Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Атмосфералық ғылымдар тарихына шолу
Overview of the history of atmospheric sciences
Метеорологияның тарихы атмосфералық ғылымдар саласындағы ғылыми және технологиялық жетістіктерді қамтиды. Байқау метеорологиясы, ауа райын болжау, климатология, атмосфералық химия және атмосфералық физика салаларындағы ең маңызды жетістіктер мерзімі бойынша тізімделген. Дамыған немесе саясатты өзгертуге себеп болған кезеңдерді көрсететін кейбір тарихи ауа райы құбылыстары да қосылған.
The timeline of meteorology contains events of scientific and technological advancements in the area of atmospheric sciences. The most notable advancements in observational meteorology, weather forecasting, climatology, atmospheric chemistry, and atmospheric physics are listed chronologically. Some historical weather events are included that mark time periods where advancements were made, or even that sparked policy change.
17 ғасыр
1607 – Галилео Галилей термоскопты құрастырады. Бұл құрылғы температураны ғана емес, сонымен қатар парадигмалық өзгерісті білдірді. Осыған дейін жылу мен суық Аристотельдің элементтерінің (от, су, ауа және жер) қасиеттері деп есептелген. Ескерту: Бұл алғашқы термоскопты кім жасағаны туралы пікірлер қарама-қайшы. Бұл құрылғы бірнеше рет тәуелсіз түрде жасалғанына қатысты деректер бар. Бұл метеорологиялық бақылаулардың алғаш рет жазылған дәуірі. Стандартты өлшем болмағандықтан, олар 18-ші ғасырда Даниэль Габриэль Фаренгейт пен Андерс Цельсийдің жұмыстарына дейін тиімсіз болды. 1611 – Иоганн Кеплер қар кристалдары туралы алғашқы ғылыми еңбегін жазды: "Strena Seu de Nive Sexangula (Алтыбұрышты қардың жаңа жылдық сыйы)". 1620 – Фрэнсис Бэкон (философ) өзінің философиялық еңбегінде – Novum Organum – ғылыми әдісті талдады. 1643 – Эвангелиста Торричелли сынап барометрін ойлап тапты. 1654 – Фердинанд II де Медичи Флоренция, Кутиглиано, Валломброза, Болонья, Парма, Милан, Инсбрук, Оснабрюк, Париж және Варшава қалаларындағы метеорологиялық станциялардан тұратын алғашқы ауа-райын бақылау желісін ұйымдастырды. Жиналған деректер белгілі бір уақыт аралығымен Флоренциядағы Accademia del Cimento-ға жіберілді. 1662 – Сэр Кристофер Рен механикалық, автоматты түрде босатылатын, аударылатын шелекпен жаңбыр өлшегішті ойлап тапты. 1667 – Роберт Гук анемометрдің тағы бір түрін жасады – қысым тақтасымен жұмыс істейтін анемометр.
1607 – Galileo Galilei constructs a thermoscope. Not only did this device measure temperature, but it represented a paradigm shift. Up to this point, heat and cold were believed to be qualities of Aristotle's elements (fire, water, air, and earth). Note: There is some controversy about who actually built this first thermoscope. There is some evidence for this device being independently built at several different times. This is the era of the first recorded meteorological observations. As there was no standard measurement, they were of little use until the work of Daniel Gabriel Fahrenheit and Anders Celsius in the 18th century. 1611 – Johannes Kepler writes the first scientific treatise on snow crystals: "Strena Seu de Nive Sexangula (A New Year's Gift of Hexagonal Snow)". 1620 – Francis Bacon (philosopher) analyzes the scientific method in his philosophical work; Novum Organum. 1643 – Evangelista Torricelli invents the mercury barometer. 1654 – Ferdinando II de Medici sponsors the first weather observing network, that consisted of meteorological stations in Florence, Cutigliano, Vallombrosa, Bologna, Parma, Milan, Innsbruck, Osnabrück, Paris and Warsaw. Collected data was centrally sent to Accademia del Cimento in Florence at regular time intervals. 1662 – Sir Christopher Wren invented the mechanical, self emptying, tipping bucket rain gauge. 1667 – Robert Hooke builds another type of anemometer, called a pressure plate anemometer.
18 ғасыр
1716 жылы Эдмунд Галлей ақжарқынның Жердің магнит өрісінің сызықтарымен қозғалатын "магниттік эффлювия" салдарынан туындайтынын болжайды. 1724 жылы Габриэль Фаренгейт сынап термометрін пайдаланып температураны өлшеу үшін сенімді шкала жасайды. 1735 жылы Джордж Хэдлидің сауда желдерін зерттеуі әлемдік айналымды алғаш рет толық түсіндіруге мүмкіндік берді. 1738 жылы Дэниел Бернулли «Гидродинамика» еңбегін жариялап, газдардың кинетикалық теориясын қалыптастырды. Ол газдар теориясының негізгі заңдарын берді, бірақ күй теңдеуін толық жеткізе алмады. 1742 жылы швед астрономы Андерс Цельсий қазіргі Цельсий шкаласына негіз болған Цельсий температура шкаласын ұсынды. 1743 жылы Бенджамин Франклиннің ай тұтылуын көруіне дауыл кедергі келтірді; ол циклонның шетіндегі желге қарсы бағытта қозғалатынын анықтады. 1761 жылы Джозеф Блэк мұздың балқу кезінде температурасын өзгертпей жылуды сіңіретінін жариялады. 1772 жылы Блэктің шәкірті Дэниел Резерфорд азотты ашып, оны «флогистикалық ауа» деп атады, ал олар бұл құбылысты флогистон теориясымен түсіндірді. 1774 жылы Луи Котт француз ветеринарлары мен ауылдық дәрігерлерден оба және ауа райы арасындағы байланысты зерттеу үшін «медико-метеорологиялық» желі құруды тапсырды. Жоба 1794 жылға дейін жалғасты. Корольдік қоғам Самуэль Хорсли жинаған күнделікті екі рет жасалған бақылауларды бастады, олар желдің және айдың барометр көрсеткіштеріне әсерін тексеруге арналған. 1777 жылы Антуан Лавуазье оттегін ашты және жану құбылысын түсіндірді. 1780 жылы Шарль Теодор «Societas Meteorologica Palatina» деп аталатын метеорологиялық бақылаушылардың алғашқы халықаралық желісін құрды. Жоба 1795 жылы тоқтатылып, жылудың калориялық теориясы ұсынылды. – Алғашқы шашты гигрометр көрсетілді. Оның авторы – Хорас Бенедикт де Соссюр.
1716 – Edmund Halley suggests that aurorae are caused by "magnetic effluvia" moving along the Earth's magnetic field lines. 1724 – Gabriel Fahrenheit creates reliable scale for measuring temperature with a mercury type thermometer. 1735 – The first ideal explanation of global circulation was the study of the Trade winds by George Hadley. 1738 – Daniel Bernoulli publishes Hydrodynamics, initiating the kinetic theory of gases. He gave a poorly detailed equation of state, but also the basic laws for the theory of gases. 1742 – Anders Celsius, a Swedish astronomer, proposed the Celsius temperature scale which led to the current Celsius scale. 1743 – Benjamin Franklin is prevented from seeing a lunar eclipse by a hurricane; he decides that cyclones move in a contrary manner to the winds at their periphery. 1761 – Joseph Black discovers that ice absorbs heat without changing its temperature when melting. 1772 – Black's student Daniel Rutherford discovers nitrogen, which he calls phlogisticated air, and together they explain the results in terms of the phlogiston theory. 1774 – Louis Cotte is put in charge of a "medico meteorological" network of French veterinarians and country doctors to investigate the relationship between plague and weather. The project continued until 1794. Royal Society begins twice daily observations compiled by Samuel Horsley testing for the influence of winds and of the moon on the barometer readings. 1777 – Antoine Lavoisier discovers oxygen and develops an explanation for combustion. 1780 – Charles Theodor charters the first international network of meteorological observers known as "Societas Meteorologica Palatina". The project collapses in 1795. and proposes a caloric theory of heat. – First hair hygrometer demonstrated. The inventor was Horace Bénédict de Saussure.
21 ғасыр
2001 – Ұлттық ауа райы қызметі Бірыңғай беттік талдауды жасауды бастайды, бұл Тропикалық болжау орталығында, Мұхит болжау орталығында, Гидрометеорологиялық болжау орталығында, сондай-ақ Анкоридж (АК) және Гонолулу (ХИ) қалаларындағы Ұлттық ауа райы қызметі кеңселеріндегі еңбек дубликациясын тоқтатады. 2003 – NOAA дауыл сарапшылары алғашқы эксперименттік Шығыс Тынық мұхиты дауылдары туралы болжамды жариялайды. 2004 – Флорида штатында бір жыл ішінде рекордтық сандағы дауылдар болады: Чарли, Фрэнсис, Иван және Жанна. 2005 – Атлантика мұхитында рекордтық 27 аталатын дауыл тіркеледі. Ұлттық дауылдар орталығы стандартты тізімнен есімдерді тауысып, алғаш рет грек әліпбиін қолданады. 2006 – Ауа райы радары мұздаған жаңбыр, жаңбыр мен қардың араласуы және қар сияқты жалпы жауын-шашын түрлерін қосу арқылы жақсартылады. 2007 – Ұлттық ауа райы қызметінің торнадо бағалаулары үшін Фуджита шкаласы Күшейтілген Фуджита шкаласымен алмастырылады. 2010 жылдар – Ауа райы радары егжей-тегжейлі опциялармен күрт дамиды. 2018 – Еуропалық үкіметтік метеорологиялық агенттіктер мен Еуропалық қатты дауылдар зертханасы бірлесіп Халықаралық Фуджита шкаласын әзірлейді. 2023 – Элизабет Лайтман дауыл болжау орталығынан алғашқы конвективті ескертуді шығарған әйел болады.
2001 – National Weather Service begins to produce a Unified Surface Analysis, ending duplication of effort at the Tropical Prediction Center, Ocean Prediction Center, Hydrometeorological Prediction Center, as well as the National Weather Service offices in Anchorage, AK and Honolulu, HI. 2003 – NOAA hurricane experts issue first experimental Eastern Pacific Hurricane Outlook. 2004 – A record number of hurricanes strike Florida in one year, Charley, Frances, Ivan, and Jeanne. 2005 – A record 27 named storms occur in the Atlantic. National Hurricane Center runs out of names from its standard list and uses Greek alphabet for the first time. 2006 – Weather radar improved by adding common precipitation to it such as freezing rain, rain and snow mixed, and snow for the first time. 2007 – The Fujita scale is replaced with the Enhanced Fujita scale for National Weather Service tornado assessments. 2010s – Weather radar dramatically advances with more detailed options. 2018 — Multiple European government meteorological agencies along with the European Severe Storms Laboratory draft the International Fujita scale. 2023 — Elizabeth Leitman becomes the first woman to issue a convective watch from the Storm Prediction Center.