Кіріспе

Ағылшын актері және комедиан (1911–1990)

Терри Томас (нағыз аты Томас Терри Хоар Стивенс; 10 шілде 1911 – 8 қаңтар 1990) – 1950 және 1960 жылдары түсірген фильмдері арқылы халықаралық деңгейде танымал болған ағылшын актері және комедиан. Ол көбінесе жоғары топтағы беделсіз адамдарды, әсіресе осы топтың қатыгез, жолсыз, әдепсіз өкілдерін сомдады, бұл үшін өзіне тән дауысын пайдаланды. Оның киім-кешегі мен керек-жарақтарында монокль, жилет және темекі мұраты жиі кездесетін. Оның ерекше киім талғамын алдыңғы екі тісінің арасындағы кеңістік толықтырып тұрды. Лондонда дүниеге келген Терри Томас «VIII Генрихтің жеке өмірі» (1933) фильмінде эпизодтық рөлде кинодағы карьерасын бастады. Содан кейін ол бірнеше жыл бойы екінші дәрежелі рөлдерде ойнады, соғыс жылдары «Entertainments National Service Association» (ENSA) және «Stars in Battledress» ұйымдарында қызмет етті. Бұл тәжірибе оның кабаре және ревю өнерін қатайтуға көмектесті, оның танымаллығын арттырды және оның сәтті комедиялық сахналық қойылымдарын дамытуға септігін тигізді. Қызметтен босатылғаннан кейін ол Лондон сахнасында «Piccadilly Hayride» спектаклінде ойнады және британдық теледидардағы алғашқы комедиялық сериалдың жұлдызы болды – «Сіз қалай ойлайсыз?» (1949). Ол BBC радиосындағы түрлі хабарларда қатысты және британдық фильмдерге сәтті ауысты. Оның ең шығармашылық кезеңі 1950 жылдарға келді, ол «Жеке адамның өркендеуі» (1956), «Жасыл адам» (1956), «Сент-Триниандағы көгілдір қырғын» (1957), «Мен жақсымын, Джек» (1959) және «Ф.О. Карлтон Браун» (1959) фильмдерінде ойнады. 1960 жылдардың басында Терри Томас американдық фильмдерде ойнай бастады, «Бакалавр пәтері» (1962), «Бұл – ақылға сыймас, ақылға сыймас, ақылға сыймас әлем» (1963) және «Қалай әйеліңізді өлтіруге болады» (1965) сияқты фильмдерде өзінің кейіпкерін одан да бейшара етіп көрсетті. 1960 жылдардың ортасынан бастап ол еуропалық фильмдерде де жиі ойнады, мысалы, француздық «La Grande Vadrouille» фильміндегі Сер Реджинальд рөлінде. 1971 жылы Терри Томас Паркинсон ауруына шалдықты, бұл оның мансабының аяқталуына әкелді; оның соңғы кино рөлі 1980 жылы болды. Ол өзінің байлығының көп бөлігін медициналық емге жұмсады және қайтыс болғанға дейін кедейлікте өмір сүріп, актерлердің қайырымдылық қорынан көмек алды. 1989 жылы оның құрметіне қайырымдылық кеші өткізілді, ол оның қалған өмірін қарттар үйінде өткізуі үшін жеткілікті қаражат жинады.

Ерте өмір: 19111933

Терри Томас Томас Терри Хоар Стивенс 53 Личфилд Гроув, Финчли, Солтүстік Лондон қаласында дүниеге келді. Ол Смитфилд базарында ет сатушы бизнестің басқарушы директоры және жартылай уақытты әуесқой актер Эрнест Фредерик Стивенс пен оның әйелі Эллен Элизабет Стивенстің (туған аты Хоар) бес баласының төртіншісі болды. Бала кезінде Терри Томасқа көбінесе отбасы қолданатын «Том» деп аталатын. Ол жалпы бақытты балалық шағын бастан кешірді, бірақ ата-анасы оның орнына қыз балаға ие болуды жасырын қалаған деп сенді. Ол жасөспірім шаққа келгенде, ата-анасының некесі бұзылып, екеуі де ішімдікке құмар болды. Оларды біріктіру үшін ол жиі үйде әзіл-сықақ айтып, ән айтып, би билеп, оларды көңіл-күйлендіреді. Бірақ бұл әрекеттері көбінесе нәтижесіз аяқталды, әкесі отбасынан көбірек алшақтап кетті. 1921 жылы Терри Томас өзінің ерекше, жақсы сөйлеу дауысын дамыта бастады, өйткені «жақсы сөйлеудің өзі жақсы білімді екеніңізді білдіреді және адамдардың сізге қарап тұрғанын көрсетеді» деп ойлады. Ол өзінің баяндамасының негізі ретінде актер Оуэн Нарестің сөйлеуін үлгі етіп алды. Терри Томас сахнаға қызыға бастады және соңғы шоуларды көру үшін Голдерс Грин ипподромына үнемі қатысатын болды. Сол жерде ол сәнге қызығушылық танытты және өзінің кейіпкері Дуглас Фэрбенкстің сәнді киімін қабылдады. Терри Томас Финчлидегі Хендон-Лейндегі Фернбанк мектебінде оқыды, бұл оның ата-анасының ажырасуының стрессінен құтылудың жақсы жолы болды. 13 жасында ол Сассекстегі мемлекеттік мектеп Ардингли колледжіне оқуға ауысты. Ол латын және географиядан ерекшеленіп, қысқа уақытқа драма театрына түсті. Соңғысы сабақ кезінде жиі және орынсыз импровизация жасағаннан кейін, мектептен шығарылуына әкелді. Ол сондай-ақ мектептің джаз оркестрінде бірінші болып укулеле, содан кейін перкуссия ойнай бастады. Ол сондай-ақ жиі комедиялық билерді орындады. Терри Томас Ардинглидегі уақытын жақсы көретін және жоғары орта сыныптағы мектеп достарымен араласатын. Оның оқу қабілеті төмен болды, және ол қызметкерлердің назарына тек жиі ақымақтықпен келді. Мектептегі адамдардан қорқып жүрсе де, оның өзін сенімді сезіну қабілеті «қатаң, таза және тұрақты түрде батыл әрекет етуімен» артты, дейді оның өмірбаянын жазған Грэм Макканн. 1927 жылы Финчлиге оралғанда, оның жетілген мінезі отбасылық үй басқарушы Кейт Диксонға әсер етті, ол оны отбасылық үйде азғырып жіберді. Ол тағы бір мерзімге Ардинглиде қалып, Лондонға оралды, бірақ білімін одан әрі жалғастыруды немесе ұзақ мерзімді жұмыс бастауды жоспарламады. Оның орнына ол Смитфилд Маркеттегі уақытша жұмысқа орналасты. Ол сонда «Юнион Колд Сторейдж» компаниясының кіші көлік кеңсесінде аптасына 15 шиллинг жалақы алады. Өзінің айтуынша, ол ешқашан «бұрынғыдай» тоқтаған емес және әріптестерін Нотр-Дамның жұлқыны және Эрих фон Строхаймды еліктеуге тырысты. Ол әр түрлі кейіпкерлерді ойлап тапты, соның ішінде полковник Федерстоунхоу Бэмли мен Кора Чессингтон Крабб және жиі олардың қатысы бар комикстерді әріптестеріне айтып берді. Оның кейіпкерлік әрекеттері көп ұзамай компанияның басшылығына мәлім болды, олар оны компанияның әуесқой драма клубына жазылуға шақырды. Ол Лондонның Fortune театрында қойылған «Довер Роуд» драма театрында Лорд Тренч ролімен дебют жасады. Бұл қойылым көрермендердің көңілінен шықты, содан кейін ол әуесқойлық қойылымдарда тұрақты орындаушы болды. Терри Томас өзінің кәсіби сахналық дебютын 1930 жылы 11 сәуірде Оңтүстік Кенсингтондағы Электр теміржолшылары одағының асхана клубы ұйымдастырған әлеуметтік кешке жасады. Ол Тос Стивенс ретінде тіркелді, бірақ тек кішігірім айналым ретінде пайда болды. Оның өнер көрсетуі мас көрермендердің наразылығын туғызды, бірақ оған 30 шиллинг комиссиясын тапты. Осыдан кейін ол Эджуэр опера қоғамының Гилберт пен Салливан қойылымдарында Скала театрында кішігірім рөлдерде ойнады. 1933 жылы ол Смитфилд базарынан шығып, электр жабдықтарын сатуға жолдама алғанға дейін досымен бірге электр дүкенінде қысқа уақыт жұмыс істеді. Ол бұл жұмысты жақсы көретін, әрі өз ойын білдіру үшін сәнді киім киіп жүретін. Бос уақытында ол «Rhythm Maniacs» деп аталатын жергілікті джаз тобында укулелелей ойнай бастады. Ол би билеуді үйреніп, Джесси Мэтьюстің әпкесімен серіктестік құрды. Олар жергілікті көрмелерге қатысып, аздаған орындарда өнер көрсетіп, жақсы табыс табады. Көп ұзамай жұптың таланты туралы хабар тарады, олар Криклвудтағы залда балуандық бишілер ретінде тұрм�...

Алғашқы қойылымдары: 1933-1939

1933 жылы Терри Томас Финчлиден досының пәтеріне көшіп барды; досы оны киноиндустрияда жұмыс істеу туралы оймен таныстырған киноға түсетін актер еді. Терри Томас 1933 жылы «Генри VIII-нің жеке өмірі» фильмінде өз дебютін жасады, онда Чарльз Лоттон бас рөлді ойнады. Сол жылы ол «Make Mine Mink» фильмінде майор Альберт Рэйн рөлінде ойнады, ол Екінші дүниежүзілік соғыстың қатысушысы және әйелдермен бірге норка пальтоларын ұрлайтын топ құрады. Фильмнің солтүстік-шығыс Лондондағы Дальстон қаласындағы көрсетіліміне келгенде, ол жергілікті тері сатушыдан ақ норкадан тігілген жилет алды. 1961 жылы Терри Томас «Менің алғашқы (салыстырмалы түрде) маңызды рөлім» деп сипаттаған «ДСҰ мәселесі» фильмінде Арчибальд Баннистер рөлін ойнады. Фильмде оның туысының ұлы Ричард Брайерс та ойнады, Терри Томас Брайерске рөл алуда «ешқандай жеңілдік бермегенін» айтты. Фильм сыншылар тарапынан жақсы қабылдамады; BBC-нің ішкі хатында Ұлыбританияда фильм «сыншылар тарапынан жазаланды» деп көрсетілген, бірақ Америкада «сәттілікке ие болды». Осы кезде Терри Томас стендап-комедияны және тапсырыс беруші болуды тоқтатып, тек фильм түсіруге назар аударуға шешім қабылдады. Ол өз бағдарламаларымен теледидар мен радиода пайда болмай, «мен үшін кино, мен кино үшін!» деп мәлімдеді. Британ фильмдерінде тәжірибе жинағаннан кейін ол Голливудты сынап көруге шешім қабылдады және Америкаға көшіп барды.

Голливудқа кіру: 1961-1965

Терри Томас 1961 жылдың бір бөлігін Америкада өткізді, Лионель Джеффриспен бірге түскен «Операция Снач» фильмін түсіру үшін Гибралтарға ұшып бару алдында «Бакалавр Флэт» фильмінде профессор Брюс Паттерсон рөлін ойнады – ол Голливудтағы алғашқы рөлі болды. 1961 жылдың соңында Терри Томас радиода, мысалы, желтоқсан айында «Бинг Кросби шоуының» эфирінде және американдық телешоуларда қонақ ретінде пайда болды; ол АҚШ газеттерінде жиі сұхбат берді. 1962 жылы «Бакалавр Флэт» және «Операция Снач» экранға шықты. Бастапқыда дұрыс бағада жер табуға күрескенмен, ол ақырында тиісті жерді таңдады; «Мен архитекторларға аллергиясы бар» деп мәлімдеп, үйді өзі жобалады. Оның бұрынғы әйелі Пэт жақын маңдағы Майорка аралына көшіп кетті, Терри Томаспен оның қарым-қатынасы жылы және достық болды; Патлански де Терри Томастың әйелімен жақын дос болды. Фильмдер арасында Терри Томас Атлантиканың екі жағында да теледидарда пайда болды. АҚШ-та 1967 жылдың наурыз-сәуір айларында «Бес қыздың ісі» телесериалының екі бөлімінде «The Man from U.N.C.L.E.» сериалында, ал 22 мамырда «Қызыл Скелтон сағатында» ойнады. Британдық теледидарда «The Old Campaigner» атты «Comedy Playhouse» эпизодында ол бизнес сапарларында үнемі махаббат іздейтін пластик компаниясының сатушысы Джеймс Франклин Джонстың рөлін ойнады. Марк Льюисонның сөзінше, бұл кейіпкер «оның қарапайым кейіпкерінің тағы бір нұсқасы» болды. Эпизод жақсы қабылданды және 1968 жылдың желтоқсаны мен 1969 жылдың қаңтарында алты бөлімдік сериалға тапсырыс берілді. Сериал рейтинг бойынша жақсы көрсеткенімен, екінші маусымға тапсырыс берілмеді. «Ескі науқаншының» пилоттық эпизоды мен сериалы арасында 1968 жылдың сәуір айында Терри Томас британдық ITV арнасында «The Big Show» атты жекелеген арнайы бағдарламада пайда болды, онда музыкалық нөмірлер мен оның сәнді монологтары біріктірілді. Роберт Росс Терри Томас «бірнеше жыл бойы фильмдердегі шебер әңгімеші болғаннан кейін өзінің ескі, күрделі стильін қайта жаңғыртуға қуанды» деді. 1969 жылы ол тағы да Эрик Сайкс пен режиссер Кен Аннакинмен бірлесіп итальяндық, француздық және британдық «Монте-Карло немесе Бюст!» фильмін түсірді. Ричард Росс бұл фильмді «ұшқыштары бар керемет еркектердің» жалғыз толыққанды жалғасы деп атады. Терри Томас Сер Кутберт Уэр Армитажды, «ұшқыш ары Сер Перси Уэр Армитаждың жаман ұлы» рөлін ойнады – ол «Керемет еркектердің» рөлі болған. Терри Томас сол жылы «Артур? Артур!» (ол әзілде «білгімше, ешқашан көрсетілмеген!» деді) сияқты бірнеше екінші рөлдерде ойнады, сондай-ақ Ұлыбритания, АҚШ және Австралия телеарналарында түсті. 1970 жылдар Терри Томас үшін жақсы басталды; Ұлыбритания мен АҚШ-тағы телешоулар «Қорқынышты доктор Фибс» фильмін түсірумен толықтырылды, ол автор Брюс Холленбек айтуынша, «лагерь классикасы» болды, бірақ Time Out сыншысы Дэвид Пири «Англияда 1945 жылдан бері түсірілген ең нашар қорқынышты фильм» деп сипаттады; фильм 1971 жылы экранға шықты. 1970 жылдың 1 тамызында Терри Томас «Desert Island Discs» бағдарламасына екінші рет қатысты; ол шампаннан ұзақ сақталуы үшін бренди ішетін қорапты таңдады.

Паркинсон ауруымен күресу: 1971-1983

1971 жылы «Жатып қалма, бірдеңе айт!» фильмінде Сиднейдегі «Метро» театрында ойнап тұрғанда Терри Томас денсаулығының нашарлағанын сезіп, дәрігерге қарасты. Дәрігер оның сол қолының сәл дірілдеп тұрғанын байқады. Дәрігер оған Ұлыбританияға оралған соң Паркинсон ауруының маманына қаралуды ұсынды. Терри Томас бұл жағдай жұмысқа алу мүмкіндіктеріне әсер етеді деп қорқып, бұл жаңалықты жарияламады, бірақ симптомдар – діріл, баяу қимыл, иілген дене және сөйлеудің өзгеруі – көріне бастағанда, ол жариялады, ішімдікке байланысты қаңқуларды тоқтату үшін. Терри Томас мүмкіндігінше көп жұмыс істеді, бірақ кинотарихшысы Джефф Майер атап өткендей, бұл жағдай «оның кино мансабын эпизодтық және екінші рөлдерге дейін шектеді». 1973 жылғы Уолт Диснейдің «Робин Гуд» фильміндегі Сэр Хистің дауыстық рөлі ерекше көзге түсті, ал қалғандары, мысалы, Ричард Росс «әжуалы түрме» деп сипаттаған фильмде Курд Юргенс, Том Бейкер және Денхолм Эллиоттпен бірге ойнаған рөлдері аз танымал болды. Ол АҚШ және Ұлыбританиядағы телешоуларда, сондай-ақ жарнамаларда да пайда болды, оның ішінде Birds Eye fish fingers үшін Джун Уитфилдпен бірге түсірілген, Италияда түсірілген вермут жарнамаларының сериясы және Эрик Сайкспен бірге түсірілген Benson & Hedges темекісіне арналған жүлделі жарнамалар бар еді. 1970 жылдары ол бірнеше төмен бюджетті британдық фильмдерде ойнады, оның ішінде 1975 жылы екі фильм: жазушы Кристофер Фаулер «нашарлық пен әдепсіздікке толы» деп атаған «Испан тілі» және Генри Филдингтің романының басқа киноадаптацияларының «арзан, шикі, секске толы қайталауы» деп Film Review Digest сипаттаған «Том Джонстың ашық оқиғалары». 1977 жылы ол «Бо Гестің соңғы қайта жасалуы» және «Баскервиллдің иті» фильмдерінде ойнады, соңғысында Питер Кук пен Дадли Мур Холмс пен Уотсон рөлінде ойнады; Терри Томас «Бұл мен түскен фильмдердің ең абсурдтысы болды – онда ешқандай сиқыр жоқ, бұл жаман!» деп ойлады. Ол кезде оның дене қозғалысы азайды, бұл оның ауруының қаншалықты ауыр екенін көрсетті. Оның ерекше дауысы жұмсарып, денесі қисайды. 1978-1980 жылдары ол көп уақытын медициналық кеңесшілермен өткізді. Осыған қарамастан, оған бірнеше ұсыныстар түсті және ол америкалықтар арасындағы ең танымал ағылшын болып танылды, бұл сауалнамаға Лоуренс Оливье, Роберт Морли және Уилфрид Хайд Уайт та қатысты. Нәтижесінде ол Ford Motor компаниясымен тиімді жарнамалық келісімшарт жасады. Дерек Джарман 1979 жылы «Дауыл» фильмінде Терри Томаске рөл ұсынды, бірақ актер денсаулығының нашарлауына байланысты одан бас тартуға мәжбүр болды. Терри Томас 1980 жылы «Февральде 40!» фильмінде соңғы фильмдік рөлін ойнады, ол Роберт Росс айтуынша «көзге түспейтін және көбінесе көрсетілмейтін» және тіпті екі ішкі нарықта кинотеатрларда көрсетілмеген. Терри Томастың танымалдылығы оның қайтысынан кейін де жалғасты. 1999 жылдың ақпан айында Ұлттық кинотеатр оның фильмдерінің маусымын өткізді.