Кіріспе

Сан-Марино мемлекетінің саясаты унитарлық парламенттік өкілді демократиялық республика шеңберінде жүзеге асырылады, онда Капитан-регенттер мемлекет басшылары және үкімет басшылары болып табылады. Елде көп партиялық жүйе бар. Атқару билігі үкімет тарапынан іске асырылады. Заң шығару билігі үкіметке де, Ұлы және Жалпы Кеңеске де жүктелген. Сот билігі атқару және заң шығару билігінен тәуелсіз. Сан-Марино бастапқыда әр отбасы басшыларынан құралған Аренгомен басқарылды. 13 ғасырда билік Ұлы және Жалпы Кеңеске берілді. 1243 жылы кеңес алғашқы екі Капитан-регентті тағайындады, және осы жүйе бүгінгі күнге дейін қолданылып келеді.

Үлкен және жалпы кеңес

Республиканың заң шығару органы – Ұлы және Жалпы Кеңес (Consiglio grande e generale). Кеңес – бірпалаталы заң шығарушы орган, құрамында 60 мүше болады. Сайлаулар 5 жыл сайын, жалпыұлттық округте көпшілік дауыспен өтеді. Он сегіз жасқа толып, одан асқан азаматтар дауыс беруге құқылы. Жалпы заңнамадан өзге, Ұлы және Жалпы Кеңес бюджетті бекітеді және Капитан Регенттерді, Мемлекеттік Конгрессті, Он екі кеңесті, Консультативтік комиссияларды және Үкіметтік одақтарды сайлайды. Кеңеске басқа елдермен жасалған шарттарды ратификациялау құқығы да берілген. Кеңес 15 кеңесшіден тұратын бес түрлі Консультативтік комиссияға бөлінген, олар кеңес мәжілісінде қаралатын жаңа заңдарды зерделейді, ұсынады және талқылайды.

Капитан-регент

Әр алты ай сайын Кеңес екі Капитан-Регентті мемлекет басшылары етіп сайлайды. Бұл жүйенің негізгі идеясы – биліктің тепе-теңдігін немесе, кем дегенде, өзара бақылауды қамтамасыз ету болды. Олардың өкілеттік мерзімі 6 айды құрайды. Капитан-Регенттердің қызметке орналастыру рәсімі әр жылдың 1 сәуірі мен 1 қазанында өтеді. Мерзімі аяқталғаннан кейін азаматтар үш күннің ішінде Капитан-Регенттердің әрекеттеріне қатысты шағымдануға құқылы. Егер шағымдар негізді деп табылса, бұрынғы мемлекет басшыларына қарсы сот процесі басталуы мүмкін. Коллегиалдық принципіне сәйкес, екі басшының болуы және олардың жиі қайта сайлануы тікелей Рим Республикасының дәстүрлерінен бастау алады. Кеңес Рим Сенатына, ал Капитан-Регенттер ежелгі Римнің консулдарына балама болып табылады.

Саяси партиялар мен сайлаулар

Сан-Марино – көп партиялық демократиялық республика. Екі басты партия – Самарлиндік Христиандық-демократиялық партия (PDCS) және Социалистер мен Демократтар партиясы (PSD, Сан-Мариноның Социалистік партиясы мен Демократтар партиясының бірігіп құрылған партиясы), олардан өзге де бірнеше шағын партиялар бар. Кез келген партияның абсолютті көпшілік алуы қиын, сондықтан үкімет көбінесе коалициялық үкімет ретінде жұмыс істейді. Туризм экономика секторының 50% астам бөлігін құрайтындықтан, үкімет кіріс үшін салықтар мен кедендік алымдарға ғана емес, сонымен қатар әлемдік коллекционерлерге монеталар мен пошта маркаларын сатудан да түсетін табысқа сенеді. Бұған қоса, Италия Үкіметі Италиямен жасалған Негізгі келісімшарт талаптарына сәйкес, Сан-Мариноға жыл сайын бюджеттік субсидия төлейді.

Он екі елші кеңесінің

Он екілік кеңес (итальянша: Consiglio dei XII) республиканың жоғарғы соты қызметін атқарады. Ұлы және Бас кеңес Он екілік кеңесті сайлайды, оның мүшелері келесі жалпы сайлауға дейін өкілеттіктерді сақтайды. Он екілік кеңес үшінші инстанцияда апелляциялық юрисдикцияға ие. Қаржы және мүлік мәселелерінде екі мемлекеттік инспектор мемлекеттің өкілі ретінде қатысады.

Кепілгерлер алқасының ережелердің конституциялықлығы

Қамқоршылар кеңесінің ережелердің конституциялықтығы жөніндегі (итальянша: Collegio Garante della Costituzionalità delle Norme) – Сан-Мариноның конституциялық құқық мәселелеріндегі жоғарғы органы. Бұл мекеме 2002 жылдың ақпан айында құрылған, осылайша Сан-Мариноның конституциялық тәртібіндегі ең жас орган болып табылады. Оның мүшелері Бас және Ұлы кеңес тарапынан сайланады.

Сот жүйесінің ұйымдастыруы

Сан-Мариноның сот жүйесі тарихи және әлеуметтік себептерге байланысты шетелдік мамандарға сеніп тапсырылған. Тек қана туған жердің әділет судьялары бар, олар 15 000 евродан аспайтын сомадағы азаматтық істерді ғана қарастырады.

Ең алғашқы abolitionist елдердің бірі

Сан-Марино тарихындағы соңғы атылу 1468 жылы (дарға асу арқылы) орындалды. Кісі өлтіру үшін өлім жазасы 1848 жылдың 12 наурызында, ал басқа қылмыстар үшін екі жыл өткен соң күштен шығарылды.

Қазіргі кездегі мәселелер

Қазіргі үкімет алдындағы басты мәселелер – Сан-Мариноның Италиямен тығыз қаржылық және саудалық байланысымен қатар, Еуропалық Одақтан (ЕО) бөлек болуына байланысты экономикалық және әкімшілік қиындықтар. Тағы бір маңызды мәселе – парламенттегі және парламент, үкімет, капитан-регенттер арасындағы қарым-қатынастағы ашықтық пен тиімділікті арттыру.

Халықаралық ұйымға қатысу

Сан-Марино келесі ұйымдарға қатысады: Еуропа Кеңесі, ЕЭК, ИКАО, ICC, ICFTU, ICRM, IFRCS, ILO, IMF, IOC, IOM (байқаушы), ITU, OPCW, OSCE, БҰҰ, UNCTAD, ЮНЕСКО, UPU, ДДҰ, WIPO, UNWTO.