Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Англикан дінбасысы, әнұран жазушы және құлдықты жоюшы (1725–1807)
Anglican cleric, hymn writer, and abolitionist (1725–1807)
Джон Ньютон (4 тамыз 1725 [ескі стиль бойынша 24 шілде 1725] – 21 желтоқсан 1807) – ағылшын евангелистік англикан дінбасысы және құлдықты жоюшы. Бұрын ол құл кемелерінің капитаны және құл саудасына инвестиция салған адам болған. Ол Корольдік теңіз флотында теңізші болып қызмет еткен (мәжбүрлеп алынғаннан кейін) және өзі Батыс Африкада бір кезде құлдықта болған. Ол "Таңғажайып рақым" және "Сенің даңқың айтылады" әндерінің авторы ретінде белгілі. Ньютон жас кезінде теңізге шығып, бірнеше жыл құл саудасында құл кемелерінде жұмыс істеді. 1745 жылы ол қазіргі Сьерра-Леонеде тұратын Шербро тайпасының әйелі – Пей ханшайымының құлы болды. Ол құтқарылып, қайтадан теңізге және саудаға оралды, бірнеше құл кемесінің капитаны болды. Теңізде белсенді қызметтен кейін, ол құл саудасына инвестиция салуын жалғастырды. Христиан дініне келгеннен кейін бірнеше жыл өткен соң, Ньютон өз саудасынан бас тартып, құлдықты жоюдың белгілі жақтаушысы болды. Евангелист ретінде, ол Англия шіркеуінің дін қызметкері болып тағайындалды және Олниде (Баккингемшир) екі онжылдық бойы приход пасторы болып қызмет етті, сондай-ақ ән-күйлер жазды. Ньютон 1807 жылы, өліміне бірнеше ай қалғанда, Ұлыбритания империясының Африка құл саудасын жоюын көрді.
John Newton ('/nj//uː//t//ən/; 4 August 1725 [O. S. 24 July 1725] – 21 December 1807) was an English evangelical Anglican cleric and slavery abolitionist. He had previously been a captain of slave ships and an investor in the slave trade. He served as a sailor in the Royal Navy (after forced recruitment) and was himself enslaved for a time in West Africa. He is noted for being author of the hymns Amazing Grace and Glorious Things of Thee Are Spoken. Newton went to sea at a young age and worked on slave ships in the slave trade for several years. In 1745, he himself became a slave of Princess Peye, a woman of the Sherbro people in what is now Sierra Leone. He was rescued, returned to sea and the trade, becoming Captain of several slave ships. After retiring from active sea faring, he continued to invest in the slave trade. Some years after experiencing a conversion to Christianity, Newton later renounced his trade and became a prominent supporter of abolitionism. Now an evangelical, he was ordained as a Church of England cleric and served as parish priest at Olney, Buckinghamshire, for two decades and wrote hymns. Newton lived to see the British Empire's abolition of the African slave trade in 1807, just months before his death.
Ерте өмір
Джон Ньютон 1725 жылы Лондонның Уэппинг қаласында дүниеге келді. Ол Жерорта теңізінде қызмет еткен кеме капитаны Джон Ньютон Үлкеннің және Элизабеттің (қыздығы Скатлифф) ұлы. Элизабет Лондондық аспап жасаушы Саймон Скатлифтің жалғыз қызы еді. Элизабет діннен тыс (Nonconformist) болып тәрбиеленген. Ол 1732 жылы шілдеде туберкулезден (сол кезде "сал" деп аталатын) көз жұмды, бұл оның ұлының жеті жасқа толуына екі аптадай уақыт қалғанда болды. Ньютон екі жыл пансионда оқыды, содан кейін Эссекс графтығындағы Авелиге, әкесінің жаңа әйелінің үйіне көшіп барды. Он бір жасында ол әкесімен бірге алғаш рет теңізге шықты. Ньютон әкесі 1742 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін алты рет теңізге сапар шекті. Осы кезде Ньютонның әкесі оны Ямайкадағы қант плантациясында жұмыс істеуге жіберуді жоспарлады. Бірақ, Ньютон Жерорта теңізіне сауда кемесімен саяхатқа шықты.
John Newton was born in Wapping, London, in 1725, the son of John Newton the Elder, a shipmaster in the Mediterranean service, and Elizabeth (née Scatliff). Elizabeth was the only daughter of Simon Scatliff, an instrument maker from London. Elizabeth was brought up as a Nonconformist. She died of tuberculosis (then called consumption) in July 1732, about two weeks before her son's seventh birthday. Newton spent two years at a boarding school, before going to live at Aveley in Essex, the home of his father's new wife. At age eleven he first went to sea with his father. Newton sailed six voyages before his father retired in 1742. At that time, Newton's father made plans for him to work at a sugarcane plantation in Jamaica. Instead, Newton signed on with a merchant ship sailing to the Mediterranean Sea.
Әскери-теңіз қызметіне түсу
1743 жылы достарына жол тартқанда Ньютон Корольдік теңіз флотына әскерге алынды. Ол HMS Harwich кемесінде мічман болып қызмет етті. Бір кезде Ньютон дезертир болуға тырысып, кеме экипажының алдында жазаланды. Белді шешіп, кеме палубына байлап, қамшымен ұрып, қарапайым теңізші шеніне төмендетілді. Осы ар-намысқа тиетін жағдай мен қорлықтан кейін Ньютон капитанды өлтіріп, өзін-өзі суға тастап өлтіруді ойлады. Бірақ ол денесі де, жаны да жазылып, қалпына келді. Кейін Харвич Үндістанға бағыт алғанда, ол Батыс Африкаға бағытталған "Пегас" құл кемесіне ауысты. Бұл кеме Африкаға тауар жеткізіп, оны құлдарға айырбастап, Кариб теңізі мен Солтүстік Америкадағы колонияларға сату үшін әкелді.
In 1743, while going to visit friends, Newton was pressed into the Royal Navy. He became a midshipman aboard HMS Harwich. At one point Newton tried to desert and was punished in front of the crew. Stripped to the waist and tied to the grating, he received a flogging and was reduced to the rank of a common seaman. Following that disgrace and humiliation, Newton initially contemplated murdering the captain and committing suicide by throwing himself overboard. He recovered, both physically and mentally. Later, while Harwich was en route to India, he transferred to Pegasus, a slave ship bound for West Africa. The ship carried goods to Africa and traded them for slaves to be shipped to the colonies in the Caribbean and North America.
Құлдық пен құтқару
Ньютон «Пегас» экипажымен жақсы қарым-қатынас құра алмады. 1745 жылы олар оны Батыс Африкада құл саудагері Амос Клоуге тастап кетті. Клоу Ньютонды жағалауға алып барып, оны Шербро тайпасының ханшайымы Пейге берді. Ньютонның өзі айтуынша, ол оны да, басқа құлдарын да зорлық-зомбылыққа, қатыгездікке ұшыратты. Кейін Ньютон бұл кезеңді «бір кезде сенімсіз және еркіндікке құмар, Батыс Африкада құлдарға қызмет етуші» болған уақыт деп еске алды. 1748 жылдың басында Ньютонды іздеуді өтінген теңіз капитаны құтқарып, оны Англияға «Грейхаунд» сауда кемесімен қайтарды. Кеме балауыз және бояу үшін қолданылатын ағаш, қазір камвуд деп аталатын, жүк тасыған.
Newton did not get along with the crew of Pegasus. In 1745, they left him in West Africa with Amos Clowe, a slave dealer. Clowe took Newton to the coast and gave him to his wife, Princess Peye of the Sherbro people. According to Newton, she abused and mistreated him just as much as she did her other slaves. Newton later recounted this period as the time he was "once an infidel and libertine, a servant of slaves in West Africa." Early in 1748, he was rescued by a sea captain who had been asked by Newton's father to search for him, and returned to England on the merchant ship Greyhound, which was carrying beeswax and dyer's wood, now referred to as camwood.
Мәсіхшілікке айналу
1748 жылы Ньютон "Грейхаунд" кемесімен Англияға қайтып келе жатқанда, христиан дініне келді. Ол кемесімен Ирландияның Донегал графтығының жағасында қатты дауылға тап болды, кеме суға батып бара жатқандай болды. Осыған жауап ретінде Ньютон Құдайдан мейірім тілеп дұға ете бастады, содан кейін дауыл басыла бастады. Төрт апта теңізде болғаннан кейін "Грейхаунд" кемесі Лох-Свилли (Ирландия) портына жетті. Осы оқиға оның христиан дініне өтуінің бастамасы болды. Ол Киелі кітапты және басқа да христиандық әдебиеттерді оқуға кірісті. Британияға келген кезде ол евангелистік христиандық нанымдарын қабылдады. Бұл күн 1748 жылдың 21 наурызы болды, ол өмірінің соңына дейін еске алды. Сол кезден бастап ол дөрекі сөздерге, құмар ойындарға және ішімдікке жол жармады. Ол құл саудасында жұмыс істегенімен, Африкада болған кезде құлдарға деген ықыласы арта түсті. Кейін ол өзінің нағыз дінге келуі біраз уақыттан кейін болғанын айтты: 1764 жылы ол "Мен өзімді толық мағынада сенуші деп санамаймын, одан кейін көп уақыт өткен соң ғана санадым" деп жазды.
In 1748, during his return voyage to England aboard the ship Greyhound, Newton had a Christian conversion. He awoke to find the ship caught in a severe storm off the coast of County Donegal, Ireland and about to sink. In response, Newton began praying for God's mercy, after which the storm began to die down. After four weeks at sea, the Greyhound made it to port in Lough Swilly (Ireland). This experience marked the beginning of his conversion to Christianity. He began to read the Bible and other Christian literature. By the time he reached Britain, he had accepted the doctrines of evangelical Christianity. The date was 21 March 1748, an anniversary he marked for the rest of his life. From that point on, he avoided profanity, gambling and drinking. Although he continued to work in the slave trade, he had gained sympathy for the slaves during his time in Africa. He later said that his true conversion did not happen until some time later: he wrote in 1764 "I cannot consider myself to have been a believer in the full sense of the word, until a considerable time afterwards."
Құл саудасы
Ньютон 1748 жылы Үшбұрыш саудасының маңызды порты болған Ливерпульге қайтып келді. Әкесінің досы Джозеф Манестидің ықпалымен, ол Гвинея жағалауы арқылы Батыс Үндістанға бағытталған "Браунлоу" құл кемесіне бірінші офицер болып жұмысқа орналасты. 1750 жылы Англияға оралғаннан кейін, ол "Дюк оф Аргайл" (1750) және "Африкан" (1752–53 және 1753–54) құл кемелерінің капитаны ретінде үш сапар жасады. 1754 жылы ауыр инсульт болғаннан кейін теңіз саяхатын тоқтатты, бірақ Манестидің құлдық ісіне инвестиция салуын жалғастырды. Ньютон Лондон қаласына Сент-Мэри Вулнот шіркеуінің пасторы болып көшкеннен кейін, 1787 жылы құрылған Құл саудасын жою комитетінің жұмысына қатысты. Осы кезеңде ол "Африка құл саудасы туралы ойлар" атты еңбегін жазды. Онда ол былай деді: "Осы мәселеге көптеген қабілетті жазушылар жарық түсірді, және көптеген беделді тұлғалар адамгершілік сезімдеріне қайшы келетін сауданы тоқтату үшін бар ықпалын жұмсауға белсенділік танытты. Сондықтан, біздің ұлттық беделіміздегі бұл дақ жақын арада жойылатынына үміт артамыз."
Newton returned in 1748 to Liverpool, a major port for the Triangle Trade. Partly due to the influence of his father's friend Joseph Manesty, he obtained a position as first mate aboard the slave ship Brownlow, bound for the West Indies via the coast of Guinea. After his return to England in 1750, he made three voyages as captain of the slave ships Duke of Argyle (1750) and African (1752–53 and 1753–54). After suffering a severe stroke in 1754, he gave up seafaring, while continuing to invest in Manesty's slaving operations. After Newton moved to the City of London as rector of St Mary Woolnoth Church, he contributed to the work of the Committee for the Abolition of the Slave Trade, formed in 1787. During this time he wrote Thoughts Upon the African Slave Trade. In it he states, "So much light has been thrown upon the subject, by many able pens; and so many respectable persons have already engaged to use their utmost influence, for the suppression of a traffic, which contradicts the feelings of humanity; that it is hoped, this stain of our National character will soon be wiped out."
Неке және отбасы
1750 жылдың 12 ақпанында Ньютон Рочестердегі Сент-Маргарет шіркеуінде бала кезінен таныс Мэри Кэтлеттке үйленді. Ньютон Кэтлетт әулетінен шыққан екі жетім қызын – Элизабет Каннингхэм мен Элиза Кэтлеттті асырап алды. Ньютонның немере қызы Элис Ньютон кейін Үндістаннан келген Мехул ханзадасына тұрмысқа шықты.
On 12 February 1750, Newton married his childhood sweetheart, Mary Catlett, at St. Margaret's Church, Rochester. Newton adopted his two orphaned nieces, Elizabeth Cunningham and Eliza Catlett, both from the Catlett side of the family. Newton's niece Alys Newton later married Mehul, a prince from India.
Англикандық діни қызметкер
1755 жылы Ньютон Манестидің ықпалымен Ливерпуль портының сағақ өлшегіші (салық жинаушы) болып тағайындалды. Бос уақытында грек, еврей және сирия тілдерін оқып, діни білім алуға дайындалды. Ол евангелистік уағызшы ретінде кеңінен танылды. 1757 жылы Англия шіркеуінің діни қызметкері болуға өтініш берді, бірақ қабылдануына жеті жылдан астам уақыт кетті. Осы кезеңде ол тәуелсіздер мен пресвитериандарға да жүгінді. Өтініштерін тікелей Честер және Линкольн епископтарына, Кентербери және Йорк архиепископтарына жіберді. Соңында, 1764 жылы Томас Хавейз Ньютонды Дартмут графымен таныстырды, ол Ньютонды Честер епискобы Уильям Маркхамға ұсынды. Хавейз Ньютонды Бэкингемширдегі Олни қаласындағы діни қызметке кандидат ретінде қарастырды. 1764 жылдың 29 сәуірінде Ньютон диакондыққа бекітілді, ал 17 маусымда діни қызметкер болып тағайындалды. Олнидегі пастор ретінде Ньютонды Джон Торнтон, бай саудагер және евангелистік қайырымдылық шаруағатының қолдауы болды. Торнтон Ньютонның жылына 60 фунт стерлинг көлеміндегі жалақысын жылына 200 фунт стерлингпен толықтырып, оны "қонақжайлық көрсетуге және кедейлерге көмектесуге" жұмсады. Ньютон тез арада пасторлық қызметімен де, сенімдерімен де танымал болды. Оның диссиденттермен (мысалы, Веслиден кейінгі методистермен және баптистермен) және евангелистік дін қызметкерлерімен достығы ағылшын шіркеуінің және нонконформистердің де оған құрметпен қарауына себеп болды. Ол Олниде он алты жыл қызмет етті. Оның уағыздары соншалықты танымал болғандықтан, шіркеуге көп адам сыйып, оларды тыңдау үшін галерея салынды. Бес жылдай өткен соң, 1772 жылы Томас Скотт көршілес Стоук Голдингтон және Уэстон Андервуд ауылдарының діни қызметкері болды. Ньютон Скотты циник "кәсіби діни қызметкерден" шынайы сенушіге айналдыруға көмектесті, ал осы өзгерісті Скотт өзінің рухани өмірбаянында "Ақиқат күші" (1779) деп сипаттады. Кейін Скотт Киелі кітапқа түсіндірмелер жазып, Шіркеу Миссионерлік қоғамын құруға бірге қатысты. 1779 жылы Джон Торнтон Ньютонды Лондонның Ломбард-стрит көшесіндегі Сент-Мэри Вулнот шіркеуінің ректоры қызметіне шақырды, онда ол өмірінің соңына дейін қызмет етті. Шіркеу 1727 жылы Николас Хоксмурмен сәнді барокко стилінде салынған. Ньютон елордадағы евангелистік ағылшын шіркеуінің екі діни қызметкерінің бірі болды және ол евангелистік партияның арасында танымал болды. Ол Англия шіркеуіндегі евангелизмді ынталы түрде қолдады. Ол диссиденттермен (мысалы, Веслиден кейінгі методистермен және баптистермен) де, ағылшын шіркеуімен де достық қарым-қатынаста болды. Жасырақ дін қызметкерлері мен сенімдерімен күресіп жүрген адамдар, соның ішінде жазушы және қайырымдылық шаруағатының белсендісі Ханна Мор және жақында саяси өмірден кетуді ойлап, ар-ождан және діни сенімге бет бұрған парламент мүшесі Уильям Уилберфорс одан кеңес сұрады. Уилберфорс Ньютонмен ақылдасып, оның парламентте қалып, "Құдайға өзі тұрған жерде қызмет етуін" ұсынды. 1792 жылы Ньютон Нью-Джерси колледжінің (қазіргі Принстон университеті) құдайшылық докторы дәрежесімен марапатталды.
In 1755, Newton was appointed as tide surveyor (a tax collector) of the Port of Liverpool, again through the influence of Manesty. In his spare time, he studied Greek, Hebrew, and Syriac, preparing for serious religious study. He became well known as an evangelical lay minister. In 1757, he applied to be ordained as a priest in the Church of England, but it was more than seven years before he was eventually accepted. During this period, he also applied to the Independents and Presbyterians. He mailed applications directly to the Bishops of Chester and Lincoln and the Archbishops of Canterbury and York. Eventually, in 1764, he was introduced by Thomas Haweis to The 2nd Earl of Dartmouth, who was influential in recommending Newton to William Markham, Bishop of Chester. Haweis suggested Newton for the living of Olney, Buckinghamshire. On 29 April 1764 Newton received deacon's orders, and finally was ordained as a priest on 17 June. As curate of Olney, Newton was partly sponsored by John Thornton, a wealthy merchant and evangelical philanthropist. He supplemented Newton's stipend of £60 a year with £200 a year "for hospitality and to help the poor". Newton soon became well known for his pastoral care, as much as for his beliefs. His friendship with Dissenters and evangelical clergy led to his being respected by Anglicans and Nonconformists alike. He spent sixteen years at Olney. His preaching was so popular that the congregation added a gallery to the church to accommodate the many persons who flocked to hear him. Some five years later, in 1772, Thomas Scott took up the curacy of the neighbouring parishes of Stoke Goldington and Weston Underwood. Newton was instrumental in converting Scott from a cynical 'career priest' to a true believer, a conversion which Scott related in his spiritual autobiography The Force of Truth (1779). Later Scott became a biblical commentator and co founder of the Church Missionary Society. In 1779, Newton was invited by John Thornton to become Rector of St Mary Woolnoth, Lombard Street, London, where he officiated until his death. The church had been built by Nicholas Hawksmoor in 1727 in the fashionable Baroque style. Newton was one of only two evangelical Anglican priests in the capital, and he soon found himself gaining in popularity amongst the growing evangelical party. He was a strong supporter of evangelicalism in the Church of England. He remained a friend of Dissenters (such as Methodists post Wesley, and Baptists) as well as Anglicans. Young churchmen and people struggling with faith sought his advice, including such well known social figures as the writer and philanthropist Hannah More, and the young William Wilberforce, a member of parliament (MP) who had recently suffered a crisis of conscience and religious conversion while contemplating leaving politics. The younger man consulted with Newton, who encouraged Wilberforce to stay in Parliament and "serve God where he was". In 1792, Newton was presented with the degree of Doctor of Divinity by the College of New Jersey (now Princeton University).
Жазушы және әнұраншы
1767 жылы ақын Уильям Каупер Олни қаласына көшіп келді. Ол Ньютонның шіркеуінде құлшылық етті және дін қызметкерімен бірлесіп әнұрандар жинағын жасады; ол 1779 жылы «Олни әнұрандары» деген атпен жарияланды. Бұл туынды ағылшын ән жырларына зор әсер етті. Жинаққа Ньютонның танымал әндері енді: «Саған арналған даңқты сөздер», «Исаның аты қандай тәтті!», және «Иманның шолуы мен үміті» әні, ол бастапқы сөзімен, яғни «Таңғажайып инабат» деп белгілі болды. Ньютонның (сондай-ақ Каупердің) көптеген әнұрандары «Sacred Harp» ән жинағында сақталған, ол Екінші Ұлы ояну кезінде Американың оңтүстігінде қолданылды. Әндер ноталардың пішіні бойынша жазылған. Оңай оқылатын және әншілерді төрт дауыстық үйлесімге біріктіретін ноталар музыкасын евангелистка уағыздаушылар жаңа қауымдарға жету үшін кеңінен пайдаланды. 1776 жылы Ньютон Джон Буньянның «Паломниктің саяхаты» кітабының түсіндірмелі басылымына алғысөз жазды. Ньютон сондай-ақ «Cheap Repository Tracts» жинағына да үлес қосты. Ол «Альдуинклдің пасторы, құрметті Т. Хавейске хаттар арқылы жеткізілген өмірімдегі ерекше және қызықты оқиғалардың шынайы баяны» атты автобиографиясын жазды. Ол 1764 жылы Хавейстің алғы сөзімен анонимді түрде, достарының тілегі бойынша жариялады. Кейіннен ол «оңай стильде жазылған, ұлы ептілікпен ерекшеленген және Құдай Ие мен дұға арқылы қасиетті» деп сипатталды.
In 1767, William Cowper, the poet, moved to Olney. He worshipped in Newton's church, and collaborated with the priest on a volume of hymns; it was published as Olney Hymns in 1779. This work had a great influence on English hymnology. The volume included Newton's well known hymns: "Glorious Things of Thee Are Spoken", "How Sweet the Name of Jesus Sounds! ", and "Faith's Review and Expectation", which has come to be known by its opening phrase, "Amazing Grace". Many of Newton's (as well as Cowper's) hymns are preserved in the Sacred Harp, a hymnal used in the American South during the Second Great Awakening. Hymns were scored according to the tonal scale for shape note singing. Easily learnt and incorporating singers into four part harmony, shape note music was widely used by evangelical preachers to reach new congregants. In 1776, Newton contributed a preface to an annotated version of John Bunyan's The Pilgrim's Progress. Newton also contributed to the Cheap Repository Tracts. He wrote an autobiography entitled An Authentic Narrative of Some Remarkable And Interesting Particulars in the Life of Communicated, in a Series of Letters, to the Reverend T. Haweis, Rector of Aldwinckle, And by him, at the request of friends, now made public, which he published anonymously in 1764 with a Preface by Haweis. It was later described as "written in an easy style, distinguished by great natural shrewdness, and sanctified by the Lord God and prayer".
Аболиционистік
1788 жылы, құл саудасынан зейнеткерлікке шыққаннан кейін 34 жыл өткен соң, Ньютон бұл мәселеде ұзақ үнсіздікті бұзып, «Құл саудасы туралы ойлар» атты қуатты памфлет жариялады, онда Орта жол кезінде құл кемелеріндегі қорқынышты жағдайларды сипаттады. Ол «кешігіп келген мойындау» деп өтініш айтты және «Мен үшін әрқашан ұятты болып қалатын нәрсе – мен бір кезде жүрегім дірілдейтін іске белсенді қатысушы болдым» деді. Ол әрбір парламент депутатына бір-бір дана жіберді, ал памфлет жақсы сатылып, дереу қайта басып шығару қажет болды. Ньютон Африка құл саудасын жою үшін парламенттегі күрестің көшбасшысы Уильям Уилберфорстың серігі болды. Ол 1807 жылғы Ұлыбританияның Құл саудасы заңының қабылдануына куә болды, бұл оқиғаны заңдастырды. Ньютон құл саудагері болып жұмыс істеген тоғыз жылдың алғашқы бесеуінде толық мағынада христиан болмағанын сезінді. 1763 жылы ол былай деп жазды: «Мен көп жағынан жетіспеушіліктерге тап болдым. Мен сөздің толық мағынасында сенуші болғанымды кейінірек қана есептей аламын».
In 1788, 34 years after he had retired from the slave trade, Newton broke a long silence on the subject with the publication of a forceful pamphlet Thoughts Upon the Slave Trade, in which he described the horrific conditions of the slave ships during the Middle Passage. He apologised for "a confession, which comes too late It will always be a subject of humiliating reflection to me, that I was once an active instrument in a business at which my heart now shudders." He had copies sent to every MP, and the pamphlet sold so well that it swiftly required reprinting. Newton became an ally of William Wilberforce, leader of the Parliamentary campaign to abolish the African slave trade. He lived to see the British passage of the Slave Trade Act 1807, which enacted this event. Newton came to believe that during the first five of his nine years as a slave trader he had not been a Christian in the full sense of the term. In 1763 he wrote: "I was greatly deficient in many respects I cannot consider myself to have been a believer in the full sense of the word, until a considerable time afterwards."
Соңғы жылдар
Ньютонның әйелі Мэри Кэтлетт 1790 жылы қайтыс болды, содан кейін ол 1793 жылы "Әйелге хаттар" атты еңбегін жариялады, онда ол қайғысын білдірді. Денсаулығы нашарлап, көру қабілеті төмендеген Ньютон 1807 жылғы 21 желтоқсанда Лондонда қайтыс болды. Ол әйелінің қасына Лондонның Сент-Мэри Вулнот шіркеуіне жерленді. Екеуі де 1893 жылы Олнидегі Әулие Петр мен Пауыл шіркеуіне қайта жерленді.
Newton's wife Mary Catlett died in 1790, after which he published Letters to a Wife (1793), in which he expressed his grief. Plagued by ill health and failing eyesight, Newton died on 21 December 1807 in London. He was buried beside his wife in St. Mary Woolnoth in London. Both were reinterred at the Church of Saints Peter and Paul, Olney in 1893.
[[File:Grave stone of John Newton. JPG|thumb|upright|Newton's tomb at Olney, Buckinghamshire,
Романдар
Карил Филлипстің "Өзенді кесіп өту" (1993) романы Ньютонның "Құл саудагерінің күнделігінен" алынған жазбалардың дерлік сөзбе-сөз үзінділерін қамтиды. Алан Мурдың "Иерусалим" романының "Соқыр болдым, бірақ енді көремін" (2016) тарауында "Үздіксіз рақым" әнін ұнататын афроамерикандық Олни қаласына сапар шегеді, онда жергілікті шіркеу өкілі оған Ньютонның өмірі туралы мәліметтерді айтады. Ол Ньютонның құл саудасына қатысқанына қынжылады. Ньютонның өмірі мен жағдайы, сондай-ақ "Үздіксіз рақым" әнінің мәтіні егжей-тегжейлі сипатталған.
Caryl Phillips' novel, Crossing the River (1993), includes nearly verbatim excerpts of Newton's logs from his Journal of a Slave Trader. In the chapter 'Blind, But Now I See' of the novel Jerusalem by Alan Moore (2016), an African American whose favourite hymn is "Amazing Grace" visits Olney where a local churchman relates the facts of Newton's life to him. He is disturbed by Newton's involvement in the slave trade. Newton's life and circumstances, and the lyrics of "Amazing Grace" are described in detail.