Кіріспе
Сиерра-Леонеде кем дегенде 2500 жыл бұрын алғашқы африкалықтар қоныстанған. Лимба тайпасы – Сиерра-Леонеде тұрған ең алғашқы тайпа. Тығыз тропикалық жаңбырлы ормандар аймақты Батыс Африканың басқа мәдениеттерінен жартылай оқшаулап, зорлық-зомбылық пен діни соғыстардан қашқан халықтарға пана болды. Сиерра-Леоне атауын 1462 жылы аймақты картаға түсірген португалдық саяхатшы Педро де Синтра берген. Фритаун шығанағы кемелерге қосымша жай және су толықтыруға қолайлы табиғи порты болды, және жағалау мен Атлант мұхиты арқылы жүзегіне алған сауда Сахара арқылы жүргізілген сауданы ығыстырғандықтан, халықаралық назар аударды. 16 ғасырдың ортасында Мане халқы шапқындап кіріп, жағалаудағы жергілікті халықтардың көбін бағындырып, Сиерра-Леонеде әскери билік орнатты. Бірақ Мане халқы тез арада жергілікті тұрғындармен араласып, әртүрлі басшылықтар мен патшалықтар үнемі қақтығыстарда болып, көптеген тұтқындар еуропалық құл саудагерлеріне сатылды. Атлант мұхитындағы құл саудасы Сиерра-Леонеге зор әсер етті, себебі бұл сауда 17 және 18 ғасырларда гүлденді, ал 1807 жылы тыйым салынғаннан кейін құлдыққа қарсы күрестің орталығына айналды. Британдық аболиционистер Фритаунда қара лоялистер үшін колония құрды, ол Британдық Батыс Африканың астанасы болды. Құл кемелерін тоқтату үшін теңіз күштері орналастырылды, және колония тез өсіп, бостандыққа шыққан африкалықтар, Америка революциялық соғысында Ұлыбритания үшін шайқасқан афро-карибтік және африкалық сарбаздар қосылды. Қара қоныс жайлаушылардың ұрпақтары креолдар немесе криолар деп аталды. Колониялық дәуірде британдықтар мен креолдар айналасындағы аймаққа бақылауды күшейтіп, сауда-саттыққа кедергі келтірмеу үшін бейбітшілікті сақтап, құл саудасын және басшылар арасындағы соғыстарды тоқтатты. 1895 жылы Ұлыбритания Сиерра-Леоне шекараларын белгілеп, оны өз протектораты деп жариялады, бұл қарулы қарсылыққа және 1898 жылғы "Салық соғысына" әкелді. Содан кейін креолдар саяси құқықтарды талап етіп, наразылық білдірді, колониялық жұмыс берушілерге қарсы кәсіподақтар құрылды, ал шаруалар басшыларынан әділдік күтті. Сиерра-Леоне қазіргі Африканың саяси бостандығы мен ұлтшылдығына маңызды үлес қосты. 1950 жылдары жаңа конституция бұрын бөлек басқарылған Тәж колониясы мен протекторатты біріктірді. Сиерра-Леоне 1961 жылдың 27 сәуірінде Ұлыбританиядан тәуелсіздік алып, Ұлттар Достастығының мүшесі болды. Этностық және тілдік бөлінулер ұлттық бірлікке кедергі келтіруде, менде, темне және креолдар бәсекелес күш орталықтары болып табылады. Тәуелсіздік алғаннан бері өткен жылдардың шамамен жартысы автократиялық үкіметтермен немесе азаматтық соғыстармен сипатталды.
Sierra Leone first became inhabited by indigenous African peoples at least 2,500 years ago. The Limba were the first tribe known to inhabit Sierra Leone. The dense tropical rainforest partially isolated the region from other West African cultures, and it became a refuge for peoples escaping violence and jihads. Sierra Leone was named by Portuguese explorer Pedro de Sintra, who mapped the region in 1462. The Freetown estuary provided a good natural harbour for ships to shelter and replenish drinking water, and gained more international attention as coastal and trans Atlantic trade supplanted trans Saharan trade. In the mid 16th century, the Mane people invaded, subjugated nearly all of the indigenous coastal peoples, and militarised Sierra Leone. The Mane soon blended with the local populations and the various chiefdoms and kingdoms remained in a continual state of conflict, with many captives sold to European slave traders. The Atlantic slave trade had a significant impact on Sierra Leone, as this trade flourished in the 17th and 18th centuries, and later as a centre of anti slavery efforts when the trade was abolished in 1807. British abolitionists had organised a colony for Black Loyalists at Freetown, and this became the capital of British West Africa. A naval squadron was based there to intercept slave ships, and the colony quickly grew as Liberated Africans were released, joined by Afro Caribbean and African soldiers who had fought for Britain in the American Revolutionary War. The descendants of the black settlers were collectively referred to as the Creoles or Krios. During the colonial era, the British and Creoles increased their control over the surrounding area, securing peace so that commerce would not be interrupted, suppressing slave trading and inter chiefdom war. In 1895, Britain drew borders for Sierra Leone which they declared to be their protectorate, leading to armed resistance and the Hut Tax War of 1898. Thereafter, there was dissent and reforms as the Creoles sought political rights, trade unions formed against colonial employers, and peasants sought greater justice from their chiefs. Sierra Leone has played a significant part in modern African political liberty and nationalism. In the 1950s, a new constitution united the Crown Colony and Protectorate, which had previously been governed separately. Sierra Leone gained independence from the United Kingdom on 27 April 1961 and became a member of the Commonwealth of Nations. Ethnic and linguistic divisions remain an obstacle to national unity, with the Mende, Temne and Creoles as rival power blocs. Roughly half of the years since independence have been marked by autocratic governments or civil war.
Ерте тарих
Археологиялық қазбалар Сьерра-Леонеде кем дегенде 2500 жылдан бері үздіксіз адамдар мекендегенін көрсетеді, олар Африканың басқа бөліктерінен келіп қоныстанған халықтардың із кешінен пайда болған. Темірді пайдалану 9 ғасырда Сьерра-Леонеге енгізілді, ал 10 ғасырдың соңына қарай жағалаудағы тайпалар егіншілікпен айналыса бастады. Сьерра-Леонедегі тығыз тропикалық орман елді басқа африкалық мәдениеттерден және исламның таралуынан ішінара оқшаулады. Осының нәтижесінде Сахель патшалықтарының басып алуынан, зорлық-зомбылықтан және діни соғыстардан қашқан адамдар үшін осы аймақ пана болды. Еуропалықтардың Сьерра-Леонемен алғашқы байланыстары Батыс Африкадағы ең алғашқы байланыстардың бірі болды. 1462 жылы португалдық саяхатшы Педро де Синтра қазіргі Фритаун портын қоршап тұрған төбелерді картаға түсіріп, ерекше пішіндес тауды Серра Льоа (Арыстанша тау) деп атады. Сол кезде елде көптеген саяси тәуелсіз жергілікті тайпалар өмір сүрді. Көптеген түрлі тілдерде сөйлегенімен, олардың діндері ұқсас болды. Жаңбырлы орман аймағында Шербро мен Фритаун аралығында Булом тілінде сөйлейтін халық, Фритаун портының солтүстігіндегі Лителл Скарсис өзеніне дейін Локо тілінде сөйлейтін халық, Скарсис өзенінің сағасында Темне тілінде сөйлейтін халық және одан ары қарай Скарсисте Лимба тілінде сөйлейтін халық қоныстанды. Осы аймақтардың солтүстігіндегі төбелі саваннада Сусу және Фула тайпалары мекен етті. Сусулар өзен бойындағы сауда жолдары арқылы жағалаудағы халықтармен үнемі сауда жасап, тұз, Фула тоқыған киімдер, темір бұйымдары мен алтын әкелді.
Еуропалық байланыс (15-ғасыр)
Португалиялық кемелер 15 ғасырдың соңында Сьерра-Леонеге үнемі келіп бастады, және бір кезде Фритаун сағасының солтүстік жағалауында бекініс сақтады. Бұл сағас әлемдегі ең ірі табиғи терең суайырықтарының бірі және Батыс Африканың толқындармен шабылатын "Желді жағалауында" (Либериядан Сенегалға дейін) сирек кездесетін жақсы порттардың бірі. Ол көп ұзамай еуропалық теңізшілердің танымал мекеніне айналды, олар мұнда паналап, ауыз суларын толықтырды. Кейбір португалиялық теңізшілер жергілікті халықпен сауда жасап, араласып, тұрақты қоныс тепті.
Мананың шабуылдары (16-ғасыр)
XVI ғасырдың ортасындағы Мане шапқыншылығы Сьерра-Леонеге терең әсер етті. Мане (кейде мани деп те аталады) – манде тілдер тобының өкілдері еді. Олар жақсы қаруланған, ұйымдасқан, соғысқа дайын халық болды. Олар қазіргі Сьерра-Леонеден шығысқа және солтүстікке қарай орналасқан. XVI ғасырдың басында олар оңтүстікке қарай қозғала бастады. XVI ғасырдың соңында португал жазушысы (Дорнелас) сөйлескен Манелердің айтуынша, олардың саяхаты олардың отаны – Мандиманса императорлық қаласынан басшылары қуылғаннан кейін басталған. Тарихшылар арасында осы шапқыншылықтар қалай жүргені туралы әртүрлі пікірлер бар. Кейбір тарихшылар олардың алғашқы келген жері Сьерра-Леоне жағалауының шығысы, кем дегенде Сесс өзеніне дейін, тіпті одан да әрі болғанын айтады. Олар жағалау бойымен солтүстік-батысқа қарай Сьерра-Леонеге қарай жылжып, бағындырып алғандарын жалғастырды. Басқалары олар Шербро аралының жағасына жеткенін мәлімдейді. Олар жаулап алған көптеген халықтарды әскерлеріне қосып алды, нәтижесінде қатардағы жауынгерлердің көп бөлігі жағалаудағы халықтардан құралды, ал Манелер – басшылық құрамы болды. 1545 жылға қарай Манелер Кейп-Маунтқа жетті. Олардың Сьерра-Леонені бағындыруы келесі 15-20 жылға созылды және барлық немесе дерлік барлық жергілікті жағалау халықтарының – Саптар деп аталғандардың – бағынуына әкелді, солтүстікке дейін Скарсилерге дейін. Қазіргі Сьерра-Леонедегі демографиялық жағдай көбінесе осы екі онжылдықтың нәтижесі болып табылады. Манелердің түпкілікті тұрғындарды қаншалықты ығыстырғаны әр жерде әртүрлі болды. Темнелер Мане шабуылдарына ішінара қарсы тұрып, тілдерін сақтап қалды, бірақ Мане патшаларының әулетімен басқарылды. Бүгінгі Локо және Менде тайпалары – түпкілікті мәдениеттің толыққанды сіңірілуінің нәтижесі: олардың тілдері ұқсас және екеуі де негізінен манде тілдеріне жатады. Бұл, әдетте, Мане шапқыншыларының басып алуының салдары.
Салдары
Мананың басып кіруі Сьерра-Леонеді әскерилендірді. Саптар соғысқа бейім емес еді, бірақ шабуылдан кейін, XIX ғасырдың аяғына дейін, Мане типіндегі садақтар, қалқандар мен пышақтар Сьерра-Леонеде кең тараған болды, сондай-ақ Мане типіндегі қару-жарақтар да кеңінен қолданылды. Ауылдар бекіністі болды. Әдеттегі әдіс – әрқайсысы 4–7 метр биіктіктегі екі немесе үш концентрлі палисаданы орнату, ол шабуылшыларға айтарлықтай кедергі келтірді, әсіресе 19 ғасырдағы ағылшын офицерлерінің байқағандай, палисаданы жасау үшін жерге орнатылған, жамбас қалың ағаштар көбінесе төменгі жағынан тамырланып, жоғары жағынан жапырақ шығарып, қорғаушылар ағаштан жасалған тірі қабырғаны иеленді. 1898 жылғы Hut Tax соғысы кезінде осы бекіністің бірін көрген британдық офицер оның сипаттамасын былай аяқтады: «Бұл қоршауларды көрмеген адам олардың зор күшін түсіне алмайды. Hahu-дегі сыртқы қоршауды бірнеше жерде өлшедім, оның 2–3 фут қалыңдығы бар еді, және одан құралған көптеген бөліктер, немесе ағаштар, тамырланып, жапырақтары мен бүршіктерін шығарды». Ол сондай-ақ ағылшын артиллериясының үш қоршауды да бұзуға шамасы келмейтінін айтты. Ол кезде, кемінде Менделер арасында, «типикалық елді мекендер қабырғалы қалалар мен оларды қоршаған ашық ауылдардан немесе қалалардан тұратын». Шабуылдан кейін елге бөлінген Мане қосалқы басшылары бір-бірімен соғыса бастады. Бұл үрдіс тұрақты болды: тіпті Мане жергілікті халықпен араласқаннан кейін – бұл процесс 17 ғасырдың басында аяқталды – Сьерра-Леонедегі әртүрлі патшалықтар тұрақты түрде өзгерістер мен қақтығыстарда болды. Родни тұтқындарды еуропалықтарға құл ретінде сатуға деген құштарлық осы шайқастардың басты себебі болды және тіпті бастапқы Мане шабуылдарының қозғаушы күші болуы мүмкін деп санайды. Тарихшы Кеннет Литтл жергілікті соғыстардың басты мақсаты, кемінде Менделер арасында, аумақты басып алу емес, олжалау болғанын айтады. Абрахам құл саудасын себеп ретінде асыра бағаламау керек екенін ескертеді: африкалықтардың соғысуға өз себептері болды, олар аумақтық және саяси амбициялармен байланысты болды. Мотивациялар 350 жылдық кезеңде өзгеруі мүмкін. Соғыстар аса қана қанды болған жоқ. Ірі шайқастар сирек болды, ал бекіністі қалалар соншалықты мықты болғандықтан, оларды басып алуға тырысулар көбінесе жасалмайтын. Көп жағдайда ұрыстар шағын шабуылдардан тұрды. Осы жылдары саяси жүйеде әр үлкен ауыл, оның серіктес ауылдары мен елді мекендері әмірші басқаратын. Әміршінің жеке әскері болар еді. Кейде бірнеше әміршілер одақтасып, біреуін патша (немесе жоғарғы әмірші) деп мойындады. Әрқайсысы патшаға адалдық серт берді. Егер біреуіне шабуыл жасалса, патша оған көмекке келді, ал патша жергілікті дауларды шеше алатын. Көптеген саяси бөліністерге қарамастан, ел халқы мәдени ұқсастықтармен біріктірілген. Оның бір бөлігі – Поро, көптеген патшалықтар мен этнолингвистикалық топтарға ортақ ұйым. Менделер оның бастамашылары екенін мәлімдейді, және бұған қарсы ештеңе жоқ. Мүмкін, олар оны импорттаған шығар. Темендер оны Шербро немесе Буломнан әкелгенін айтады. Голландиялық географ Олферт Даппер оны 17 ғасырда білген. Ол көбінесе «құпия қоғам» деп сипатталады, бұл ішінара дұрыс: оның рәсімдері мүше еместерге жабық, ал «Поро бұтасында» не болатыны ешқашан жария етілмейді. Алайда, оның мүшелері өте көп: Менделер арасында барлық ерлер және кейбір әйелдер – бастамашылар. Соңғы жылдары оның орталық ұйымы жоқ (білгенше): әр басшылық немесе ауыл үшін дербес бөлімдер бар. Алайда, протекторатқа дейінгі кезеңде «Ұлы Поро» болды деп айтылады. Оның басшылардың өкілеттігін шектейтін әсері бар екендігі кеңінен танылған. Оның басында қорқынышты басты рух Гбени тұр, ол еркектердің ересек болу рәсімінде маңызды рөл атқарады. Ол білім береді. Кейбір аймақтарда ол саудаға және айырбастау құралы ретінде темір тақталарды қолданатын банктік жүйеге бақылау жасау өкілеттігіне ие болды. Бұл Сьерра-Леонедегі жалғыз маңызды қоғам емес: Санде – оның тек әйел аналогы; жынысты реттейтін Хумои, Нжаеи және Вунде де бар. Кпа – бұл емдеу өнерінің колледжі. Саяси әсерден басқа, экономикалық әсер де болды: ішкі сауда үзілді, ал мыңдаған адам еуропалықтарға құл ретінде сатылды. Өнеркәсіпте жақсы пил сүйегін оюдың гүлденген дәстүрі тоқтатылды; алайда темір өңдеудің жақсарған әдістері енгізілді.
No one who has not seen these fences can realize the immense strength of them. The outer fence at Hahu I measured in several places, and found it to be from 2 to 3 feet thick, and most of the logs, or rather trees, of which it was formed, had taken root and were throwing out leaves and shoots. He also said that English artillery could not penetrate all three fences. At that time, at least among the Mende, "a typical settlement consisted of walled towns and open villages or towns surrounding it." After the invasions, the Mane sub chiefs among whom the country had been divided began fighting among themselves. This pattern of activity became permanent: even after the Mane had blended with the indigenous population—a process which was completed in the early 17th century—the various kingdoms in Sierra Leone remained in a fairly continual state of flux and conflict. Rodney believes that a desire to take prisoners to sell as slaves to the Europeans was a major motivation to this fighting, and may even have been a driving force behind the original Mane invasions. Historian Kenneth Little concludes that the principal objective in the local wars, at least among the Mende, was plunder, not the acquisition of territory. Abraham cautions that slave trading should not be exaggerated as a cause: the Africans had their own reasons to fight, with territorial and political ambitions present. Motivations likely changed over time during the 350 year period. The wars themselves were not exceptionally deadly. Set piece battles were rare, and the fortified towns so strong that their capture was seldom attempted. Often the fighting consisted of small ambushes. In these years, the political system was such that each large village along with its satellite villages and settlements would be headed by a chief. The chief would have a private army of warriors. Sometimes several chiefs would group themselves into a confederacy, acknowledging one of themselves as king (or high chief). Each paid the king fealty. If one were attacked, the king would come to his aid, and the king could adjudicate local disputes. Despite their many political divisions, the people of the country were united by cultural similarity. One component of this was the Poro, an organisation common to many different kingdoms and ethnolinguistic groups. The Mende claim to be its originators, and there is nothing to contradict this. Possibly they imported it. The Temne claim to have imported it from the Sherbro or Bulom. The Dutch geographer Olfert Dapper knew of it in the 17th century. It is often described as a "secret society", and this is partly true: its rites are closed to non members, and what happens in the "Poro bush" is never disclosed. However, its membership is very broad: among the Mende, almost all men, and some women, are initiates. In recent years it has not (as far as is known) had a central organisation: autonomous chapters exist for each chiefdom or village. However, it is said that in pre Protectorate days there was a "Grand Poro" with cross chiefdom powers of making war and peace. It is widely agreed that it has a restraining influence on the powers of the chiefs. Headed by a fearsome principal spirit, the Gbeni, it plays a major role in the rite of passage of males from puberty to manhood. It imparts some education. In some areas, it had supervisory powers over trade, and the banking system, which used iron bars as a medium of exchange. It is not the only important society in Sierra Leone: the Sande is a female only analogue of it; there is also the Humoi which regulates sex, and the Njayei and the Wunde. The Kpa is a healing arts collegium. Besides the political impact, there were economic effects as well: trade with the interior was interrupted, and thousands were sold as slaves to the Europeans. In industry, a flourishing tradition in fine ivory carving was ended; however, improved ironworking techniques were introduced.
1600 1787 жыл
17 ғасырда Португалияның Батыс Африкадағы үстемдігі әлсіреп, Сьерра-Леонеде ағылшын және голланд сияқты басқа еуропалық отаршылдық державалар аймақтағы олардың ықпалын ығыстыра бастады. 1628 жылы ағылшын саудагерлері қазіргі Фритаундан оңтүстік-шығысқа қарай 50 шақырым жердегі Шербро аралы маңында фабрика құрды. Бұл фабрикада құлдар мен піл сүйегінен басқа, қатты ағаш – камвуд та сатылды. Португалдық миссионер Балтазар Баррейра 1610 жылға дейін Сьерра-Леонеде миссионерлік қызмет атқарды. Иезуиттер, ал кейін ғасырда капуцин миссионерлері оның жұмысын жалғастырды. 1700 жылы миссия жабылды, бірақ кейде дін қызметкерлері келіп тұрды. 1663 жылы Корольдік Африка компаниясына (РАК) Англия королі II Карлдан патшалық жарғы берілді, ол көп ұзамай Шербро және Тассо аралында фабрика салды. Екінші ағылшын-голландия соғысы кезінде екі фабрика да 1664 жылы голланд теңіз күштері тарапынан тоналанды. Фабрика қайтадан салынды, бірақ 1704 жылы испан мұрагерлік соғысы кезінде француз теңіз күштері, ал 1719 және 1720 жылдары қарақшылар оны қайта тонады. Голландтардың Тассо аралындағы РАК фабрикасына шабуыл жасағаннан кейін, ол жақын маңдағы Банс аралына көшірілді, ол қорғануға қолайлырақ болды. Еуропалықтар аймақтың патшасына жерді жалға алу, салық және сауда құқығы үшін «коль» деп аталатын төлемдер жасады. Осы кезде әскери үстемдік әлі де африкалықтардың қолында болды, 1714 жылы корольдің протоколды бұзғаны үшін РАК тауарларын тартып алғаны туралы хабарлама бар. Жергілікті африкалық-португал саудагерлері көбінесе делдал ретінде әрекет етті, еуропалықтар оларға жергілікті халыққа сауда жасау үшін тауар ұсынды, көбінесе піл сүйегі үшін. 1728 жылы тым агрессивті РАК губернаторы африкалықтар мен афропортугалдарды оған қарсы біріктірді; олар Банс аралындағы бекіністі өртеп жіберді және ол шамамен 1750 жылға дейін қайта салынбады. Корольдік Африка компаниясы жұмыс істеген кезде Грант, УД=Q18878822 және Освальд фирмасы сауда станцияларын жабдықтады. РАК Банс аралын тастап кеткеннен кейін, Сарджент және оның серіктестері 1748 жылы оның фабрикасын сатып алып, жөндеп, ағашпен сауда жасау үшін пайдаланды. Олар Бэтс, Бобс, Тассо және Тумбу аралдарына және өзен жағалауларына дейін таралып, ақырында құл саудасына қатысты. 1779 жылы американдық төңкеріс соғысы кезінде француздар оны қайтадан тонады. 17 ғасырда темне этнолингвистикалық тобы кеңейді. 1600 жылға қарай мани әлі де Локо патшалығын (Порт-Локо өзенінің солтүстігіндегі аймақ) және Фритаун сағасының жоғарғы бөлігін басқарды. Сағаның солтүстік жағалауы Баллом патшасының билігінде болды, ал жарты аралдағы Фритауннан шығысқа қарай орналасқан аймақты еуропалық есімді мани емес адам ұстады, Дом Филипп де Леон (ол көрші манидің бағыныштысы болуы мүмкін). 17 ғасырдың ортасына қарай жағдай өзгерді: оңтүстік жағалауда булом емес, темне тілінде сөйленді, ал су мен отын алу үшін тоқтаған кемелер Рокель өзені мен Порт-Локо сағасы арасындағы Багос қаласында тұратын Бурехтің темне патшасына кедендік төлем жасау керек болды. (Патша өзін мани деп санаған шығар, бірақ оның халқы темне болды. 1690 жылы билік құрған Буре патшасы Бай Тура деп аталды, Бай – мани түрі.) Темне теңізі Фритаунға қарай кеңейіп, солтүстікке қарай буломдарды оңтүстікке және шығысқа қарай мани мен басқа манде тілдерін айырды. Осы кезеңде әйелдердің жоғары лауазымдарға орналасқаны туралы бірнеше хабарламалар бар. Оңтүстік жағалаудың патшасы өзі болмаған кезде билік етуге әйелінің біреуін қалдыратын, ал Шерброда әйел басшылар болды. 18 ғасырдың басында Сениора Мария есімді буломдық Сьерра-Леоне мысығының жанында өз қалашығын құрды. 17 ғасырда жоғарғы Нигер және Сенегал өзендерінен мұсылман фулалар қазіргі Сьерра-Леоненің солтүстігіндегі таулы аймақтағы Фута Джалон (немесе Фута Джалон) деп аталатын аймаққа көшіп келді. Олар Сьерра-Леоне халқына маңызды әсер етті, өйткені олар сауданы арттырды және сонымен қатар Сьерра-Леонеге қосалқы халық қозғалысын тудырды. Мұсылман фулалары Фута Джалондағы халықтармен тату өмір сүргенмен, 1725 жылы олар билік үшін соғысқа кірісіп, көптеген сусу, ялунка және мұсылман емес фулалардың көшіп кетуіне мәжбүр болды. Сусу – ислам дінін қабылдағандар – оңтүстікке, Сьерра-Леонеге келді, бұл өз кезегінде лимбаларды Сьерра-Леоненің солтүстік-батысынан ығыстырып, оларды Солтүстік-Орталық Сьерра-Леонеге әкелді, онда олар әлі де өмір сүруде. Кейбір сусулар Темне қаласы Порт-Локоға дейін оңтүстікке қарай 60 шақырым (37 миль) Атлант мұхитынан жоғары көшті, онда олар қаланың темне билеушілерін ығыстырып, Сеноко деген мұсылман сусу отбасы билікке келді. Басқа сусулар Фута Джалондан батысқа қарай жылжыды, ақырында Скаристік өзенінің солтүстігіндегі бага, булом және темне тайпаларын басып алды. Фута Джалондағы ялункалар бірінші исламды қабылдады, содан кейін оны қабылдамай, қуылды. Олар Солтүстік-Орталық Сьерра-Леонеге көшіп, Рокель өзенінің бастауына жақын тауларда Фалаба қаласын құрды. Бұл әлі де маңызды қала, Гвинея шекарасынан 20 шақырым (12 миль) оңтүстікке қарай орналасқан. Басқа ялункалар оңтүстікке сәл көбірек жылжып, Коранко, Кисси және Лимба тайпаларының арасына қоныстанды. Бұл топтардан басқа, көшіп жүргендердің көп бөлігі мұсылмандық авантюристтер Фута Джалондан шықты. Фула Манса (манса – король деген мағынада) Йони елінің билеушісі болды, қазіргі Фритауннан 100 шақырым (62 миль) шығысқа қарай. Оның темне халқының кейбіреулері Багу және Жонг өзендерінің орта ағысы арасындағы Банта еліне қашып, олар Мабанта Темне деп белгілі болды. 1652 жылы Сьерра-Леонеден алғашқы құлдар Солтүстік Америкаға тасылды; олар Америка Оңтүстігінің жағалауындағы аралдардағы ақ плантация иелеріне сатылды. 18 ғасырда Банс аралынан көптеген құлдар Оңтүстік Колонияларға тасылды, бұл Американдық құл саудагері Генри Лоренс пен Лондондық Грант, Сарджент, Освальд және компания фирмасы арасындағы бизнес қатынастарға байланысты болды, ол Сьерра-Леонедегі Банс аралынан Солтүстік Америкаға өркендеген құл саудасын бақылады. Атланттық құл саудасы 17, 18 және 19 ғасырларда миллиондаған африкалық құлдарды, соның ішінде Сьерра-Леонеден келгендерді Атлант арқылы тасымалдауды жалғастырды; нәтижесінде шамамен 12,5 миллион құл осылай Америкаға әкелінді. Алайда, 18 және 19 ғасырлардың соңында Батыс әлеміндегі құл саудасына қарсы қозғалыстардың өркендеуі еуропалық және американдық үкіметтердің құл саудасын жоюға бағытталған заңдар қабылдауына әкелді. Сьерра-Леонедегі құл саудасы 19 ғасырда айтарлықтай төмендеді, бірақ жергілікті құлдық 20 ғасырға дейін жалғасты.
Еркіндік провинциясының тұжырымдамасы (1787)
1787 жылы Лондонның "қара кедейлерінің" бір бөлігі "Азаттық провинциясы" деп аталған Сьерра-Леонеге қоныстандырылу жоспары жасалды. Бұл жобаны британдық аболиционист Гранвилл Шарп құрған, Қара кедейлерге көмек көрсету комитеті ұйымдастырды. Олар Лондонда оларға қаржылық көмек беруді жалғастырудың орнына, осы жобаны дұрыс шешім деп санады. Көптеген қара кедейлер – американдық африкалықтар, олар Америка революциясы кезінде британдық армияға паналап, бостандық алғандар еді. Сонымен қатар, арасында Лондонның Батыс Үнді, Африка және Азия тұрғындары да болды. Сьерра-Леонеге қоныс аудару жоспарын энтомолог Генри Смитман ұсынды, ал Гранвилл Шарп сияқты гуманитарлық ойлы адамдар оған қызығушылық танытты. Олар бұл жобаны құлдыққа қарсы күресушілерге қара нәсілді адамдар Сьерра-Леоне жаңа колониясын басқаруға үлес қоса алатынын көрсету мүмкіндігі ретінде қарастырды. Үкіметтік шенеуніктер де жобаға қатысты, бірақ олардың қызығушылығы кедей азаматтардың үлкен тобын басқа жерге қоныстандыру мүмкіндігімен байланысты болды. Премьер-министр және Тори партиясының жетекшісі Уильям Питт-младший бұл жоспарға белсенді қызығушылық танытты, себебі ол оны қара кедейлерді Африкаға қайтару құралы ретінде қарастырды, өйткені "оларды бір жерге жіберу қажет еді, және енді Лондон көшелерін кедейлікпен толтыруға рұқсат етілмеуі керек".
Құру, жою және қайта құру (1789)
Бұл аймақты алғаш рет 400 бұрынғы құл болған қара британдықтар қоныстанды, олар 15 мамыр 1787 жылы бірнеше ағылшын саудагерлерімен бірге Сьерра-Леоне жағалауына келді. Олар жергілікті Коя Темне тайпасының бас қолбасшысы Том патша мен регент Наймбанна II-ден сатып алынған жерге Бостандық провинциясын немесе Гранвилл қаласын құрды. Еуропалықтар бұл сатып алуды жаңа қоныс аударушыларға жерді "мәңгілікке" беру ретінде түсінді. Еуропалықтар мен Коя Темне арасындағы келісімде тұрақты қоныстану ережелері болған жоқ, және кейбір тарихшылар Коя басшыларының келісімді қаншалықты жақсы түсінгенін күмәнданады. Жаңа колонияға қоныс аударғандардың жартысы алғашқы жылдың ішінде қайтыс болды. Бірнеше қара нәсілді қоныс аударушылар жергілікті құл саудагерлеріне жұмыс істей бастады. Қалған қоныс аударушылар жергілікті африкалық басшыдан жерді күшпен тартып алды, бірақ ол қарсы шабуыл жасап, қонысты бар болғаны 64 адамға дейін кемітті – 39 қара ер адам, 19 қара әйел және 6 ақ әйел. Адал емес саудагерлер қара қоныс аударушыларды тұтқындап, құл ретінде сатты, ал қалғандары өздерін қорғау үшін қарулануға мәжбүр болды. 1789 жылы Том патшаның мұрагері Джеми патша колонияға шабуыл жасап, өртеп жіберді. 1791 жылы Александр Фальконбридж қалған қара кедейлерді жинау үшін Сьерра-Леонеге жіберілді, және олар Фурах шығанағының жанында Гранвилл қаласын (кейін Клайн қаласы деп аталды) қайта құрды. Бұл 1787 жылғы қоныс аударушылар Фритаунды құрмаса да, ол 1792 жылы құрылды, алайда Фритаунның екі жүз жылдығы 1987 жылы тойланды. Гранвилл қаласын құрғаннан кейін, аурулар мен жергілікті халықтың қарсылығы отаршылардың алғашқы тобын жойды және олардың қонысын қиратты. Екінші Гранвилл қалашығын 64 қалған қара және ақ "Ескі қоныс аударушылар" Санкт-Джордж шығанағы компаниясының басшысы Александр Фальконбридж және Санкт-Джордж шығанағы компаниясының басшылығымен құрды. Бұл елді мекен 1792 жылы Лейтенант Джон Кларксон мен Нова Шотландиялық қоныс аударушылар Сьерра-Леоне компаниясының қолдауымен құрған Фритаун елді мекені мен колониясынан ерекшеленді.
Фритаунда қоныстың тұжырымдамасы (1791)
Фритаун колониясының негізі 1791 жылы Томас Петерспен қаланды, ол қара пионерлер қатарында қызмет еткен және қара лоялисттердің көші-қонының бір бөлігі ретінде Новая Шотландияға қоныстанған африкалық америкалық азамат еді. Петерс 1791 жылы Англияға барып, нашар жер берілген және кемсітуге ұшыраған қара лоялисттердің шағымдарын жеткізді. Петерс британдық құлдыққа қарсы күресушілермен және Сьерра-Леоне компаниясының директорларымен кездесті. Ол компанияның Сьерра-Леонеде жаңа елді мекен құру жоспарын білді. Директорлар Новая Шотландиялықтарға сол жерде қоныс салуға рұқсат беруге құлшынды болды; Лондон негізді және жаңадан құрылған компания жаңа колония құруға шешім қабылдады, бірақ Петерс келгенге дейін олардың отарлаушылары болмады. Лейтенант Джон Кларксон Сьерра-Леонеге көшіп баруға ниет білдіргендерді тіркеу үшін Новая Шотландияға жіберілді, мақсаты – жаңа елді мекенді құру. Кларксон Петерспен бірлесіп, Новая Шотландия маңындағы Бёрчтаун сияқты еркін африкалық қауымдастықтардан 1196 бұрынғы американдық құлды жинады. Олардың көпшілігі Вирджиния және Оңтүстік Каролина плантацияларынан қашқан адамдар еді. Кейбіреулері құл болып Америкаға жеткізілгенге дейін Африкада дүниеге келген.
Ямайка марундары қоныстанған (1800)
1800 жылы Новая Шотландияда көтеріліс болды, және осы көтерілісті басуға 500-ден астам ямайкалық маронның келуі себепкер болды. Новая Шотландиядан 34 адам Шербро аралына немесе Гордегі жазалау орталығына жер аударылды. Кейбіреулері кейін Фритаунға оралуға рұқсат алды. Марундар көтерілісшілерді ұстағаннан кейін, оларға Новая Шотландия көтерілісшілерінің жері берілді. Соңында Сьерра-Леонедегі ямайкалық марундар жаңадан аталған Марундар қаласында өздерінің ауданын құрды. Марундар – 1795-1796 жылдардағы Екінші Марундар соғысынан кейін британ үкіметіне бағынып, Куджо қаласынан (Трелани қаласы) Новая Шотландияға қоныс аударған африкалықтардың еркін қауымы. Олар Новая Шотландиядағы климатқа байланысты британ үкіметінен басқа жерге қоныстану туралы өтініш білдірген.
Құлдықты жою және транзиттік құлдар (1807 - 1830 жылдар)
Ұлыбритания 1807 жылғы 29 наурызда 1807 жылғы Құл саудасы заңымен өзінің барлық империясында құл саудасын тыйым салды, бірақ бұл практика 1830 жылдарға дейін Ұлыбритания империясында жалғасты. Фритауннан жұмыс істейтін Корольдік теңіз күштерінің Батыс Африка эскадрильясы Атлантика мұхитындағы заңсыз құл саудасына қатысқан кемелерді тоқтатып, тәркілеу үшін белсенді шаралар қолданды. Осы кемелерде ұсталған құлдар Фритаунда босатылып, бастапқыда "ұсталған негрлер", "қайта құтқарылғандар" немесе "азат етілген африкалықтар" деп аталды.
Сьерра-Леоне креол этносының қалыптасуы (1870 жылдан бастап)
Сьерра-Леоне креолдықтары – 1787 жылдан шамамен 1885 жылға дейін Сьерра-Леоне батыс аймағына қоныс аударған «Қара кедейлердің», босатылған африкалық американдықтардың (Нова-Шотландияның қара лоялистері), афро-карибтіктердің (жамайкалық марондар) және босатылған африкалықтардың ұрпақтары. Бұл колонияны британдықтар аболиционистердің қолдауымен, Сьерра-Леоне компаниясы арқылы босатылған адамдар үшін құрды. Қоныс аударушылар жаңа қонысын Фритаун деп атады.
Британдық колонияның құрылуы (1808)
1808 жылы Сьерра-Леоне британдық тәж колониясы құрылды, Фритаун британдық Батыс Африканың астанасы болды. Қала халқы бостандыққа шығарылған құлдардың көптеп келуінен жылдам өсті, олар Фритаун түбегінде жаңа аудандар құрды. Оларға Наполеон соғыстарында Ұлыбритания үшін күрескен Батыс Үндістан және Африка сарбаздары да қосылды, олар Сьерра-Леонеде қоныстанды.
Ішкі аймақтың интервенциясы мен сатып алуы (1800-1895)
1800 жылдардың басында Сьерра-Леоне Фритаундан жарым аралға бірнеше шақырымға созылған шағын колония болатын. Қазіргі Сьерра-Леоне аумағының көп бөлігі әлі де менде және темне сияқты жергілікті халықтардың егемендік аумағы болып келді және колонияның шағын халқына тиісінше әсер етпеді. 19 ғасырдың ағынында жағдай бірте-бірте өзгерді: Фритаун маңындағы британдықтар мен креолдар сауда арқылы айналасындағы аумаққа қатысуын және бақылауын күшейтті, бұл келісімдер жасасу және әскери экспедициялар арқылы ынталандырылды және дамыды. Британдықтар жергілікті басшылармен жасаған келісімдерінде сауданы қамтамасыз ету үшін жергілікті бейбітшілікті сақтауға басты назар аударды. Әдетте, британ үкіметі басшыға көршілерімен татулық сақтағаны үшін сыйақы төлеуге келісті; басқа да міндеттемелерге жолдарды ашық ұстау, британдықтарға кедендік алымдарды жинауға рұқсат беру және көршілерімен туындаған дауларды британдық төрелікке беру кіруі мүмкін. 1807 жылы Ұлыбритания құл саудасын тыйым салғаннан кейін, келісімдер кейде басшылардан құл саудасынан бас тартуды талап етті. Құл саудасын тоқтату және басшылықтар арасындағы соғыстарды басу бір-бірімен байланысты болды, өйткені сауда соғыстарға себеп болды және соғыстар сауданың гүлденуіне жағдай жасады. Осылайша, бейбітшілікті қамтамасыз етудің коммерциялық себептеріне құлдыққа қарсы себептер де қосылды. Егер достық көндіру мүдделерін қамтамасыз ете алмаса, британдықтар (Карл фон Клаузевицтің сөзін еске түсіре келе) "дипломатияны басқа құралдармен жалғастырудан тартынбады". 1820 жылдардың ортасына қарай әскер мен флот британдықтардың талаптарына бағынбаған басшыларға шабуыл жасау үшін колониядан шықты. 1826 жылы губернатор Тернер әскерді Бум-Киттам аймағына бастап, екі бекітілген қаланы басып алды, басқаларын өртеп жіберді және Кейп-Маунтқа дейін жағалауды блокадалады. Бұл шараның бір бөлігі құл саудасына қарсы күрес болды, екінші бөлігі британдықтарға аумақ беруден бас тартқан басшыны жазалауға бағытталды. Сол жылы әрекеттік губернатор Маколей Жоң өзенімен экспедиция ұйымдастырып, туысқан басшыға тиесілі Комменда қаласын өртеп жіберді. 1829 жылы отарлық билік Сьерра-Леоне полиция корпусын құрды. 1890 жылы бұл күш Азаматтық полиция және Шекара полициясы болып бөлінді. Британдықтар ғасыр бойындағы араласуларын сипаттайтын жұмыс тәсілін жасады: әскер немесе шекара полициясы, мүмкіндігі болса, теңіз күштерінің қолдауымен қалаға бомбалау шабуылы жасап, қорғаушылар қашқаннан немесе жеңілгеннен кейін оны өртеп жіберетін болды. Шабуылға ұшыраған тараптың жергілікті жауларын британдықтар одақтас ретінде олармен бірге жүруге шақыратын. 1880 жылдары Ұлыбританияның ішкі аймаққа араласуы "Африка үшін күрес" салдарынан күшейді: еуропалық державалардың Африкадағы аумақ үшін күшті бәсекесі. Бұл жағдайда қарсыласы Франция болды. Француздардың өздерінің сферасы деп санаған жерлеріне енуіне жол бермеу үшін британ үкіметі Франциямен шекаралық келісімді аяқтауға күш-жігерін қайта жандандырды және 1890 жылдың 1 қаңтарында Сьерра-Леоне губернаторы Хейге шекаралық аймақтағы басшылардан достық келісімдер алуды тапсырды, онда британдық келісімсіз басқа еуропалық державамен келісім жасауға тыйым салатын бап болуы керек еді. Нәтижесінде, 1890 және 1891 жылдары Хей және екі саяхатшы комиссар Гарретт пен Оллдридж қазіргі Сьерра-Леонеде кең ауқымды сапарлар жасап, басшылардан келісімдер алды. Алайда олардың көпшілігі келісімшарттар емес, екі егеменді держава арасындағы ынтымақтастық туралы келісімдер түрінде болды. 1895 жылдың қаңтар айында Парижде шекаралық келісімге қол қойылып, Француз Гвинеясы мен Сьерра-Леоне арасындағы шекара шамамен белгіленді. Нақты сызықты геодезистер анықтауға тиіс болды. Кристофер Файфтың айтуынша, "шекара белгілеу көбінесе географиялық шарттарға негізделді – өзендер, суайдындар, параллельдер, саяси емес. Мысалы, Саму басшылығы екіге бөлінді; шекарадағы адамдар бір жағында шаруашылық жүргізуге немесе екінші жағында ауыл салуға мәжбүр болды". Жалпы алғанда, отарлық державалар шешкен географиялық бірліктерге әртүрлі жергілікті халықтарды ерікті түрде біріктіру Африка бойынша дау-дамазылдың себебіне айналды. Бұл географиялық бірліктер қазір ұлттар ретінде жұмыс істеуге тырысады, бірақ олар табиғи ұлттар емес, көп жағдайда дәстүрлі жау халықтардан құралған. Мысалы, Сьерра-Леонеде менде, темне және креолдар өзара бәсекелесетін күш блоктары болып қалады, олардың арасында...
Британ протекторатының құрылуы және одан әрі жер сатып алу (1895)
1895 жылдың тамызында Ұлыбританияда Колонияға оны қоршаған аумақтар үшін заңдар шығаруға рұқсат беретін жарлық қабылданды, ол келісілген шекараға дейін (қазіргі Сьерра-Леоне шекарасына ұқсас) созылды. 1896 жылдың 31 тамызында Колонияда осы аумақты британдық протекторат деп жариялайтын жарлық шығарылды. Колония жеке саяси бірлік болып қала берді, ал Протекторат одан басқарылды. Протекторат құрамына кірген аумақтардың көптеген басшылары оған өз еркімен қосылмады. Көптегендері Ұлыбританиямен достық шартына қол қойған, бірақ олар көбінесе тәуелсіз мемлекеттер арасында жасалған, британдық билікке бағыну туралы талаптар болмаған. Тек аз ғана басшылар аумақтық келісімшартқа қол қойды, және кейбір жағдайларда басшылар шартың мағынасын түсінген-түсінбегені белгісіз. Ал қашық аймақтарда мүлдем келісімшарт жасалмады. Сьерра-Леоне протекторатының құрылуы британдықтардың аумақты бір жақты түрде иеленуіне жақын болды. Протекторат жарлықтары (1896 және 1897 жылдары Колонияда қабылданған) король атағын жойып, оны «Бас басшы» атағымен алмастырды. Бұрын басшылар мен патшаларды өздерінің қауымдастықтарының басшылары таңдаған, енді барлық басшылар, тіпті бас басшылар да, Губернатордың қалауынша қызметтен алынып немесе тағайындалуы мүмкін еді, ал басшылардың көптеген сот өкілеттіктері алынып, британдық «Аудан комиссарлары» басқаратын соттарға берілді. Губернатор Протектораттың әрбір үйінен жылына 5 пен 10 шиллингтен тұрғын үй салығы алу туралы жарлық шығарды. Басшылар үшін осы билік пен беделдің төмендеуі шыдай алмас нәрсе болды. Осы қақтығыстар кезінде британдық офицерлер, Конго еркін мемлекетінде Леопольд II режимі кезінде болғандай, жұмсалған оқтардың есебі үшін адамдардың қолын кесу тәжірибесін қолданды. Британдық дәрігер Джон Ланселот Тодд, Джозеф Эверетт Даттонмен бірге LSTM экспедициясымен Батыс Африкаға сапар шеккен, британдық Сьерра-Леонедегі көтерілістерді басуға қатысқан және атылған адамдардың қолын кесуді тәжірибе еткен британдық офицерлердің куәліктерін жазды. Мүгедектердің нақты саны белгісіз.
1898 жылғы үй салық соғысы
1898 жылы губернатор Фредерик Кардю жаңа үй салығын енгізгеніне жауап ретінде Сьерра-Леонеде британдық отаршылдық үкіметке қарсы екі көтеріліс болды. 1898 жылдың 1 қаңтарында Кардю отарлық әкімшіліктің қаржылық шығындарын жабу үшін үй салығын енгізді. Бірақ бұл салық колониядағы көптеген адамдардың қаржылық мүмкіндігінен асып түсті, осылайша наразылық тудырды. 1898 жылдың ақпанында колониялық шенеуніктердің Темне басшысы Бай Бурені тұтқындауға тырысуы, оның және оның басқаруындағы көтерілісшілердің британдық үкіметке қарсы бүлік көтеруіне әкелді. Буренің әскерлері британдық шенеуніктерге және креол саудагерлеріне шабуыл жасады. Көтеріліс жалғасып тұрған кезеңде, Буре сол жылдың сәуір және маусым айларында Лимба басшысы Алмами Сулукуның делдалы арқылы британдықтарға екі бейбітшілік ұсынысын жіберді. Буре шартсыз бағынуға келіспегендіктен Кардю екі ұсынысты да қабылдамады. Буренің әскерлері ұйымдасқан және шеберлікпен жүргізілген партизандық соғыс жүргізіп, британдықтарға елеулі қиындықтар туғызды. Жаулық әрекеттер ақпан айында басталды; Буренің мазалау тактикасы бастапқыда британдықтарды шатастырды, бірақ мамыр айына қарай олар алға жылжыды. Жаңбырлы маусым қазан айына дейін жаулық әрекеттерді тоқтатты, содан кейін британдық отарлық күштері көтерілісшілердің бекіністерін басып алудың баяу процесін қайта бастады. Көптеген бекіністер жойылғаннан кейін, Буре қараша айында тұтқындалды немесе өз еркімен тапсырды (мәліметтер әртүрлі). Оңтүстік-шығыстағы екінші көтеріліс 27 және 28 сәуірде барлық жерде бірдей басталуы жоспарланған жаппай көтеріліс болды, онда барлық "сырттан келгендер" – еуропалықтар немесе креолдар – тұтқындалып, дереу жазаланды. Бай Буренің көтерілісінен гөрі қорқыныштырақ болғанымен, ол дұрыс емес, нақты стратегиясы болмады және екі ай ішінде көптеген аймақтарда басылды. Дегенмен, елдің орталығындағы кейбір менде көтерілісшілері қараша айына дейін жеңілмеді; менде патшасы Ньягуаның ұлы Маги, кейбір кисси көтерілісшілерімен бірігіп, 1899 жылдың тамызына дейін Протектораттың шығысындағы көтерілісті жалғастырды. Көтерілістің басшылары Буре, Ньягуа және Кпана Льюис 1899 жылдың 30 шілдесінде Алтын жағалауға жер аударылды. Көтерілістен тоғыз ай өткен соң, отарлық үкімет кісі өлтіруде айыпталған тоқсан алты көтерілісшіні дарға асты. 1905 жылы британдықтар Буреге Сьерра-Леонеге оралуға рұқсат берді, онда ол Кассех елді мекенінде басшылық лауазымын қайта иеленді.
SLPP үкіметінің қарсыласы
1961 жылы Сиака Стивенс, кәсіподақ жетекшісі және СЛПП үкіметін ашық сынаған адам, Сьерра-Леоненің солтүстік бөлігіндегі белгілі саясаткерлердің биліктегі СЛПП-ға наразылығын пайдаланды. Ол Сори Ибрагим Корома, Кристиан Алусин Камара Тейлор, Мохамед О. Баш Таки, Ибрагим Баш Таки, С. А. Т. Корома және С. А. Фофанамен одақ құрып, СЛПП үкіметіне қарсы "Барлық халық конгресі" (БХК) атты жаңа саяси партияны құрды, саяси база ретінде Сьерра-Леоненің солтүстік бөлігін пайдаланды.
Сэр Милтон Маргайдың әкімшілігі (1961-1964 жж.)
1961 жылы 27 сәуірде сэр Милтон Маргай Сьерра-Леонеді Ұлыбританиядан тәуелсіздікке жеткізді және елдің тұңғыш премьер-министрі атанды. Сьерра-Леоне парламенттік үкімет жүйесін сақтап, Ұлттар Достастығының құрамына кірді. 1962 жылдың мамыр айында Сьерра-Леоне тәуелсіз мемлекет ретінде алғашқы жалпы сайлауын өткізді. Сьерра-Леоне халық партиясы (SLPP) парламентте көптеген орындарды жеңіп алды, ал сэр Милтон Маргай премьер-министр лауазымына қайта сайланды. Тәуелсіздік алғаннан кейінгі жылдар гүлденді, минералдық ресурстардан түскен қаражат дамуға және Нжала университетінің негізін қалауға бағытталды. Сэр Альберт билігін ұзартуға мүмкіндік алды, бірақ оған мүмкіндік туған кезде де одан бас тартты. Оның тарапында полиция мен әскер болды, билікті ұстап тұру ниетін іске асыруға ешқандай кедергі келтіре алмас еді, бірақ ол одан бас тарды және еркін әрі әділ сайлауға шақырды.
Үш әскери төңкеріс (1967 1968)
1967 жылы Сьерра-Леонеде өткен жалпы сайлауда АПК партиясы SLPP партиясынан шамалы көп орын жеңіп алды. АПК басшысы Сиака Стивенс 1967 жылғы 21 наурызда Фритаунда премьер-министр болып ант берді. Бірақ, Стивенс билікке келгеннен кейін бірнеше сағат өткен соң, армия қолбасшысы, бригадалық генерал Дэвид Лансана басшылығымен қан төгілмейтін әскери төңкеріс жасалды. Лансана 1964 жылы осы лауазымға тағайындаған сэр Альберт Маргайдың жақын серігі болды. Лансана Стивенсті Фритаунда үй қамауына алып, премьер-министр лауазымын анықтау үшін тайпа өкілдерінің сайлануын күту керектігін талап етті. 23 наурызда Сьерра-Леоне армиясының жоғары әскери шенді офицерлері, бригадалық Эндрю Жексон Смит басшылығымен, үкіметті басып алып, Лансананы тұтқындап, конституцияны тоқтата тұрып, бұл әрекетке қарсы шықты. Олар өзін Ұлттық реформа кеңесі (ҰРК) деп жариялады, ал Жексон Смит кеңестің төрағасы және генерал-губернаторы болды. 1968 жылғы 18 сәуірде, өзін Сыбайлас жемқорлыққа қарсы революциялық қозғалыс (СЖРҚ) деп атаған жоғары әскери шенді офицерлер тобы, Бригадир генерал Джон Амаду Бангура басшылығымен, ҰРК хунтасын құлатты. СЖРҚ хунтасы көптеген жоғары тұрған ҰРК мүшелерін тұтқындады. Демократиялық конституция қайта жаңғыртылып, билік Стивенске қайтарылды, ол премьер-министр лауазымын иеленді.
Момох үкіметі мен РУФ көтерілісі (1985-1991)
Президент Момоның армиямен тығыз байланысы және сыбайлас жемқорлыққа қарсы айтқан сөздері оған Сьерра-Леоне халқының қажетті алғашқы қолдауын әкелді. Бірақ, кабинетінде жаңа адамдар болмағандықтан, Момо Стивенстің үкіметін жалғастырып жатыр деген сындар тез арада көтерілді. Момо өзінің ерекшелігін көрсетіп, күшті әрі тәуелсіз Мемлекеттік қауіпсіздік күшін (МҚК) Сьерра-Леоне полициясына біріктірді. Момо басқаруының алғашқы жылдары сыбайлас жемқорлықпен сипатталды, оны Момо бірнеше жоғары лауазымды министрлерді қызметтен босату арқылы басуға тырысты. Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресін ресми түрде бекіту үшін президент Момо «Саяси лидерлер мен мемлекеттік қызметкерлердің әрекет кодексін» жариялады. 1987 жылдың наурыз айында Момоны құлатуға жасалған деген күдікпен 60-тан астам жоғары лауазымды шенеунік, соның ішінде вице-президент Фрэнсис Мина тұтқындалды. Ол төңкерілгені үшін айыпталып, 1989 жылы тағы бес адаммен бірге асылып өлтірілді. 1990 жылдың қазан айында реформаларға байланысты күшейген ішкі және халықаралық қысымға байланысты президент Момо 1978 жылғы бір партиялық конституцияны қарау үшін комиссия құрды. Комиссия ұсынғандар негізінде көппартиялық жүйені қайта орнатуды, негізгі адам құқықтары мен заң үстемдігін кепілдеуді және демократиялық институттарды нығайтуды көздейтін конституция АПК Парламентінің 60% дауысымен мақұлданды, 1991 жылдың қыркүйегінде референдумда бекітіліп, 1 қазаннан күшіне енді. Президент Момоның саяси реформаларға қатысты уәдесіне шын ниеті болмағанына күдік туды, себебі АПК үкіметінің билікке злоупотребление жасауы жиі байқалды. Момо үкіметіндегі бірнеше жоғары лауазымды шенеуніктер алдағы сайлауда АПК-ға қарсы шығу үшін отставкаға кетті. Салия Джусу Шериф, Абас Бунду, Дж. Б. Дауда және Сама Банья бұрын таратылған СЛПП партиясын қайта жандандырды, ал Тайму Бангура, Эдвард Каргбо және Десмонд Люк биліктегі АПК-ға қарсы тұру үшін жеке саяси партияларын құрды. Дегенмен, Виктор Бокари Фо, Эдвард Турай, Хасан Гбассей Кану және Осман Фодай Янсане сияқты үкімет шенеуніктерінің көп бөлігі Момо мен АПК-ға адал қалды. Сонымен қатар, Сьерра-Леоненің шығыс бөлігіндегі көтеріліс елдің үстіне ауыр салмақ түсірді.
Азамат соғысы (1991-2002)
Көршілес Либериядағы қатыгез азаматтық соғыс Сьерра-Леонедегі қақтығыстың басталуына күшті ықпал етті. Либерияның Ұлттық патриоттық майданының басшысы Чарльз Тейлор Стивенс пен Момох басқармаларына сын айтқан, бұрынғы Сьерра-Леоне армиясының капралы Фодэй Санкох басқаратын Революциялық Біріккен майданды (RUF) құруға көмектескені хабарланды. Санкох генерал-бригадир Бангураның одақтасы болды және Бангураның атылуынан кейін көтеріліс жасағандардың қатарында болды. Санкох Ұлыбританияда оқып, Ливияда партизандық дайындықтан өтті. Тейлордың мақсаты – Либериядағы оның көтерілісшіл қозғалысына қарсы болған Нигериялық бейбітшілік сақтаушы әскерлерінің Сьерра-Леонедегі базаларын шабуылдау болатын. Санкохтың RUF көтерілісшілері 1991 жылдың наурыз айында елге еніп, бір ай ішінде Коно ауданындағы алмаз кенін қоса алғанда, Шығыс Сьерра-Леоненің көп бөлігін бақылауға алды. Экономикасы құлдырап, жемқорлыққа толы Сьерра-Леоне үкіметі күшті қарсылық көрсетуге шамасы келмеді. Осы кезде Момох үкіметі құлдырап жатты. Көптеген жоғары лауазымды шенеуніктер оппозициялық партиялар құру үшін отставкаға кетті, ал президент Момохтың саяси реформаға шынайы ниеті жоқ деген күдік туды. Қызметтік өкілеттіктің теріс пайдаланылуы жалғасты, ал АПК көппартиялық жалпы сайлауға дейін (1992 жылдың соңында) қару-жарақ жинап, оппозициялық партияларға қарсы зорлық-зомбылық науқанын жоспарлап отырды деген айыпталды. Мемлекет мемлекеттік қызметкерлерге жалақы төлей алмады, нәтижесінде мемлекеттік мүліктің тоналануына және мектептер жабылып, мақсатсыз жастардың көбеюіне әкелді.
ҰКПК-ның Жоғарғы Кеңесі (1992-1996)
1992 жылдың 29 сәуірінде жиырма бес жасар капитан Валентин Штрассер Сьерра-Леоне армиясының жас офицерлері тобын – лейтенант Сахр Сэнди, сержант Соломон Муса, лейтенант Том Нюма, капитан Комба Монде, капитан Джулиус Маада Био және капитан Комба Камбоны – Каилахун ауданындағы казармаларынан Фритаунға әскери төңкеріс жасауға жетекшілік етті. Бұл президент Момоны Гвинеяға жер аударып жіберді. Жас сарбаздар Ұлттық Уақытша Басқару Кеңесін (ҰҰБК) құрды, Штрассер оның төрағасы және ел басшысы болды. Штрассердің жақын досы және төңкеріс басшыларының бірі капитан Соломон Муса ҰҰБК Хунтасының жетекшісінің орынбасары атанды. Төңкеріс бейбітшілік орнатуға уәде бергендіктен халық арасында кең қолдауға ие болды, бірақ ҰҰБК Хунтасы бірден конституцияны тоқтатты, барлық саяси партияларды тыйым салды, сөз және баспасөз бостандығын шектеді, сондай-ақ жарлық арқылы билік жүргізу саясатын қабылдады, оған сәйкес сарбаздарға айыптау немесе сотсыз әкімшілік қамауға алудың шексіз өкілеттігі берілді. ҰҰБК Хунта үкіметіндегі жоғары дәрежелі әскери шенділерден тұратын Жоғарғы Кеңес құрды. ҰҰБК Хунтасы билікке келген күні төңкеріс басшыларының бірі, лейтенант Сахр Сэнди, Сьерра-Леоне әскери барлау қызметінің басшысы, әрі биліктен қуылған президенттің жақын одақтасы майор Сим Турайдың қолынан қаза тапты. Сьерра-Леонеде Турэйді және кісі өлтіруге қатысқан күдіктілерді табу үшін ауқымды әскери іздеу жұмыстары жүргізілді, нәтижесінде Турэй Гвинеяға қашуға мәжбүр болды. ҰҰБК Хунтасы RUF көтерілісшілерімен күресіп, олар басып алған аумақтардың көп бөлігін қайтарып алды және көтерілісшілерді Либерия шекарасына дейін ығыстырды. ҰҰБК Хунтасы Батыс Африка мемлекеттерінің экономикалық қауымдастығымен (ЭКОУАС) қарым-қатынасты сақтап, Либериядағы соғысқа қатысып жатқан Сьерра-Леонедегі ЭКОМОГ әскерлеріне қолдау көрсетуді күшейтті. 1992 жылдың желтоқсанында Штрассердің ҰҰБК басшылығына қарсы төңкеріс әрекетінің жолы кесілді; ол полковник Яхья Кану, полковник Кахота М. С. Думбуя және полицияның бұрынғы бас инспекторы Бамбай Камараны босатуды мақсат еткен. Сежант Мохамед Ламин Бангура және бірнеше кіші офицерлер төңкерістің артында тұрғаны анықталды. Бангура, Кану және Думбуяны қоса алған он жеті әскери қызметкер атылып тасталды. Па Демба жолы түрмесінде тұтқында болған Момох үкіметінің бірнеше көрнекті мүшелері, соның ішінде полицияның бұрынғы бас инспекторы Бамбай Камара да атылып тасталды. 1994 жылдың 5 шілдесінде ҰҰБК жетекшісінің орынбасары Соломон Муса тұтқындалып, Гвинеяға жер аударылды. Жоғары лауазымды ҰҰБК әскери қызметкерлерінің кеңесімен Штрассер Мусаны тым күшті болды және өзіне қауіп төндірді деп айыптады. Штрассердің жақын одақтасы және балалық шағынан бергі досы Муса айыптауды жоққа шығарып, оны айыптаушылардың қауіпті екенін мәлімдеді. Штрассер Мусаның орнына капитан Джулиус Маада Биоды ҰҰБК төрағасының орынбасары етіп тағайындады және оны бірден бригадир шеніне көтерді. Мусаға адал сарбаздар мен Штрассердің оны қызметтен шеттету шешімін қолдағандардың арасындағы ішкі дауларға байланысты ҰҰБК-нің RUF-ке қарсы науқаны тиімсіз болды. Елдің көбірек бөлігі RUF жауынгерлерінің бақылауына көшті, ал 1994 жылға қарай RUF алмазға бай Шығыс провинциясының көп бөлігін басып алды және Фритаунға жақын орналасты. Оған жауап ретінде ҰҰБК жеке компания Executive Outcomes-тен бірнеше жүз жалдамалы сарбаздарды жалдады. Бір айдың ішінде олар RUF жауынгерлерін Сьерра-Леоне шекарасындағы анклавтарға қайтарып жіберді және RUF-ті Сьерра-Леонедегі Коно алмаз өндіру аймақтарынан тазартты. 1996 жылдың 16 қаңтарында, билікте төрт жыл болғаннан кейін, Штрассер Био бастаған төңкеріс кезінде және ҰҰБК Хунтасының көптеген жоғары әскери шенділердің қолдауымен өз күзетшілері тарапынан тұтқындалды. Штрассер дереу Гвинеяның Конакри қаласына жер аударылды. Био жасаған мәлімдемеде Сьерра-Леонеге демократиялық жолмен сайланған азаматтық үкіметті қайтаруды қолдауы және азаматтық соғысты тоқтатуға деген міндеттемесі төңкеріске ынта болғанын айтты.
Азаматтық басқаруға қайта оралу және бірінші Кабах төрағалығы (1996-1997)
Био азаматтық үкімге оралу туралы берген уәдесін орындады, ол 1996 жылдың басында өткен сайлаулар аяқталғаннан кейін билікті Сьерра-Леоне халық партиясының (SLPP) Ахмад Тежан Каббаға тапсырды. Президент Кабба билікке келіп, азамат соғысын аяқтауға деген үлкен үміт арқасында, сол кезде жеңілген RUF-пен келіссөздер бастады және RUF жетекшісі Санкохты бейбіт келіссөздерге шақырды, нәтижесінде 1996 жылдың 30 қарашасында Абиджан бейбіт келісіміне қол қойылды. 1997 жылдың қаңтарында халықаралық қысымның нәтижесінде Кабба үкіметі бейтарап бақылау тобы келмегеніне қарамастан, Executive Outcomes компаниясымен жасалған келісімді бұзды. Бұл RUF-қа қайта жиналуға және әскери шабуылдарды жаңаруға мүмкіндік берді. Санкох Нигерияда тұтқындалды, ал 1997 жылдың наурыз айының соңына қарай бейбіт келісім күшін жойды.
ҚХР ҚХР-дың әскери билігі (1997-1998)
1997 жылдың 25 мамырында Сьерра-Леоне армиясының он жеті сарбазынан тұратын, капрал Тамба Гбори басқарған топ Фритаун қаласындағы Падемба жолы түрмесінен 600 тұтқынды босатып, оларды қаруландырды. Тұтқындардың бірі, генерал-майор Джонни Пол Корома, бұл топтың жетекшісі атанды. Өзін Қарулы Күштер Революциялық Кеңесі (ҚРК) деп атаған топ әскери төңкеріс жасап, президент Каббаны Гвинеяға жер аударып жіберді. Корома мемлекет басшысы болды, ал Гбори ҚРК-ның қолбасшысының орынбасары тағайындалды. Корома конституцияны тоқтатты, наразылық акцияларын тыйым салды, барлық жеке радиостанцияларды жапты және сарбаздарға шексіз билік берді. Корома RUF көтерілісшілерін өз төңкерісіне қосылуға шақырды. Армияның адал күштерінен аз ғана қарсылыққа тап болған бес мың көтерілісші астананы басып алды. Корома Нигериядан Фодэй Санкохты босатуды сұрады және қатыспаған көшбасшыны ҚРК төрағасының орынбасары етіп тағайындады. Одан кейін ҚРК/RUF бірлескен коалициялық үкіметі соғыс жеңілгенін жариялады және Фритаундағы бейбіт тұрғындарға қарсы тонау мен жазалаудың кең ауқымды толқынында сарбаздар мен көтерілісшілерге шексіз билік берді (кейбір қатысушылар бұл операцияны "Өздеріңізді төлеңіз" деп атады). ҚРК хунтасының үкіметін ешбір ел мойындамады, ал Гвинеяның Конакри қаласындағы президент Каббаның үкіметін Біріккен Ұлттар Ұйымы, Африка Одағы, АҚШ, Ұлыбритания және ЭКОВАС Сьерра-Леоненің заңды үкіметі ретінде мойындады. Қамажорлар – қорғаныс министрінің орынбасары Сэмюэл Хинга Норман басқаратын, негізінен менде этносынан шыққан дәстүрлі жауынгерлер, президент Каббаға адал қалды және Сьерра-Леоненің оңтүстік бөлігін көтерілісшілерден қорғады. Қамажорлар мен көтерілісшілер, соның ішінде RUF жасақтары, үнемі қақтығыстарға түсіп, екі тарап та адам құқықтарын бұзды. Нигерияның мемлекет басшысы Сани Абача басқаратын ЭКОВАС Фритаундағы ҚРК/RUF хунтасын жеңу және президент Каббаның үкіметін қайта орнату үшін әскери күш құрды. Батыс Африканың көптеген елдері Кабба үкіметін қайта орнату үшін әскер жіберді, олардың көп бөлігі Нигериядан, сондай-ақ Гвинея, Гана, Того, Гамбия, Мали, Кот-д'Ивуар және Сенегалдан келген сарбаздардан құралды. 10 ай билікте болғаннан кейін ҚРК хунталық үкіметі Нигерия басқаратын ECOMOG күштері тарапынан Фритауннан қуылды. 1998 жылдың наурыз айында президент Каббаның демократиялық сайланған үкіметі қайта орнатылды. Корома елдің шығысындағы көтерілісшілердің бекіністеріне қашып кетті.
Президент Кабаның оралуы және азаматтық соғыстың аяқталуы (1998-2001)
Кабах вернулся к власти с Альбертом Джо Демби в качестве вице-президента. Президент Кабах назначил Соломона Береву генеральным прокурором, а Саму Банью – министром иностранных дел. 31 июля 1998 года президент Кабах распустил армию Сьерра-Леоне и представил предложение о создании новой армии. 12 октября 1998 года двадцати пять солдат, включая Гбори, бригадира Хассана Карима Конте, полковника Сэмюэля Фрэнсиса Корома, майора Кула Самба и полковника Абдула Карима Сесая, были расстреляны по приговору военного трибунала за организацию переворота 1997 года. Лидер AFRC Джонни Пол Корома был судим заочно и приговорен к смертной казни. ЭКОМОГ не смогла добиться тактической победы над РУФ, и международное сообщество продвигало мирные переговоры. 7 июля 1999 года было подписано Ломеское мирное соглашение, положившее конец гражданской войне, предоставившее амнистию всем участникам боевых действий и спорно предоставившее Санко позицию вице-президента и председателя комиссии, контролировавшей алмазные шахты. В октябре 1999 года Организация Объединенных Наций создала миротворческие силы UNAMSIL для восстановления порядка и разоружения повстанцев. Первые из 6000 военнослужащих начали прибывать в декабре, а Совет Безопасности ООН в феврале 2000 года проголосовал за увеличение контингента до 11 000, а затем до 13 000 человек. В мае, когда почти все нигерийские силы покинули страну, а силы ООН пытались разоружить РУФ на востоке Сьерра-Леоне, РУФ взяла в заложники более 500 миротворцев, некоторые из повстанцев использовали захваченное оружие и бронетехнику для продвижения к столице. 75-дневный кризис с заложниками привел к новым столкновениям между РУФ и правительственными войсками, поскольку войска ООН начали операцию «Хукри» для прекращения осады. Операция увенчалась успехом, основными контингентами были специальные силы Индии и Великобритании. Ситуация в стране ухудшилась настолько, что британские войска были развернуты в рамках операции «Паллизер», первоначально только для эвакуации иностранных граждан. Однако британцы превысили свои первоначальные полномочия и предприняли полномасштабные военные действия, чтобы окончательно разгромить повстанцев и восстановить порядок. Британцы стали катализатором прекращения огня, положившего конец гражданской войне. Элементы британской армии, вместе с администраторами и политиками, остались в Сьерра-Леоне, помогая обучать новые вооруженные силы, улучшать инфраструктуру страны и оказывать финансовую и материальную помощь. Тони Блэр, премьер-министр Великобритании во время британского вмешательства, почитается как герой народом Сьерра-Леоне, многие из которых стремятся к большему участию Великобритании. Жители Сьерра-Леоне были названы «Самым стойким народом в мире». В 2004 году парламент принял Закон о местном самоуправлении 2004 года, который восстановил местные советы в Сьерра-Леоне после тридцати лет. 4 августа 2006 года, в обращении к нации, президент Кабах объявил, что президентские и парламентские выборы 2007 года пройдут 28 июля 2007 года. Между 1991 и 2001 годами в гражданской войне в Сьерра-Леоне погибло около 50 000 человек. Сотни тысяч людей были вынуждены покинуть свои дома, и многие стали беженцами в Гвинее и Либерии. В 2001 году войска ООН вошли на территории, контролируемые повстанцами, и начали разоружать солдат повстанцев. К январю 2002 года президент Кабах официально объявил о завершении гражданской войны. В мае 2002 года Кабах был переизбран президентом с подавляющим большинством голосов. К 2004 году процесс разоружения был завершен. Также в 2004 году суд по военным преступлениям при поддержке ООН начал судебные процессы над высокопоставленными лидерами с обеих сторон конфликта. В декабре 2005 года миротворческие силы ООН покинули Сьерра-Леоне.
Каба қайта сайланды (2002-2007)
2002 жылдың мамыр айында сайлаулар өтті. Президент Кабба қайта сайланды, ал SLPP парламенттегі көпшілік орындарды жеңіп алды. 2003 жылдың маусым айында БҰҰ-ның Сьерра-Леоне алмаздарын сатуға тыйым салу мерзімі аяқталып, жаңартылмады. БҰҰ-ның Сьерра-Леонедегі жауынгерлерді қарусыздандыру және қайта оңалту бағдарламасы 2004 жылдың ақпан айында аяқталды, сол кезде 70 000-нан астам бұрынғы соғысқа қатысушыларға көмек көрсетілді. 2004 жылдың қыркүйегінде БҰҰ күштері астана маңындағы қауіпсіздікке жауапкершілікті Сьерра-Леоне полициясы мен қарулы күштеріне қайтарды; бұл елдің соңғы аймағы болды. Біріккен Ұлттар Ұйымының бейбітшілік сақшыларының бір бөлігі 2005 жылдың соңына дейін Сьерра-Леоне үкіметіне көмек көрсету үшін қалды. 1999 жылғы Ломэ келісімінде шындықты анықтау және татуласу комиссиясын құру туралы шешім қабылданды. Комиссия қақтығыс кезінде адам құқықтарын бұзғандар мен құрбандарға өз оқиғаларын айтуға және шынайы татуласуға мүмкіндік беретін платформа болатын. Кейіннен Сьерра-Леоне үкіметі мен БҰҰ «адамзатқа қарсы қылмыстар, соғыс қылмыстары, халықаралық гуманитарлық құқықтың қатаң бұзушылықтары және 1996 жылдың 30 қарашасынан бастап Сьерра-Леоне аумағындағы Сьерра-Леоне заңнамасына сәйкес жасалған қылмыстар үшін ең үлкен жауапкершілікті мойнына алған» адамдарды соттау үшін Сьерра-Леонеге арналған арнайы сот құруға келісті. Шындықты анықтау және татуласу комиссиясы мен Арнайы сот 2002 жылдың жазында жұмысын бастады. Ақиқатты анықтау және татуласу комиссиясы өзінің соңғы есебін 2004 жылдың қазан айында үкіметке ұсынды. 2005 жылдың маусым айында үкімет комиссияның соңғы есебі бойынша ақ кітап жариялады, онда оның ұсыныстарының бір бөлігі қабылданды, бірақ барлығы емес. Азаматтық қоғам өкілдері үкіметтің жауабын тым жалпы деп бағалады және есептегі ұсыныстарды іске асырмағаны үшін үкіметті сынады. 2003 жылдың наурыз айында Сьерра-Леонедегі арнайы сот алғашқы айыптау актілерін жариялады. Оған «Республикалық қауіпсіздік» ұйымының бұрынғы бас қолбасшысы Сэм «Москито» Бокари, Джонни Пол Корома және Хинга Норман (Ішкі істер министрі және азаматтық қорғаныс күштерінің бұрынғы басшысы) және тағы бірнеше адамдар айыпталды. Норман айыптаулар жарияланған кезде тұтқындалды, ал Бокари мен Корома із-түзсіз жоғалды. 2003 жылдың 5 мамырында Бокари Либерияда, президент Чарльз Тейлордың бұйрығымен, Арнайы сотта куәлік беруінен қорқып өлтірілді деген хабар тарады. Короманың да өлтірілгені туралы ақпарат болды, бірақ оның өлімі расталмады. Екі айыпталушы, Фодэй Санкох пен Хинга Норман, түрмеде қайтыс болды. 2006 жылдың 25 наурызында Либерия президенті Эллен Джонсон Сэрлиф сайланғаннан кейін Нигерия президенті Олусегун Обасанжо Чарльз Тейлорды – ол Нигерияның Калобар қаласында эмиграцияда тұрған – сотталу үшін Сьерра-Леонеге беруге рұқсат берді. Екі күннен кейін Тейлор Нигериядан қашуға тырысты, бірақ Нигерия билігі оны ұстап алып, БҰҰ күзетімен Фритаунға жеткізді.
Короманың үкіметі (2007-2018)
2007 жылдың тамызында Сьерра-Леонеде президенттік және парламенттік сайлаулар өтті. Сайлауға қатысу жоғары болды және бастапқыда ресми бақылаушылар оларды "еркін, әділ және сенімді" деп бағалады. Алайда, сайлаудың бірінші турында Конституцияда белгіленген 50% плюс бір дауыс көпшілігін ешбір президенттік үміткер жинамады. 2007 жылдың қыркүйек айында қайта сайлау өтті, нәтижесінде АПК кандидаттығынан түскен Эрнест Бай Корома президент болып сайланды және сол күні қызметке кірісті. Президент Корома Фритаун қаласындағы ұлттық стадиондағы инаугурациялық сөзінде елдің жемқорлықпен және ресурстарын тиімсіз басқарумен күресуге уәде берді. 2007 жылға қарай, Колумбиядан келген көптеген есірткі картельдері Сьерра-Леонеді Еуропаға есірткі тасымалдау үшін база ретінде пайдалана бастады, осының салдарынан картельдердің саны артты. Бұл жағдай жемқорлық пен зорлық-зомбылықтың күшеюіне және көршілес Гвинея-Бисау сияқты елдің есірткі мемлекетіне айналуына әкелуі мүмкін деген қауіп туды. Президент Корома 1961 жылы тәуелсіздік алғаннан бері қолданылып келген есірткі тасымалына қарсы заңнаманы халықаралық алаңдаушылықты жою мақсатында дереу өзгертіп, қылмыскерлерге қатысты айыппұл мөлшерін арттырды, түрме мерзімін ұзартты және басқа елдерде, соның ішінде АҚШ-та іздеп отырған қылмыскерлерді экстрадициялау мүмкіндігін қамтамасыз етті. 2008 жылы Фритаун әуежайында 700 кг-ға жуық кокаин тасымалдаған ұшақ ұсталды, оның ішінде кеден қызметкерлері бар 19 адам ұсталды, ал көлік министрі қызметтен шеттетілді.
Юлиус Маада Бионың президенті (2018 жылдан қазіргі уақытқа дейін)
2018 жылы Сьерра-Леонеде жалпы сайлау өтті. Президент Корома ең көп дегенде екі мерзім қызмет еткендіктен, қайта сайлануға құқығы болмады. Президенттік сайлауда ешбір кандидатқа қажетті 55% дауыс жиналмағандықтан, дауыс берудің екінші турында Юлиус Маада Био 51% дауыспен биліктегі Халықтық конгресс партиясының (АПК) үміткеріне қарсы жеңіске жетті. 2018 жылдың 4 сәуірінде оппозициялық кандидат Юлиус Маада Био Сьерра-Леоне халық партиясының (SLPP) өкілі ретінде президенттік қызметке ант берді.