Газдалған сусын немесе тәтті сусын

Кіріспе

Тәттілендірілген алкогольсіз сусындар, көбінесе газдалған

Sweetened non alcoholic drink, often carbonated

A soft drink (see § Terminology for other names) is any water based flavored drink, usually but not necessarily carbonated, and typically including added sweetener. Flavors used can be natural or artificial. The sweetener may be a sugar, high fructose corn syrup, fruit juice, a sugar substitute (in the case of diet sodas), or some combination of these. Soft drinks may also contain caffeine, colorings, preservatives and other ingredients. Soft drinks are called "soft" in contrast with "hard" alcoholic drinks. Small amounts of alcohol may be present in a soft drink, but the alcohol content must be less than 0.5% of the total volume of the drink in many countries and localities if the drink is to be considered non alcoholic. Types of soft drinks include lemon lime drinks, orange soda, cola, grape soda, cream soda, ginger ale and root beer. Soft drinks may be served cold, over ice cubes, or at room temperature. They are available in many container formats, including cans, glass bottles, and plastic bottles. Containers come in a variety of sizes, ranging from small bottles to large multi liter containers. Soft drinks are widely available at fast food restaurants, movie theaters, convenience stores, casual dining restaurants, dedicated soda stores, vending machines and bars from soda fountain machines. Within a decade of the invention of carbonated water by Joseph Priestley in 1767, inventors in Britain and in Europe had used his concept to produce the drink in greater quantities. One such inventor, J. J. Schweppe, formed Schweppes in 1783 and began selling the world's first bottled soft drink. Other lesser used terms include carbonated drink, fizzy juice, lolly water, seltzer, coke, tonic, and mineral. Due to the high sugar content in typical soft drinks, they may also be called sugary drinks. In the United States, the 2003 Harvard Dialect Survey

In the English speaking parts of Canada, the term "pop" is prevalent, but "soft drink" is the most common English term used in Montreal. In the United Kingdom and Ireland, the term "fizzy drink" is common. "Pop" and "fizzy pop" are used in Northern England, South Wales, and the Midlands while "mineral" In Australia and New Zealand, "soft drink" or "fizzy drink" is typically used. In South African English, "cool drink" is any soft drink. In other languages, various names are used: descriptive names as "non alcoholic beverages", equivalents of "soda water", or generalized prototypical names. For example, the Bohemian variant of the Czech language (but not Moravian dialects) uses "limonáda" for all such beverages, not only for those from lemons. Similarly, the Slovak language uses "malinovka" (= "raspberry water") for all such beverages, not only for raspberry ones.

Жұмсақ сусын (басқа атаулары үшін § Терминологияны қараңыз) – су негізіндегі дәмделген сусын, әдетте, бірақ міндетті түрде газдалмайтын, және әдетте қосылған тәтті заттарды қамтитын сусын. Қолданылатын дәмдеуіштер табиғи немесе жасанды болуы мүмкін. Тәттілендіргіш зат қант, жоғары фруктозалы жүгері сиропы, жеміс шырыны, қант орнына қойғыш (диеталық газдалған сусындар үшін) немесе осылардың кез келген комбинациясы болуы мүмкін. Жұмсақ сусындарға кофеин, бояғыштар, консерванттар және басқа да ингредиенттер де қосылуы мүмкін. Жұмсақ сусындар "жұмсақ" деп аталады, себебі олар "қатты" алкогольдік сусындардан өзгеше. Көптеген елдер мен аймақтарда сусынды алкогольсіз деп санау үшін, оның құрамындағы алкогольдің мөлшері сусынның жалпы көлемінің 0,5% -дан кем болуы керек. Жұмсақ сусындардың түрлеріне лимон-лайм сусындары, апельсин газдалған сусыны, кола, жүзім газдалған сусыны, крем-сода, имбирлік эль және тамыр сырасы жатады. Жұмсақ сусындарды суық, мұз қосып немесе бөлме температурасында беруге болады. Олар банкалар, шыны және пластик бөтелкелер сияқты әртүрлі қаптамаларда қол жетімді. Қаптамалардың көлемі кішкентай бөтелкелерден бастап үлкен көп литрлік контейнерлерге дейін әртүрлі болуы мүмкін. Жұмсақ сусындарды жылдам тамақтандыру орындарында, кинотеатрларда, дүкендерде, кездейсоқ тамақтану ресторандарында, арнайы газдалған сусын дүкендері мен автоматтарынан, сода автоматтарынан кеңінен табуға болады. Джозеф Пристли 1767 жылы газдалған суды ойлап тапқаннан кейін он жыл ішінде Ұлыбритания мен Еуропаның өнертапқыштары оның идеясын пайдаланып, сусынды көп көлемде өндіре бастады. Осы өнертапқыштардың бірі, Дж. Дж. Швеппе 1783 жылы «Швеппес» компаниясын құрып, әлемдегі алғашқы бөтелкедегі жұмсақ сусынды сата бастады. Басқа аз қолданылатын терминдерге газдалған сусын, газдалған шырын, тәтті су, сельтер, кола, тоник және минералды су жатады. Әдеттегі жұмсақ сусындардың құрамында қанттың көп болуына байланысты, оларды тәтті сусындар деп те атайды. 2003 жылғы Гарвард диалектілік сараптамасында Канаданың ағылшын тілінде сөйлейтін аймақтарында «поп» термині кең таралған, бірақ Монреальде «сусын» термині ағылшын тілінде ең көп қолданылады. Ұлыбритания мен Ирландияда «физзи сусын» термині жиі қолданылады. «Поп» және «физзи поп» терминдері Солтүстік Англияда, Оңтүстік Уэльсте және Мидлендтерде, ал «минералды су» Австралия мен Жаңа Зеландияда «сусын» немесе «физзи сусын» терминдерімен қатар қолданылады. Оңтүстік Африка ағылшын тілінде «салқын сусын» – кез келген жұмсақ сусынды білдіреді. Басқа тілдерде әртүрлі атаулар қолданылады: сипаттамалық атаулар, мысалы, «алкогольсіз сусындар», «содалы су» сөзінің эквиваленттері немесе жалпыланған прототиптік атаулар. Мысалы, чех тілінің богемиялық диалектісі (бірақ моравиялық диалекттерде емес) лимоннан жасалған сусындар үшін ғана емес, барлық осындай сусындар үшін «лимонад» сөзін қолданады. Сол сияқты, словак тілі тек құлпынай сусындары үшін ғана емес, барлық осындай сусындар үшін «малиновка» (= «құлпынай суы») сөзін қолданады.

Тарих

Аздатылған сусындардың пайда болуы жеміс дәмді сусындардың дамуымен тікелей байланысты. Орта ғасырдағы Таяу Шығыста шарбат сияқты жеміс дәмді сусындар кеңінен ішіліп, көбінесе қант, сироп және бал сияқты заттармен тәттілендірілген. Лимон, алма, гранат, тамаринд, южуба, сумақ, мускус, мята және мұз да жиі қолданылған. Таяу Шығыстың осы сусындары ортағасырлық Еуропада танымал болды, нәтижесінде "сироп" сөзі араб тілінен алынды. Тюдор Англиясында "императорлық су" кеңінен ішілді, ол лимон дәмімен тәттілендірілген және кремортар қосқан сусын болды. "Манайс Кристе" раушан гүлі, жалбыз немесе корицамен дәмделген тәтті кордиал болды. Алғашқы аздатылған сусындардың бірі – лимонад, ол балмен тәттілендірілген лимон шырыны мен судан жасалған, бірақ көмірқышқыл газы қосылмаған. 1676 жылы Париждегі лимонад сатушылар компаниясына лимонадты сусындарды сату монополиясы берілді. Сатушылар арқаларында лимонад сақталған ыдыстарды алып жүріп, париждіктерге одан құйды. 18 ғасырдың соңында ғалымдар табиғи көмірқышқыл газы бар минералды суды қайта жасауда маңызды прогресс жасады. 1767 жылы ағылшыз Джозеф Пристли Лидстегі (Англия) сыра зауытында дистилленген суды сыра ыдысының үстіне іліп, суға көмірқышқыл газын сіңіру әдісін алғаш рет ашты. Оның ойлап тапқан көмірқышқыл газы бар суы (кейіннен содалы су деп аталды, өндірісте сода ұнтағын қолдану үшін) көптеген аздатылған сусындардың негізгі және ерекше құрауыш бөлігі болып табылады. Пристли осылай өңделген судың жағымды дәмі бар екенін анықтады және оны достарына жаңартушы сусын ретінде ұсынды. 1772 жылы Пристли "Суды тұрақты газда сіңіру" атты мақала жариялады, онда ол витриол майын (қазіргі сульфид қышқылы) сақинаға тамшылатып, көмірқышқыл газын бөліп шығарып, оның суға араласуын қамтамасыз ететінін сипаттады. Тағы бір ағылшыз ғалым, Джон Мервин Нут, Пристлидің құрылымын жетілдіріп, оны дәріханаларда коммерциялық мақсатта қолдануға арналған аппарат ретінде сатты. Швециялық химик Торберн Бергман күкірт қышқылын қолдана отырып, сақинадан көмірқышқыл газын шығаратын аппаратты ойлап тапты. Бергманның аппараты минералды судың үлгісін көп мөлшерде өндіруге мүмкіндік берді. Швециялық химик Йонс Якоб Берзелиус 18 ғасырдың соңында көмірқышқыл газы бар суға дәмдеуіштер (дәмдеуіштер, шырындар және шарап) қоса бастады. Манчестерлік дәріханашы Томас Генри 1770 жылдардан бастап жалпы халыққа дәрілік мақсатта қолдан жасалған минералды суды сатуды бастады. Оның "Бьюлидің мефиттік джулепі" рецепті судың квартына 3 драхма фоссилді сілтіден тұрады және өндіріс "барлық сілтілік дәм жойылғанша тұрақты газдарды құюға" тиіс болды. 1792 жылы ол өзінің бизнесін Лондонға көшірді. Оның сусындары тез танымал болды, ал оның жаңа демеушілерінің арасында Эразм Дарвин болды. 1843 жылы Швеппс компаниясы Малверн тауындағы Холивелл бұлағында Малверн суын коммерцияландырды және король Уильям IV-тен корольдік жарлық алды. Дәмдеуіштерді көмірқышқыл газы бар суға қосу көп ұзамай басталды. Көмірқышқыл газы бар имбирь сырасы туралы ең алғашқы сілтеме 1809 жылы жарық көрген "Сыра жасау туралы практикалық трактат" еңбегінде кездеседі. Табиғи немесе жасанды минералды суды ішу сол кезде пайдалы практика саналды және оны тыйым салуға қарсы жақтаушылар қолдады. Минералды су сатушы фармацевттер дәмсіз минералды суға шөптер мен химиялық заттарды қоса бастады. Олар қайың қабығын (қайың пивосін қараңыз), данделион, сарсапарилла тамырын, жеміс экстракттерін және басқа да заттарды қолданды.

The origins of soft drinks lie in the development of fruit flavored drinks. In the medieval Middle East, a variety of fruit flavored soft drinks were widely drunk, such as sharbat, and were often sweetened with ingredients such as sugar, syrup and honey. Other common ingredients included lemon, apple, pomegranate, tamarind, jujube, sumac, musk, mint and ice. Middle Eastern drinks later became popular in medieval Europe, where the word "syrup" was derived from Arabic. In Tudor England, 'water imperial' was widely drunk; it was a sweetened drink with lemon flavor and containing cream of tartar. 'Manays Cryste' was a sweetened cordial flavored with rosewater, violets or cinnamon. Another early type of soft drink was lemonade, made of water and lemon juice sweetened with honey, but without carbonated water. The Compagnie des Limonadiers of Paris was granted a monopoly for the sale of lemonade soft drinks in 1676. Vendors carried tanks of lemonade on their backs and dispensed cups of the soft drink to Parisians. In the late 18th century, scientists made important progress in replicating naturally carbonated mineral waters. In 1767, Englishman Joseph Priestley first discovered a method of infusing water with carbon dioxide to make carbonated water when he suspended a bowl of distilled water above a beer vat at a local brewery in Leeds, England. His invention of carbonated water (later known as soda water, for the use of soda powders in its commercial manufacture) is the major and defining component of most soft drinks. Priestley found that water treated in this manner had a pleasant taste, and he offered it to his friends as a refreshing drink. In 1772, Priestley published a paper entitled Impregnating Water with Fixed Air in which he describes dripping oil of vitriol (or sulfuric acid as it is now called) onto chalk to produce carbon dioxide gas and encouraging the gas to dissolve into an agitated bowl of water. Another Englishman, John Mervin Nooth, improved Priestley's design and sold his apparatus for commercial use in pharmacies. Swedish chemist Torbern Bergman invented a generating apparatus that made carbonated water from chalk by the use of sulfuric acid. Bergman's apparatus allowed imitation mineral water to be produced in large amounts. Swedish chemist Jöns Jacob Berzelius started to add flavors (spices, juices, and wine) to carbonated water in the late eighteenth century. Thomas Henry, an apothecary from Manchester, was the first to sell artificial mineral water to the general public for medicinal purposes, beginning in the 1770s. His recipe for 'Bewley's Mephitic Julep' consisted of 3 drachms of fossil alkali to a quart of water, and the manufacture had to 'throw in streams of fixed air until all the alkaline taste is destroyed'. and relocated his business to London in 1792. His drink soon gained in popularity; among his newfound patrons was Erasmus Darwin. In 1843, the Schweppes company commercialized Malvern Water at the Holywell Spring in the Malvern Hills, and received a royal warrant from King William IV. It was not long before flavoring was combined with carbonated water. The earliest reference to carbonated ginger beer is in a Practical Treatise on Brewing. published in 1809. The drinking of either natural or artificial mineral water was considered at the time to be a healthy practice, and was promoted by advocates of temperance. Pharmacists selling mineral waters began to add herbs and chemicals to unflavored mineral water. They used birch bark (see birch beer), dandelion, sarsaparilla root, fruit extracts, and other substances.

Фосфатлы сода

Соданың АҚШ-та "фосфатты сода" деп аталатын түрі 1870-ші жылдардың аяғында пайда болды. 1900 жылдан 1930 жылдарға дейін ол лимон немесе апельсин фосфаты ең қарапайым түрі болатын, ең танымал сода сусындарының біріне айналды. Сусынның құрамына жеміс сиропы, 1/2 шай қасық фосфор қышқылы және стақанды толтыруға жеткілікті газдалған су мен мұз кіреді. Бұл сусын көбінесе дәріханаларда сатылды.

Жаппай нарық және индустрияландыру

Көп ұзамай газдалған сусындар медицина саласынан шығып, көпшілікке қолжетімді әрі арзан өнімге айналды. 1840 жылдары Лондонда 50-ден астам сусын өндіруші болды, ал 1820 жылдары бұл көрсеткіш 10-ға ғана жететін. 1845 жылы «Р. Уайтс лимонады» Ұлыбританияда сатылымға шықты. 1851 жылы Лондондағы Хайд-паркте өткен Ұлы көрменің ресми сусын жеткізушісі болып «Швейпс» тағайындалды және миллионнан астам лимонад, имбирлі сыра, «Селцер» суы және содалы су сатылды. Джин мен тоник аралас сусыны да британдық колониялық Үндістанда пайда болды, онда британдықтар дәрілік хинин тониктерін джинмен араластыратын. 1892 жылы Балтимордағы машина жасау шеберханасының операторы Уильям Пейнер «Короналық тығыздалған бөтелке» деген патентті алды. Бұл бөтелкедегі көпіршіктерді сәтті сақтайтын алғашқы бөтелке қақпағы болды. 1899 жылы шыны бөтелкелерді автоматты түрде өндіруге арналған шыны үрлеу машинасына алғашқы патент берілді. Бұрынғы шыны бөтелкелердің бәрі қолмен жасалған болатын. Төрт жылдан кейін жаңа бөтелке үрлеу машинасы іске қосылды. Оны алғаш рет «Либби Гласс» компаниясының қызметкері Майкл Оуэнс қолданды. Бірнеше жылдың ішінде шыны бөтелкелердің өндірісі күніне 1400-ден 58000-ға дейін өсті. Америкада содалы су көздері бастапқыда көбірек танымал болды, және көптеген американдықтар содалы су көздерін күнделікті жиі пайдаланатын. 1806 жылдан бастап Йель университетінің химия профессоры Бенджамин Силлиман Нью-Хейвен қаласында содалы су сата бастады. Ол суды «Nooth» аппаратымен өндірді. Филадельфия мен Нью-Йорктегі кәсіпкерлер де 19 ғасырдың басында содалы су сата бастады. 1830 жылдары Нью-Йорк қаласының Джон Мэтьюс пен Филадельфияның Джон Липпинкотт сода фонтандарын шығара бастады. Екі адам да табысты болды және су бұлақтарын шығаратын үлкен зауыттарды салды. АҚШ-тың шыны өнеркәсібіндегі проблемаларға байланысты бөтелкедегі сусындар 19 ғасырдың көп бөлігінде нарықтың шағын бөлігі болып қалды. (Дегенмен, олар Англияда белгілі болды. 1848 жылы жарық көрген «Вайлдфелл залының жалға алушысы» романында Хэнтингдон бірнеше ай бойы құмарлықтан айыққаннан кейін түскі уақытта оянып, бір бөтелке сода суын жұтып алады.) 20 ғасырдың басында бүкіл әлемде бөтелкедегі сода сату өте өсті, ал 20 ғасырдың екінші жартысында консервіленген суық сусындар нарықтың маңызды үлесіне айналды. 1920 жылдары «Үй пакеттері» ойлап табылды. «Home Paks» – картоннан жасалған алты бөтелкелі жиынтық. Сонымен қатар, 1920 жылдары автоматтар пайда бола бастады. Содан бері газдалған сусын сататын автоматтар кеңінен таралды. Әлемде осы автоматтар арқылы ыстық та, суық та сусындар сатылады.

Soft drinks soon outgrew their origins in the medical world and became a widely consumed product, available cheaply for the masses. By the 1840s, there were more than fifty soft drink manufacturers in London, an increase from just ten in the 1820s. and in 1845, R. White's Lemonade went on sale in the UK. For the Great Exhibition of 1851 held at Hyde Park in London, Schweppes was designated the official drink supplier and sold over a million bottles of lemonade, ginger beer, Seltzer water and soda water. The mixed drink gin and tonic also originated in British colonial India, when the British population would mix their medicinal quinine tonic with gin. In 1892, the "Crown Cork Bottle Seal" was patented by William Painter, a Baltimore, Maryland machine shop operator. It was the first bottle top to successfully keep the bubbles in the bottle. In 1899, the first patent was issued for a glass blowing machine for the automatic production of glass bottles. Earlier glass bottles had all been hand blown. Four years later, the new bottle blowing machine was in operation. It was first operated by Michael Owens, an employee of Libby Glass Company. Within a few years, glass bottle production increased from 1,400 bottles a day to about 58,000 bottles a day. In America, soda fountains were initially more popular, and many Americans would frequent the soda fountain daily. Beginning in 1806, Yale University chemistry professor Benjamin Silliman sold soda waters in New Haven, Connecticut. He used a Nooth apparatus to produce his waters. Businessmen in Philadelphia and New York City also began selling soda water in the early 19th century. In the 1830s, John Matthews of New York City and John Lippincott of Philadelphia began manufacturing soda fountains. Both men were successful and built large factories for fabricating fountains. Due to problems in the U. S. glass industry, bottled drinks remained a small portion of the market throughout much of the 19th century. (However, they were known in England. In The Tenant of Wildfell Hall, published in 1848, the caddish Huntingdon, recovering from months of debauchery, wakes at noon and gulps a bottle of soda water.) In the early 20th century, sales of bottled soda increased greatly around the world, and in the second half of the 20th century, canned soft drinks became an important share of the market. During the 1920s, "Home Paks" were invented. "Home Paks" are the familiar six pack cartons made from cardboard. Vending machines also began to appear in the 1920s. Since then, soft drink vending machines have become increasingly popular. Both hot and cold drinks are sold in these self service machines throughout the world.

Тұтыну

Адам басына шаққандағы газдалған сусын тұтынуы әлем бойынша айтарлықтай өзгеше. 2014 жылғы мәліметтерге сәйкес, жан басына шаққанда ең көп тұтынған елдер Аргентина, АҚШ, Чили және Мексика болды. Еуропаның дамыған елдері мен Американың басқа аймақтарындағы тұтыну деңгейі айтарлықтай төмен болды. АҚШ-тағы жылдық орташа тұтыну 153,5 литрді құраса, Ұлыбританияда (77,7) немесе Канадада (85,3) одан шамамен екі есе кем болды. Соңғы жылдары Батыс елдерінде газдалған сусын тұтынуы жалпы алғанда азайды. Бір бағалау бойынша, АҚШ-та адам басына шаққандағы тұтыну 1998 жылы ең жоғары деңгейге жетіп, содан бері үздіксіз төмендеп келеді. "Obesity" журналында жарияланған зерттеуде 2003 жылдан 2014 жылға дейін тәулігіне тәтті сусын ішетін американдықтардың үлесі ересектер арасында шамамен 62%-дан 50%-ға, ал балалар арасында 80%-дан 61%-ға төмендегені анықталды. Бұл төмендеудің себептерінің бірі – семіздіктің қауіптілігі туралы хабардарлықтың артуы және диеталық режимді жақсартуға бағытталған үкіметтік шаралар. Сонымен қатар, Камерун, Грузия, Үндістан және Вьетнам сияқты төмен және орташа кірісті елдерде газдалған сусын тұтынуы артты, себебі сусын өндірушілер осы нарықтарға көбірек назар аударуда, ал тұтынушылардың қосымша қаржылық мүмкіндіктері артып келеді. Имбирлі және тамырлы газдалған сусындар көбінесе көмірсулану үшін ашытқы қолданылып дайындалады. Ең маңыздысы – ингредиенттің барлық негізгі параметрлер бойынша келісілген талаптарға сәйкес болуы керек. Бұл тек функционалдық параметр ғана емес (яғни, негізгі құрамдас бөліктің мөлшері), сонымен қатар қоспалардың мөлшері, микробиологиялық көрсеткіштері және түс, бөлшек мөлшері сияқты физикалық параметрлер де қамтиды. Кейбір газдалған сусындардың құрамында өлшенетін мөлшерде алкоголь болуы мүмкін. Кейбір ескі рецептураларда бұл карбонацияны жасау үшін қолданылған табиғи ашыту процесінен туындаған. АҚШ-та газдалған сусындар (сондай-ақ алкогольсіз сыра сияқты басқа да өнімдер) заң бойынша құрамында 0,5%-ға дейін алкоголь болуына рұқсат етіледі. Қазіргі заманғы сусындарға көмірқышқыл газын қосып карбонация жасайды, бірақ стерильді емес ортада қанттың ашыуынан алкоголь пайда болуы мүмкін деген пікірлер де бар. Дәмдеуіш экстракттарын (мысалы, ваниль экстракты) дайындауда алкоголь қолданылса, кейбір газдалған сусындарға аз мөлшерде алкоголь қосылады.

Per capita consumption of soda varies considerably around the world. As of 2014, the top consuming countries per capita were Argentina, the United States, Chile, and Mexico. Developed countries in Europe and elsewhere in the Americas had considerably lower consumption. Annual average consumption in the United States, at 153.5 liters, was about twice that in the United Kingdom (77.7) or Canada (85.3). In recent years, soda consumption has generally declined in the West. According to one estimate, per capita consumption in the United States reached its peak in 1998 and has continually fallen since. A study in the journal Obesity found that from 2003 to 2014 the proportion of Americans who drank a sugary beverage on a given day fell from approximately 62% to 50% for adults, and from 80% to 61% for children. The decrease has been attributed to, among other factors, an increased awareness of the dangers of obesity, and government efforts to improve diets. At the same time, soda consumption has increased in some low or middle income countries such as Cameroon, Georgia, India and Vietnam as soda manufacturers increasingly target these markets and consumers have increasing discretionary income. Drinks like ginger ale and root beer are often brewed using yeast to cause carbonation. Of most importance is that the ingredient meets the agreed specification on all major parameters. This is not only the functional parameter (in other words, the level of the major constituent), but the level of impurities, the microbiological status, and physical parameters such as color, particle size, etc. Some soft drinks contain measurable amounts of alcohol. In some older preparations, this resulted from natural fermentation used to build the carbonation. In the United States, soft drinks (as well as other products such as non alcoholic beer) are allowed by law to contain up to 0.5% alcohol by volume. Modern drinks introduce carbon dioxide for carbonation, but there is some speculation that alcohol might result from fermentation of sugars in a non sterile environment. A small amount of alcohol is introduced in some soft drinks where alcohol is used in the preparation of the flavoring extracts such as vanilla extract.

Өндірушілер

Ашытқысыз сусындар нарығын бақылау елдер бойынша әртүрлі болады. Дегенмен, PepsiCo және Coca-Cola компаниялары әлемнің көптеген аймақтарында осы сусындардың ең ірі екі өндірушісі болып табылады. Солтүстік Америкада Keurig Dr Pepper және Jones Soda компаниялары да нарықтың маңызды бөлігін иеленеді.

Денсаулыққа қатысты мәселелер

Қант қосылған газдалған сусындарды көп мөлшерде тұтыну семіздікке, гипертонияға, 2-ші типті қант диабетіне, тіс кариесіне және қоректік заттардың жетіспеушілігіне байланысты. 2013 жылғы жүйелі шолулардың жүйелі қайта қарауына сәйкес, мүдделер қақтығысы туралы есеп берілмеген жүйелі шолулардың 83,3%-ы қант қосылған газдалған сусындарды тұтыну салмақ қосудың ықтимал тәуекел факторы болуы мүмкін деген қорытындыға келді.

Тіс шіріуі

Көптеген газдалған сусындар қарапайым көмірсулардың жоғары концентрациясын қамтиды: глюкоза, фруктоза, сахароза және басқа да қарапайым қанттар. Егер ауыздағы бактериялар көмірсуларды ашытып, тіс эмалын ерітетін және тіс шірігін тудыратын қышқылдар өндірсе, тәтті сусындар тіс шірігіне шалдығу қаупін арттырады. Тұтыну жиілігі жоғары болған жағдайда қауіп одан да артады. Көптеген газдалған сусындар, сондай-ақ көптеген жемістер, соустар және басқа да тағамдар қышқылды болады. Қышқыл сусындарды ұзақ мерзім бойы ішу және үнемі жұтып отыру тіс эмалын тозуына әкелуі мүмкін. 2007 жылғы зерттеу көрсеткендей, кейбір хош иісті газдалған сулар апельсин шырынынан да күшті тозуға ұшырайды. Тіс дәрігерлері көбінесе сусынды түтікше арқылы ішуге кеңес береді, себебі сусын тістермен тікелей жанаспайды. Сонымен қатар, газдалған сусындарды ішкеннен кейін бірден тістерді тазалаудан аулақ болу керек, өйткені бұл әлсіреген эмальға тіс щеткасының механикалық әсерінен тістердің тозуын күшейтеді.

Сүйек тығыздығы мен сүйектің жоғалуы

2006 жылы бірнеше мың ер және әйел арасында жүргізілген зерттеуде, күнде үш немесе одан да көп кола негізіндегі газдалған сусындар ішетін әйелдердің жамбас сүйегінің минералдық тығыздығы (BMD) кола ішпейтін әйелдерге қарағанда шамамен 4%-ға төмен болды. Зерттеу көрсеткендей, кола газдалған сусындарын үнемі ішудің ерлердің BMD-сіне елеулі әсері болған жоқ. 150 өнім тексерілді, соның ішінде төртеуінде Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (WHO) ауыз суына арналған нұсқауларынан асып түсетін бензол деңгейі анықталды. АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) бензоаттар және аскорбин немесе эриторбин қышқылы бар бірнеше газдалған сусындарды тексеру нәтижелерін жариялады. Тесттен өткен бес сусындарда бензол деңгейі Қоршаған ортаны қорғау агенттігінің ұсынған 5 ппб стандартынан жоғары болды. 2006 жылғы мәліметтер бойынша, FDA газдалған сусындар мен басқа да сусындарда табылган бензол деңгейінің тұтынушылар үшін қауіп тудырмайды деп мәлімдеді.

Бүйрек тастары

2013 жылы Америкалық нефрология қоғамының клиникалық журналында жарияланған зерттеу нәтижесінде, газдалған сусындарды ішу бүйрек тастарының пайда болу қаупін 23%-ға арттыратыны анықталды.

Өлім-жітім, қан айналымы және ас қорыту жолдары аурулары

2019 жылғы зерттеуде еуропалық 451 743 адам күніне екі немесе одан да көп мөлшерде газдалған сусын ішкен жағдайда, кез келген себептен болатын өлім-жітімге ұшырау ықтималдығы артады. Жасанды тәттілендірілген сусын ішкендерде жүрек-қан тамырлары ауруларының қаупі жоғарырақ болса, қант қосылған сусын ішкендерде ас қорыту жүйесі ауруларының қаупі жоғары болды.

Мектептер

Кем дегенде 2006 жылдан бері мектептерде жоғары калориялы суық сусындар сататын автоматтарына рұқсат беру мәселесі бойынша пікірталас күшейіп келеді. Суық сусын автоматтарының сатылуына қарсылар, суық ішімдіктердің балалардың семіздігі мен тіс шілуіне елеулі үлес қосатынын және мектептерде суық ішімдіктерді сатуға рұқсат беру балаларды оларды орташа немесе көп мөлшерде тұтыну қауіпсіз деп ойлауға итермелейтінін айтады. Сондай-ақ қарсылар мектептердің өз қамқорлығындағы балалардың денсаулығына жауапкершіліктері бар екенін, ал балаларға суық сусындарға оңай қол жеткізуге мүмкіндік беру осы жауапкершілікті бұзу болып табылады деп мәлімдейді. Автоматтарды жақтаушылар семіздік – күрделі мәселе екенін және суық ішімдіктер ғана оның себебі емес екенін көрсетеді. 2011 жылы Калифорнияда суық ішімдіктерге салық салу туралы заң жобасы қабылданбады, сонда кейбір қарсы депутаттар балалардың ішімдік таңдауына ата-аналардың, емес, үкіметтің жауапкершілік тартуы керек екенін айтты. 2006 жылдың 3 мамырында «Дені сау ұрпақ үшін одақ», «Кадбери Швейпс», «Кока-Кола» компаниясы, «ПепсиКо» және «Американ сусын қауымдастығы» АҚШ-тың барлық мектептерінен ерікті түрде жоғары калориялы суық сусындарды алып тастауға бағытталған жаңа ережелерді жариялады. 2006 жылдың 19 мамырында Ұлыбританияның білім министрі Алан Джонсон мектеп тағамы үшін жаңа ең төменгі тамақтану стандарттарын жариялады. 2006 жылдың қыркүйегінен бастап мектептерде газдалған сусындарға тыйым салынады. Сондай-ақ мектептерде автоматтар мен дүкендерде сатылатын зиянды тағамдардың (оның ішінде газдалған сусындардың) сатылуы тоқтатылады. 2008 жылы Саманта К. Графф «Америкалық саяси және әлеуметтік ғылымдар академиясының жылнамасында» «Мектептерде тағам және сусын өнімдерін насихаттауды шектеудің Бірінші түзетуге қатысты мәселелері» тақырыбында мақала жариялады. Мақалада мемлекеттік мектептерде сода сатуды және оның насихатталуын шектеуге қатысты мектеп округінің саясаты қарастырылады, сондай-ақ кейбір саясаттар Бірінші түзетуді бұзуға қалай әкелуі мүмкін екені талданды. Округтік бюджеттердің қысқаруы және мемлекеттік қаржыландырудың азаюы салдарынан көптеген мектеп округтері коммерциялық кәсіпорындарға қосымша кіріс табу үшін мемлекеттік мектеп оқушыларына өз өнімдерін (оның ішінде зиянды тағамдар мен содасын) насихаттауға және жарнамалауға рұқсат береді. Зиянды тағамдар мен сода компаниялары көптеген мемлекеттік мектептердегі автоматтарына эксклюзивті құқықтарды иеленді. Мектептерде корпоративтік маркетинг пен жарнамаға қарсы шығушылар мектеп әкімшіліктерінен корпорацияның мектеп оқушыларына өнімдерін насихаттау, жарнамалау және сату құқығын шектеуге шақырады. 1970 жылдары Жоғарғы Сот жарнаманың сөз бостандығының бір түрі емес, үкімет реттеуі тиіс бизнес-практиканың бір түрі екенін шешті. 1976 жылы «Вирджиния штатының фармацевттер кеңесіне қарсы Вирджиния азаматтарының тұтынушылар кеңесі» ісінде Жоғарғы Сот жарнама, яки «коммерциялық сөз» Бірінші түзету бойынша белгілі бір дәрежеде қорғалатынын шешті. Корпорациялардың Бірінші түзетуді бұзуға тырысуын болдырмау үшін мемлекеттік мектептер белгілі бір өнімдердің сатылуын және жарнамалануын шектеуді көздейтін шарттарды жасауға құқылы. Мемлекеттік мектептер кампуста барлық тағам және сусын өнімдерін сатуға тыйым сала алады, бірақ соның арқасында корпорацияның сөз бостандығына қол сұқпайды. 2010 жылдың 13 желтоқсанында президент Обама 2010 жылғы «Дені сау, аш емес балалар туралы» заңға қол қойды (2014 жылы күшіне енді), ол федералдық қаржы алатын мектептер оқушыларға салауатты тағам мен сусын ұсынуын міндеттейді. Заң оқушыларға суық сусын сатуға тыйым салады және мектептерге су, дәмсіз майлы сүт, 100% жеміс-жидек сусындары немесе қантсыз газдалған сусындар сияқты дені сау нұсқаларды ұсынуды талап етеді. Оқушыларға арналған порция мөлшері жас ерекшеліктеріне байланысты болады: бастауыш мектептер үшін сегіз унция, орта және жоғары мектептер үшін он екі унция. Заңды жақтаушылар жаңа талаптар оқушыларға мектепте салауатты сусын таңдауға көмектесетінін болжайды.

Since at least 2006, debate on whether high calorie soft drink vending machines should be allowed in schools has been on the rise. Opponents of the soft drink vending machines believe that soft drinks are a significant contributor to childhood obesity and tooth decay, and that allowing soft drink sales in schools encourages children to believe they are safe to consume in moderate to large quantities. Opponents also argue that schools have a responsibility to look after the health of the children in their care, and that allowing children easy access to soft drinks violates that responsibility. Vending machine proponents believe that obesity is a complex issue and soft drinks are not the only cause. A 2011 bill to tax soft drinks in California failed, with some opposing lawmakers arguing that parents—not the government—should be responsible for children's drink choices. On May 3, 2006, the Alliance for a Healthier Generation, Cadbury Schweppes, the Coca Cola Company, PepsiCo, and the American Beverage Association announced new guidelines that will voluntarily remove high calorie soft drinks from all U. S. schools. On May 19, 2006, the British education secretary, Alan Johnson, announced new minimum nutrition standards for school food. Among a wide range of measures, from September 2006, school lunches will be free from carbonated drinks. Schools will also end the sale of junk food (including carbonated drinks) in vending machines and tuck shops. In 2008, Samantha K Graff published an article in the Annals of the American Academy of Political and Social Science regarding the "First Amendment Implications of Restricting Food and Beverages Marketing in Schools". The article examines a school district's policy regarding limiting the sale and marketing of soda in public schools, and how certain policies can invoke a violation of the First Amendment. Due to district budget cuts and loss in state funding, many school districts allow commercial businesses to market and advertise their product (including junk food and soda) to public school students for additional revenue. Junk food and soda companies have acquired exclusive rights to vending machines throughout many public school campuses. Opponents of corporate marketing and advertising on school grounds urge school officials to restrict or limit a corporation's power to promote, market, and sell their product to school students. In the 1970s, the Supreme Court ruled that advertising was not a form of free expression, but a form of business practices which should be regulated by the government. In the 1976 case of Virginia State Board of Pharmacy v. Virginia Citizens Consumer Council, the Supreme Court ruled that advertising, or "commercial speech", to some degree is protected under the First Amendment. To avoid a First Amendment challenge by corporations, public schools could create contracts that restrict the sale of certain product and advertising. Public schools can also ban the selling of all food and drink products on campus, while not infringing on a corporation's right to free speech. On December 13, 2010, President Obama signed the Healthy Hunger Free Kids Act of 2010 (effective in 2014) that mandates schools that receive federal funding must offer healthy snacks and drinks to students. The act bans the selling of soft drinks to students and requires schools to provide healthier options such as water, unflavored low fat milk, 100% fruit and vegetable drinks or sugar free carbonated drinks. The portion sizes available to students will be based on age: eight ounces for elementary schools, twelve ounces for middle and high schools. Proponents of the act predict the new mandate it will make it easier for students to make healthy drink choices while at school.

Салық салу

АҚШ-та заң шығарушылар, денсаулық сақтау мамандары және тұтынушылардың мүдделерін қорғаушылар америкалықтардың семіздік эпидемиясын және оның жалпы денсаулыққа зиянды әсерін азайту үшін тәтті сусындар мен басқа да тәттіленген өнімдерді сатудан жоғары салық салуды қарастыруда. Кейбіреулер жоғары салықтар газдалған сусындарды тұтынуды азайтуға көмектеседі деп болжайды. Басқалар салықтар тұтынушылардың тәтті сусындарды шамадан тыс тұтынудың зиянды әсері туралы хабардарлығын арттыру үшін білім беруді қаржыландыруға көмектесуі керек, сондай-ақ шамадан тыс тұтынудан туындайтын ауруларды емдеуге кететін шығындарды жабуға көмектесуі керек дейді. Азық-түлік және сусындар индустриясы Вашингтонда зор ықпалға ие, өйткені ол 2000 жылдан бері заң шығарушыларға 50 миллион доллардан астам қаржы бөлді. 2013 жылдың қаңтар айында британдық лобби тобы қантты газдалған сусындардың бағасын көтеруді ұсынды, жиналған қаражат (литріне 20 пенс есебімен шамамен 1 миллиард фунт стерлинг) тәуелсіз орган бақылайтын "Балалардың болашақ қорына" аударылады, ол балаларды мектепте дұрыс тамақтануға ынталандырады. 2017 жылы Сауд Арабиясы Корольдігі, Біріккен Араб Әмірліктері және Бахрейн Корольдігі газдалған сусындарға 50%-дық және энергиялық сусындарға 100%-дық салық енгізді, бұл тауардың шамадан тыс тұтылуын шектеу және қосымша кіріс табу мақсатында жасалды.

Тыйым салуға тырысу

2013 жылдың наурызында Нью-Йорк қаласының мэрі Майкл Блумберг 16 унциядан аспайтын диеталық емес газдалған сусындарды сатуға тыйым салуды ұсынды, бұл тыйым дүкендер мен супермаркеттерге қолданбас еді. Тыйымға қарсы сот процесі штаттық судьямен қолдауға ие болды, ол тыйымның «еріксіз және ойсыз салдарларға толы» екеніне алаңдаушылық білдірді. Блумберг шешімге шағымданатынын жариялады. Штаттық апелляциялық соттар алғашқы сот шешімін растады, және 2021 жылға дейін тыйым күшін жойған күйде қалды. 2022 жылы, семіздік және диабет ауруларының өсуіне байланысты, Мексиканың Оахака штаты қантты сусындарға, оның ішінде әсіресе Coca-Cola-ға тыйым салды, бірақ бұл тыйым тиімді орындалмады.