болуы керек. Басқа юрисдикцияларда солиситор мен адвокаттың терминологиясы және олардың рөлдерінің арасындағы байланыс деңгейі әртүрлі; көбінесе бұл айырмашылық мүлдем жойылған.

The call to the bar is a legal term of art in most common law jurisdictions where persons must be qualified to be allowed to argue in court on behalf of another party and are then said to have been "called to the bar" or to have received "call to the bar". "The bar" is now used as a collective noun for barristers, but literally referred to the wooden barrier in old courtrooms, which separated the often crowded public area at the rear from the space near the judges reserved for those having business with the court. Barristers would sit or stand immediately behind it, facing the judge, and could use it as a table for their briefs. Like many other common law terms, the term originated in England in the Middle Ages, and the call to the bar refers to the summons issued to one found fit to speak at the "bar" of the royal courts. In time, English judges allowed only legally qualified men to address them on the law and later delegated the qualification and admission of barristers to the four Inns of Court. Once an inn calls one of its members to its bar, they are thereafter a barrister. They may not, however, practise as a barrister until they have completed (or been exempted from) an apprenticeship called pupillage. After completing pupillage, they are considered to be a practising barrister with a right of audience before all courts. England and Wales and some other jurisdictions distinguish two types of lawyers, who are regulated by different bodies, with separate training, examinations, regulation and traditions:
Barristers primarily practise in court and generally specialise in advocacy in a particular field of law; they have a right of audience in all courts of England and Wales. Solicitors do not necessarily undertake court work, but have a right of audience in the lower courts (magistrates' courts and county courts). They are admitted or enrolled as a solicitor, to conduct litigation and practise in law outside court, e. g., providing legal advice to lay clients and acting on their behalf in legal matters. A solicitor must qualify as a solicitor advocate in order to acquire the same "higher rights" of audience as a barrister. In other jurisdictions, the terminology and the degree of overlap between the roles of solicitor and barrister varies greatly; in most, the distinction has disappeared entirely.

Ерекше юрисдикциялар

Жалпы құқық жүйесінде Австралия, Англия және Уэльс, Жаңа Зеландия, Канада, Гонконг, Үндістан, Нигерия, Ирландия Республикасы, Солтүстік Ирландия және Ұлттар Достастығының көптеген елдері мен АҚШ кіреді (қарсы ал, төмендегі бөлімде осы елдердің заңдары туралы мақалаларға сілтемелер келтірілген).

Канада

Канаданың жалпы құқық провинцияларында, бірыңғай заңгерлік мамандыққа қарамастан (адвокаттар барристерлер мен солиситорлар ретінде біліктілік алады), провинциялық заң қоғамы жаңа білікті заңгерге берген куәлік, әдетте, оның адвокаттық алқаға шақырылғанын және солиситор ретінде қабылданғанын көрсетеді. Онтарио мен Манитобада екі куәлік бар: біреуі тиісті провинциялық заңгерлер қоғамынан адвокаттыққа шақыру үшін, екіншісі – Жоғарғы соттан (Онтарио) немесе Корольдің сотынан (Манитоба) солиситор ретінде қабылдау үшін беріледі. Онтариода адвокаттыққа шақыру үшін студенттердің он ай бойы заң фирмасында тәжірибе (оқушылық) өтуі қажет, бірақ жыл сайын тәжірибе орындарының жетіспеушілігі және тәжірибеге үміткерлердің көптігіне байланысты Оттава университеті мен Торонто метрополитен университеті арқылы пилоттық балама бағдарлама құрылды. Заңгерлік практика бағдарламасы студенттерден төрт ай виртуалды заң кеңсесінде және тағы төрт ай жұмыс орнында болуын талап етеді. Альберта және Принс-Эдвард аралы – жеке, топтық емес шақыруларға ие жалғыз құқықтық юрисдикциялар. Студенттің жетекшісі, оны директор деп атайды, студентті адвокаттыққа шақыру үшін Альберта провинциялық сотына немесе Корольдің сотына, немесе Принс-Эдвард аралының Жоғарғы сотына ауызша өтініш жасайды. Салтанатты рәсімде жаңа мүшені арнайы осы шақыру үшін жазылған сөзбен қарсы алатын төреші (немесе төрешілер) болады. Квебекте азаматтық құқық нотариусы солиситорға өте ұқсас.

Англия мен Уэльс

Англия мен Уэльсте шақыру рәсімі адвокаттың Inn of Court-та (немесе Inner Temple мүшелері үшін Temple Church-те) оқу жылы басталғанға дейін немесе оқу жылы ішінде өтеді. Барристер "сыртқы" адвокаттық алқаға шақырылады немесе "сыртқы" адвокаттық алқаның дәрежесіне ие болады. Патшаның кеңесшісі (монарх әйел болса, патшайымның кеңесшісі) болып тағайындалғандар сотта "бардың ішкі жағынан" сөйлеуге құқылы.

Ирландия

Ирландияда заң қызметі адвокаттар мен баристерлер арасында бөлінеді. Баристер болуға ниеттенген үміткерлер Корольдік құқық мектебінде (Honorable Society of King's Inns) бірнеше емтиханды сәтті тапсыруы тиіс. Емтиханды сәтті тапсырғандар Жоғарғы соттағы Бас судьямен адвокаттыққа қабылданады. Баристер адвокаттыққа қабылданғаннан кейін Сыртқы алқаның мүшесі, яғни "Жастар кеңесшісі" атанады. Кейбір баристерлер кейіннен ұқсас рәсім арқылы Ішкі алқаға қабылданып, "Аға кеңесші" атағын алады.

Жаңа Зеландия

Канададағыдай, заңгерлік кәсіп біріктірілген. Жаңа Зеландияда заңгер "жеке барристер" немесе "Жоғары соттың адвокаты және барристері" ретінде тіркеледі. Тіркелгеннен кейін, Жаңа Зеландияның "адвокаттары мен барристерлері" практикалық куәлігі болған жағдайда, екі режимнің біреуінде жұмыс істей алады, ал жеке барристерлер тек барристер ретінде жұмыс істеуге құқылы. Тіркеуді Жаңа Зеландия Заңгерлер Қоғамы қадағалайды.

Нигерия

Жаңа Зеландиядағыдай, барристер мен солиситорлар арасында ешқандай ресми айырмашылық жоқ. Нигериядағы заңгер "Нигерия Жоғарғы Сотының адвокаты және солиситоры" ретінде қабылданады. Қабылдағаннан кейін, нигериялық заңгерлер Нигерияның отыз алты штаты мен Федералды астаналық аумақтың кез келген сотында, сондай-ақ кез келген федералдық сотта және апелляциялық сотта да сотта сөйлей алады. Заңгерлерді Нигерия адвокаттар қауымдастығы реттейді.

Солтүстік Ирландия

Ирландияның бөлінуіне дейін, қазіргі Солтүстік Ирландиядағы адвокаттар Ирландияның қалған бөлігіндегі адвокаттармен бірдей адвокаттыққа қабылданды. Бүгінгі күні де процедура көбінесе сол күйінде сақталып келеді, бірақ адвокат болуға ниеттенген үміткерлер Белфаст қаласындағы Король университетінің жанындағы Кәсіби құқықтық зерттеулер институтында (Солтүстік Ирландияның Әділет сарайының құрметті қоғамының бақылауымен) бірнеше емтихан тапсыруы тиіс. Адвокаттар Солтүстік Ирландияның Бас судьясымен адвокаттыққа қабылданады және Ішкі адвокаттар қатарының мүшелері Корольдің кеңесшілері деп аталады.

Шри-Ланка

Шри-Ланкада заңгер Шри-Ланка Жоғарғы Сотының адвокаты ретінде қабылданып, тіркелуге міндетті. Бұл адвокаттыққа шақыру деп аталады.

Америка Құрама Штаттары

Жалпы, заңгер "заңгерлік алқаға қабылданды" деп айтылады және "заңгер" мәртебесіне ие болады; кейбір штаттар әлі де "заңгер және кеңесші" (кейде "counsellor" деп те жазылады) деген ескі терминді қолданады, қызметке кіріскен кезде. Тарихи тұрғыдан алғанда, адвокат институты солиситор институтына ұқсас болған, ал кеңесшінің лауазымы барристер лауазымымен шамалас болған, бірақ бүгінгі күні бұл ерекшелік жойылды. "Заңгерлік алқаға шақырылу" деген тіркес АҚШ-тағы заңгерлердің өздерінің заңгерлік біліктілігін бейресми түрде атау үшін кейде қолданылады.