Кіріспе

Тақырып бойынша сарапшы

Коннойсер (француз тілінен келген, ескіше жазылуы connaisseur, орта француз тіліндегі connoistre, кейін connaître – "танысу" немесе "біреуді/бір нәрсені білу" деген мағынада) – көркем өнер саласында терең білімі бар, ас-тағамдарды, сапалы шараптарды және басқа да деликатестарды жақсы түсінетін, немесе дәм талғамы бойынша сарапшылық пікір білдіре алатын адам. Көп жағдайда бұл термин қазір мақтанға ұласып, әзіл-қалжыңмен айтылуы мүмкін. Дегенмен, өнер саудасында сарапшы-танымгерлік дағдысы, шығарманың стилі мен техникасы арқылы авторды анықтау және оның шығу тегін дәлелдейтін құжаттар жетіспеген жағдайда, өте маңызды болып табылады. Шарап саудасында да осыған ұқсас жағдай орын алады, мысалы, жас шараптың дәмдік қасиеттерін бағалау арқылы оның уақыт өте келе жақсару мүмкіндігін анықтау.

Өнерді жақсы білу

Суретті кім салғанын дерлік инстинктивті түрде анықтау қабілеті – сарапшылық деп аталады. Сарапшылар суретшілердің стилі мен техникасын өз тәжірибелері негізінде бағалайды. Интуицияға негізделген бағалау маңызды, бірақ ол жұмыстың өзін толыққанды түсінуге негізделуі керек. Эмпирикалық деректер, техника мен форма туралы түсініктің жетілдірілуі және талдаудың жүйелі әдісі негізінде сарапшының міндеті – авторлықты анықтау, түпнұсқалығын растау және сапасын бағалау болып табылады. Бұл нәтижелер туындыларды бағалау үшін маңызды және оларды жинап, бір суретшінің немесе мектептің туындыларының толық каталогын жасауға болады. Эрвин Панофский өзінің «Көрнекі өнердегі мағына» (1955) еңбегінде сарапшы мен өнер тарихшысы арасындағы айырмашылықты былай түсіндіреді: «Сарапшыны лаконикалық өнер тарихшысы, ал өнер тарихшысын сөзшең сарапшы деп атауға болады». Ағылшын дилері және өнер тарихшысы Филип Молд: «Бұл кезеңнің жалпы сипаттамаларына қарағанда, қатысқан суретшілерге тән ерекшеліктерді байқау туралы» дейді. Ол суретшінің бастапқыда салған жағдайын және оны қазіргі күйінде қалай көрінетінін түсінудің маңыздылығын атап көрсетеді. Оның әріптесі Бендор Гровенор сарапшылықты суреттерге қарап үйренуге болатынын, оны сыныпта оқыту мүмкін емес деп санайды. Оның пікірінше, ол өнер тарихы әлемінде көнеріп қалған және нәтижесінде каталог жасау сияқты іс-шаралар өнер тарихы қауымдыстығы тарапынан бағаланбайды. Дегенмен, Christie's Education өнер тарихы және өнер нарығы бойынша магистратура бағдарламасын ұсынады, ол сарапшылық бойынша семинарды қамтиды. Бұл «суретке қарау, сурет туралы жазу, зерттеу және бағалау, сурет заттарын ұстау және қарау, суретшілердің студияларына, консервациялық зертханаларға және мұражайларға бару үшін қажетті сын дағдыларын» қамтиды.

Конноэсерлік туралы бұрынғы көзқарастар

18 ғасырда бұл термин көбінесе әлі де нақтыламаған талғампаз адамға немесе сыншы болып әрекеттенушіге синоним ретінде қолданылған. 1760 жылы Оливер Голдсмит: «Сурет салу – бұл әсемдікке қызығушылықтың жалғыз нысаны болды, қазір де солай және болашақта да солай болады; осы өнердегі сарбаз атағы қазіргі уақытта әрбір әсем қоғамға ең сенімді жолдама қағазы болып табылады; уақтылы иық сипау, құлшыныспен қарау және бір-екі ерекше лепті сөз төмен жағдайдағы адамдарға ұнау үшін жеткілікті» деді. 1890 жылы Джованни Морелли: «Сурет өнерін білушілер өнер тарихшылары өздері түсінбеген нәрсе жайлы жазады дейді; ал өнер тарихшылары өз тарапынан сурет өнерін білушілерді кемсітеді, оларды тек материал жинаумен айналысатын, бірақ өнер физиологиясы туралы ең аз білімі жоқ адамдар деп санайды» деп жазды. Суреттелген керамикалық бұйымдарды анықтау Ежелгі өнер тарихы мен Классикалық археологияның маңызды жобасы болды (Ежелгі Грекия және Оңтүстік Италия). Археологиялық сарапшылықтағы ең маңызды авторитеттер екі маман болды: Джон Дэвидсон Бизли (1885–1970) және Артур Дейл Трендалл (1909–1995).

Басқа салалардағы сарапшылар

Конноссер гастрономия саласында да қолданылады, яғни тамаша тағамдар, сыра, шарап, кофе, шай және сезімдерге ләззат сыйлайтын көптеген өнімдермен байланысты.