Кіріспе

Адамдар арасындағы физикалық немесе психологиялық жақындық – әлеуметтік психологияның тақырыбы. Әлеуметтік психологияда жақындық (/p//r//ə/'/p//ɪ//ŋ//k//w//ɪ//t//iː/; латын тілінен алынған propinquitas, "жақындық") – адамдардың бір-біріне тартылуына себеп болатын негізгі факторлардың бірі. Бұл адамдар арасындағы физикалық немесе психологиялық жақындықты білдіреді. Жақындық физикалық жақындық, адамдар арасындағы туыстық немесе нәрселердің ұқсас сипаттарын ("теңдес теңдеске тартылады") көрсетеді. Мысалы, бір үйдің бір қабатында тұратын екі адамның жақындығы, әртүрлі қабатта тұратын адамдарға қарағанда жоғары, сондай-ақ, ұқсас саяси көзқарастары бар екі адамның жақындығы, көзқарастары мүлдем бөлек адамдарға қарағанда жоғары болады. Жақындық – Джереми Бентам анықтаған факторлардың бірі, ол (тиімді) ләззаттың мөлшерін анықтау үшін қолданылатын есептеу әдісінің құрамында болады.

Туыстық әсері

Жақыныстық әсері – адамдардың жиі кездесетін адамдармен достық немесе романтикалық қарым-қатынас құруға бейімділігі, нәтижесінде субъект пен дос арасында байланыс пайда болады. Жұмыс ортасындағы өзара әрекеттесу жиі болады, және осы жиілік осы ортада жақын қарым-қатынастардың тез қалыптасу себебін көрсететін маңызды көрсеткіш болып табылады. Басқаша айтқанда, қарым-қатынастар жақындық деңгейі жоғары адамдар арасында дамиды. Бұл теория алғаш рет психологтар Леон Фестингер, Стэнли Шахтер және Курт Бэк тарапынан 1950 жылы МТИ-де жүргізілген Вестгейт зерттеулерінде ұсынылды. Жақыныстық әсерін көрсету үшін қолданылатын әдеттегі Эйлер диаграммасы төменде көрсетілген, онда U = әлем, A = A жиыны, B = B жиыны және S = ұқсастық: Жиындар – контекстке байланысты, кез келген адам, адамдар тобы немесе тірі емес объектілердің кез келген маңызды тақырыбын қамтиды. Жақыныстық тек физикалық қашықтықтан ғана емес, сонымен қатар психологиялық жақындықтан да туындауы мүмкін. Мысалы, пәтер үйінде баспалдаққа жақын тұратын тұрғындар, баспалдақтан алыс тұратындарға қарағанда, басқа қабаттардағы достары көбірек болады. Адамдар арасындағы тартымдылықты зерттеуде (Пирси және Пирси, 1972), психология факультетінің 23 аспиранты, барлығы бір топтан, екі топқа бөлініп, 9 сағаттық сезімталдық тренингінен өтті. Студенттерге сыныптастарына деген оң және теріс көзқарасын бағалау үшін алдын ала және кейіннен тесттер тапсырылды. Сезімталдық тренингінен өткен бір топтың мүшелері кейінгі тестте бір-бірін екінші топтың мүшелерінен алдын ала және кейінгі тесттерде, сондай-ақ өз тобының мүшелерінен алдын ала тестте жоғары бағалады. Нәтижелер көрсеткендей, 9 сағаттық сезімталдық тренингі бір топтағы студенттердің бір-бірімен танысуын арттырды, осылайша олар бір-біріне көбірек ұнады. Жақыныстық – топтық динамиканы зерттеуге қолданылатын әсерлердің бірі. Мысалы, британдық зерттеушілер иммигрант ирланд әйелдерінің жаңа ортамен қарым-қатынасын бақылау үшін зерттеу жүргізді (Ryan, 2007). Бұл зерттеу көрсеткендей, осы әйелдер кейбір адамдармен басқаларға қарағанда оңайрақ достық қарым-қатынас орнатты, мысалы, сыныптастары, жұмыс орындасындағы әріптестері және көршілері, ортақ қызығушылықтардың, ортақ жағдайлардың және үнемі өзара әрекеттесудің нәтижесінде. Жаңа жерде өзін жат сезінетін әйелдер үшін бала туғаннан кейін басқа аналармен байланыс орнатуға мүмкіндік болды. Сәл үлкен балалардың мектеп клубтары мен командалары сияқты іс-шараларға қатысуы әлеуметтік желілерді кеңейтіп, әйелдерге эмоционалдық немесе басқа да қолдаудың берік негізін құрды.

Түрлері

Жақындықтың түрлі-түрлі нысандары бар, мысалы, өнеркәсіптік/кәсіптік жақындық, онда бір сала немесе жұмыс істейтін ұқсас адамдар бір-біріне қызығушылық танытады. Тұрғын үй жақындығы – бір аймақта немесе көршілес аудандарда тұратын адамдардың арасындағы жақындық. Таныс жақындығы – достардың арасындағы ерекше жеке қарым-қатынас тартылысының бір түрі. Жақындықтың түрлі нысандары мен олардың некеге тигізетін әсерін бағалау үшін көптеген зерттеулер жүргізілді.

Виртуалды жақындық

Жедел хабар алмасу мен бейнеконференциялардың енгізілуі жақындық әсерін төмендетті. Онлайн өзара әрекеттесулер материалдық қатысудың болмауына қарамастан, адамдармен жылдам және тығыз байланыс жасауға мүмкіндік берді. Бұл, адамдар виртуалды түрде байланысқан жағдайда, виртуалды қарым-қатынастарда "виртуалды жақындықтың" жұмыс істеуіне мүмкіндік береді. Дегенмен, интернет пен электрондық поштаның дамуынан кейін жасалған зерттеулер физикалық қашықтықтың байланыс, өзара әрекеттесу, достық және әсер етудің күшті болжауы екенін көрсетті.