Кіріспе

Словакия – Орталық Еуропаның құрлыққа шығу мүмкіндігі жоқ елі. Солтүстігі таулы, оңтүстігі жазық жерлермен сипатталады. Голоценнің көп бөлігінде Словакия қазіргіден гөрі көбірек орманды болған. Словакияның шекарасы солтүстікте Польшамен, шығыста Украинамен, оңтүстікте Венгриямен, оңтүстік-батыста Австриямен және солтүстік-батыста Чехиямен жалғасады. Вельке Слемнце ауылы (украинше: Мали Слемменці / Малі Селменці, венгрше: Szelmenc) ерекше жағдай, себебі бұл ауылдың көп бөлігін венгрлер құрайды, бірақ ол Словакия мен Украина арасында бөлінген.

Татра таулары

АМСЛ-ден 29 шыңы бар Татра таулары Карпат тауларының ең биік тізбегі болып табылады. Татраның ауданы , оның көп бөлігі Словакияда орналасқан. Олар бірнеше бөлікке бөлінеді. Солтүстікке қарай, Польша шекарасына жақын орналасқан Биік Татралар – танымал жаяу және шаңғы туризмінің орталығы, көптеген әдемі көлдер мен аңғарларға және Словакияның ең биік нүктесі Герлаховский штитіне ( ) және елдің аса символды тауы Криваньға мекенжай. Батысында Бистра шыңы ( ) ең биік болған Батыс Татралар, ал шығысында – ауданы бойынша ең кішкентай Белианск Татралары орналасқан. Вах өзенінің аңғарымен Татрадан бөлініп жатқан Төменгі Татралардың ең биік шыңы Ďumbier ( ). Татра таулары Словакияның елтаңбасындағы үш төбелердің бірі ретінде бейнеленген.

Үңгірлер

Словакия тауларының астында жүздеген үңгірлер мен қуыстар бар, олардың 30-ы халыққа ашық. Көптеген үңгірлерде жерден өсіп шыққан сталагмиттер мен төбеден төңкерілген сталактиттер кездеседі. Қазіргі таңда ЮНЕСКО-ның Әлемдік мұра тізіміне бес словак үңгірі енген. Олар: Добшина мұз үңгірі, Домица, Гомбасек үңгірі, Ясовская үңгірі және Очтинская арагонит үңгірі. Халыққа ашық басқа үңгірлер: Белианска үңгірі, Демановская еркіндік үңгірі, Демановская мұз үңгірі немесе Бистрианска үңгірі.

Өзендер

Өзендердің көпшілігі Словакия тауларында басталады. Кейбірлері тек Словакия арқылы өтеді, ал басқалары көрші елдермен табиғи шекара құрайды (одан астам). Мысалы, солтүстікте Дунайец, оңтүстікте Дунай, батыста Морава өзендері. Словакия аумағындағы өзендердің жалпы ұзындығы құрайды. Словакиядағы ең ұзын өзен – Вах, ең қысқасы – Чирна Вода. Басқа да маңызды және ірі өзендер – Мьява, Нитра, Орава, Хрон, Хорнад, Слана, Ипель (Мажарстанмен шекара құрайды), Бодрог, Лаборец, Латорица және Ондава. Словакия өзендерінде судың ең көп көлемі көктемде, таулардан қар еріген кезде байқалады. Бірден-бір ерекшелік – Дунай өзені, оның су ағыны жазда, Альп тауларында қар еріген кезде ең жоғары болады. Дунай – Словакия арқылы ағатын ең үлкен өзен.

Климат

Словакияның климаты қоңыржай және континенттік климат аймақтары арасында орналасқан, жаз айлары салыстырмалы түрде жылы, ал қыстары суық, бұлтты және ылғалды болады. Температураның ең жоғары және ең төменгі көрсеткіштері арасында, бірақ температураның төмен түсуі сирек кездеседі. Ауа райы солтүстіктегі таулы аймақтан оңтүстіктегі жазықтарға дейін өзгереді. Ең жылы аймақ – Братислава және Оңтүстік Словакия, мұнда жазда температура дейін жетеді, ал кейде Хурбановода дейін көтеріледі. Түнде температура төмендейді. Қыста күндізгі температура орташа есеппен шамасында болады. Түнде аяз болуы мүмкін, бірақ көбінесе төмен түспейді. Словакияда төрт маусым бар, әр маусым (көктем, жаз, күз және қыс) үш айға созылады. Құрғақ континенттік ауа жазғы ыстықты және қысқы аязды әкеледі. Ал мұхиттық ауа жауын-шашын мен жазғы температураны төмендетеді. Жазықтар мен аңғарларда, әсіресе қыста, көбінесе тұман болады. Көктем 21 наурызда басталады және алғашқы апталарда орташа күндізгі температура шамамен , ал мамырда және маусымда шамамен болады. Словакияда көктемдегі ауа райы мен климат өте тұрақсыз. Жаз 22 маусымда басталады және әдетте күндізгі температура шілде және тамыз айларында дейін жететін ыстық ауа райымен сипатталады, әсіресе Оңтүстік Словакияның Комарно, Хурбаново немесе Штурово қалаларындағы аймақтарда. Жазғы муссонның салдарынан, «Медардова капка» (Медар тамшысы) деп аталатын 40 күндік жаңбырлар мен нөсерлер болуы мүмкін. Солтүстік Словакиядағы жаз әдетте айналадағы температурамен (тауларда азырақ) жұмсақ болады. Күз 23 қыркүйекте басталады және көбінесе ылғалды ауа райымен және желмен сипатталады, бірақ алғашқы апталар өте жылы және күннөлді болуы мүмкін. Қыркүйектегі орташа температура шамамен, ал қарашада болады. Қыркүйектің соңы мен қазанның басы – жылдың құрғақ және күннөлді мезгілі («үнді қағанаты» деп аталады). Қыс 21 желтоқсанда басталады, температура шамамен. Желтоқсан мен қаңтарда әдетте қар жауады, бұл жылдың ең суық айлары. Төменгі биіктіктерде қар қыс бойы тұрмайды, ол еріп, аязға айналады. Тауларда қыс суық болады, мұнда қар әдетте наурыз немесе сәуірге дейін жатады және түнгі температура дейін және одан да төмен түседі.

Биологиялық әртүрлілік

Словакия 1993 жылғы 19 мамырда биологиялық әртүрлілік туралы Рио конвенциясына қол қойды және 1994 жылғы 25 тамызда конвенцияға қатысушы ел атанды. Одан кейін ол Ұлттық биологиялық әртүрлілік стратегиясы мен іс-қимыл жоспарын әзірледі, ол 1998 жылғы 2 қарашада конвенцияға ұсынылды. Словакияның биологиялық әртүрлілігі жануарлар (мысалы, анелидтер, буынтық аяқтылар, моллюскалар, нематодалар және омыртқалылар), саңырауқұлақтар (Ascomycota, Basidiomycota, Chytridiomycota, Glomeromycota және Zygomycota), микроорганизмдер (соның ішінде Mycetozoa) және өсімдіктерден тұрады. Словакияның географиялық орны фауна мен флораның әртүрлілігінің байлығын анықтайды. Оның аумағында 11 000-нан астам өсімдік түрі, шамамен 29 000 жануар түрі және 1 000-нан астам протозоа түрі сипатталған. Эндемикалық биологиялық әртүрлілік те кең таралған. Словакия қоңыржай кең жапырақты және аралас орманды биомда, сондай-ақ Паннония аралас ормандары мен Карпат таулық шыршалы ормандарының құрлықтық экоаймақтарында орналасқан. Биіктік өзгерерліктеріне байланысты, өсімдіктер қауымдастығы мен жануарлар тобы биіктік деңгейлерін құрайды (емен, шырша, қарағай, бұталы қарағай, альпілік шалғындықтар және топырақ асты). Орман Словакия аумағының 44% -ын құрайды. 2019 жылғы орман ландшафтының сақталу индексі бойынша елдің орташа көрсеткіші 4.34/10 болды, бұл 172 елдің ішінде 129-шы орынға ие екенін көрсетеді. Орман қорының 60% -ы кең жапырақты, ал 40% -ы қылқан жапырақты ағаштардан тұрады. Жануарлар түрлерінің кездесуі өсімдіктер қауымдастығы мен биотоптардың тиісті түрлерімен тығыз байланысты. Олардың шамамен 1500-і лишайниктер құрайтын түрлер. Бұл саңырауқұлақтардың кейбіреуі, әрине, эндемикалық, бірақ олардың саны қанша екенін айту үшін жеткілікті мәлімет жоқ. Лишайниктер құрайтын түрлердің шамамен 40% -ы белгілі бір деңгейде қорғауға алынған. Олардың 7% -ы жойылып кеткен, 9% -ы құрып кету қаупі төнген, 17% -ы осал, ал 7% -ы сирек кездеседі. Лишайниктер құрамайтын саңырауқұлақтардың сақталу жағдайы Словакияда толыққанды құжатталмаған, бірақ оның ірі саңырауқұлақтары үшін қызыл тізім бар.