Кіріспе

Америкалық адвокат, инвестициялық банкир және ғалым (1887–1975)

Альфред Ли Лумис (4 қараша 1887 – 11 тамыз 1975) – американдық адвокат, инвестициялық банкир, қайырымдылық шараларын қолдаушы, ғалым, физик, LORAN ұзақ қашықтықтағы навигациялық жүйесін ойлап тапқан және ғылыми зерттеулерді өмір бойы қолдаған адам. Ол Нью-Йорктегі Таксидо Паркте Лумис зертханасын құрды, ал радар мен атом бомбасын дамытудағы рөлі Екінші дүниежүзілік соғыста одақтастардың жеңісіне үлкен үлес қосты. Ол оқ-дәрінің бастапқы жылдамдығын өлшеу үшін Абердин хронографын ойлап тапты, ұшақтардың жерден басқарылатын ұшу технологиясын дамытуға маңызды үлес қосты (Луис Альварес пікірінше, бұл үлес өте маңызды болған), Манхэттен жобасының бастапқы жиналыстарына қатысты. Лумис биологиялық құралдарды жетілдіруге де үлес қосты. Э. Ньютон Харвимен бірлесіп микроскопты центрифуганы ойлап тапты және электроэнцефалография әдістерін дамытты. 1937 жылы ол ұйқы кезіндегі К-комплексі ми толқынын ашты. Ұлы депрессия кезінде Лумис Physical Review журналының төлемдерін мөлдесауға шамасы жетпеген авторлар үшін анонимді түрде төледі.

Алғашқы жылдар

Манхэттен қаласында туған Лумис, Джулия Джозефин Стимсон мен Генри Паттерсон Лумистің ұлы, ал Альфред Леббюс Лумистің немересі болды. Оның отбасының екі жағында да қоғамда белгілі адамдар болды, олардың көпшілігі дәрігерлер еді. Альфред өте кішкентай кезінде ата-анасы ажырасып, әкесі Альфред колледжде оқып жүргенде қайтыс болды. Оның туысы Генри Стимсон болды, ол Уильям Говард Тафт, Герберт Гувер, Франклин Рузвельт және Гарри С. Трумэн басшылығымен кабинеттік деңгейдегі қызметтер атқарды. Стимсон Лумиске бала кезінен бастап зор ықпал етті. Лумис Филлипс академиясын бітіріп, Йель университетінде математика мен ғылымдарды оқыды. 1912 жылы Гарвард құқық мектебін үздік дипломмен бітірді. Бітіргеннен кейін Лумис үйленіп, Винтроп пен Стимсон фирмасында корпоративтік құқықпен айналыса бастады, онда ол үлкен жетістіктерге жетті. Оның бірінші әйелі – Дедхэм, Массачусетс штатынан Эллен Холман Фарнсворт, олар 1912 жылдың 22 маусымында үйленді. Ол Бостонның көрнекті отбасынан шыққан және Генри Уэстон Фарнсворттың әпкесі еді. Олардың үш ұлы болды: Альфред Ли кіші, Уильям Фарнсворт және Генри. Оның үлкен туысы Генри Стимсон Лумиспен жақын қарым-қатынас орнатып, Лумис ешқашан болмаған әкесі болды, ал Лумис Стимсонның баласы болды (Стимсон ересектерде қызылшаға шалдыққаннан кейін бала сүю мүмкіншілігінен айырылды). 1908 жылы ол Цинциннатидің Род-Айленд қоғамының мұрагерлік мүшесі атанды. 1917 жылы Альфред Лумис пен Лэндон К. Торн, Лумистің қарындасы Джулияның бай күйеуі, Хилтон-Хед аралын сатып алып, оны атпен жүру, қайықпен саяхаттау, балық аулау және аң аулау үшін жеке қорға айналдырды. Мүліктің орталық бөлігі – ежелгі Honey Horn плантациясы еді. Лумистің хоббилеріне автомобильдер мен яхталар, соның ішінде Америка кубогы үшін Вандербилттер мен Асторларға қарсы жарысқан яхталар кіретін.

Әскери қызмет және қаржы саласындағы мансап

АҚШ 1917 жылы Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысқаннан кейін, Лумис әскери қызметке өз еркімен жазылды. Ол капитан шенімен тағайындалып, лейтенант-полковник шеніне дейін көтерілді. Мэриленд штатындағы Абердин сынақ алаңында баллистика саласында жұмыс істеді, онда артиллериялық оқтардың бастапқы жылдамдығын дәл өлшейтін және майдан шайқасында қолдануға ыңғайлы болған алғашқы құрал – Абердин хронографының авторы болды. Абердинде ол Джонс Хопкинс университетінің физигі Роберт Вудпен танысып, бірге жұмыс істеді. Вудтың ықпалымен Лумистің өнертабыс пен құрылғыларға деген ұзақ жылдардан бергі қызығушылығы тәжірибелік және қолданбалы физиканы зерттеуге айналды. 1920 жылдары Лумис заңгерлік практикаға оралудың орнына, жеңешесі Лэндон К. Торнмен серіктестік құрды. Олар Bonbright and Company компаниясын сатып алып, банкроттықтан құтқарып, мемлекеттік коммуналдық кәсіпорындарға маманданған АҚШ-тың жетекші инвестициялық банкіне айналдырды. Американың ауылдық аймақтарында электрмен жабдықтау инфрақұрылымын құруға инвестиция салған электр компанияларын қаржыландыру арқылы олар зор байлыққа ие болды, ал Лумис бірнеше банктер мен электр компанияларының директорлар кеңесіне кірді. Лумис пен Торн холдингтік компаниялар тұжырымдамасын енгізіп, АҚШ-тың шығыс жағалауындағы көптеген электр компанияларын біріктірді. Лумис заңсыз деп есептелетін инсайдерлік сауда арқылы байлығын одан әрі арттырды. 1928 жылы 1929 жылғы Уолл-стрит құлдырауын болжай отырып, ол, серіктесі және компаниясы инвестицияларын алтынға айналдырды – нарық тым жоғары көтерілгенін және құлдырау сөзсіз болатынын анықтады. Қор нарығының құлдырауы көптеген спекулянттарды банкротқа ұшыратқаннан кейін, Уолл-стрит қиын жағдайда болғанда, ол және оның компаниясы акциялар құны төмендегеннен кейін оларды арзанға сатып алып, одан да байыды, ал қайта инвестициялауға ақшасы бар адамдар аз болды. Сенаттағы тыңдаулар оның сақтық стратегиясының табысы үшін оны кінәлауға тырысты, бірақ ешқандай маңызды айып тағылмады. Кейіннен Лумис Ф.Д.Р. және оның әкімшілігімен елдің соғысқа дайындық үшін технологиялық базасын дайындауда тығыз жұмыс істеді, Нью-Йорк қаржысындағы байланыстарын, сондай-ақ өзінің зор байлығынан радарды дамырудың бастапқы кезеңдерін қаржыландыру үшін қолданды.

Тюксидо паркідегі зертхана

Өзінің мол байлығын пайдаланып, Лумис ғылымға деген қызығушылығын күшейтті. Ол Нью-Йорк штатының Tuxedo Park жекелеген аймағындағы сарайының жанында жеке зертханасын құрды. Ол және оның шағын командасы спектрометрия, жоғары жиілікті дыбыс және капиллярлық толқындар, электроэнцефалография, сондай-ақ уақытты дәл өлшеу, хронометрия саласындағы жаңалықтар ашты. Әрі қарай, Лумис физикадағы еңбектері үшін Ұлттық ғылым академиясына сайланды. Оның зертханасы осындай жабдықтарға ие болғандықтан, көптеген университеттерге тең келді. Оның абыройы жылдам тарады, әсіресе ғылымға қаржы жетіспейтін Еуропада. Лумис жиі түрлі еуропалық ғалымдарға бірінші класс билеттер жіберіп, олардың АҚШ-қа келіп, әріптестерімен кездесіп, бірлескен жобаларға қатысуына мүмкіндік берді. Оларды әуежайдан немесе теміржол станциясынан алып, лимузинде Tuxedo Park-ке жеткізіп жіберетін. Бастапқыда ғылыми қауымдағылар оны "бейшара тәжірибеші" деп атады, бірақ көп ұзамай оның зертханасы Альберт Эйнштейн, Вернер Гейзенберг, Нильс Бор, Джеймс Франк және Энрико Ферми сияқты сол заманғы ең көрнекті ғалымдардың бас қосып, пікір алмасатын ортасына айналды. Оның қабілетіне және еңбекқорлығына онымен тікелей жұмыс істеген ғалымдар көз жеткізді. Оның байлығы, байланыстары және тартымдылығы оны өте ықпалды ете білді. 1934 жылы ол Э. Ньютон Харвимен бірге Франклин институтының Джон Прайс Ветэрилль медалімен марапатталды. 1939 жылы Лумис Эрнест Лоуренспен ынтымақтастыққа түсіп, Лоуренстің циклотрон құрылысы жобасын қаржыландыруға зор үлес қосты. Осы кезде Лумис эксперименталды физика саласындағы маңызды тұлғаға айналып, Tuxedo Park-тағы жұмыстарын Массачусетс штатының Кембридж қаласына көшірді, онда ол Массачусетс технология институтымен (MIT) бірлескен операция құрды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

1930 жылдардың аяғында Лумистің ғылыми тобы радиолық іздеу зерттеулеріне көшті, қарапайым микротолқынды радар құрастырып, оны фургонның артқы жағына орналастырды. Олар оны гольф алаңына апарып, автокөліктерді анықтау үшін көршілес тас жолға бағыттады, содан кейін жергілікті әуежайға алып барып, шағын ұшақтарды іздеді. Лумис Ұлыбританияға сапар шеккен және радар саласында жұмыс істейтін көптеген британдық ғалымдарды білген. Германиямен соғысқан Ұлыбританияны неміс Люфтваффесі түн сайын бомбалап жатқанда, Америка соғыстан қалысқа тырысты. Британдық ғалымдар қуыс магнитронды ойлап тапты, бұл олардың радарына ұшақтарға орнатуға жеткілікті кішірейтуге мүмкіндік берді. 1940 жылы британдық "Тизард миссиясы" АҚШ-қа келіп, өздері ойлап тапқан технологияны жаппай өндіруге көмек сұрады. Британдық магнитронның ең жақсы американдық хабар таратушыдан мың есе қуатты екенін естіген Лумис оның жасаушыларын Тюкседо паркіне шақырды. Ол осы салада елдегі кез келген адамнан көп жұмыс істегендіктен, Ванневар Буш Лумисті Ұлттық қорғаныс зерттеу комитетіне Микротолқынды комитет төрағасы және D (Детекциялау, басқару, құралдар) бөлімінің төрағасының орынбасары етіп тағайындады. Бір ай ішінде ол MIT кампусындағы ғимаратты таңдап, онда зертхана құрды, оны MIT Radiation Laboratory деп атады, көбінесе Радиациялық зертхана деп аталады, кейіннен ол Rad Lab деп танылды. Ол армияның бастапқы күмәндануына қарамастан, радарды дамытуға ықпал етті және федералдық қаржы бөлінгенге дейін Rad Lab-ті қаржыландыруды ұйымдастырды. MIT Rad Lab-ті директоры Ли Дюбридж басқарды. Ал Лумис зерттеулерге кедергі келтіретін факторларды жою және жетістікке жету қиын болған кезде қолдау көрсетумен айналысты. Нәтижесінде жасалған 10 см-лік радар U- қайықтарын батыруға, британдықтарға неміс бомбалаушыларын анықтауға және D күні қонуға көмектесетін қорғаныс құралы болды. Лумис өзінің іскерлік қабілеттері мен өнеркәсіп байланыстарын пайдаланып, оның дамуында уақытты ысырап етпеуді қамтамасыз етті. Дюбридж кейінірек: "Радар соғысты жеңді, ал атом бомбасы оны аяқтады" деді. Бастапқыда "LRN" (Loomis Radio Navigation) деп аталған LORAN Лумистің ұсынысы болды. GPS пайда болғанға дейін бұл ең көп қолданылған ұзақ қашықтыққа арналған навигациялық жүйе болды. Жүйе Rad Lab-те жасалды және импульстік гиперболалық жүйеге негізделген. Әлемде стансалардың желісі болған. АҚШ және Канада жағалау күзеттері 2010 жылы LORAN C (және бірлескен CHAYKA) сигналдарын беруді тоқтатты. Лумис сонымен қатар қазіргі заманғы аспаптық қону жүйелерінің алдағысы болып табылатын, жерден басқарылатын жақындау технологиясын дамытуға да үлкен үлес қосты. Бұл жүйелер радар арқылы жердегі диспетчерлерге ұшақ пилоттарымен "сөйлесуге" және нашар көріну жағдайында қауіпсіз қонуға көмектесуге мүмкіндік берді.

Мұрасы мен кейінгі жылдары

Президент Рузвельт Лумистің еңбегін жоғары бағалап, оны Екінші дүниежүзілік соғыста одақтастардың жеңісіне үлкен үлес қоскан, Черчилльден кейін екінші орын алатын азаматтық адам деп сипаттады. 1930 жылы Лумис Америка философиялық қоғамына, 1940 жылы Ұлттық ғылым академиясына сайланды және бірнеше құрметті ғылыми дәреже алды: Веслиан университетінен 1932 жылы ғылым докторы (D. Sc.), Йель университетінен 1933 жылы ғылым магистрі (M. Sc.), ал Калифорния университетінен 1941 жылы заң докторы (LL. D.) дәрежесін алды. Лумис 30 жылдан астам уақыт бойы Эллен Фарнсвортқа үйленген болатын: ол әдемі, нәзік болған, көбінесе ауыр депрессиядан зардап шегіп, соңында деменцияға шалдықты. Олардың үш баласы болды: Альфред кіші, жаңашыл инвестор, Бермуда жарысының екі дүркін жеңімпазы және 1977 жылы Америка кубогын жеңіп алған команданың жетекшісі; Генри, Қоғамдық телерадио хабарларын тарату корпорациясының басшысы және Фарнсворт, дәрігер және Брандейс университетінің профессоры (Фарнсворттың немересі – Рид Гастингс, Netflix-тің негізін қалаушы). Лумис әріптесінің әйелі Манетт Хобартпен сырлы қарым-қатынаста болды, 1945 жылы Элленнен ажырасып, дереу Манеттке үйленді, бұл Нью-Йорк қоғамын дүрліктірді. Осы кезде ол өмір салтын түгелдей өзгертті, көптеген үйлерінен және қызметшілерінен бас тартып, әйелімен бірге қарапайым тұрмыста өмір сүрді. Олар Альфред Лумис 30 жылдан астам уақыттан кейін қайтыс болғанға дейін некеде тұрды. Лумис әрқашан жеке өмірін сақтап, жариялылықтан қашып жүрген адам болды, сондықтан "Rad Lab" жабылып, 1947 жылы осымен байланысты міндеттерін орындағаннан кейін қоғамдық өмірден толыққандай бас тартты. Ол Манеттпен бірге Ист-Хэмптонға көшіп, енді ешқандай сұхбат бермеді.