Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Кварк түрі
Type of quark
Жоғары кварк немесе u кварк (символ: u) – барлық кварктардың ең жеңілі, элементар бөлшектердің бір түрі және материяның маңызды құрамдас бөлігі. Ол төменгі кваркпен бірге атом ядросының нейтрондарын (бір жоғары кварк, екі төменгі кварк) және протондарын (екі жоғары кварк, бір төменгі кварк) құрайды. Ол материяның бірінші буынының бөлігі, +e электр заряды және 2.2 массасы бар. Юваль Не’эман және (бір-бірінен тәуелсіз) «Сегіз еселік жол» деп аталатын адрон жіктеу схемасын ұсынды, немесе техникалық терминдермен айтқанда, SU(3) хош иістік симметриясы. Бұл жіктеу схемасы адрондарды изоспин мультиплеттеріне ұйымдастырды, бірақ оның физикалық негізі әлі де түсініксіз болды. 1964 жылы Гелл-Манн мен Джордж Цвайг (бір-бірінен тәуелсіз) кварк моделін ұсынды, ол бастапқыда тек жоғары, төмен және ерекше кварктардан тұрды. Дегенмен, кварк моделі «Сегіз еселік жолды» түсіндірсе де, 1968 жылға дейін Стэнфорд сызықтық үдеткіш орталығында кварктардың бар екеніне тікелей дәлел табылған жоқ. Темен серпімді шашырау эксперименттері протонның ішкі құрылымы бар екенін көрсетті және үш негізгі бөлшектен тұратын протон деректерді түсіндірді (осылайша кварк моделін растады). Бастапқыда адамдар осы үш бөлшекті кварктар деп атауға асықпады, оның орнына Ричард Фейнманның партон сипаттамасын қалай берді, бірақ уақыт өте кварк теориясы қабылданды (қараша революциясына қараңыз).
The up quark or u quark (symbol: u) is the lightest of all quarks, a type of elementary particle, and a significant constituent of matter. It, along with the down quark, forms the neutrons (one up quark, two down quarks) and protons (two up quarks, one down quark) of atomic nuclei. It is part of the first generation of matter, has an electric charge of + e and a bare mass of 2.2. and Yuval Ne'eman (independently of each other) proposed a hadron classification scheme called the Eightfold Way, or in more technical terms, SU(3) flavor symmetry. This classification scheme organized the hadrons into isospin multiplets, but the physical basis behind it was still unclear. In 1964, Gell Mann and George Zweig (independently of each other) proposed the quark model, then consisting only of up, down, and strange quarks. However, while the quark model explained the Eightfold Way, no direct evidence of the existence of quarks was found until 1968 at the Stanford Linear Accelerator Center. Deep inelastic scattering experiments indicated that protons had substructure, and that protons made of three more fundamental particles explained the data (thus confirming the quark model). At first people were reluctant to describe the three bodies as quarks, instead preferring Richard Feynman's parton description, but over time the quark theory became accepted (see November Revolution).
Массасы
Өте кең таралған болса да, жоғарғы кварктің бұтақ массасы жақсы анықталмаған, бірақ шамамен 1,8 мен 3,0 аралығында болуы мүмкін. Торлы КҚД есептеулері дәлірек мән береді: 2,01. Мезондарда (бір кварктан және бір антикварктан құралған бөлшектер) немесе бариондарда (үш кварктан құралған бөлшектер) кездесетін кварктердің «исти массасы» (немесе «жабынған» массасы) әр кварк арасындағы глюондық өріс тудыратын байланыс энергиясының салдарынан артады (масса-энергия теңдестігін қараңыз). Жоғарғы кварктердің бұтақ массасы өте жеңіл болғандықтан, оны тікелей есептеу қиын, себебі релятивистік эффектілерді ескеру қажет.
Despite being extremely common, the bare mass of the up quark is not well determined, but probably lies between 1.8 and 3.0. Lattice QCD calculations give a more precise value: 2.01. When found in mesons (particles made of one quark and one antiquark) or baryons (particles made of three quarks), the 'effective mass' (or 'dressed' mass) of quarks becomes greater because of the binding energy caused by the gluon field between each quark (see mass–energy equivalence). The bare mass of up quarks is so light, it cannot be straightforwardly calculated because relativistic effects have to be taken into account.