Кіріспе

Америка Тәуелсіздік соғысы кезіндегі әскери науқан. 1777 жылғы Саратога науқаны – Солтүстік Америкадағы британдық жоғарғы бас қолбасшылығының Америка Тәуелсіздік соғысы барысында стратегиялық маңызы бар Гудзон өзені аңғарына әскери бақылау орнатуға жасаған әрекеті. Науқан британ әскерінің капитуляциясына әкелді, бұл, тарихшы Эдмунд Морганның пікірінше, «соғыстың маңызды бетбұрысы болды, себебі ол американдықтарға жеңіске жету үшін қажет болған, соңғы құрал – шетелдік көмекті әкелді». Науқанның негізгі бағытын генерал-лейтенант Джон Бургойн жоспарлап, бастады. 8000 сарбаздан тұратын бас күшке басшылық етіп, ол маусым айында Квебектен оңтүстікке қарай жылжыды, Шамплейн көлі арқылы оңтүстікке қарай Форт Тикондерогаға жетті, содан кейін Джордж көлі арқылы оңтүстікке қарай, одан әрі Гудзон өзені аңғары арқылы Саратогаға қарай жол тартты. Алғашқыда ол Патриоттардың қорғаушыларымен әртүрлі нәтижелермен шайқасты. Науқанның шешуші нүктесі тамыз айында Беннингтон шайқасында болды, онда Вермонт, Нью-Гэмпшир және Массачусетс штаттарының жасақтары Бургойн әскерінен 1000-ге жуық Брансвик және Гессен сарбаздарын жеңіп, өлтіріп, тұтқынға алды. Кейін, қыркүйек және қазан айларында Саратога шайқастарында жеңіліске ұшырағаннан кейін, оның жағдайы нашарлап, американдық әскердің саны артуына байланысты, 17 қазан күні ол күштерін американдық генерал Горацио Гейтске тапсыруға мәжбүр болды. Бұл британдықтардың шайқастағы маңызды жеңілісі, Лондонда жасалған үйлестірілген жоспарлардың іске аспауына себеп болды. Полковник Барри Сент-Легерге Нью-Йорк штатының Албани қаласына қарай Мохок өзені аңғары арқылы шығысқа қарай жылжу тапсырылды, бірақ ол өзінің үнді одақтастарын жоғалтқаннан кейін Форт Стэнвикске шабуыл жасау кезінде шегінуге мәжбүр болды. Оңтүстіктен жоспарланған ірі әскери операция Лондонмен байланыс үзілуіне байланысты жүзеге аспады, себебі генерал Уильям Хоу өзінің әскерін Филадельфияны басып алу үшін жіберді, оларды Гудзон өзенімен Бургойнмен қосу үшін жолдамайынша. Қазан айының басында Бургойнді күшейту үшін Нью-Йорк қаласынан соңғы әрекет жасалды, бірақ ол тым кеш болды. Американдықтардың жеңісі жас мемлекеттің рухын көтеріп, оларға үміт сыйлады. Одан да маңыздысы, Францияны АҚШ-пен одақтасып, қаржы, әскер және қару-жарақпен ашық түрде көмектесуге, сондай-ақ Ұлыбританияға қарсы теңіз соғысын жүргізуге итермеледі.

Ұлыбритания стратегиясы

1776 жылдың соңына қарай Англиядағы көптеген адамдар үшін, патриоттардың көп болуына байланысты Жаңа Англияны бағындыру өте қиын екені анық болды. Лондон Жаңа Англияны оқшаулап, лоялистерді біріктіруге болатын орталық және оңтүстік аймақтарға күш салуға шешім қабылдады. 1776 жылдың желтоқсанында генерал Джон Бургойн, британдық колониялар жөніндегі мемлекеттік хатшы және соғысты басқаруға жауапты үкіметтік шенеунік Лорд Жерменмен 1777 жылғы стратегияны жоспарлау үшін кездесті. Солтүстік Америкада жұмыс істеуге екі негізгі армия болды: генерал Гай Карлтонның Квебектегі армиясы және генерал Уильям Хоудың армиясы, ол Нью-Йорк науқанында Джордж Вашингтонның армиясын Нью-Йорк қаласынан ығыстырып шығарған.

Хау Филадельфияға шабуыл жасау жоспарын

1776 жылғы 30 қарашада Хоу – Солтүстік Америкадағы британдық бас қолбасшы – Герменге хат жазып, 1777 жылғы науқанға қатысты амбициялық жоспарды баяндады. Хоу, егер Гермен оған жеткілікті күш жіберсе, бірнеше шабуыл ұйымдастыра алатынын, оның ішінде 10 000 саяқты Хадсон өзені бойымен жоғары қарай жіберіп, Нью-Йорк штатындағы Албани қаласын басып алуға болатынын айтты. Содан кейін күзде Хоу оңтүстікке жылжып, АҚШ астанасы Филадельфияны жаулап алатын еді. Бірақ Хоу бұл хатты жазғаннан кейін көп ұзамай пікірін өзгертті: күштер келмей қалуы мүмкін еді, ал 1776-77 жылдары қысқы науқанда Континенталдық армияның шегінуі Филадельфияны одан да осал нысанаға айналдырды. Сондықтан Хоу Филадельфияны басып алуды 1777 жылғы науқанның басты мақсаты деп белгіледі. Хоу Герменге өңделген жоспарды жіберді, Гермен оны 1777 жылғы 23 ақпанда алды.

Бургойннің Албаниді басып алу жоспары

Бургойн үлкен күштерге қолбасшылық етуді көздеп, Нью-Англияны Квебектен Нью-Йоркке шабуыл жасау арқылы оқшаулауды ұсынды. Бұл әрекет 1776 жылы генерал Карлтон жасаған, бірақ ол маусымның кешіккеніне байланысты толыққанды басқыншылықты тоқтатты. Карлтон Лондонда америкалықтардың Квебектен кері шегіну мүмкіндігін пайдаланбағаны үшін қатты сынға ұшырады, сонымен қатар ол Герменнің жек көретін адамы болды. Бұл, бәсекелес Генри Клинтонның Оңтүстік Каролинадағы Чарльстонды басып алудағы сәтсіз әрекетімен бірігіп, Бургойнді 1777 жылғы солтүстік науқанына басшылық етуге қолайлы жағдайға келтірді. Бургойн 1777 жылдың 28 ақпанында Лорд Жерменге жазбаша жоспар ұсынды. Жермен оны мақұлдады және Бургойнге негізгі экспедицияның басшылығын берді. Бургойнның Квебектен шабуыл жасау жоспарында екі бөлік болды: ол Монреальден оңтүстікке қарай Шамплейн көлі мен Гудзон өзенінің бойымен шамамен 8000 адамнан тұратын негізгі күшті бастап келеді, ал екінші колонна (Барри Сент-Легер басқарды) 2000 шамасындағы әскермен Онтарио көлінен шығысқа қарай Мохок өзенінің бойымен стратегиялық алдау амалын жасайды. Екі экспедиция да Олбаниде бірігіп, Гудзон өзенімен жоғары көтеріліп, Хау армиясымен қосылады. Шамплейн – Джордж көлдері – Гудзон өзені арқылы Канададан Нью-Йоркке дейінгі бақылау Жаңа Англияны Американың қалған бөлігінен оқшаулайды. Бургойнның ұсынысының соңғы бөлігі, Хаудың Нью-Йорк қаласынан Гудзонға жоғары көтерілуі, науқанның ең даулы бөлігіне айналды. Жермен Хоудың Филадельфияға қарсы шабуыл туралы хатын алғаннан кейін Бургойнның жоспарын мақұлдады. Гермен Лондонда болған кезде Бургойнға Хоудың жоспарларын өзгерту туралы хабарлаған-жоқпағы белгісіз: кейбір дереккөздер ол хабарлаған десе, тарихшы Роберт Кетчем Бургойн Филадельфия жоспары туралы хабарланғанда алдағы қиындықтарды сезінетін болар еді деп санайды. 1777 жылдың наурыз айында Жермен Хоудың Филадельфия экспедициясын мақұлдады және Хоудың Олбаниге баруына ешқандай нақты бұйрық бермеді. Бірақ Жермен Хоуға Карлтонға жіберген нұсқауларының көшірмесін де жіберді, онда солтүстік армияның Олбаниде Хоу армиясымен қосылуы керектігі анық көрсетілген. 1777 жылдың 18 мамырында Жермен Хоуға жазған хатында Филадельфия экспедициясының «Канададан бастау беруге және сіздің басқаруыңызға бағынуға бұйрық берілген армиямен бірлесіп жұмыс істеу үшін уақытында орындалуы керек» екенін нақты айтты. Алайда, Хоу Нью-Йорктен Чесапикке аттанғаннан кейін ғана Хоу бұл хатты алды. Филадельфияға шабуыл жасау үшін Хоу Нью-Джерси арқылы құрлықпен немесе Делавэр шығанағы арқылы теңізбен жүре алатын еді, екі бағыттың да қажет болған жағдайда Бургойнға көмектесуге мүмкіндік беретін еді. Оның Чесапик шығанағы арқылы таңдаған соңғы жолы өте көп уақытты алды және Жерменнің күткендей Бургойнға көмектесуге оны мүлдем жарамсыз қылды. Бұл шешімді түсіну қиын болғандықтан, Хоудың жауластары оны әдейі сатқындық жасады деп айыптады. Бургойн 1777 жылдың 6 мамырында Лорд Жерменнің жоспарды ұсынған, бірақ кейбір егжей-тегжейлері жоқ хатымен Квебекке оралды. Бұл британдықтарды соғыс бойына мазалаған басқарудағы келіспеушіліктердің тағы бірін тудырды. Генерал-лейтенант Бургойн техникалық жағынан генерал-майор Карлтоннан жоғары болды, бірақ Карлтон әлі де Квебек губернаторы еді. Жерменнің Бургойн мен Карлтонға берген нұсқаулары Карлтонның рөлін Квебек операцияларымен шектеді. Карлтонға жасалған бұл қарапайымдық, Карлтонның экспедицияға басшылық ету мүмкіндігін алмауына байланысты, 1777 жылы ол отставкаға кетті және Квебек полктерінен әскерлерді басып алынған Crown Point және Ticonderoga бекіністерін гарнизонмен қамтамасыз етуден бас тартты.

Америка стратегиясы

Джордж Вашингтон, оның әскері Нью-Джерси штатының Мористоун қаласында орналасқан болатын, ал американдық әскери басшылығы 1777 жылға арналған британдықтардың жоспарларын толық білмеді. Вашингтонның және оның генералдары Хорацио Гейтс пен Филип Шкайлердің (олар екеуі де Континенттік армияның Солтүстік бөліміне және Гудзон өзенін қорғауға кезекпен жауапты болды) ойларындағы басты мәселе – Хоу армиясының Нью-Йорктегі қимылдары болатын. Бургойн Монреальдегілердің барлығы оның жоспарларын білетіні туралы шағымданып айтса да, олар Квебектегі британдық күштерге қатысты жоспарлар туралы маңызды мәліметке ие болған жоқ. Үш генерал Бургойнның қозғалысының ең мүмкін болатын бағыты туралы келіспеді, ал Конгресс те Бургойн армиясы теңіз арқылы Нью-Йоркке өтетінін болжады. Осы шешімсіздік пен Хоу солтүстікке жылса, олардың жабдықтау желісінен үзіліп қалатыны ескеріліп, Форт Тикондерогада және Мохок және Гудзон аңғарларындағы гарнизондар күрт арттырылмады. Вашингтон сондай-ақ төрт полкті Нью-Йорктегі Пикскиллге орналастыруға бұйрық берді, оларды британдықтардың қимылдарына жауап ретінде солтүстікке немесе оңтүстікке бағыттуға болатын еді. 1777 жылдың маусым айында американдық әскерлер Нью-Йорк аймағында орналастырылды. Мохок өзені бойындағы аванпостарда полковник Гансворттың әскерлерімен қоса 1500-ге жуық әскер, Гудзон өзенінің жоталарында генерал Израиль Путнамның басқаруымен 3000-ға жуық әскер, ал Шкайлер 4000-қа жуық әскерге (жергілікті жасақтар мен Сент-Клэрдің Тикондерогадағы әскерлері қоса) басшылық етті.

Халықаралық мүдделер

Жеті жылдық соғыстан бері Францияның сыртқы істер министрлері, Шоизельден бастап, Ұлыбританияның Солтүстік Америкадағы отарларының тәуелсіздігі Франция үшін пайдалы, ал Ұлыбритания үшін зиянды болады деген жалпы идеяны ұстанды. Сонымен қатар, Францияның Жаңа Францияның бөліктерін қайтаруға жасаған әрекеттері осы мақсатқа кедергі келтіретінін де түсінді. 1775 жылы соғыс басталғанда, сол кездегі сыртқы істер министрі граф де Верженн Конгресске француз және испандықтардың құпия қолдау көрсетуіне, сондай-ақ соғысқа дайындық шараларына, оның ішінде әскери-теңіз күштерін кеңейтуге бағытталған бірқатар ұсыныстар жасады. Верженн Вашингтон армиясы айтарлықтай көмексіз әскери жеңіске жете алатынын және күшін көрсеткенше, соғысқа ашық түрде қатысу дипломатиялық немесе саяси жағынан мүмкін емес деп ойлады. Француздардың соғысқа қатысуын жеделдету үшін Вержен Солтүстік Америка мен Лондоннан келетін жаңалықтарды тығыз бақылап, Испанияның соғысқа қатысуына кедергі келтіретін факторларды жоюға күш салды. Верженн 1776 жылдың тамызында король Людовик XVI-ға соғыс жариялау туралы ұсыныс жасады, бірақ Хоудың Нью-Йорк қаласын басып алуы туралы хабар осы жоспарды күйретіп жіберді.

Үгіт-насихат басталады

Бургойн әскерінің көп бөлігі 1776 жылдың көктемінде Квебекке келді және провинциядан Континенттік армияның әскерлерін ығыстыруға қатысты. Британдық тұрақты әскерлерден өзге, Квебек әскерлеріне Гессен-Кассель, Гессен-Хаناو (осы атаудан «гессендіктер» деген жалпы атау пайда болды) және барон Фридрих Адольф Ридезел басқаратын Брансвик-Вольфенбюттельдің неміс княздықтарынан келген бірнеше полк кірді. Осы тұрақты күштердің 200-і британдықтар, ал 300-400 неміс әскері Сент-Лежердің Мохок аңғарындағы жорығына жіберілді, қалған 3500 әскер провинцияны қорғау үшін Квебекте қалды. Қалған күштер Бургойнге Албаниге жорық үшін берілді. Тұрақты күштерге Квебекте 2000-ға дейін жасақталған ополченниктер қосылуы тиіс еді, бірақ маусым айының соңына дейін Карлтон үш кішкентай рота ғана жинауға үлкерді. Бургойн экспедицияға 1000-ға жуық үнді қабілесінің қолдауын күткен. Монреаль мен Краун-Пойнт арасында шамамен 500 адам қосылды. Бургойн әскері Квебектен аттанғанға дейін көлік мәселесіне тап болды, бұл Бургойн мен Карлтон ескермеген мәселе еді. Экспедиция көбінесе су жолымен жүруді жоспарлағандықтан, жабдықтар мен жарақтарды құрлықта тасымалдау үшін жеткілікті арба, жылқы және басқа да жүк көлігі болмады. Карлтон тек маусымның басында ғана әскерді жылжытуға жеткілікті арбалар сатып алуға бұйрық берді. Осының салдарынан арбалар жасыл ағаштан дұрыс жасалмаған, ал командаларды бос қалу қаупі жоғары азаматтар басқарды. 1777 жылдың 13 маусымында Бургойн мен Карлтон Шамплейн көлінің солтүстігіндегі Ришелье өзенінің жағасындағы Сент-Джон қаласында жиналған күштерді тексерді, содан кейін Бургойнға ресми түрде басшылық тапсырылды. Алты қанатты кеме, сондай-ақ Валькур аралы шайқасынан кейін жаудан тартып алынған үш кеме, армияны көл арқылы оңтүстікке тасымалдау үшін көлік және әскери қорғаныс қызметін атқарды. Бургойн ертесіне аттандырған армияда шамамен 7000 тұрақты сарбаз және жеңіл минометтерден бастап 24 фунттық (11 кг) артиллериялық қарулардың 130-дан астам түрлері болды. Оның тұрақты әскерлері бригадир-генерал Саймон Фрейзер басқаратын алдыңғы күшке және екі дивизияға бөлінді. Генерал-майор Уильям Филлипс оң жақтағы 3900 британдық тұрақты әскерге, ал барон Ридезелдің 3100 брауншвейгері мен ханаулықтары сол жаққа орналасты. Оның тұрақты әскерлері жақсы жағдайда басталды, бірақ кейбіреулері, әсіресе неміс драгундықтарының бір бөлігі, жабайы жерде шайқасуға тиісті жабдықтармен қамтамасыз етілмеген. Полковник Сент-Лежердің экспедициясы да маусымның ортасына дейін жиналды. Оның күштері, британдық тұрақты әскерлер, лоялистер, гессендіктер және үнділік департаментінен алынған рейнджерлердің аралас құрамынан тұрды, шамамен 750 адамнан тұратын топ 23 маусымда Монреальдің жанындағы Лашиннен аттанды.

Тикондерога құламасы

Бургойн әскері көл бойымен жол тартты және 30 маусымға дейін қорғаныссыз Крон-Пойнт фортын басып алды. Бургойннің үндістерден алған қолдауының тыңшылық жұмысы американдықтардың оның қимылдарының толық мәліметтерін білуіне кедері келтірді. Форт Тикондерога мен оның төңірегіндегі қорғаныстарға 3000-ға жуық қатарлы әскер мен жасақтан тұратын гарнизонмен қолбасшылық еткен генерал Артур Сент-Клэр 1 шілдеде Бургойн әскерінің толық күшін білмеді, оның ірі бөлімдері сол кезде шамамен 6 шақырымдай қашықтықта болды. Сент-Клэрге генерал Шкайлер мүмкіндігінше ұзақ тұруды бұйырған еді және екі бағытты кері шегіну жоспарын жасаған. 2 шілдеде Тикондероганың сыртқы қорғаныс құрылыстарында ашық шайқас басталды. 4 шілдеде американдық гарнизонның көп бөлігі Тикондерога фортында немесе жақын жердегі Тәуелсіздік тауында орналасқан. Американдықтар білмейтін, олардың сыртқы қорғаныс позициясынан шегінуі британдықтарға сол кездегі Шугар-Лоф (қазіргі Дефайанс тауы) деп аталған төбеге артиллерия орналастыруға мүмкіндік берді, оның биіктігі фортты бақылауда ұстады. Сент-Клэр 5 шілдеде Шугар-Лофта британдық артиллерияны байқағаннан кейін түнімен шегінді, ал Бургойннің әскері 6 шілдеде негізгі бекініс пен Тәуелсіздік тауындағы позицияларды басып алды. Бұл бекініс, қақпасы бұзылмайтын форт деп есептелгеніне қарамастан, қарсылықсыз берілді, бұл жағдай қоғамда және саяси аяда қызу пікір-таластарға себеп болды. Кейінірек жүргізілген тергеу Шкайлер мен Сент-Клэрді шегінудегі кез келген қателіктерден ақтатты, бірақ бұл оқиға Континенталдық Конгресс тамыз айында Шкайлерді Континенталдық армияның Солтүстік бөлімінің қолбасшысы ретінде генерал Горацио Гейтспен алмастыруына әкелді. Бургойн Сент-Клэрдің оңтүстікке екі бағытпен шегінген әскерін қуып жете алу үшін негізгі күштерінен күш жіберді. Британдықтар шегініп бара жатқан американдықтардың бөлімдерін кем дегенде үш рет қуып жете алды. Генерал Фрейзер мен барон Ридезел әскерлерінің бөлімдері 7 шілдеде Хаббардтон шайқасында қаһармандық қарсылыққа тап болды, ал сол күні негізгі армияның алғы шебі Пирс Лонгтың шегінген роталарымен Скенсборо (қазіргі Уайтхолл) маңында шайқасты. Бұған 8 шілдеде Форт-Энн шайқасында тағы бір қақтығыс ілесіп келді, онда британдық әскердің алдыңғы ротасы дерлік құрылды. Бұл шайқастарда американдықтар британдықтарға қарағанда 50%-ға жуық көп шығынға ұшырады, сонымен қатар британдық офицерлерге американдықтартың қарсылық көрсетуге қабілетті екенін көрсетті. Тикондерога шайқастарының нәтижесінде Бургойн әскерінің саны шамамен 1500 адамға азайды. Ол 400 әскерді Крон-Пойнттағы қару-жарақ қоймасын күзетуге қалдырды, ал тағы 900 әскерді Тикондероганы қорғауға қалдырды, ал одан кейін болған шайқастар шамамен 200 адамдық шығынға әкелді. Сент-Клэр әскерінің басым бөлігі Нью-Гэмпшир гранттары (қазіргі Вермонт) арқылы шегінді. Сент-Клэр штаттарға жасақтан қолдау сұрады, сондай-ақ аймақтың мал және азық-түліктерін Гудзон өзеніндегі Форт-Эдвардқа жеткізуді ұйымдастырды, онда американдық әскерлер қайта топтасатын болды. Сент-Клэр бес күндік қиын жорықтан кейін 12 шілдеде Форт-Эдвардқа жетті. Хаббардтон маңында шашыраған қалдықтардың бір бөлігі армияға қосылды, бірақ Сет Уорнер мен оның полкінің қалдықтары Грант аймағындағы Манчестерде қалды.

Реакция және кешіктіру

Бургойн лоялист Филип Скеннің Скенсбородағы үйіне орналасты, ал оның әскерінің бөлімдері қайта жиналып, ол келесі қадамдарын жоспарлады. Ол британдықтардың жеңісі туралы жариялауға арналған хаттар жазды. Бұл жаңалық Еуропа астаналарына жеткенде король Георг қуанды, ал граф де Вержен қуанбады, себебі бұл жаңалық француздықтардың соғысқа қатысуы туралы алғашқы ұсынысын тоқтатып тастады. Британдық дипломаттар француз бен испандықтарға қысым көрсетіп, американдық кемелерге порларын жабуды талап етті. Бұл талап орындалмады, бірақ мемлекеттер арасындағы шиеленіс күрт өсті. Конгресс пен американдық қоғам бұл жаңалықты жазғырып қабылдады, тіпті Сент-Клер мен Шкайлердің пара алғаны туралы қаңқу сөздер де тарады. 10 шілдеде Бургойн келесі қимылдарға қатысты бұйрық берді. Әскердің көп бөлігі Форт-Энн арқылы Скенсбородан Форт-Эдвардқа дейін қиын жолмен өтуге тиіс болды, ал ауыр артиллерия Джордж көлінен Форт-Уильям Генриге, содан кейін құрлықпен Форт-Эдвардқа тасымалданатын болды. Ридеселдің әскері негізінен Коннектикут өзеніне шабуылдау ниетін көрсету үшін Кастелтонға қайтарылды. Бургойннің армияны Форт-Анн арқылы құрлықпен жылжыту шешімі күдікті болды, өйткені ол экспедицияны жоспарлау туралы бұрынғы пікірлеріне қайшы келді, онда ол қорғаушылардың жолды оңай тоқтатуға болатынын болжаған болатын. Оның шешімі екі факторға байланысты болды: біріншісі, армияны Джордж көлі арқылы сумен жылжыту кері шегіну ретінде қабылдануы мүмкін кері қозғалысқа әкеледі деген ой, екіншісі Филип Скеннің ықпалы, оның мүлкі Бургойн салған жақсартылған жолдан пайда көретін еді. Тикондероганың құлауы туралы хабар алған генерал Шкайлер Албаниден дереу Форт-Эдвардқа аттанды, онда 700-ге жуық қатардағы сарбаз бен 1400 ополченец болды. Ол Бургойнның өтуін мүмкіндігінше қиындатуды шешті, балтаны қару ретінде пайдаланды; жаудың жолында үлкен ағаштарды кесу, оларды құлағаннан кейін алып тастаудан әлдеқайда оңай болғандықтан, Бургойннің ілгерілеуін баяулатты, әскерін шаршатып, жабдықталуын сарқып жіберді. 11 шілдеде Бургойн лорд Жерменге американдықтардың жүйелі түрде ағаштарды кесіп, көпірлерді бұзып, Форт-Эдвардқа баратын жол бойындағы өзендерді тоғанын бітеп отырғанына шағымданды. Шкайлер британдықтардың жергілікті азық-түлікке қол жеткізуін қиындату үшін күйдірілген жер тактикасын да қолданды. Бургойнның қозғалысы баяу болғанына қарамастан, оның барлаушылары белсенді болды, Шкайлердің жұмысшыларына шабуылдар жасалды. Шкайлердің тактикасы Бургойнға қарулары мен әскерлері үшін дала арқылы жол салуды талап етті, бұл жұмысқа екі аптадай уақыт кетті. Олар 24 шілдеде Скенсбородан шығып, 29 шілдеде Форт-Эдвардқа жетті, бірақ Шкайлер Нью-Йорктегі Стилвотерге шегініп кеткенін анықтады. Скенсбородан кетер алдында Бургойнға Ұлы көлдер аймағынан шамамен 500 үндіс (көбінесе Оттавалар, сондай-ақ Фокс, Миссиссауга, Чиппева және Ожибве тайпаларының өкілдері, сонымен қатар Ирокездер) қосылды, оларға Сент-Люк де ла Корн мен Шарль Мишель де Ланглад басшылық етті.

Сент-Лежер экспедициясы

Полковник-лейтенант Сент-Лежер қайықпен Сент-Лоуренс өзенімен жол тартты, Онтарио көлінен өтіп, ешқандай оқиғасыз Освегоға жетті. Оның құрамында 240 британдық әскер, Гессен-Ханудан 90 ягер, Нью-Йорк Корольдік полкінен 250 лоялист және 50 канадалық ополченец болды. Оларға Джон Батлер басқарған 100 британдық үнділік рейнджерлері, сондай-ақ ирокездердің басшылары Саенкерахта, Корнплантер және Джозеф Брант бастаған 800 жергілікті жауынгер қосылды. 26 шілдеде Освегодан аттанып, экспедиция Мохок өзені бойындағы Стэнвикс бекінісіне бет алды және 2 тамызда оны қоршауға кірісті. Трион округының 800-ге жуық ополченецтері мен олардың одақтастары – онида тайпасы, қоршауды бұзу үшін жорыққа шықты, бірақ 6 тамызда Орискани шайқасында Сент-Лежердің жасағы оларға шабуыл жасады. Бірнеше сағатқа созылған шайқастан кейін Сент-Лежердің әскері шабуылдан бас тартты. Бұл американдықтарға шайқас алаңын ұстап тұруға мүмкіндік берді, алайда олар да ауыр шығындарға ұшырағандықтан, соның ішінде басшылары, бригада генералы Николас Геркимердің қаза болуына байланысты кері шегінуге мәжбүр болды. Ирокез тайпаларының жауынгерлері шайқастың екі жағында да күресті, бұл Алты тайпа ішінде азаматтық соғыстың басталуын білдірді. Орискани шайқасы кезінде қоршаудағы американдықтар Стэнвикс бекінісінен шабуыл жасап, жергілікті жауынгерлердің кем-де кем қалған лагеріне рейд ұйымдастырды. Бұл, Орисканидегі ауыр шығындармен бірге, Сент-Лежердің жергілікті одақтастарының рухын құлатты. 10 тамызда Бенедикт Арнольд Шкайлердің Солтүстік бөлімінен 800 сарбазбен Нью-Йорк штатының Стиллуотер қаласынан Стэнвикс бекінісіне аттанды. 21 тамызда Форт-Дейтонға келген кезде ол Трион округының ополченецтерін жинауды жоспарлаған. Алайда Арнольд 100-ге жуық адамды ғана жинады, өйткені Орискани шайқасында болған ополченецтердің көпшілігі қатысудан бас тартты. Сондықтан Арнольд алдауға жүгінді. Ол лоялист тұтқынының қашуын ұйымдастырды, ол Сент-Лежерді Арнольдтың күші өте зор екеніне көндірді. Бұл жаңалықты естіген соң, Сент-Лежердің жергілікті одақтастары кері шегініп, қалған жабдықтарын алып кетті. Сент-Лежер қоршаудан бас тартып, Освего арқылы Квебекке қайтуға мәжбүр болды. Арнольд оларды қуу үшін Онида көліне жасақ жіберді, бірақ өзінің қалған күштерін шығысқа бұрып, Саратогадағы американдық әскерлерімен қосылуға бет алды. 27 қыркүйекте Сент-Лежер экспедициясының бір бөлігі Тикондерога бекінісіне келді. Олардың келуі кеш болды, өйткені оның армиясы айналасындағы американдық күштердің күшеюіне байланысты қоршауға алынған еді.

Қиындықтар

Бургойн әскерінің Форт-Эдвардқа жорығы, Тикондерогаға жақындаған кездегідей, үндістердің толқынымен басталды. Олар Скайлер қалдырған аз ғана әскерді қуып шықты. Бұл одақтастар ашуланып, шекарадағы шаңырақтың отбасылары мен елді мекендеріне ешқандай айырма жасамай шабуыл жасады. Бұл американдық көтерілісшілерге жергілікті қолдауды азайтудың орнына күшейтті. Әсіресе, жас лоялист қоныс аударушы Джейн МакКреаның үнділер қолынан қаза табуы кеңінен таралды және көтерілісшілерді қолдауға серпіліс берді. Бургойнның қылмыскерлерді жазаламауы, үндістерді бақылауда ұстауға құлшыныс танытпағаны немесе қабілетсіздігі ретінде қабылдады. Оның әскерінің көп бөлігі Скенсбородан Форт-Эдвардқа бес күнде жетсе де, жеткілікті көлік құралдарының болмауы әскерді тағы да кешіктірді. Жабдықтарды тасымалдауға қабілетті ат-арбалар мен арбалар жетіспеді, ал шұңғыл жолдармен өту қиындық тудырды, сондықтан олардың келуіне уақыт кетті. Бургойн бұл хабарламаның мазмұнын өзінің штабына жарияламады. Осы ойды дамыта отырып, Бургойн 9 тамызда Вермонт штатының Беннингтон қаласындағы қару-жарақ қоймасынан жабдық алу үшін полковник Фридрих Баумның полкін жіберді, сонымен қатар бірнеше Брунсвик атты әскерлерін де аттандырды. Баум жасағының көп бөлігі 16 тамыздағы Беннингтон шайқасынан қайтып оралмады. Одан кейін жіберілген күштер де сол шайқаста жойылды, бұл Бургойнді 1000-ға жуық сарбаз бен қажетті жабдықтардан айырды. Бургойн білмеген нәрсе – Сент-Клэрдің Тикондерогадан шегінуінен кейін отаршылдық қолдау туралы шақыруларына жауап берілген, және генерал Джон Старк Беннингтонға 2000 сарбаз орналастырған еді. Старк жасағы Баумды Беннингтонда қоршап алып, оны өлтіріп, жасағының көп бөлігін тұтқынға алды. Джейн МакКреаның өлімі мен Беннингтон шайқасы американдықтарды біріктірумен қатар, тағы бір маңызды салдарға әкелді. Бургойн МакКреаның өліміне өзінің үнді және канадалық одақтастарын кінәлады. Үндістер Беннингтонда 80 сарбазынан айырылғаннан кейін де Бургойн оларға ризашылық білдірмеді. Нәтижесінде Лэнглейд, Ла Корне және көптеген үндістер британдық лагерьден кетіп, Бургойнді 100-ден аз үнділік барлаушысымен қалдырды. Бургойн американдық рейнджерлерге қарсы қорғансыз қалды. Кейін Бургойн Ла Корнеге өзін тастап кеткені үшін айыптады, ал Ла Корне Бургойнның үндістерге ешқашан құрмет көрсетпегенін мәлімдеді. Британ Парламентінде Лорд Жермен Ла Корне жағын алды.

Америкалық тағдырдың өзгеруі

Кейінге шегіну тактикасы жабдықтау жолында жақсы жұмыс істесе, Континенттік Конгрестегі нәтиже мүлдем басқаша болды. Генерал Горацио Гейтс Филадельфияда болғанда Конгресс Тикондероганың құлауына байланысты қысымды талқылады, ал Гейтс қарсылық көрсеткен генералдарды кінәлауға көмектесуге әзір болды. Конгресстегілердің кейбіреуі генерал Джордж Вашингтонға шыдамсыздықпен қарады, олардың пікірінше, жауды толығымен жоюға мүмкіндік беретін тікелей және ірі шайқас қажет болды, бірақ Вашингтон соғыстың жеңіліске ұшырауынан қорқыныш білдірді. Соғыс комитетінің төрағасы Джон Адамс Гейтсті жоғары бағалап, «генералды атпағанша біз ешбір бекетті ұстай алмаймыз» деді. 19 тамызда Гейтс Албаниге келді және басшылықты өз қолына алды. Ол салқынқанды және мақтаншыл мінезді болды және Шкайлерді бірден соғыс кеңесінен шеттетуге тырысты. Скайлер көп ұзамай Филадельфияға кетіп, Гейтс осы аймақ туралы толық білімінен айырылды. Тамыз айы бойына және қыркүйекке дейін Хадсон өзені бойындағы Континенттік армия лагерлеріне милиция жасақтары келіп түсті. Бұларға Вашингтонның Стэнвикске көмектесу операциясының бір бөлігі ретінде Гудзон таулы аймағынан солтүстікке жіберген әскерлері қосылды. Бұл әскерлер тамыздың соңында келді, олардың ішінде Дэниел Морганның мылтық корпусының шебер мергендері болды, ол оларды өз армиясынан солтүстікке жіберген еді. Беннингтон мен Форт Стэнвикс маңындағы американдықтардың жеңісі туралы жаңалықтар, Джейн МакКреаның өліміне деген ашу-ызамен бірге, Гейтстің армиясын 6000-нан астам қатардағы сарбазға дейін жеткізді. Бұл санға Старктің Беннингтондағы әскері кірмеді, олардың саны аурулар мен роталардың тарауы салдарынан азайды, бірақ генерал Бенджамин Линкольн жинаған бірнеше жүз сарбаздан тұратын қосымша күштермен толықтырылды, ол Бургойннің жабдықтау және байланыс желілеріне шабуыл жасауға тағайындалған еді.

Саратога

"Саратога шайқасы" көбінесе бір оқиға ретінде бейнеленеді, бірақ ол шындығында екі шайқаспен ұласып жатқан бір айлық маневрлер тізбегі болды. 1777 жылдың қыркүйек айының басында Бургойн армиясы, қазір 7 мыңнан астам сарбазды құрап, Гудзон өзенінің шығыс жағасында орналасқан. Ол 28 тамызда Стэнвиксте Сент-Легердің жеңіліске ұшырағанын және тіпті одан бұрын Хоу Нью-Йорк қаласынан оған айтарлықтай көмек көрсетпейтінін білген. Тикондерогаға кері шегіну немесе Албаниге қарай жылжу қажеттілігіне тап болған ол соңғысын таңдады. Осы шешімнен кейін ол тағы екі маңызды шешім қабылдады. Ол өзінің орны мен Тикондерога арасындағы мықты бекітілген форпосттар тізбегін сақтап тұрудың қажеті жоқ деп, солтүстікке қарайғы байланысты әдейі үзуге шешім берді, сондай-ақ ол салыстырмалы түрде күшті жағдайда болғанда Гудзон өзенінен өтуге шешім берді. Сондықтан ол Ридеселге, күштері артында қалған, Скенсбородан оңтүстікке қарайғы форпосттарды тастап, әскерге Саратоганың солтүстігіндегі (қазіргі Шойлервилл) өзеннен өтуді бұйырды, ол 13 және 15 қыркүйек аралығында орындалды. Бургойн үндістердің кетуі оны сенімді барлаудан айырғандықтан, сақтықпен жылды және оңтүстікке қарай жылжыды. 18 қыркүйекте оның армиясының алғы шебі американдық қорғаныс шебінен шамамен 6 км қашықтықта, Саратоганың солтүстігіне жетті, ал әскерлердің алдыңғы қатарлары арасында шағын шайқастар болды. Гейтс Скайлер армиясын қабылдағанда, оның көп бөлігі Стиллвотерден оңтүстікке қарай Мохок өзенінің аузына жақын орналасқан. 8 қыркүйекте ол әскерге, онда шамамен 10 000 адам болған (оның ішінде 8 500-і жауынгерлік қабілетті әскерлер) Стиллвотерде қорғаныс құру мақсатымен бұйрық берді. Польшалық инженер Тадеуш Костюшко бұл аймақты тиісті қорғаныс құрылыстары үшін қолайсыз деп тапты, сондықтан үш шақырымдай солтүстікке қарай (Саратогадан оңтүстікке қарай 16 шақырым) жаңа орын табылды. Осы жерде Костюшко өзеннен Бемис биіктіктеріне дейінгі қорғаныс шебін салды. Бұл қорғаныстың оң жағы генерал Линкольнге берілді, бірақ ол Тикондерогаға қарсы шабуылға жасақтарды басқарып жатқандықтан, Гейтс желінің сол бөлігіне өзі басшылық етті. Гейтс бұрын жақсы қарым-қатынаста болған генерал Арнольдты армияның сол жағына, Бемис-Хайтс қорғанысының батыс жағына тағайындады. Арнольд өзінің командасын Гейтстің жек көретін Скайлердің достарымен толтырғанда, екеуінің арасындағы қарым-қатынас нашарлады. Гейтс пен Арнольдтың да тік мінезді болуымен байланысты, бұл ішкі билік күресін қайнауға жеткізді.

Фрименнің фермасы

Генералдар Бургойн мен Арнольд американдық сол жақ фланктің маңыздылығын мойындады. Бургойн американдық позицияны қаптап өтуге болатынын мойындап, 19 қыркүйекте батысқа ірі күш жіберіп, әскерін бөліп жіберді. Арнольд британдықтардың сол жақтан шабуылдауы мүмкін екенін түсініп, Фримен фермасына күштерін жылжытуға Гейтстен рұқсат сұрады. Бірақ ол Арнольдқа Даниэль Морганның мергендерін және жеңіл жаяу әскерін барлау үшін жіберуге рұқсат берді. Бұл күштер Фримен фермасы шайқасын Бургойннің оң қанатымен кездескенде бастады. Келесі шайқаста британдықтар Фримен фермасын басып алды, бірақ 600 адамнан, яғни күштерінің 10 пайызынан шығынға ұшырады. Шайқастан кейін Гейтс пен Арнольд арасындағы араздық күшейді. Гейтс Конгреске жіберген шайқас туралы ресми есепте Арнольдты мүлдем атамады, сондай-ақ Морганның ротасын (техникалық түрде тәуелсіз болған, бірақ шайқаста Арнольдтың басшылығымен әрекет еткен) өзінің тікелей басқаруына көшірді. Арнольд пен Гейтс Гейтстің кабинетінде шулы дауласты, онда Гейтс генерал Линкольн оны алмастыратынын айтты. Даудан кейін Арнольд Гейтске наразылығын білдіріп, Вашингтонның қолбасшылығына ауысуды сұрап хат жазды. Гейтс Арнольдқа кете беруге рұқсат берді және Арнольдқа ұсақ-түйек қорлықтар жасауды жалғастырды. Арнольдтың қалуын таңдауының жиі айтылатын себебі – Гейтс пен Линкольннан басқа барлық офицерлер қол қойған петиция оны қалуға көндірді. Бургойн келесі күні шабуылды қайталауды жоспарлады, бірақ Фрейзер көптеген сарбаздардың күні кешегі күш-жігерден шаршағанын байқаған соң, одан бас тартты. Сондықтан ол әскерін бекітті және оңтүстіктен көмек келеді деген хабар күтті, өйткені 21 қыркүйекте Нью-Йорктегі генерал Клинтоннан алған хатында Гадсон өзені бойымен жасалатын әрекет Гейтстің әскерінің бір бөлігін тартып алатыны айтылған. Ол өзінің әскерінің азайып бара жатқанын және азық-түлік пен басқа да маңызды жабдықтардың жетіспейтінін сезінген, бірақ американдық әскер күн сайын үлкейіп келе жатқанын және Гейтстің лагеріндегі жағдайдың қаншалықты қиын екенін білмеді.

Тикондерогаға шабуыл

Саратогадағы шайқастан кейін ғана генерал Линкольн мен полковник Джон Браун британдықтардың Тикондерога фортындағы бекінісіне шабуыл жасады. Линкольн қыркүйек айының басында Беннингтонға 2000 сарбаз жинады. Солтүстікке қарай, Паулетке аттанғаннан кейін, Тикондерогадағы күзетшілерді тосып алуға болатыны туралы хабар алды. Линкольн "жауды алаңдату, бөліп-жару және оның күшін әлсірету" үшін әрқайсысы 500 сарбаздан тұратын үш отрядты жіберді. Бірін Скенсбороға жіберді, ол британдықтардан тастап кетілген екен. Екінші отряд Шамплейн көлінің шығысындағы Тәуелсіздік тауына шабуыл жасады, ал үшіншісі, Джон Браун басшылығымен, Тикондерогаға жақындады. Жолда ол 100 американдық тұтқынды босатып алып, (осылайша күштерін арттырып) 300-ге жуық британдық сарбазды тұтқынға алды. Фортты беру туралы талабы қабылданбады, Браунның сарбаздары мен форт келесі төрт күн бойы артиллериялық оқтармен алмасып тұрды, бірақ бұл көп нәтиже бермеді. Фортқа тікелей шабуыл жасауға жеткілікті күші болмағандықтан, Браун Джордж көліне қайта шегінді, онда көлдегі аралдағы қойманы басып алуға сәтсіз тырысты. Генерал Гейтс Фримен фермасының күні Линкольнге хат жазып, күштерін Саратогаға қайтаруға бұйрық берді және "бір минут та уақытты жоғалтуға болмайды" деді. Линкольн 22 қыркүйекте Бемис-Хайтске жетті, бірақ оның соңғы әскерлері 29-ына дейін келген жоқ. Бургойн хатты алғаннан кейін дереу жауап беріп, Клинтоннан Албаниге қолдау үшін келсе, алға жылжуға немесе шегінуге болатыны туралы нұсқау сұрады. Бургойн егер 12 қазанға дейін жауап алмаса, шегінуге мәжбүр болатынын мәлімдеді. 3 қазанда Клинтон 3000 сарбазымен Гудзон өзенімен жоғары қарай жүзіп, 6 қазанда, Бургойннің шақыруын алғаннан кейін бір күн өткен соң, Клинтон және Монтгомери деп аталатын биік жатқан форттарды басып алды. Бургойн Клинтонның бұл жеңістен кейінгі хабарларын ешқашан алмады, өйткені үш елші де тұтқындалды. Клинтон жеңісін Гудзон өзенінің арғы жағындағы тізбекті бұзумен жалғастырды және 16 қазанда Ливингстон сарайына дейін солтүстікке жеткен шабуыл жасаушы күшті өзенге жіберді, содан кейін кері қайтты. Генерал Скайлер Гудзон өзенінің жанындағы жерді тауып, онда үндістердің бірнеше қоныстары бар гарнизондық үй салды. Бұл тұрғын үй аумағы үндістердің балық аулау жерлерін жоғалтуына себеп болды. Клинтонның қимылдары туралы хабар Гейтске Бемис-Хайтс шайқасынан кейін ғана жетті.

Бемис биіктіктері

Линкольннің 2000 адамынан өзге, америкалық лагерьге жасақтар да келіп түсті, осылайша америкалық армияның санын 15 000-нан астам адамға жеткізді. 3 қазан күні әскерін азық-түлікпен қамтамасыз еткен Бургойн келесі күні кеңес шақырды. Осы кеңесте американдықтардың сол қанатына қарсы шамамен 1700 адамнан тұратын барлау тобын жіберу туралы шешім қабылданды. Бургойн мен Фрейзер бұл отрядты 7 қазанның түстен кейін бастап кетті. Олардың қимылы байқалды, Гейтс тек Дэниел Морганның жасағын қарсы қоюға бұйрық бергісі келді. Арнольд бұл жеткіліксіз екенін және үлкен күш жіберу қажет екенін айтты. Гейтс Арнольдтың сөзіне ашуланып, "Сенің мұнда ісің жоқ" деп, оны жұмыстан шығарды. Бірақ Гейтс Линкольннің ұсынған кеңесін қабылдады. Морганның жасағын британдықтардың оң жағына жібергеннен кейін, ол Бургойннің сол жағына қарсы Енох Пурдың бригадасын жіберді. Пурдың жасағы байланыс орнатқанда, Бемис Биіктігіндегі шайқас басталды. Америкалықтардың алғашқы шабуылы өте тиімді болды, Бургойн шегінуге бұйрық бергісі келді, бірақ бұйрық жеткізілмес бұрын оның көмекшісі атып түсірілді. Қаһарлы шайқаста Бургойннің екі жағы да әшкереленді, ал орталықтағы Брауншвиктер Лернедтің қаһарлы шабуылына қарсы тұрды. Осы шайқастың кезінде генерал Фрейзер қаза тапты. Көптеген адамдар бұл оқиғаны Морганның жасағынан Тимоти Мерфи жасады деп есептегенмен, бұл оқиға 19 ғасырдағы ойдан шығарылған туынды болып көрінеді. Фрейзердің қазасынан және қосымша американдық әскерлердің келуінен кейін Бургойн қалған күштерін бекітілген желілеріне шегінуге бұйрық берді. Олар шайқасты британдықтардың позициясына жеткізді. Британдықтардың оң жағында Фримен фермасында салынған екі топырақ қоршау болды, оларды Генрих Брейман басқарған Брауншвиктер мен Лорд Балкаррес басқарған жеңіл жаяу әскер күзетті. Арнольд бірінші кезекте Балкаррестің қоршауын шабуылдау үшін әскер жинады, бірақ сәттілікке жете алмады. Содан кейін ол екі қоршаудың арасындағы кеңістікке батыл кірді, оны канадалық банданың шағын тобы күзетті. Лернедтің жасағы оның артынан еріп, Брейманның қоршауының ашық артқы жағына шабуыл жасады. Арнольдтың аты астынан атылып, оның аяғы сындырылды. Брейман қаһарлы шайқаста қаза тауып, оның орны басылды. Бірақ түн басталды және шайқас аяқталды. Бұл шайқас Бургойннің әскері үшін қанды қырғынға айналды: шамамен 900 адам қаза тапты, жараланды немесе тұтқынға алынды, ал американдықтардың шамамен 150 адамы зардап шекті.

Бас тарту

Саймон Фрейзер келесі күні таңертең жарақаттарынан көз жұмды, ал келесі күні күн батқанда жерленді. Бургойн американдықтардың үздіксіз мазалауына ұшыраған әскеріне шегінуге бұйрық берді. Бұл шайқастың бір салдары генерал Линкольнның да жараланғаны болды. Арнольдтың жарақаттарымен бірге Гейтс ең басты екі командирінен айырылды. Күшті жаңбырлар мен Континенттік армияның колоннаға жасаған шабуылдарына тап болған британдық армия Саратогаға жетуге екі күнге жуық уақыт жұмсады. Бургойнға американдық лагерьдегі логистикалық қиындықтар көмектесті, онда рациондарды жеткізу мен таратудың кешігуі әскердің ілгерілеуіне кедергі келтірді. Гейтс Гудзон өзенінің шығыс жағындағы позицияларды алуға отрядтарға бұйрық берді, осылайша кез келген өткелге қарсы тұруды көздеді. 13 қазанның таңында Бургойн әскері толығымен қоршауға алынды, сондықтан оның кеңесі келіссөздер ашуға шешім қабылдады. 16 қазанда шарттарға келісім берілді, бірақ Бургойн бұл келісімді "капитуляция" емес, "конвенция" деп атауды талап етті. Неміс әскерлерінің қолбасшысының әйелі, баронша Ридезель, өзінің күнделігінде британдық армияның шегіну кезіндегі шатасуын, аштық пен азық-түлік жетіспеушілігін жақсы сипаттайды. Оның офицерлер мен сарбаздардың ауыр халде болуы, қаза табуы және кейін Маршалл үйі деп аталған үйдің жертөлесінде паналаған әйелдердің үрейлі халде болуы туралы баяндамасы, қоршауға алынған армияның бейшаралық жағдайын көрсетеді. 17 қазанда Бургойн әскері толық әскери салтанатпен қарсы алды. Бургойн Гейтске өзінің қылышын тапсырды, ол оны құрмет көрсету үшін дереу қайтарды. Бургойнның шамамен 6000 сарбазы қаруларын жинап, американдық және британдық әскери музыкасының ырғағымен – "Янки Дудл" және "Британдық гранадерлер" әндерімен маршпен өтті.

Салдары

Британ әскерлері қараша айында Тикондерога мен Крон-Пойнттан шығып кетті, ал желтоқсанның басына қарай Шамплейн көлі британ әскерлерінен босатылды. Американдық әскерлердің болса, орындауға тиіс жұмысы әлі бар еді. Генерал Клинтонның Гудзонға жасаған шабуылдары туралы хабардар болған соң, армияның көп бөлігі 18 қазанда оңтүстікке қарай Албаниге бет бұрды, ал басқа бөлімшелер "Конвенция армиясымен" бірге шығысқа қарай жол жүрді. Бургойн мен Ридесел капитуляцияға куә болу үшін Албаниден солтүстікке келген генерал Шкайлердің қонақтары болды. Бургойнге 1778 жылдың мамыр айында сөз беру арқылы Англияға оралуға рұқсат берілді, онда ол келесі екі жылы Парламент пен баспасөзде өз әрекеттерін қорғаумен өткізді. Соңында ол 1000-нан астам американдық тұтқынға айырбасталды. Бургойннің тапсыруына жауап ретінде Конгресс 1777 жылдың 18 желтоқсанын Саратогадағы әскери жетістікті мойындау үшін «салтанатты алғыс айту және мадақтау» күні деп жариялады; бұл осы атаумен мейрамды елдің алғашқы ресми түрде атап өтуі болды.

Конвенциялық әскер

Конвенцияның шарттарына сәйкес, Бургойн әскері Бостонға жорық жасап, британдық кемелер оларды Англияға қайтарып әкелуге тиіс болды, бірақ оның құрамындағылар ресми түрде алмастырылғанша соғысқа қатыспау шартымен. Конгресс Бургойннен болашақ шайқастарға қатысты келісімдерді орындау үшін әскердегі сарбаздардың тізімін беруді талап етті. Ол бас тартқан соң, Конгресс конвенция шарттарын орындамауға шешім қабылдады, және әскер тұтқын күйінде қалды. Әскер біраз уақыт бойы Жаңа Англияның аймағындағы сирек орналасқан лагерьлерде ұсталды. Жеке офицерлер алмастырылғанымен, "Конвенция армиясының" көп бөлігі Вирджиния штатына оңтүстікке қарай жылжытылып, бірнеше жыл бойы тұтқын болып қалды. Тұтқында болған кезеңде көптеген сарбаздар (тек бірінші жылы 1300-ден астам) қашып, АҚШ-та қоныстанды.

Салдарлар

1777 жылдың 4 желтоқсанында Бенджамин Франклинге Филадельфияның түскені және Бургойнның қарсыласуын тоқтатуы туралы хабар жетті. Екі күннен кейін король Людовик XVI одаққа байланысты келіссөздерге келісім берді. Келісім 1778 жылдың 6 ақпанында қол қойылды, ал Франция бір айдан кейін Ұлыбританияға соғыс жариялады, соғыс маусым айында Ушант жағалауындағы теңіз шайқастарымен басталды. Испания 1779 жылға дейін соғысқа қатыспады, ол құпия Аранхуэс келісіміне сәйкес Францияның одақтасы ретінде соғысқа кірді. Верженнің француз әскерінің соғысқа кіргеннен кейінгі дипломатиялық қимылдары Голландия Республикасының соғысқа қатысуына және Ресей сияқты басқа да маңызды геосаяси күштердің бейтараптық жариялауына да әсер етті. Лорд Норттың британ үкіметі Бургойнның қарсыласуын тоқтатуы туралы жаңалық Лондонға жеткенде қатаң сынға ұшырады. Лорд Жермен туралы "хатшы соғыс жүргізуге қабілетсіз" делінді, ал Хорас Уолпол "біз американдық соғыстың соңына өте жақынбыз" деп пікір білдірді (кейін қате екені дәлелденді). Лорд Норт парламентте тәуелсіздікті қамтымайтын бейбіт шарттар туралы ұсыныс жасады; Карлайл бейбітшілік комиссиясы оларды Конгресске жеткізген кезде, олар қабылданбады.

Естеліктер

Кампанияның көптеген шайқас алаңдары әлдебір жолмен сақталған, көбінесе мемлекеттік немесе ұлттық парктер ретінде, сондай-ақ мемлекеттік немесе федералдық бақылаудағы тарихи орындар ретінде. Шабуылдарды белгілеу үшін орнатылған кейбір ескерткіштер Ұлттық тарихи ескерткіштер тізіміне енген, ал кейбіреулері жеке тарихи орындардың ұлттық тізілімінде тіркелген. Көптеген шайқастар үнемі қайта ойналады, ал Бенингтон шайқасы (дегенмен ол шындығында қазіргі Уоллумсак, Нью-Йорк штатында болған) Вермонт штатында Бенингтон шайқасы күнімен аталады. Бенедикт Арнольдтың кампанияның американдық табысына қосқан үлесі ерекше атап өтуге лайық. Саратога ұлттық тарихи паркіндегі обелискінің үш жағында Саратогадағы жеңіске үлкен үлес қосқан үш генералдың мүсіндері орналасқан: Гейтс, Шкайлер және Морган. Арнольдты бейнелейтін төртінші альков бос. Паркте сондай-ақ Бут монументі де бар, ол Арнольдты атымен атамаса да, екінші Саратога шайқасындағы оның үлесін анық құрметтейді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезеңінің "Саратога", "Орискани" және "Бенингтон" атты әскери-теңіз кемелері Саратога кампаниясының шайқастарының құрметіне аталған.