Кіріспе

Ресейдің Анастасияның қалжыңшысы (1896–1984)

Анна Андерсон (туған аты Франциска Шанцковская; 16 желтоқсан 1896 – 12 ақпан 1984) – Ресейдің Ұлы княгинясы Анастасия екенін мәлімдеген қалжыңшы. Ресейдің соңғы императоры және императрицасы Николай II мен Александраның ең кіші қызы Анастасия 1918 жылғы 17 шілдеде Екатеринбург қаласында большевик революционерлерімен бірге ата-анасы мен туыстарымен өлтірілді, бірақ оның денесі 2007 жылға дейін табылмай келді. 1920 мен 1968 жылдар аралығында Андерсон Германияда және АҚШ-та түрлі қолдаушылармен, сондай-ақ қарттар үйлерінде және санаторияларда, оның ішінде кемінде бір психиатриялық ауруханада өмір сүрді. Ол 1968 жылы АҚШ-қа эмиграциялады. Визасының мерзімі бітуге аздай қалғанда тарих профессоры Джек Манаханға үйленді, ол кейіннен «Шарлоттсвиллдің ең жақсы көретін эксцентригі» деп сипатталды. 1984 жылы қайтыс болғаннан кейін Андерсонның денесі кремацияланды, ал күлі Германиядағы Зеон қамалындағы шіркеу маңына жерленді. Кеңес Одағындағы коммунизм құлағаннан кейін император, императрица және олардың бес баласының денелері қайда жерленгені анықталды. Әртүрлі елдердегі бірнеше зертханалар ДНК-тестілеу арқылы олардың кім екенін растады. Бірақ Андерсонның митохондриялық ДНК-сы Франциска Шанцковскаяның туысы Карл Маухердің ДНК-сымен сәйкес келді. Осы оқиғаны талқылаған көптеген ғалымдар, тарихшылар және журналистер Андерсон мен Шанцковскаяның бір адам екенін қабылдады.

Дальдорф паналау үйі (1920-1922)

1920 жылғы 27 ақпанда Берлинде жас әйел Бендлерштрассе көпірінен Ландверканалға секіріп, өзіне-өзі қол жұмсауға тырысты. Оны полиция сержанты құтқарып, Лютзовштрасседегі Елизавета ауруханасына жатқызды. Оның құжаттары болмағандықтан және өзін танудан бас тартқандықтан, оны Дальдорфтағы психиатриялық ауруханаға «Белгісіз ханым» (Fräulein Unbekannt) ретінде қабылдады (қазіргі Виттенау, Рейникендорф), ол келесі екі жыл бойы сол жерде қалды. Белгісіз науқастың басында және денесінде жаралар болды, ол неміс тілінде сөйлеген, ал медициналық қызметкерлер оның акцентін «орыс» деп сипаттады. 1922 жылдың басында психиатриялық емделуші Клара Пьютерт белгісіз әйелдің Ресейдің Ұлы князь қызы Татьяна екенін, патша Николай II-нің төрт қызының бірі екенін айтты. Босатылғаннан кейін Пьютерт орыс эмигранты, капитан Николас фон Швабеге, Татьянаны Дальдорфта көргенін айтты. Швабе ауруханаға барып, әйелді Татьяна деп қабылдады. Швабе басқа эмигранттарды, соның ішінде патшайым Александраның досы Зинаида Толстойды да белгісіз әйелге баруға көндірді. Ақырында баронша Софи Букшеведен, патшайымның бұрынғы күтімшісі, Толстоймен бірге психиатриялық ауруханаға барды. Әйелді көрген соң Букшеведен «Ол Татьяна үшін тым кішкентай» деп мәлімдеді және әйелдің орыс ұлы князь қызы емес екеніне көз жеткізді. Бірнеше күннен кейін белгісіз әйел: «Мен өзімді Татьяна деп айтқан жоқпын», - деді. Дальдорф медбикесі Тея Малиновская науқастың ауруханадан шыққаннан кейін бірнеше жыл өткен соң, 1921 жылдың күзінде әйелдің өзіне патшаның тағы бір қызы, Анастасия екенін айтқанын мәлімдеді. Алайда, науқастың өзі оқиғаны есіне түсіре алмады. Оның өмірбаяуын жазғандар Малиновскаяның бұл мәлімдемесін назарға алмайды немесе оны өздерінің баяндамаларына енгізеді.

Германия мен Швейцария (1922-1927)

1922 жылдың мамырына қарай Пьютерт, Швабе және Толстой әйелді Анастасия деп санайтын, бірақ Букшоевден ешқандай ұқсастық жоқ деді. Дегенмен, әйелді психиатриялық емханадан шығарып, барон Артур фон Клейстің Берлиндегі үйіне орналастырды. Бұл іске қатысқан Берлин полициясының инспекторы, детектив Франц Грунберг, Клейсттің "эмигранттар арасында айтылғандай, жасырын мақсаты болуы мүмкін: егер Ресейде бұрынғы жағдай қайта орнатылса, ол жас әйелге көмектескені үшін үлкен мансапқа ие болуды үміттенеді" деп ойлады. Ол өзін Анна Чайковский деп атай бастады, "Анна" атауын "Анастасия" есіміне қысқартылған нұсқа ретінде таңдады, бірақ Пьютерт оны "әр жерде Анастасия деп сипаттады". Чайковский таныстарының үйлерінде тұрды, оның ішінде Клейст, Пётерт, Бахман деген кедей жұмысшы отбасы және Зоссен қаласының жанындағы Функенмюледегі инспектор Грунбергтің үйі. Функенмюледе Грунберг патшайымның әпкесі, Гессен және Рейн ханшайымы Иренені Чайковскиймен кездесуге шақырды, бірақ Ирен оны танымады. Грунберг сондай-ақ Пруссияның мұрагерлік ханшайымы Сецилияның келуін ұйымдастырды, бірақ Чайковский онымен сөйлесуден бас тартты, ал Сецилия кездесуден қатты таң қалды. Кейін, 1950 жылдары Сецилия Чайковскийдің Анастасия екенін растайтын мәлімдемеге қол қойды, бірақ Сецилияның отбасы оның мәлімдемесіне қарсы шығып, оның есінің ауысқанын айтты. 1925 жылы Чайковскийдің қолында туберкулез инфекциясы пайда болды, сондықтан оны емделу үшін бірнеше ауруханаға жатқызды. Аурудың салдарынан ол көп салмақ жоғалтты. Оны патшаның жекжаттығы Алексей Волков, Анастасияның тәрбиешісі Пьер Гиллиард, оның әйелі Александра Теглева, бұрын Анастасияның күтімімен айналысқан, және патшаның әпкесі, Ұлы герцогиня Ольга барды. Олар, Чайковскийдің ауруына деген көңіл білдіргенімен, бірден жария мәлімдеме жасаған жоқ, бірақ ақырында бәрі оның Анастасия екенін жоққа шығарды. 1926 жылдың наурыз айында ол Луганода Гарриет фон Ратлефпен бірге, Ұлы герцогиня Анастасияның атасы, Данияның принці Вальдемардың қаржысымен сауықты. Вальдемар, Чайковскийдің кім екенін анықтау барысында, Данияның Германиядағы елшісі Херлуф Заль арқылы оған материалдық көмек көрсетуге дайын болды. Оған сапарға шығуға мүмкіндік беру үшін Берлиннің шетелдік азаматтар бюросы оған "Анастасия Чайковский" деген жеке куәлік берді, онда Ұлы герцогиня Анастасияның жеке мәліметтері көрсетілген. Ратлефпен дауласудан кейін, 1926 жылдың маусым айында Чайковский Бавария Альпындағы Оберстдорф қаласындағы Стиллаххаус санаторийіне ауыстырылды, ал Ратлеф Берлинге оралды. Оберстдорфта Чайковскийге Татьяна Мельник, тумасы Боткин келді. Мельник Берлиндегі ресейлік босқындар кеңсесінің басшысы Серж Боткиннің немересі және 1918 жылы патша отбасымен бірге коммунистер өлтірген император отбасының жеке дәрігері Евгений Боткиннің қызы болды. Татьяна Мельник бала кезінде Ұлы герцогиня Анастасиямен кездесіп, соңғы рет 1917 жылдың ақпан айында онымен сөйлескен. Мельникке қарағанда, Чайковский Анастасияға ұқсайды, бірақ "аузы өзгеріп, айқын байқалады, ал беті тым жұқа болғандықтан, мұрны бұрынғыдан үлкендей көрінеді". Бір хатында Мельник былай деп жазды: "Оның мінез-құлқы балалық, және ол жауапты ересек адам деп есептелмейді, оны бала сияқты басшылыққа алу және бағыт беру қажет. Ол тек тілдерді ғана емес, тіпті ең қарапайым әңгімелерді де дұрыс баяндау қабілетін жоғалтқан, олар дұрыс емес және шатасқан, немiс тiлiндегi сөздердiң мағынасыз тіркесімесінен ғибарат. Оның кемшілігі - есте сақтау және көру қабілетінде". Мельник Чайковскийдің Анастасия екенін мәлімдеді және оның оқиғаларды есінде сақтамауы мен орыс тілінде сөйлемеуі оның физикалық және психологиялық жағдайының нашарлауынан туындағанын болжады. Мельник, шынайы түрде "емделушінің әлсіз естелігін жақсарту" ниетімен немесе әдейі ойластырылған алдау ретінде, Чайковскийге императорлық отбасының өміріне қатысты мәліметтерді үйретті.

Сеон қамалы (1927)

1927 жылы отбасының қысымымен Вальдемар Чайковскийге одан әрі қаржылық көмек көрсетуден бас тартты, ал Даниядан түсетін қаражат тоқтатылды. Патшаның алыс туысы Лейхтенберг герцогы Георгий оған Зеон қамалында үй берді. Патшаның інісі, Гессеннің ұлы князі Эрнест Луи, Чайковскийдің Анастасия екендігі туралы айғақтарды тексеру үшін Мартин Кнопф деген жеке детективті жалдады. Зеон қамалында болған кезде Кнопф Чайковскийдің іс жүзінде Франциска Шанцковская деген поляк фабрикасының жұмысшысы екенін хабарлады. Шанцковская Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде оқ-дәрі зауытында жұмыс істеген, бірақ күйеуі майданда қаза болғаннан кейін, қолынан граната түсіп, жарылған. Ол басына жарақат алған, ал оның алдында бір жұмысшы қаза тапқан. Ол әрекетсізденіп, депрессияға түскен, 1916 жылдың 19 қыркүйегінде ақылдан адасқан деп жарияланып, екі психиатриялық ауруханада уақыт өткізген. 1920 жылдың басында ол Берлиндегі тұрағынан жоғалып кеткені хабарланған, содан бері оның отбасы оны көрген де, естіген де жоқ. 1927 жылдың мамырында Францисканың ағасы Феликс Шанцковский Чайковскиймен Вассербургтағы жергілікті қонақүйde, Зеон қамалының жанында таныстырылды. Лейхтенбергтің ұлы Дмитрий Чайковскийдің жалған екеніне толық сенді, ал Феликс оны өзінің қарындасы деп танығанына, бірақ Лейхтенбергтің қызы Натали Чайковскийдің шынайылығына сенімді болды. Лейхтенбергтің өзі екіұшты пікірде болды. Бір дерек бойынша, Феликс бастапқыда Чайковскийді өзінің қарындасы Франциска деп мәлімдеген, бірақ ол қол қойған куәлікте тек "қатты ұқсастық" туралы айтылған, физикалық айырмашылықтарды атап көрсеткен және ол оны танымағанын мәлімдеген. Көп жылдар өткен соң Феликс отбасы оның Чайковскийдің қарындасы екенін білгенін, бірақ оны жаңа өміріне қалдыруды шешкенін айтты, себебі ол өмір басқа нұсқалардан гөрі әлдеқайда жайлы болған. Сеонға келген қонақтардың арасында Ресейдің княгинясы Ирина Александровнаның күйеуі, князь Феликс Юсупов болды, ол былай деп жазды: "Дегенмен, басқа қонақтар, мысалы Феликс Дассель, 1916 жылы Анастасия ауруханада жатқанда оны барып көрген офицер, және Анастасияны бала кезінен білген, Татьяна Мельниктың інісі Глеб Боткин, Чайковскийдің шынайы екеніне сенімді болды."

АҚШ (19281931)

1928 жылға қарай Чайковскийдің мәлімдемесі АҚШ-та қызығушылық пен назар аударды, онда Глеб Боткин оның ісін қолдаған мақалалар жариялады. Боткиннің танымалдылығы Анастасияның алыс туысы Ксения Лидстің назарын аударды, бұрынғы орыс ханшайымы, бай американдық өнеркәсіпшіге үйленген. Боткин мен Лидс Чайковскийді Лидстің қаражатында Америка Құрама Штаттарына саяхатқа шығаруға келісті. Зионнан Америкаға сапар кезінде Чайковский Парижде тоқтады, онда ол патшаның туысы, Ресейдің Ұлы князі Андрей Владимировичпен кездесті, ол оны Анастасия деп санайтын. Алты ай бойы Чайковский Нью-Йорктің Ойстер-Бэйдегі Лидс отбасының мүлігінде тұрды. 1928 жылдың шілдесінде патшаның өліміне толып отырған он жылдық жақындаған кезде Боткин кеңес үкіметінен тыс жерде патшаның мүлкін алу үшін заңдық шараларды қадағалау үшін адвокат Эдвард Фэллоусты жалдады. Патшаның өлімі дәлелденбегендіктен, мүлік оның туыстарына оның өлімі болжанған күнінен кейін он жыл өткен соң ғана берілуі мүмкін еді. Фэллоус Grandanor Corporation (Ресейдің Ұлы герцогинясы Анастасияның аббревиатурасы) деп аталатын компания құрды, ол кез келген болашақ мүліктің үлесін сату арқылы қаражат жинауға тырысты. Чайковский патша шетелде ақша сақтаған деп мәлімдеді, бұл Англиядағы Романовтардың үлкен байлығы туралы негізсіз әңгімелерге себеп болды. Романовтардың тірі қалған туыстары Боткин мен Фэллоусты байлық іздеумен айыптады, ал Боткин оларды "Анастасияны" оның мұрасынан айыруға тырысқандықтары үшін айыптады. Германиядағы салыстырмалы түрде аз сомадағы ақшаны патшаның танымал туыстарына бөліскеннен басқа, ешқандай ақша табылған жоқ. Чайковскийдің мүлікке талап етуіне байланысты (бірақ Анастасия екендігіне қатысты емес) даудан кейін Чайковский Лидстің үйінен көшіп кетті, ал пианист Сергей Рахманинов оған Нью-Йорктің Хемпстед қаласындағы Garden City қонақ үйінде, кейіннен шағын коттеджде тұруды ұйымдастырды. Баспасөзден қашу үшін ол миссис Андерсон ретінде тіркелді, кейін ол осы атпен танылды. 1928 жылдың қазан айында патша анасы, жесір императрица Мария қайтыс болғаннан кейін, патшаның 12 жақын туысы Марияның жерлеу рәсіміне жиналып, Андерсонды жалғаншы екенін жариялаған мәлімдемеге қол қойды. Бұл Копенгаген мәлімдемесі деп аталды: "Біздің міндет сезіміміз бұл оқиғаның тек ертегі екенін айтуға мәжбүрлейді. Егер біз осы фантастикалық оқиғаның таралуына жол берсек, ол біздің сүйікті марқұмдарымыздың естелігін кірлетпеуі керек". Глеб Боткин Ресейдің Ұлы герцогинясы Ксения Александровнаға ашық хатпен жауап берді, онда отбасы "ашкөз және адалсыз" деп айтылды және олар Андерсонды тек ақша үшін айыптап отырғанын мәлімдеді. 1929 жылдың басында Андерсон Парк-авенюдегі бай бойжеткен Энни Бёрр Дженнингспен бірге тұрды, ол патшаның қызы екенін ойлаған адамды қабылдауға қуанды. Он сегіз ай бойы Андерсон Нью-Йорк қоғамының сүйіктісі болды. Содан кейін өзін-өзі жоюға бейімділік басталып, ол ашуға беріліп, үй жануары болған құсты өлтірді және бірде үйдің төбесінде жалаңаш жүгірді. 1930 жылдың 24 шілдесінде Нью-Йорк Жоғарғы Сотының судьясы Питер Шмук оны психиатриялық ауруханаға жіберу туралы бұйрыққа қол қойды. Оны алып кетпес бұрын Андерсон бөлмесіне кірді, есік балтамен бұзылды. Ол күштеп Нью-Йорк штатының Вестчестер округіндегі Төрт жел санаторийіне жеткізілді, онда ол бір жылдан астам уақыт болды. 1931 жылдың тамызында Андерсон Германияға жеке медбикемен бірге Deutschland лайнеріндегі жабық кабинада оралды. Дженнингс сапарға, Вестчестердегі санаторийде демалуға және Хановерге жақын Ильтендегі қарттар үйінің психиатриялық бөлімшесінде тағы алты ай бойы күтім жасауға ақы төледі. Ильтенге келгеннен кейін Андерсонның ақыл-есі дұрыс екені анықталды, бірақ бөлме алдын ала төленгендіктен және оның басқа баратын жері болмағандықтан, ол санаторийдің аумағындағы люксте қалды.

Германия (1931-1968 жж.)

Андерсонның Германияға оралуы баспасөз қызығушылығын тудырды және неміс аристократиясының көбірек өкілдерін оның ісіне тартты. Ол қайтадан ізгі ниет білдірушілерінің қонағы ретінде көшпенді өмір сүрді. 1932 жылы британдық «News of the World» таблоиды оны алаяқ румындық актриса деп айыптап, сенсациялық хабарлама жариялады. Оның адвокаты Фэллоус жала жабу үшін сотқа шағымданып, бірақ ұзақ соталған іс Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін жалғасты. Сол кезде Андерсон Германияда тұрғандықтан және неміс азаматтары жау мемлекетте сотқа жүгінуге құқылы болмағандықтан, іс тоқтатылды. Сот даулары ондаған жылдар бойы үзілістермен шешілмей келді. Лорд Маунтбеттен өзінің неміс туыстарының Андерсонға қарсы заңдық шығындарын төледі. Бұл соталған іс Германия тарихындағы ең ұзаққа созылған сот ісіне айналды. Андерсон 1938 жылы Шанцковскийлер отбасымен соңғы рет кездесті. Гертруда Шанцковская Андерсонның өзінің Франциска әпкесі екенін мәлімдеді, бірақ нацистік үкімет Андерсонның кім екенін анықтау үшін кездесуді ұйымдастырды. Егер ол Шанцковская болып танылса, ол түрмеге қамалуы мүмкін еді. Шанцковскийлер отбасы оған қарсы куәлік беруден бас тартты және басқа да шаралар қабылданбады. 1940 жылы Эдвард Фэллоус Гранданор корпорациясы үшін патшаның жоқ болған байлығын табуға тырысып, барлық ақшасын жұмсағаннан кейін, мүсірленген күйде қайтыс болды. Екінші дүниежүзілік соғыстың соңында Андерсон Совет оккупациялық аймағына айналған Шлосс-Винтерштейнде Луиза Саксен-Майнингенмен бірге тұрды. 1946 жылы Саксония-Альтенбург князі Фредерик оған француз оккупациялық аймағындағы Бад-Либенцельге шекарадан өтуге көмектесті. Князь Фредерик Андерсонды Қара Орманның шетіндегі Антерленгенхардт ауылындағы бұрынғы әскери казармаға орналастырды, ол туристер үшін қызығушылық ортасы болды. Царица Александраның досы Лили Дэн оны зиярат етіп, оны Анастасия деп мойындады, бірақ императорлық балалардың ағылшын тілінен сабақ берген оқытушысы Чарльз Сидни Гиббс Андерсонмен кездескенде оны алаяқ деп айыптады. Ол берген куәлігінде: «Ол мен білген нағыз Ұлы княгиня Анастасияға ешқандай ұқсамайды. Оның жалған екеніне толық сенімдімін», - деді. Ол мысықтармен қоршалып, уединоға кетіп, үйі құлдырауға бет алды. 1968 жылдың мамыр айында Андерсон өзінің коттеджінде жартылай есінен айырылған күйде табылғаннан кейін Neuenbürg ауруханасына жеткізілді. Оның болмаған уақытында князь Фредерик жергілікті денсаулық сақтау басқармасының бұйрығымен мүлікті тазартты. Оның ирландтық қасқыр иті мен 60 мысығы өлтірілді. Бұл оқиғадан қорқып, Андерсон өзінің ұзақ жылдар бойы қолдау көрсеткен Глеб Боткиннің АҚШ-қа оралу ұсынысын қабылдады.

Соңғы жылдары (1968-1984)

Боткин Вирджиния штатының Шарлоттсвилл университетінде тұратын, оның жергілікті досы, тарих профессоры және генеалог Джон Экотт "Джек" Манахан Андерсонның АҚШ-қа сапарын қаржылады. Ол елге алты айлық саяхат визасымен кірді, ал мерзімі бітуге аздай қалғанда, Андерсон 1968 жылдың 23 желтоқсанында Манаханмен азаматтық некеге тұрды, ол одан 20 жас кіші еді. Боткин куәгер болды. Джек Манахан осы ыңғайлы некеден ләззат алды және өзін "күтудегі ұлы князь" немесе "царьтың күйеу баласы" деп сипаттады. Олар Шарлоттсвиллдегі Университет айналысындағы үйде жеке-жеке бөлмелерде тұрды, сондай-ақ Скоттсвилл маңында шаруашылыққа ие болды. Боткин 1969 жылдың желтоқсан айында қайтыс болды. Келесі жылдың ақпан айында, 1970 жылы сот процестері аяқталды, екі тарап та Андерсонның кім екенін анықтай алмады. Манахан мен Андерсон, енді заңды түрде Анастасия Манахан деп аталды, Шарлоттсвилл аймағында эксцентриктік тұлғалар ретінде танымал болды. Джек Манахан бай болғанына қарамастан, олар көптеген иттер мен мысықтармен, қоқыс үйінділерімен бірге төмен деңгейде өмір сүрді. 1979 жылдың 20 тамызында Андерсон ішек бітелуімен Шарлоттсвиллдегі Марта Джефферсон ауруханасына түсті. Доктор Ричард Шрум гангреналық ісік пен ішектің бір бөлігін алып тастады. Манахан мен Андерсонның денсаулығы нашарлағандықтан, 1983 жылдың қарашасында Андерсонқа психиатриялық емханаға жатқызылды, ал жергілікті аудандық сот Уильям Престонды оның қамқоршысы етіп тағайындады. Бірнеше күннен кейін Манахан Андерсонды ауруханадан "қашырып әкетті" және үш күн бойы Вирджиния штатында дүкендерден тамақтанып саяхаттады. 13 штаттың полициясының сигнализациясынан кейін олар табылды және Андерсон қайтадан күтімге берілді. Қаңтар айында оған инсульт болды деп күдіктенді, ал 1984 жылдың 12 ақпанында пневмониядан қайтыс болды. Сол күні оны кремациялады, ал күлін 1984 жылдың 18 маусымында Сеон қамалының шіркеу қорына жерледі. Манахан 1990 жылдың 22 наурызында қайтыс болды. 2007 жылы Алексей цесаревичтің және қалған қызының денелері табылды. Қайталап жасалған және тәуелсіз ДНК-тестілеулер сүйектердің Романовтар отбасының жеті мүшесі екенін растады және патшаның төрт қызының ешқайсысы Романовтар отбасының атылуынан аман қалғанын дәлелдеді. Андерсонның 1979 жылғы операция кезінде алынған ішегінің бір бөлігі Марта Джефферсон ауруханасында сақталған. Андерсонның митохондриялық ДНК-сы сынамадан алынып, Романовтар мен олардың туыстарымен салыстырылды. Ол Эдинбург герцогының ДНК-сымен немесе сүйектермен сәйкес келмеді, бұл Андерсонның Романовтармен туыстық байланысы жоқ екенін растады. Алайда, үлгі Франциска Шанцковскаяның әпкесі Гертруда (Шанцковская) Эллериктің немересі Карл Маухердің ДНК-сымен сәйкес келді, бұл Карл Маухер мен Анна Андерсонның аналық желісінен туыс екенін және Андерсонның Шанцковская екенін көрсетті. Алғашқы тестілеуден бес жыл өткен соң, Пенсильвания мемлекеттік университетінің антропология факультетінің докторы Терри Мелтон Андерсонды Шанцковский отбасымен байланыстыратын ДНК тізбегінің "әлі де бірегей" екенін, бірақ Қарулы күштердің ДНК сәйкестендіру зертханасындағы ДНК үлгілерінің дерекқоры әлдеқайда кеңейгенін, бұл "Андерсоннің Франциска Шанцковская екеніне сенімділікті арттырды" деді. Сондай-ақ, Андерсонның күйеуі Джек Манаханға тиесілі кітаптағы конверттен табылған Андерсонның шашының бірнеше талдары да тексерілді. Шаштың митохондриялық ДНК-сы Андерсонның ауруханадағы үлгісімен және Шанцковскаяның туысы Карл Маухердің үлгісімен сәйкес келді, бірақ Романовтардың қалдықтарымен немесе Романовтардың тірі туыстарымен сәйкес келмеді.

Бағалау

1918 жылы шілдеде коммунистер бүкіл император Романовтар отбасын, оның ішінде 17 жасар Ұлы княгиня Анастасияны өлтіргенімен, жылдар бойы коммунистердің дезинформациясы патша отбасының мүшелері аман қалды деген қауесеттерді таратты. Отбасының тағдыры туралы қайшылықты қауесеттер алдамшыларға өздерін аман қалған Романовтар екендіктерін жалған мәлімдеуге мүмкіндік берді. Көптеген алдамшылардың талаптары қабылданбады, бірақ Анна Андерсонның мәлімдемесі сақталды. Оның пікірін қолдайтын кітаптар мен памфлеттердің арасында Гарриет фон Ратлефтің «Анастасия, әйел тағдыры әлемдік апаттың айнасы ретінде» (Anastasia, ein Frauenschicksal als Spiegel der Weltkatastrophe) кітабы бар. Ол 1928 жылы Германия мен Швейцарияда жарық көрді, ал 1927 жылы «Берлинер Нахтхаусгабе» таблоидтық газетінде бөлім-бөлім жарияланды. Бұған 1929 жылы Париждегі Пайо баспасында жарық көрген Пьер Гиллард пен Константин Савичтің «Жалған Анастасия» (La Fausse Anastasie) кітабы қарсы шықты. Андерсонның мәлімдемесін қолдайтын және оған қайшы келетін куәліктер мен физикалық дәлелдер, мысалы, бет-кейіптерін салыстыру, оның Анастасия екендігіне сенуді нығайту немесе жоққа шығару үшін пайдаланылды. Тікелей құжаттық дәлелдер немесе нақты физикалық дәлелдердің болмауына байланысты, Андерсонның Анастасия екендігі туралы мәселе көптеген адамдар үшін жеке сенім мәселесі болды. Андерсоннің өзінің ерекше ағылшын тілінде айтқан сөзінде: «Сенерсіз не сенбессіз, маңызды емес. Ешқандай жағдайда». Германия соттары оның талабын бір жаққа да шеше алмады және 40 жылдық қарастырудан кейін оның талабы «дәлелденбеген және жоққа шығарылмаған» деп шешті. Андерсонның қарсыластарының адвокаты доктор Гюнтер фон Беренберг Госслер Германиядағы сот процесінде «баспасөз әрқашан оның тарапын баяндауға көбірек қызығушылық танытты, қарсы тараптың жағымсыз көзқарасына қарағанда; редакторлар көбінесе оның тарапынан алынған куәлікті жариялағаннан кейін журналистерді алып тастап, қарсылықты елемеді, нәтижесінде жұртшылық толық суретті сирек көреді» деді. Кітапта Анастасияның Ресейден Александр Чайковскиймен бірге шана арбасында қашып кеткені туралы «фантастикалық әңгіме» жазылған, ол оған үйленді және баласы болды, бірақ ол Бухарест көшесінде атып өлтірілді, ал баласы Алексей жесірлер үйіне жоғалып кетті. Тіпті Андерсонның жақтастары да қашып кету туралы егжей-тегжейлі мәліметтердің «драматург үшін де ойдан шығарылған сияқты көрінуі мүмкін» екенін мойындады, ал оның қарсыластары «бұл сенімсіз оқиғаны қиялға берілген романтикалық туынды» деп есептеді. Андерсонның императорлық отбасының мүшелерімен теңестірілуі Андерсонның өзінен емес, Дальдорф психиатриялық ауруханасындағы Клара Пейтерден басталды. Кейін Андерсон оған келіскендей көрінді. Жазушы Майкл Торнтон: «Ол Шанцковсканы жоғалтып, бас тартты. Ол сол адамды мүлдем жоғалтып, жаңа адам ретінде толыққанды қабылдады. Менің ойымша, бұл кездейсоқ болды және ол эйфория толқынымен сүйірліп кетті». Романовтардың туысы Лорд Маунтбеттен оның жақтастарының «кітаптардың, журналдардың, пьесалардың және т.б. авторлық құқығынан байып келе жатқанын» ойлады. Ресейдің Ұлы княгинясы Ксения Александровнаның немересі Михаил Романов Романовтар отбасының Андерсонның алаяқ екенін әрқашан білгенін және отбасы оған және «оның айналасында би билеген үш сақиналы циркке, кітаптар мен фильмдер жасап, императорлық отбасының жадына құрметсіздік жасаған» деп мәлімдеді.

Шығармалық бейнелер

1920 жылдан бері көптеген көркем туындылар Андерсонның Анастасия екендігі туралы мәлімдемесінен шабыттанды. 1928 жылы «Киім әйелді жасайды» атты нұсқаусыз фильм оның оқиғасына шамалы негізделген. 1953 жылы Марсель Маурет Ратлеф пен Гиллиардтың кітаптары бойынша «Анастасия» атты пьеса жазды, ол Вивека Линдфорс басты рөлде Европа мен Американы аралап шықты. Пьесаның сәттілігіне байланысты 1956 жылы Гай Болтонның ағылшын тіліне аудармасы Ингрид Бергман қатысқан «Анастасия» фильміне айналды. Сюжет ақша табу үшін ресейлік эмигранттардың арасында Ұлы княгиня Анастасияның тірі екенін айтып алдауға тырысатын алаяқтар тобының төңірегінде өрбиді. Алаяқтар «Анна» есімді амнезияға шалдыққан әйелді Анастасия рөліне дайындайды. Аннаның тегі белгісіз, пьеса барысында ол шынайы Анастасия болуы мүмкін деген ой айтылады, есте сақтау қабілетін жоғалтқан. Көрермен Аннаның шынымен Анастасия екенін өзі шешеді. Драматург Ройс Райтон 1978 жылы Анна Андерсон туралы «Мен кіммін» атты пьеса жазды. Бұрынғы пьесалар сияқты, бұл да Андерсонды «басқалардың ашкөздігі мен қорқынышының құрбаны болған құнды тұлға» ретінде көрсетеді және оның нағыз кім екенін анықтауға тырыспайды. Сэр Кеннет Макмилланның 1967 жылы сахнаға қойылған «Анастасия» балеті «Мен, Анастасия» автобиографиялық туындысын шабыт көзі ретінде пайдаланды және «Анна Андерсон – өзін Анастасия деп санайтын әйел туралы драмалық қиял». Ол естелік немесе қиял арқылы Анастасияның өткен оқиғаларын бастан кешіреді. Бидің құрылымы – линн Сеймур ойнаған басты кейіпкермен байланыстырылған еркін қиял. Бір сыншы Сеймурдың «жантықты, мазасыз Анна Андерсонның керемет және әсерлі бейнесін» жасағанын айтты. Анна Андерсон 1992 жылы Юрий Вамос Базель театры үшін қойған «Ұйқыдағы сұлу – Царьдің соңғы қызы» балетінде де қолданылды, ол Петр Ильич Чайковскийдің «Ұйқыдағы сұлу» пьесасына негізделген. 1986 жылы «Анастасия: Аннаның құпиясы» атты екі бөлімді телефильм (АҚШ-та NBC) көрсетілді, онда Эми Ирвинг басты рөлді ойнады және «Алтын глобусқа» ие болды. Хал Эриксонның айтуынша, «Ирвинг басты кейіпкерді әйел немесе жолбарыс таңдауынша ойнайды, сондықтан ол өзінің әңгімесіне шынымен сене ме, әлде ол ақылды алдаушы ма, біз білмейміз». 1997 жылы шыққан «Анастасия» анимациялық фильмінің басты кейіпкері («Анастасия» немесе «Аня») Дон Блут пен Гэри Голдманның режиссерлігімен түсірілген, Анна Андерсонның Анастасия емес екенін ДНК сынақтары дәлелдегеннен кейін шығарылса да, нағыз Ұлы княгиня Анастасия ретінде бейнеленген. Дегенмен, бұл анимациялық фильмнің «Анастасия» (1956) фильмінің адаптациясы болуы мүмкін, сонымен қатар Пигмалион сюжеттері де кірген. Бастапқыда нақты оқиғаларды зерттеген Блут пен Голдман Анастасияның тарихы мен Романовтар әулеті өздерінің фильмі үшін тым қараңғы деп шешті. Шындығында, Романовтардың алдамшылығы және Ұлы княгиня Анастасияның тарихын қиялдап жасаудың ұзақ көркемдік дәстүрі режиссерлердің Анна Андерсонға нақты сілтеме жасауды жоспарламағанын көрсетеді. Фильм жалпы жақсы қабылданса да, Анастасияның кейбір замандас туыстары фильмнің дәмсіз екенін айтты, ал Романовтардың көпшілігі «Анастасияның романтикалық әңгімесінің қайта-қайта пайдалануын» бейбіт қабылдады.