Үшбұрышты сауда: Порттар мен аймақтар арасындағы тауар айналымы

Кіріспе

Үш порт немесе аймақ арасындағы сауда

Үшбұрышты сауда — үш порт немесе аймақ арасындағы сауда. Үшбұрышты сауда әдетте, егер бір аймақта оның негізгі импорты келетін аймақта қажет емес экспорттық тауарлар болса, дамиды. Ол әртүрлі аймақтар арасындағы сауда тепе-теңсіздігін жою үшін қолданылды. Атлантикалық құл саудасы 16-19 ғасырларда Еуропа, Африка және Америка арасында жүргізілген үшжақты трансатлантикалық сауда жүйесі ретінде танымал. Еуропалық жұмысшылар құл кемелерін жабдықтады және сауда компанияларына тиесілі еуропалық тауарларды Батыс Африкаға құлдарды алу үшін жіберді, оларды Америкаға, әсіресе Бразилия мен Кариб аралдарына тасыды. Біріншіден, Батыс Африкада саудагерлер құлдарға айырбастау үшін жергілікті құл саудагерлеріне еуропалық тауарларды сатты немесе алмастырды. Содан кейін екіпаж құлдарды және қалған еуропалық өндіріс тауарларын Америкаға тасымалдады, онда кеме саудагерлері құлдарды және еуропалық өндіріс тауарларын плантация иелеріне сатты. Саудагерлер плантация иелерінен қант пен мелассаны сатып алып, оларды Солтүстік Америка колонияларына (кейін АҚШ) жіберді, онда саудагерлер еуропалық өндіріс тауарларын және құлдарды, сондай-ақ плантациялардан алынған қант пен мелассаны жергілікті сатып алушыларға сатты, содан кейін Солтүстік Америка тауарларын сатып алды. Сауда көлемі бойынша бұл сауда негізінен Оңтүстік Америкамен болды, онда құлдардың көп бөлігі сатылды, бірақ үшбұрышты сауданың 20 ғасырлық зерттеуінде дамыған классикалық мысал — колониялық меласса саудасы, ол құлдарды, қантты (көбінесе сұйық түрінде, меласса ретінде) және шарапты айналым саудасын қамтиды. Құлдар шарап пісіру үшін қолданылатын қантты өсірді, ал оны көбірек құлға айырбастады. Бұл схема бойынша Африкадан Батыс Үндістанға (содан кейін Бразилияға) батысқа қарай теңіз жолы Ортаңғы Жол деп аталды; оның жүгі ұрланған немесе жақында сатып алынған африкалықтардан тұратын. Кеме қатынасы дәуірінде маршруттар жел мен ағымның күшті әсерімен қалыптасты. Мысалы, Батыс Еуропаның негізгі сауда елдерінен батысқа қарай бару үшін алдымен 30° солтүстік ендіктің оңтүстігіне түсіп, «сауда желдері» деп аталатын жерге жеткеннен кейін Кариб теңізіне жету, тікелей батысқа, Солтүстік Америка құрлығына барудан гөрі әлдеқайда оңай болды. Солтүстік Америкадан оралғанда, батыс желдерін пайдаланып солтүстік-шығыс бағытында Гольфстрим арнасын ұстау ең қолайлы болды. (Христофер Колумбтың саяхаттарынан бұрын португалдар Канар аралдары мен Азор аралдарына бару үшін осындай үшбұрышты пайдаланған. 18 ғасырға дейін Атлантика арқылы құл саудасын жүргізген елдер кемемен құлға түскен адамдардың саны бойынша Ұлыбритания, Португалия және Франция болды.)

Triangular trade or triangle trade is trade between three ports or regions. Triangular trade usually evolves when a region has export commodities that are not required in the region from which its major imports come. It has been used to offset trade imbalances between different regions. The Atlantic slave trade used a system of three way transatlantic exchanges – known historically as the triangular trade – which operated between Europe, Africa, and the Americas from the 16th to 19th centuries. European workers outfitted Slave ships, and they shipped manufactured European goods owned by the trading companies to West Africa to get slaves, which they shipped to the Americas, in particular, to Brazil and the Caribbean Islands. First, in West Africa, merchants sold or bartered European manufactured goods to local slavers in exchange for slaves. Then crews transported the slaves, and remaining European manufactured goods, to the Americas where ship merchants sold the slaves and European manufactured goods to plantation owners. Merchants then purchased sugar and molasses from the plantation owners and crews shipped them to North American colonies (later the US), where the merchants sold the remaining supplies of European manufactured goods and slaves, as well as sugar and molasses from planations to local buyers, and then purchased North American commodities to sell in Europe, including tobacco, sugar, cotton, rum, rice, lumber, and animal pelts. This trade, in trade volume, was primarily with South America, where most slaves were sold, but a classic example developed in 20th century study of the triangular trade is the colonial molasses trade, which involved the circuitous trading of slaves, sugar (often in liquid form, as molasses), and rum between West Africa, the West Indies and the northern colonies of British North America in the 17th and 18th centuries. The slaves grew the sugar that was used to brew rum, which in turn was traded for more slaves. In this circuit, the sea lane west from Africa to the West Indies (and later, also to Brazil) was known as the Middle Passage; its cargo consisted of abducted or recently purchased African people. During the Age of Sail, the particular routes were also shaped by the powerful influence of winds and currents. For example, from the main trading nations of Western Europe, it was much easier to sail westwards after first going south of 30° N latitude and reaching the so called "trade winds", thus arriving in the Caribbean rather than going straight west to the North American mainland. Returning from North America, it was easiest to follow the Gulf Stream in a northeasterly direction using the westerlies. (Even before the voyages of Christopher Columbus, the Portuguese had been using a similar triangle to sail to the Canary Islands and the Azores, and it was then expanded outwards.) The countries that controlled the transatlantic slave market until the 18th century in terms of the number of enslaved people shipped were the United Kingdom, Portugal, and France.

Атлантикалық үшбұрышты құл саудасы

Тарихи жағынан ең маңызды үшбұрышты сауда – 16-19 ғасырларда Еуропа, Африка және Америка арасында болған Атлантикалық құл саудасы еді. Құл саудагерлерінің кемелері Еуропа порттарынан (мысалы, Бристоль және Нант) шығып, Еуропада өндірілген тауарлармен жүктелген африкалық порттарға бет түзеді. Сол жерде құл саудагерлері тауарларға құлдарды сатып алып, алмастыратын, содан кейін Еуропа колонияларында құл жүгін сату үшін Орта жол арқылы Америкаға жүзеді. "Алтын үшбұрыш" деп аталатын жолмен құл кемесі Еуропаға қайта оралып, циклді қайта бастайтын. Құлдыққа түскен африкалықтар негізінен плантацияларда жұмыс істеу үшін сатып алынды, олар Еуропада жоғары сұранысқа ие болған құнды ақша өнімдерін (мысалы, қант, мақта және темекі) өндіретін. Еуропалық колониялардағы құл саудагерлері кейде Африкаға өздері саяхат жасап, Еуропалық кезеңді жоятын. Мысалы, колониялық меласса саудасы. Саудагерлер Кариб теңізіндегі плантациялардан шикі қантты (көбінесе сұйық түрінде, меласса) сатып алып, оны Жаңа Англияға және Еуропаға жөнелтеді, онда оны ром өндіретін дистилляция компанияларына сататын. Саудагер капиталистер қант сатудан түскен ақшаны Жаңа Англияда ром, тері және ағаш сатып алуға жұмсап, оларды өз командалары Еуропаға жөнелтетін. Еуропалық саудадан түскен пайдаға саудагерлер Еуропаның өндірілген тауарларын, соның ішінде құрал-жарақтар мен қару-жарақтарды сатып алып, келесі кезеңде Американың қанты мен ромымен бірге Батыс Африкаға жеткізіп, жергілікті билеушілерден басып алынған құлдарға тауарлармен алмасатын. Содан кейін құлдарды Кариб теңізіне тасымалдап, қант плантацияларының иелеріне сататын. Бразилия, Кариб аралдары және Оңтүстік Америкадағы құлдарды сатудан түскен ақшаны шикізатты көбірек сатып алуға жұмсап, циклді қайта бастайтын. Тарихшы Клиффорд Шиптонның мәліметінше, үшбұрышты сапарға орташа есеппен бір жыл уақыт кететін. Үшбұрыштың бірінші кезегі – Еуропалық порттан Батыс Африкаға (сол кезде "Құл жағалауы" деп аталған) дейін, онда кемелер сауда үшін керек-жарақтар, мыс, мата, әшекейлер, құл мұны, қару-жарақ және оқ-дәрілер тасымалдайтын. Кеме келген соң, жүкті құлдарға айырбастап сататын. Африкадан құлдар әкелінген порттарға Уида, Лагос, Анехо (Кіші Попо), Гранд Попо, Агуэ, Якин, Порто-Ново және Бадагри кіретін. Бұл порттар африкалық қауымдастықтардан, тайпалардан және патшалықтардан, соның ішінде Аллада мен Уидадан, кейін Дагоме патшалығы басып алған құлдармен сауда жасады. Екінші кезеңде кемелер Африкадан Жаңа әлемге дейін Орта жолмен жүзеді. Көптеген құлдар құл кемелерінің тығыз жағдайында аурудан қайтыс болды. Кеме Жаңа әлемге жеткен соң, құл ретінде тірі қалғандар Кариб теңізінде немесе Америка колонияларында сатылды. Кемелерді мұқият тазалап, суын құйып, экспорттық тауарлармен жүктіріп, үшінші кезеңде өздерінің туған портына қайтаруға дайындалды. Батыс Үндістаннан экспорттық жүктер негізінен қант, ром және меласса; Вирджиниядан темекі және қымыз. Содан кейін кеме үшбұрышты аяқтау үшін Еуропаға оралды. Үшбұрышты бағытты әдетте жеке кемелер ұстанбайтын. Құл кемелері жүк емес, көп адамды тасымалдауға арналған, ал Атлантиканы кесіп өту ұзақтығының өзгеруі олардың Америкаға маусымнан тыс келуіне себеп болды. Сондықтан құл кемелері өз порттарына Америкада қолжетімді болған кез келген тауарды алып, бірақ олардың көп бөлігі немесе барлық сыйымдылығы балластымен қайтып оралды. Ақша өнімдерін негізінен Еуропадан Америкаға және кері қарай жеке флот тасымалдайтын. Герберт Клейн өзінің кітаптарында көптеген салаларда (сауда-саттық құны, көлік жолдары, өлім деңгейі, еуропалықтар үшін сауданың табысы мен пайдасы және "үшбұрышты сауда" деп аталады) ғылыми емес әдебиет қазіргі заманғы тарихнамасы ұзақ уақыт бұрын жоққа шығарған жағдайды бейнелейді деп дәлелдеді. Ақырында, тіпті "үшбұрыш саудасы" идеясы негізінен дұрыс болмаса да, Атлантикалық құл саудасы қазіргі заманда болған халықаралық сауданың ең күрделілерінің бірі болды. Осылайша, саудадағы кемелердің маңызды дамуы ретінде нақты "үшбұрыш саудасы" болмаған болса да, Азия, Еуропа, Африка және Америка арасындағы экономикалық байланыстар әлемді қамтыған қарым-қатынастардың желісін қамтитыны анық. 2017 жылғы зерттеу Африкаға оқ экспорттау Атлантикалық құл саудасын арттырды деген болжамға дәлел келтіреді: "Ақ экспорттаудың бір пайыздық өсуі құл саудасын 5 жылдық циклмен 50%-ға арттырды, ал оның әсері уақыт өте келе арта түсті".

The most historically significant triangular trade was the transatlantic slave trade which operated between Europe, Africa, and the Americas from the 16th to 19th centuries. Slave ships would leave European ports (such as Bristol and Nantes) and sail to African ports loaded with goods manufactured in Europe. There, the slave traders would purchase enslaved Africans by exchanging the goods, then sail to the Americas via the Middle Passage to sell their enslaved cargo in European colonies. In what was referred to as a "golden triangle", the slave ship would sail back to Europe to begin the cycle again. The enslaved Africans were primarily purchased for the purpose of working on plantations to work producing valuable cash crops (such as sugar, cotton, and tobacco) which were in high demand in Europe. Slave traders from European colonies would occasionally travel to Africa themselves, eliminating the European portion of the voyage. A classic example is the colonial molasses trade. Merchants purchased raw sugar (often in its liquid form, molasses) from plantations in the Caribbean and shipped it to New England and Europe, where it was sold to distillery companies that produced rum. Merchant capitalists used cash from the sale of sugar to purchase rum, furs, and lumber in New England which their crews shipped to Europe. With the profits from the European sales, merchants purchased Europe's manufactured goods, including tools and weapons and on the next leg, shipped those manufactured goods, along with the American sugar and rum, to West Africa where they bartered the goods for slaves seized by local potentates. Crews then transported the slaves to the Caribbean and sold them to sugar plantation owners. The cash from the sale of slaves in Brazil, the Caribbean islands, and the American South was used to buy more raw materials, restarting the cycle. The full triangle trip took a calendar year on average, according to historian Clifford Shipton. The first leg of the triangle was from a European port to one in West Africa (then known as the "Slave Coast"), in which ships carried supplies for sale and trade, such as copper, cloth, trinkets, slave beads, guns and ammunition. When the ship arrived, its cargo would be sold or bartered for slaves. Ports that exported these enslaved people from Africa include Ouidah, Lagos, Aného (Little Popo), Grand Popo, Agoué, Jakin, Porto Novo, and Badagry. These ports traded slaves who were supplied from African communities, tribes and kingdoms, including the Alladah and Ouidah, which were later taken over by the Dahomey kingdom. On the second leg, ships made the journey of the Middle Passage from Africa to the New World. Many slaves died of disease in the crowded holds of the slave ships. Once the ship reached the New World, enslaved survivors were sold in the Caribbean or the American colonies. The ships were then prepared to get them thoroughly cleaned, drained, and loaded with export goods for a return voyage, the third leg, to their home port, from the West Indies the main export cargoes were sugar, rum, and molasses; from Virginia, tobacco and hemp. The ship then returned to Europe to complete the triangle. The triangle route was not generally followed by individual ships. Slave ships were built to carry large numbers of people, rather than cargo, and variations in the duration of the Atlantic crossing meant that they often arrived in the Americas out of season. Slave ships thus often returned to their home port carrying whatever goods were readily available in the Americas but with a large part or all of their capacity with ballast. Cash crops were transported mainly by a separate fleet which only sailed from Europe to the Americas and back. In his books, Herbert S. Klein has argued that in many fields (cost of trade, ways of transport, mortality levels, earnings and benefits of trade for the Europeans and the "so called triangular trade"), the non scientific literature portrays a situation which the contemporary historiography refuted a long time ago. Finally, even if the "triangle trade" idea is essentially incorrect, the Atlantic slave trade was one of the more complex of international trades that existed in the modern period. ( ) Thus, while an actual "triangle trade" may not have existed as a significant development for ships in the trade, the economic ties between Asia, Europe, Africa, and America clearly involved a web of relationships that spanned the globe. A 2017 study provides evidence for the hypothesis that the export of gunpowder to Africa increased the transatlantic slave trade: "A one percent increase in gunpowder set in motion a 5 year gun slave cycle that increased slave exports by an average of 50%, and the impact continued to grow over time."

Жаңа Англия

Жаңа Англия Кариб теңізінің қанты мен меласынан ром да жасады, оны Африкаға және Жаңа Дүниеге жіберді. Дегенмен, Жаңа Англияға қатысты "үшбұрышты сауда" фрагментті түрде жүзеге асырылды. Тарихшы Клиффорд Шиптонның мәліметінше, ешбір Жаңа Англия саудагері толық үшбұрышты айналымды бірінен соң бірі жүзеге асырған жоқ, мұндай сапар әдетте бір жылға жуық уақыт алатын. Он жетінші ғасырдағы колониялық харталар мен корольдік комиссарлар, мысалы, Атертон сауда компаниясы мен Джон Халлдың Жаңа Англияда тасымалдау саудасын құруға жасаған бұрынғы әрекеттеріне кедергі келтірді. Бірақ Пелег Санфордтың ұсыныстары "Фармдар" мен тасымалдаушылар үшін іске асыру аясын қамтамасыз етті. Кешендегі байланыстар соғыс пен дауылдардың құбылуымен өзгере түсті. 1780 жылға дейін Атлантика мұхитындағы дауыл маусымы Жаңа Англия мен Үлкен Кариб аймағындағы сауда шектеулерін азайтуға көмектесті. Мысалы, Ньюпорт тасымалдаушылары Голланд, Дания және әсіресе Франция плантацияларын, көбінесе британдық нысандардан гөрі, Үлкен Кариб теңізінде жабдықтады, экспорт пен импорттың азаюын өтеу үшін. Белгілі контрабандистердің мерзімді сотталуы мен жазалануы, әсіресе заңсыз тасымалдау және Бас Ассамблеяның Аквиднекті қарақшылардың панасы ретінде мойындауы, корольдік эмбаргоны жеңілдетті. Бұл қарақшылар Анна патшайымының соғысы мен 1723 жылғы жаппай жазалаулар арасында Ньюпорттан тарала бастады, теңіз портын басты тасымалдау орталығы ретінде бекітіп, Провиденс алыс екінші орынға ие болды. Британдық тасымалдаушылар империя шегінен тыс плантацияларды жабдықтауды жалғастырды. Соғыс кезеңіндегі эмбарголар шетел саудасын шектеді, бұл өз кезегінде, спекуляциялық кәсіпорындарды және Нарагансетт тайпалық резерваттарының жерлері мен жағалау аумақтарының аукциондарын, заң шығарушы (мемлекеттік) билік шегінде, жеке трасттар арқылы, шығындарды субсидиялауға арналған сенімдік қатынастардың белгілі бір түрі ретінде, тұрақты аннуитеттерді немесе оның екеуін де қозғады. Аукциондарға қатысушылар көбінесе ішкі "аралас" шаруалар мен балықшылар болды, олар (кейбір тарихшылардың пікірінше) тасымалдау саудасынан түскен табысты "жеткіліктілік" кірісі деп қате түсінді. Провиденс сияқты екінші деңіз порттарындағы бәсекелестікке қабілетті тасымалдаушылар да ұсынысқа қатысты. "Ұлы Солтүстік-Шығыс" өнеркәсіптік ауыл шаруашылығының соғысқа дейінгі өсуіне қарамастан, Оңтүстік Жаңа Англия "Фармдары" және Кариб теңізіндегі қант, мелас, күріш, кофе, индиго, махагон және 1740 жылға дейінгі "дайындалған құлдар" саудасы 1800 жылғы сайлауға қарай азая бастады және 1812 жылғы соғысқа қарай негізінен аграрлық қираған жерлерге айналды. Ньюпорт пен Бристоль, Род-Айленд, колониялық үшбұрышты құл саудасына қатысқан маңызды порттар болды. Көптеген маңызды Ньюпорт саудагерлері мен саудагерлері саудаға қатысып, Кариб теңізіндегі және Оңтүстік Каролинадағы Чарльстондағы саудагерлермен тығыз жұмыс істеді.

New England also made rum from Caribbean sugar and molasses, which it shipped to Africa as well as within the New World. Yet, the "triangle trade" as considered in relation to New England was a piecemeal operation. No New England traders are known to have completed a sequential circuit of the full triangle, which took a calendar year on average, according to historian Clifford Shipton. During the seventeenth century, colonial charters and royal commissioners precluded earlier attempts to establish a New England carrying trade by, for example, the Atherton Trading Company and John Hull. But proposals by Peleg Sanford provided implementation frameworks for "Farms" and carriers. Linkages within the complex would also ebb and flow with the tides of war and hurricanes. Before 1780, the Atlantic hurricane season contributed to New England and Greater Caribbean circumvention of mercantile trade restrictions. Newport carriers, for instance, provisioned Dutch, Danish, and especially French plantations in the Greater Caribbean, periodically more than lackluster British sites, to recompense for hurricane reductions in exports and imports. Periodic trials and executions of notorious smugglers diminshed royal peacetime embargoes, particularly in response to illegal carrying as well as General Assembly endorsement of Aquidneck as a haven for pirates. These pirates began to disperse from Newport between Queen Anne's War and 1723 mass executions, establishing the seaport as the dominant carrying hub, with Providence coming in a distant second. British carriers continued to provision plantations outside the boundaries of empire. Wartime embargoes that reduced overseas trade would, in turn, spur speculative ventures as well as land and estuary auctions of Narragansett tribal reserves, under legislature (public) jurisdiction, by private trusts, a specific type of fiduciary relationship for subsidizing expense accounts, purveying regular annuities, or both. Bidders at vendue were frequently interior "composite" yeomen and fishermen, who (according to certain historians) misconceived of revenue derived from the carrying trade as income "competency." Bidders included competitive carriers in secondary seaports such as Providence as well. Despite the antebellum rise of "Greater Northeast" industrial agriculture, the southern New England "Farms" and the carrying trade in Caribbean sugar, molasses, rice, coffee, indigo, mahogany, and pre 1740 "seasoned slaves", began to dissipate by the Election of 1800 and largely collapsed into agrarian ruins by the War of 1812. Newport and Bristol, Rhode Island, were major ports involved in the colonial triangular slave trade. Many significant Newport merchants and traders participated in the trade, working closely with merchants and traders in the Caribbean and Charleston, South Carolina.

Басқа үшбұрышты сауда

"Үшбұрышты сауда" термині басқа да сауда түрлерін де білдіреді. Ежелгі Шығыс Грекия (немесе Аттика), Коммос және Египет арасында осындай үшбұрышты сауда болған деген болжам бар. Америка революциялық соғысына дейін Ұлыбритания, Британдық Солтүстік Америка колониялары және Кариб теңізіндегі британдық колониялар арасында дамыған сауда үлгісі де осыған жатады. Әдетте, бұл Британдық Солтүстік Америка колонияларынан Батыс Үндістандағы құлдар мен плантаторларға балық (әсіресе тұз балық), ауыл шаруашылығы өнімдері немесе ағаш сияқты шикізаттарды экспорттауды қамтиды; Кариб теңізінен қант және мелас; ал Ұлыбританиядан – түрлі өндірілген тауарлар. Ньюфаундленд тұз балығы мен жүгері ағылшын кемелерімен Бостоннан Оңтүстік Еуропаға тасымалданды. Бұған Британияға шарап пен зәйтүн майын тасымалдау да кірді. 1820 және 1830 жылдары жаңа "қант үшбұрышы" қалыптасты, онда американдық кемелер жергілікті өнімді Кубаға жеткізіп, кейін Кубадан Балтық жағалауына (Ресей империясы және Швеция) қант немесе кофе әкелді, содан кейін темір мен қамыс талшығын Жаңа Англияға қайтарды.