Кіріспе
Адамдар арасындағы физикалық немесе психологиялық жақындық – әлеуметтік психологияның тақырыбы. Әлеуметтік психологияда жақындық (/p//r//ə/'/p//ɪ//ŋ//k//w//ɪ//t//iː/; латын тілінен алынған propinquitas, "жақындық") – адамдардың бір-біріне тартылуына себеп болатын негізгі факторлардың бірі. Бұл адамдар арасындағы физикалық немесе психологиялық жақындықты білдіреді. Жақындық физикалық жақындық, адамдар арасындағы туыстық немесе нәрселердің ұқсас сипаттарын ("теңдес теңдеске тартылады") көрсетеді. Мысалы, бір үйдің бір қабатында тұратын екі адамның жақындығы, әртүрлі қабатта тұратын адамдарға қарағанда жоғары, сондай-ақ, ұқсас саяси көзқарастары бар екі адамның жақындығы, көзқарастары мүлдем бөлек адамдарға қарағанда жоғары болады. Жақындық – Джереми Бентам анықтаған факторлардың бірі, ол (тиімді) ләззаттың мөлшерін анықтау үшін қолданылатын есептеу әдісінің құрамында болады.
the topic in social psychology
In social psychology, propinquity (/p//r//ə/'/p//ɪ//ŋ//k//w//ᵻ//t//iː/; from Latin propinquitas, "nearness") is one of the main factors leading to interpersonal attraction. It refers to the physical or psychological proximity between people. Propinquity can mean physical proximity, a kinship between people, or a similarity in nature between things ("like attracts like"). Two people living on the same floor of a building, for example, have a higher propinquity than those living on different floors, just as two people with similar political beliefs possess a higher propinquity than those whose beliefs strongly differ. Propinquity is also one of the factors, set out by Jeremy Bentham, used to measure the amount of (utilitarian) pleasure in a method known as felicific calculus.
Туыстық әсері
Жақыныстық әсері – адамдардың жиі кездесетін адамдармен достық немесе романтикалық қарым-қатынас құруға бейімділігі, нәтижесінде субъект пен дос арасында байланыс пайда болады. Жұмыс ортасындағы өзара әрекеттесу жиі болады, және осы жиілік осы ортада жақын қарым-қатынастардың тез қалыптасу себебін көрсететін маңызды көрсеткіш болып табылады. Басқаша айтқанда, қарым-қатынастар жақындық деңгейі жоғары адамдар арасында дамиды. Бұл теория алғаш рет психологтар Леон Фестингер, Стэнли Шахтер және Курт Бэк тарапынан 1950 жылы МТИ-де жүргізілген Вестгейт зерттеулерінде ұсынылды. Жақыныстық әсерін көрсету үшін қолданылатын әдеттегі Эйлер диаграммасы төменде көрсетілген, онда U = әлем, A = A жиыны, B = B жиыны және S = ұқсастық: Жиындар – контекстке байланысты, кез келген адам, адамдар тобы немесе тірі емес объектілердің кез келген маңызды тақырыбын қамтиды. Жақыныстық тек физикалық қашықтықтан ғана емес, сонымен қатар психологиялық жақындықтан да туындауы мүмкін. Мысалы, пәтер үйінде баспалдаққа жақын тұратын тұрғындар, баспалдақтан алыс тұратындарға қарағанда, басқа қабаттардағы достары көбірек болады. Адамдар арасындағы тартымдылықты зерттеуде (Пирси және Пирси, 1972), психология факультетінің 23 аспиранты, барлығы бір топтан, екі топқа бөлініп, 9 сағаттық сезімталдық тренингінен өтті. Студенттерге сыныптастарына деген оң және теріс көзқарасын бағалау үшін алдын ала және кейіннен тесттер тапсырылды. Сезімталдық тренингінен өткен бір топтың мүшелері кейінгі тестте бір-бірін екінші топтың мүшелерінен алдын ала және кейінгі тесттерде, сондай-ақ өз тобының мүшелерінен алдын ала тестте жоғары бағалады. Нәтижелер көрсеткендей, 9 сағаттық сезімталдық тренингі бір топтағы студенттердің бір-бірімен танысуын арттырды, осылайша олар бір-біріне көбірек ұнады. Жақыныстық – топтық динамиканы зерттеуге қолданылатын әсерлердің бірі. Мысалы, британдық зерттеушілер иммигрант ирланд әйелдерінің жаңа ортамен қарым-қатынасын бақылау үшін зерттеу жүргізді (Ryan, 2007). Бұл зерттеу көрсеткендей, осы әйелдер кейбір адамдармен басқаларға қарағанда оңайрақ достық қарым-қатынас орнатты, мысалы, сыныптастары, жұмыс орындасындағы әріптестері және көршілері, ортақ қызығушылықтардың, ортақ жағдайлардың және үнемі өзара әрекеттесудің нәтижесінде. Жаңа жерде өзін жат сезінетін әйелдер үшін бала туғаннан кейін басқа аналармен байланыс орнатуға мүмкіндік болды. Сәл үлкен балалардың мектеп клубтары мен командалары сияқты іс-шараларға қатысуы әлеуметтік желілерді кеңейтіп, әйелдерге эмоционалдық немесе басқа да қолдаудың берік негізін құрды.
The sets are basically any relevant subject matter about a person, persons, or non persons, depending on the context. Propinquity can be more than just physical distance. Residents of an apartment building living near one of the building's stairways, for example, tend to have more friends from other floors than those living further from the stairway. In a study on interpersonal attraction (Piercey and Piercey, 1972), 23 graduate psychology students, all from the same class, underwent 9 hours of sensitivity training in two groups. Students were given pre and post tests to rate their positive and negative attitudes toward each class member. Members of the same sensitivity training group rated each other higher in the post test than they rated members of the other group in both the pre and post test, and members of their own group in the pre test. The results indicated that the 9 hours of sensitivity training increased the exposure of students in the same group to each other, and thus they became more likeable to each other. Propinquity is one of the effects used to study group dynamics. For example, there was a British study done on immigrant Irish women to observe how they interacted with their new environments (Ryan, 2007). This study showed that there were certain people with whom these women became friends much more easily than others, such as classmates, workplace colleagues, and neighbours as a result of shared interests, common situations, and constant interaction. For women who still felt out of place when they began life in a new place, giving birth to children allowed for different ties to be formed, ones with other mothers. Having slightly older children participating in activities such as school clubs and teams also allowed social networks to widen, giving the women a stronger support base, emotional or otherwise.
Түрлері
Жақындықтың түрлі-түрлі нысандары бар, мысалы, өнеркәсіптік/кәсіптік жақындық, онда бір сала немесе жұмыс істейтін ұқсас адамдар бір-біріне қызығушылық танытады. Тұрғын үй жақындығы – бір аймақта немесе көршілес аудандарда тұратын адамдардың арасындағы жақындық. Таныс жақындығы – достардың арасындағы ерекше жеке қарым-қатынас тартылысының бір түрі. Жақындықтың түрлі нысандары мен олардың некеге тигізетін әсерін бағалау үшін көптеген зерттеулер жүргізілді.
Виртуалды жақындық
Жедел хабар алмасу мен бейнеконференциялардың енгізілуі жақындық әсерін төмендетті. Онлайн өзара әрекеттесулер материалдық қатысудың болмауына қарамастан, адамдармен жылдам және тығыз байланыс жасауға мүмкіндік берді. Бұл, адамдар виртуалды түрде байланысқан жағдайда, виртуалды қарым-қатынастарда "виртуалды жақындықтың" жұмыс істеуіне мүмкіндік береді. Дегенмен, интернет пен электрондық поштаның дамуынан кейін жасалған зерттеулер физикалық қашықтықтың байланыс, өзара әрекеттесу, достық және әсер етудің күшті болжауы екенін көрсетті.