Әуедегі ерте ескерту және басқару жүйесі

Кіріспе

Әуедегі бақылау радары жүйесі және командалық-басқару функциялары

Әуедегі ерте ескерту және бақылау (AEW&C) жүйесі – ұшақтарды, кемелерді, көлік құралдарын, зымырандарды және басқа да келіп жатқан нысаналарды ұзақ қашықтықтан анықтауға арналған әуедегі радарлық ерте ескерту жүйесі, сондай-ақ әуедегі ұрыс кезінде достық күштердің истребительдері мен шабуылдық ұшақтарын хабарлап, бағыттап, ұрыс кеңістігін басқару және бақылауды жүзеге асыру. AEW&C бөлімшелері жер және теңіз нысаналарын әуеден бақылау үшін де қолданылады және жиі ұрыс басқару командасы мен бақылау (BMC2) функцияларын орындайды. Биіктікте пайдаланылғанда, AEW&C ұшақтарындағы радар жүйесі операторларға нысаналарды анықтауға, қадағалауға, басымдық беруге және достық ұшақтарды жау ұшақтарынан нақты уақытта және жердегі радарларға қарағанда әлдеқайда алыстан анықтауға мүмкіндік береді. Жердегі радарлар сияқты AEW&C жүйелерін де қарсылас күштер анықтап, нысанаға ала алады, бірақ ұшақтардың жылдамдығы мен сенсорлардың кеңейтілген қашықтығының арқасында, олар жердегі жүйелерге қарағанда қарсы шабуылдарға көбірек төзімді. AEW&C ұшақтары қорғаныс және шабуылдық әуе операцияларында қолданылады және әуе күштері үшін, әскери кемелердегі жауынгерлік ақпараттық орталықтың (CIC) рөлін атқарады, сонымен қатар өте жылдам және қуатты радар платформасы болып табылады. Мұндай ұшақтардың жоғары биіктікте жұмыс істеуінің тиімділігі соншалық, кейбір әскери-теңіз күштері теңізде, жағалауда немесе авиатасымалдаушыларда, сондай-ақ тұрақты қанатты және айналмалы қанатты платформаларда AEW&C ұшақтарын пайдаланады. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің мысалында, Northrop Grumman E-2 Hawkeye AEW&C ұшағы супертасымалдаушыларды қорғау және олардың борттағы командалық ақпараттық орталықтарын (CIC) күшейту үшін тағайындалған. "Әуедегі ерте ескерту" (AEW) белгісі бұрынғы, радарлық пикеттік рөлдегі, аз талаптарға ие ұшақтар үшін, мысалы, Fairey Gannet AEW.3 және Lockheed EC-121 Warning Star үшін қолданылған, және RAF оны Sentry AEW1 үшін қолдана береді, ал AEW&C (әуедегі ерте ескерту және бақылау) кішірек немесе қарапайым радарлық пикеттік ұшақтарында болмауы мүмкін командалық және бақылау мүмкіндіктерін көрсетеді. AWACS (Airborne Warning and Control System) – E-3 және жапондық Boeing E-767 AEW&C ұшақтарында орнатылған нақты жүйенің атауы, бірақ көбінесе AEW&C терминіне синоним ретінде қолданылады. AEW&C жүйесі қауіптер мен нысаналарға жақын және алыс қашықтықты көрсетеді, сенсорлардың қашықтығын ұзартуға көмектеседі және жаудың анықтауы мүмкін болған өздерінің радарларын белсенді ұстау қажеттілігін болдырмау арқылы шабуылдаушы ұшақтарды қадағалауды қиындатады. Сондай-ақ, жүйе достық ұшақтармен байланыс жасайды, истребительдерді жау ұшақтарына немесе кез келген белгісіз ұшақ объектісіне бағыттайды.

An airborne early warning and control (AEW&C) system is an airborne radar early warning system designed to detect aircraft, ships, vehicles, missiles and other incoming projectiles at long ranges, as well as performing command and control of the battlespace in aerial engagements by informing and directing friendly fighter and attack aircraft. AEW&C units are also used to carry out aerial surveillance over ground and maritime targets, and frequently perform battle management command and control (BMC2). When used at altitude, the radar system on AEW&C aircraft allows the operators to detect, track and prioritize targets and identify friendly aircraft from hostile ones in real time and from much farther away than ground based radars. Like ground based radars, AEW&C systems can be detected and targeted by opposing forces, but due to aircraft mobility and extended sensor range, they are much less vulnerable to counter attacks than ground systems. AEW&C aircraft are used for both defensive and offensive air operations, and serve air forces in the same role as what the combat information center is to naval warships, in addition to being a highly mobile and powerful radar platform. So useful and advantageous is it to have such aircraft operating at a high altitude, that some navies also operate AEW&C aircraft for their warships at sea, either coastal or carrier based and on both fixed wing and rotary wing platforms. In the case of the United States Navy, the Northrop Grumman E 2 Hawkeye AEW&C aircraft is assigned to its supercarriers to protect them and augment their onboard command information centers (CICs). The designation "airborne early warning" (AEW) was used for earlier similar aircraft used in the less demanding radar picket role, such as the Fairey Gannet AEW.3 and Lockheed EC 121 Warning Star, and continues to be used by the RAF for its Sentry AEW1, while AEW&C (airborne early warning and control) emphasizes the command and control capabilities that may not be present on smaller or simpler radar picket aircraft. AWACS (Airborne Warning and Control System) is the name of the specific system installed in the E 3 and Japanese Boeing E 767 AEW&C airframes, but is often used as a general synonym for AEW&C. AEW&C system indicates close and far proximity range on threats and targets, help extend the range of their sensors, and make offensive aircraft harder to track by avoiding the need for them to keep their own radar active, which the enemy can detect. Systems also communicate with friendly aircraft, vectoring fighters towards hostile aircraft or any unidentified flying object.

Даму тарихы

1930 жылдары Chain Home – алғашқы жерде орналасқан ерте ескерту радарлық жүйесін құрғаннан кейін, британдықтар "Әуеде басқарылатын ұрыс" деп аталатын, ұшаққа орнатылатын радар жиынтығын жасады. Мақсаты – неміс Focke Wulf Fw 200 Condor ұшақтары кемелерге қауіп төндіріп жатқан Солтүстік-Батыс жақтарын қамту болды. Vickers Wellington бомбалаушы ұшағы (сериялық нөмірі R1629) айналмалы антенна жиынтығымен жабдықталды. Ол әуедегі нысаналарға қарсы, содан кейін неміс E қайықтарына қарсы қолдануға арналған сынақтан өтті. Радармен жабдықталған тағы бір Wellington ұшағы Bristol Beaufighter истребитерін Heinkel He 111 ұшақтарына бағыттады, олар V-1 ұшқыш бомбаларын ұшырып жіберді. 1944 жылдың ақпан айында АҚШ Әскери-теңіз күштері "Cadillac" жобасы аясында ұшаққа орнатылатын радар жүйесін әзірлеуді тапсырды. Прототиптік жүйе тамыз айында өзгертілген TBM Avenger торпедалық бомбалаушы ұшағында құрастырылып, сынақтан өтті. Сынақтар сәтті аяқталды, жүйе 161 км-ден астам қашықтықта төмен ұшып бара жатқан нысаналарды анықтай алды. Содан кейін АҚШ Әскери-теңіз күштері TBM 3W-ді, алғашқы AEW ұшағын өндіріске тапсырды. AN/APS 20 радарын орнатқан TBM 3W 1945 жылдың наурыз айында қызметке түсті, барлығы 27 данасы жасалды. Сондай-ақ, құрлықтағы үлкен ұшақтардың тиімділігін мойындап, "Cadillac II" бағдарламасы аясында бірнеше Boeing B-17G Flying Fortress бомбалаушы ұшақтары да осы радармен жабдықталды. Lockheed WV және EC-121 Warning Star, алғаш рет 1949 жылы ұшқан, АҚШ Әуе күштері мен Әскери-теңіз күштерінде кеңінен қолданылды. Ол Вьетнам соғысы кезінде АҚШ күштері үшін негізгі AEW қамтамасыз етуді жүзеге асырды. E-3 AWACS ұшақтарымен ауыстырылғанға дейін пайдалануда болды. Шамамен бір уақытта дамыған N класындағы дирижабльдер де AEW ұшақтары ретінде қолданылды, континенттік АҚШ үшін радарлық жабындыдағы кемшіліктерді толтырды, олардың 200 сағаттан астам ұшуға қабілеттілігі AEW ұшағы үшін маңызды артықшылық болды. 1962 жылы апатқа ұшырағаннан кейін АҚШ Әскери-теңіз күштері ауадан жеңіл операцияларды тоқтатуды шешті. 1958 жылы Кеңес Туполев конструкторлық бюросына AEW ұшағын жобалау тапсырылды. Жобаланған радарлық жабдықтар Ту-95 немесе Ту-116 ұшақтарына сыймайтыны анықталғаннан кейін, оның орнына кеңірек Ту-114 ұшағын пайдалану туралы шешім қабылданды. Нәтижесінде пайда болған Tupolev Tu 126 1965 жылы Кеңес Әуе күштерінің құрамына енді және 1984 жылы Beriev A-50 ұшақтарымен ауыстырылғанға дейін пайдалануда болды. Конвенциялық әскери-теңіз күштері зейнеткерлікке шыққаннан кейін Gannet ұшақтары алынып, Корольдік Әуе күштері (RAF) Gannet ұшақтарынан алынған радарларды Avro Shackleton MR.2 ұшақтарына орнатты, олар Shackleton AEW.2 деп қайта аталды.

After having developed Chain Home—the first ground based early warning radar detection system—in the 1930s, the British developed a radar set that could be carried on an aircraft for what they termed "Air Controlled Interception". The intention was to cover the North West approaches where German long range Focke Wulf Fw 200 Condor aircraft were threatening shipping. A Vickers Wellington bomber (serial R1629) was fitted with a rotating antenna array. It was tested for use against aerial targets and then for possible use against German E boats. Another radar equipped Wellington with a different installation was used to direct Bristol Beaufighters toward Heinkel He 111s, which were air launching V 1 flying bombs. In February 1944, US Navy ordered the development of a radar system that could be carried aloft in an aircraft under Project Cadillac. A prototype system was built and flown in August on a modified TBM Avenger torpedo bomber. Tests were successful, with the system being able to detect low flying formations at a range greater than 100 mile (161 km). US Navy then ordered production of the TBM 3W, the first production AEW aircraft to enter service. TBM 3Ws fitted with the AN/APS 20 radar entered service in March 1945, with 27 eventually constructed. It was also recognised that a larger land based aircraft would be attractive, thus, under the Cadillac II program, multiple Boeing B 17G Flying Fortress bombers were also outfitted with the same radar. The Lockheed WV and EC 121 Warning Star, which first flew in 1949, served widely with US Air Force and US Navy. It provided the main AEW coverage for US forces during the Vietnam war. It remained operational until replaced with the E 3 AWACS. Developed roughly in parallel, N class blimps were also used as AEW aircraft, filling gaps in radar coverage for the continental US, their tremendous endurance of over 200 hours being a major asset in an AEW aircraft. Following a crash, the US Navy opted to discontinue lighter than air operations in 1962. In 1958, the Soviet Tupolev Design Bureau was ordered to design an AEW aircraft. After determining that the projected radar instrumentation would not fit in a Tupolev Tu 95 or a Tupolev Tu 116, the decision was made to use the more capacious Tupolev Tu 114 instead. The resulting system, the Tupolev Tu 126, entered service in 1965 with the Soviet Air Forces and remained in service until replaced by the Beriev A 50 in 1984. With the retirement of conventional aircraft carriers, the Gannet was withdrawn and the Royal Air Force (RAF) installed the radars from the Gannets on Avro Shackleton MR.2 airframes, redesignated Shackleton AEW.2.

Қазіргі жүйелер

Көптеген елдер өздерінің әуе шараларын ерте хабарлау және басқару (AEW&C) жүйелерін әзірледі, бірақ Boeing E-3 Sentry, E-7A және Northrop Grumman E-2 Hawkeye әлемдегі ең көп таралған жүйелер болып табылады.

Әуедегі ескерту және басқару жүйесі (AWACS)

Boeing компаниясы Westinghouse (қазіргі Northrop Grumman) радары бар, айналмалы "ротодом" радиолокациялық жүйесін шығарады. Ол E-3 Sentry ұшағына (Boeing 707) немесе соңғы кезде Boeing E-767 (Boeing 767) ұшағына орнатылады, оның соңғысы Жапонияның Әуе өзін қорғау күштері ғана қолданады. AWACS қызметке енген кезде, бұл қабілеттердегі маңызды қадам болды, себебі ол импульстік Доплер радары қолданған алғашқы AEW болды, бұл оған әдетте жер бедеріне байланысты көрінбейтін нысандарды анықтауға мүмкіндік берді. Бұрын, төмен ұшатын ұшақтарды тек су үстінде ғана анықтау оңай болған.

E-2 " Қарақшы көз "

E-2 Hawkeye – AEW-ге арналған арнайы ұшақ. 1965 жылы қолданысқа енгізілгеннен кейін, бастапқыда техникалық мәселелерге тап болды, соның салдарынан (кейіннен алынып тасталды) жоба тоқтатылды. Радар ақпаратын өңдеуге қолданылған бастапқы айналмалы барабанды компьютерді Litton L-304 цифрлық компьютерімен алмастыру сияқты, сенімділікті арттыру жөніндегі жұмыстардан кейін қайтадан сатып алу басталды. АҚШ Әскери-теңіз күштері сатып алғаннан басқа, E-2 Hawkeye Египет, Франция, Израиль, Жапония, Сингапур және Тайвань қарулы күштеріне сатылды. E-2D Advanced Hawkeye – соңғы нұсқасы, ол жаңа AN/APY 9 радарын қамтиды. APY 9 радарын Ka, Ku, X, C және S жолақтары сияқты жоғары жиіліктерге қатысты оптимизацияланған, жауынгер ұшақтарының өлшемдеріне сай келетін, жасырын ұшақтарды анықтауға қабілетті деп есептеледі. Тарихи тұрғыдан алғанда, UHF радарларының ажыратымдылығы және анықтау мүмкіндігі төмен болды, бұл оларды дәл нысана алу және атыс бақылау үшін тиімсіз етті. Northrop Grumman және Lockheed компаниялары APY 9 алдын ала электрондық сканерлеу және кеңістік/уақыт адаптивті өңдеу арқылы жоғары цифрлық есептеу қуатын пайдалана отырып, бұл кемшіліктерді жойды деп мәлімдейді.

Бериев А-50

Ресейдің әуе-ғарыш күштері қазіргі уақытта AEW рөлінде шамамен 35 Бериев А-50 және А-50У "Шмель" ұшақтарын пайдалануда. "Mainstay" Ильюшин Ил-76 ұшақ шассиіне негізделген, ал артқы фюзеляжда үлкен, айналмайтын дискілі радиолокациялық қаптал бар. Бұлар бұрынғыда осы рөлді атқарған 12 Туполев Ту-126 ұшағын алмастырды. А-50 және А-50У ұшақтары ақырында Бериев А-100 ұшағымен алмастырылады, ол радиолокациялық қапта АЭСА массивіне ие және жаңартылған Ил-476 ұшағының негізінде салынған.

KJ-2000

1997 жылдың мамыр айында Ресей мен Израиль Қытайдан түскен тапсырысты бірлесіп орындауға келісті. Қытай 250 миллион долларға бір Phalcon жүйесіне тапсырыс берді, бұл ресейлік Ilyushin 76 жүк ұшағын [кейде қате түрде Beriev A 50 Mainstay деп хабарланды] ELTA электрондық, компьютерлік, радарлық және байланыс жүйелерімен жаңартуды білдірді. Пекин бірнеше Phalcon AEW жүйесін алуы күтілуде, және кем дегенде, тағы үш [немесе сегізге дейін] осы жүйелерді сатып алуы мүмкін, оның прототипін 2000 жылдан бастап сынау жоспарланған. 2000 жылдың шілдесінде АҚШ Израильге қысым көрсетіп, Қытайға төрт Phalcon фазалық антенналық радар жүйесін сату туралы 1 миллиард долларлық келісімнен бас тартуға мәжбүр етті. А 50I/Phalcon келісімі күшін жойғаннан кейін Қытай өз шешімдерін іздеуге көшті. Phalcon радары және басқа да электрондық жүйелер аяқталмаған Il-76 ұшағынан демонтаждалды, ал ұшақ 2002 жылы Ресей арқылы Қытайға тапсырылды. Қытайдың АВАКС-ындағы радардың фазалық антенналық массиві (PAR) дөңгелек радиолокациялық қаптамада орналасқан. АҚШ-тың АВАКС ұшақтарының ротодомын 360 градусқа айналдырып, толық көрініс алатынынан өзгеше, қытайлық АВАКС-тың радар антеннасы айналмайды. Оның орнына үш PAR антенна модулі дөңгелек радиолокациялық қаптаманың ішінде үшбұрышты конфигурацияда орналастырылып, 360 градусқа көруді қамтамасыз етеді. Xian Aircraft Industry Co. компаниясы 2002 жылдың соңында Il-76 ұшағына жабдықтарды орнатуды бастады. KJ 2000 ұшағының алғашқы ұшуы 2003 жылдың қараша айында жасалды. Барлық төрт машина осы типпен жабдықталады. Соңғысы 2007 жылдың соңына дейін Қытай әуе күштерінің құрамына енгізілді. Қытай сонымен қатар Y-7 негізінде жасалған Xian JZY 01 сынақ ұшағы арқылы тасымалдаушыға орналастырылатын AEW&C, Xian KJ 600-ды да әзірлеп жатыр.

Netra AEW&CS

2003 жылы Үндістан Әуе күштері (IAF) және Қорғаныс ғылыми-зерттеу және даму ұйымы (DRDO) әуедегі ерте ескерту және басқару (AWAC) жүйесін жасау қажеттіліктерін зерттеуді бастады. 2015 жылы DRDO, бразилиялық Embraer EMB 145 ұшақ корпусына орнатылған, жаңа үнді AESA радиолокациялық жүйесімен жабдықталған 3 Netra AWAC-ты IAF-қа тапсырды. Netra әуе кеңістігінің 240 градусын қамтиды. Emb 145 ұшағы ұзақ уақытқа бақылау жүргізу үшін ауада жанармай толықтыру мүмкіндігіне де ие. IAF үш израильдік EL/W 2090 жүйесін де пайдаланады, олар Ilyushin Il 76 ұшақтарына орнатылған, алғашқысы 2009 жылдың 25 мамырында жеткізілді. DRDO, Airbus A330 ұшақ корпусына негізделген, Phalcon жүйесімен салыстырылатын, ұзын қашықтығы бар және 360 градусқа дейін қамтитын, одан да жетілдірілген AWACS ұсынды, бірақ шығындарды ескере отырып, қолданылған A320 ұшақтарын қайта жарақтандыру мүмкіндігі де қарастырылуда. IAF Embraer EMB 145 платформасында негізделген тағы 6 Netra AEW&CS және Airbus A321 платформасында негізделген тағы 6 жүйені дамытуды жоспарлап отыр. Бұл жүйелердің қашықтығы мен азимутын қоса, өнімділігінің артуы күтілуде.

Boeing 737 AEW&C

Австралия Корольдік әуе күштері, Корея Республикасының әуе күштері және Түркияның әуе күштері Boeing 737 AEW&C ұшақтарын дислокациялауда. Boeing 737 AEW&C ұшағында механикалық түрде айналатын антеннаның орнына, тұрақты, белсенді электронды сканерленген массивтік радар антеннасы орнатылған. Ол бір мезгілде әуе және теңізде іздеу, истребительдерді басқару және аумақтық іздеуге қабілетті, максималды қашықтығы 600 км-ден асады (көру режимінде). Сонымен қатар, радар антеннасы массиві 850 км биіктікте максималды қашықтығы бар ELINT массиві ретінде де қолданылады.

Erieye/GlobalEye

Швед Әуе күштері AEW платформасы ретінде S 100D Argus ASC890 ұшағын пайдаланады. S 100D Argus Saab 340 ұшағының негізінде жасалған және Ericsson Erieye PS 890 радарымен жабдықталған. Saab сонымен қатар Bombardier Global 6000 негізіндегі GlobalEye ұшағын ұсынады. 2006 жылдың басында Пәкістан Әуе күштері Швециядан алты Erieye AEW жабдықталған Saab 2000 ұшағына тапсырыс берді. 2006 жылдың желтоқсанында Пәкістан Әскери-теңіз күштері Hawkeye 2000 AEW жүйелерімен жабдықталған үш артық P-3 Orion ұшағын сұрады. Қытай мен Пәкістан AEW&C жүйелерін бірлесіп әзірлеу туралы меморандумға (келісімге) қол қойды. Грекия Әуе күштері, Бразилия Әуе күштері және Мексика Әуе күштері S 100D сияқты Ericsson Erieye PS 890 радары бар Embraer R 99 ұшағын пайдаланады.

Басқалар

Израиль IAI/Elta EL/M 2075 Phalcon жүйесін әзірледі, ол ротодом антеннасының орнына AESA (активті электронды сканерленген массив) қолданады. Бұл жүйе қызметке енген алғашқы жүйе болды. Phalcon-ның бастапқы нұсқасы Boeing 707-ге орнатылып, Израиль қорғаныс күштері және экспорт үшін жасалған. Израиль Gulfstream G550 ұшағында IAI EL/W 2085 әуедегі ерте ескерту және басқару көп жолақты радар жүйесін пайдаланады; бұл платформа ескі Boeing 707 негізіндегі Phalcon паркіне қарағанда тиімдірек және жұмыс істеуге арзанырақ деп есептеледі. 2017 жылы Үндістан әуеде жанармай құю мүмкіндігі бар алты әуедегі ерте ескерту және басқару (AEW&C) ("AWACS") ұшағын сатып алу жоспарларын жариялады, ал алғашқы екі AEW&C ұшағы 2020 жылы Министрлер кабинетінің бекітуін күтіп тұрды. Бірақ 2021 жылдың қыркүйегінде Air India-дан сатып алынған алты Airbus A321 ұшағын пайдалану туралы шешім қабылданды.

Тікұшақтардың AEW жүйелері

1957 жылғы 3 маусымда Sikorsky CH 37 Mojave-нің түйіндемесі HR2S 1W-нің біріншісі АҚШ Әскери-теңіз күштеріне жеткізілді. Ол AN/APS 32-ні пайдаланды, бірақ дірілге байланысты сенімсіз болып шықты. Ұлыбританияның Sea King ASaC7 әскери-теңіз тікұшағы кемелерден және кейіннен тікұшақ тасымалдауышынан пайдаланылды. Sea King ASaC7 және одан бұрынғы AEW.2 және AEW.5 үлгілерінің құрылуы 1982 жылғы Фолкленд соғысы кезінде Корольдік теңіз күштері алған сабақтардың нәтижесі болды, сол кезде күштер тобы үшін AEW жабуының болмауы үлкен тактикалық кемшілік болып, оларды төмен деңгейдегі шабуылға осал қылды. Sea King RAF-тің құрлықтағы Shackleton AEW.2 паркіне қарағанда практикалық және жауап беруге қабілетті болып танылды. Алғашқы үлгілер – екі Sea King HAS2 тікұшағы, олардың корпусына бұрылмалы қолмен бекітілген және үрлейтін күмбезбен қорғалған Thorn EMI ARI 5980/3 Searchwater LAST радары орнатылған. Испанияның Әскери-теңіз күштері SH 3 Sea King-ті осы рөлде пайдаланады, оны LPH испандық десанттық кемесі Juan Carlos I-ден басқарады. Италияның Әскери-теңіз күштерінің AgustaWestland EH 101A AEW тікұшағы итальяндық ұшақ тасымалдауыштары Cavour және Giuseppe Garibaldi-ден жұмыс істейді. 2010 жылдары Корольдік теңіз күштері Sea King-ті өздерінің Merlin HM2 паркінің кез келгеніне орнатуға болатын модульді "Crowsnest" жүйесімен алмастыруды жөн көрді. Crowsnest жүйесі Sea King ASaC7 жабдықтарының негізінде жасалған; Lockheed Martin компаниясының сәтсіз ұсынысы AW101 немесе басқа ұшақ үшін жаңа көп функциялы сенсорды пайдалануды ұсынды. Ресейде жасалған Камов Ка 31 Үндістанның Әскери-теңіз күштерінде ұшақ тасымалдауыш кемесінде және кемелерде пайдаланылады, ал Ресейдің Әскери-теңіз күштерінде екі Ка 31Р нұсқасы бар, олардың кем дегенде бірі 2016 жылы Ресейдің әуе кемесі Адмирал Кузнецовта орналастырылды. Ол бір мезгілде 20 нысананы қадағалай алатын, ұшақтарды шамадан тыс қашықтықта, ал су үстіндегі соғыс кемелерін одан да алыс қашықтықта анықтай алатын E 801M Oko (Көз) әуедегі электрондық соғыс радарымен жабдықталған.

On 3 June 1957, the first of 2 HR2S 1W, a derivative of the Sikorsky CH 37 Mojave, was delivered to the US Navy, it used the AN/APS 32 but proved unreliable due to vibration. The British Sea King ASaC7 naval helicopter was operated from both the s and later the helicopter carrier The creation of Sea King ASaC7, and earlier AEW.2 and AEW.5 models, came as the consequence of lessons learnt by the Royal Navy during the 1982 Falklands War when the lack of AEW coverage for the task force was a major tactical handicap, and rendered them vulnerable to low level attack. The Sea King was determined to be both more practical and responsive than the proposed alternative of relying on the RAF's land based Shackleton AEW.2 fleet. The first examples were a pair of Sea King HAS2s that had the Thorn EMI ARI 5980/3 Searchwater LAST radar attached to the fuselage on a swivel arm and protected by an inflatable dome. The Spanish Navy fields the SH 3 Sea King in the same role, operated from the LPH Spanish amphibious assault ship Juan Carlos I. The AgustaWestland EH 101A AEW of the Italian Navy is operated from the aircraft carriers Italian aircraft carrier Cavour and Italian aircraft carrier Giuseppe Garibaldi. During the 2010s, the Royal Navy opted to replace its Sea Kings with a modular "Crowsnest" system that can be fitted to any of their Merlin HM2 fleet. The Crowsnest system was partially based upon the Sea King ASaC7's equipment; an unsuccessful bid by Lockheed Martin had proposed using a new multi functional sensor for either the AW101 or another aircraft. The Russian built Kamov Ka 31 is deployed by the Indian Navy on the aircraft carrier and s and will be deployed on the The Russian Navy has two Ka 31R variants, at least one of which was deployed on their aircraft carrier Russian aircraft carrier Admiral Kuznetsov in 2016. It is fitted with E 801M Oko (Eye) airborne electronic warfare radar that can track 20 targets simultaneously, detecting aircraft up to away, and surface warships up to distant.