Чехия географиясы: Орталық Еуропада орналасқан, Германия, Австрия, Словакия, Польшамен шектесетін ел. Төбелер, жазықтар мен орманды аймақтарды қамтиды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Чехияның географиялық ерекшеліктері
Geographical features of the Czech Republic
Чехия – Орталық Еуропадағы теңізге шығу жолы жоқ мемлекет. Батысы Германиямен, оңтүстігі Австриямен, шығысы Словакиямен және солтүстігі Польшамен шектеседі. Оның аумағы көбінесе төменгі төбелер мен платолардан тұрады, ал шекаралары бойында – жартас таулармен қоршалған. Ельба және Морава өзендері арнасында жазықтар созылып жатыр. Чехия аумағының шамамен үштен бір бөлігі орманмен жабылған. Сонымен қатар, Чехияда Германияның Гамбург портының ортасында орналасқан 30 000 м² жер учаскесі бар. Бұл жер Версаль келісімінің 363-бабына сәйкес Чехословакияға берілген, ол теңізге шығу мүмкіндігі жоқ елге өзен арқылы тасымалданған тауарларды теңіз кемелеріне тиеуге арналған орын болды. Бұл аумақ 2028 жылы Германияға қайтарылады.
The Czech Republic is a landlocked country in Central Europe. It is bordered by Germany to the west, Austria to the south, Slovakia to the east and Poland to the north. It consists mostly of low hills and plateaus surrounded along the borders by low mountains. Two areas of lowlands follow the Elbe river and the Morava river. About a third of the area of the Czech Republic is covered by forests. The Czech Republic also possesses Moldauhafen, a 30,000 m2 enclave in the middle of Hamburg docks in Germany, which was awarded to Czechoslovakia by Article 363 of the Treaty of Versailles to allow the landlocked country a place where goods transported down river could be transferred to seagoing ships. This territory reverts to Germany in 2028.
Климат
Чехияның климаты қоңыржай, мұхиттық және континенттік климаттардың арасындағы өтпелі климат. Жазда ауа райы көбінесе салқын және құрғақ болып келеді, көптеген аймақтарда орташа температура шамамен 20°C, ал қыста жұмсақ және ылғалды болып, көптеген аймақтарда орташа температура шамамен 0°C шамасында болады. Салыстырмалы ылғалдылық 60% пен 80% аралығында өзгереді.
The Czech Republic's climate is temperate, transitional between an oceanic climate and a continental climate. The summers are rather cool and dry, with average temperatures in most areas around 20 °C, the winters are fairly mild and wet with temperatures averaging around 0 °C in most areas. The relative humidity varies between 60% and 80%.
Геология
Чехияның көп бөлігі географиялық тұрақты Богемия массивіне жатады. Елдің шығысындағы Батыс Карпат аймағы ғана жас, ол үшінші дәуірде көтерілген. Богемия массивінің негізін магмалық тау жыныстары құрайды. Шөгінді тау жыныстары көбінесе Богемияның солтүстік-шығыс бөлігінде, маңызды құмтас аймақтарымен кездеседі. Метаморфтық тау жыныстарының арасында ең көп таралғаны – гнейс.
Most of the area of the Czech Republic belongs to the geographically stable Bohemian Massif. Only an area of the Western Carpathians in the east of the country is younger, lifted during the Tertiary. Igneous rocks make up the base of the Bohemian Massif. Sedimentary rocks are mostly found in the north eastern part of Bohemia with significant areas of sandstone. Among the metamorphic rocks, the most commonly found is Gneiss.
Таулар
Чехияның ең танымал тау жоталары елдің шекаралары бойында орналасқан. Богемияда Германиямен шектесетін Богемия орманы және Кен таулары бар. Содан кейін, бірнеше тау жоталарын қамтитын Судет аймағы, оның ішінде Снежкасы – Чехияның ең биік шыңы бар Ұлы таулар. Шығыстағы соңғы маңызды тау тізбегі – Моравия-Силезиялық Бескидтер.
The most notable mountain ranges in the Czech Republic are all found along the borders of the country. In Bohemia it is the Bohemian Forest and Ore Mountains, both bordering Germany. Then the long region of Sudetes with several mountains ranges, including Giant Mountains with Sněžka – the highest peak of the Czech Republic. The last major mountain range is the Moravian Silesian Beskids in the east.
Өзендер
Чехияда төрт маңызды өзен бар. Эльба (жергілікті атауы "Лаб") Богемияның солтүстік-шығысындағы Ұлытаулардан батысқа қарай ағып, кейін Солтүстік Германия арқылы Солтүстік теңізге жетіп саяды. Морава өзені Моравияның көп бөлігін кесіп өтеді және оңтүстікке қарай Дунайға құйылып, соңында Қара теңізге құяды. Одер өзені Моравиялық Силезиядан басталып, Польша арқылы Балтық теңізіне ағып түседі. Төртінші маңызды өзен – Влтава, ол Чехияның ең ұзын өзені болып табылады және Мельник қаласында Эльбаға құйылар алдында Богемияның оңтүстік бөлігін суландырады.
There are four major rivers in the Czech Republic. The Elbe (locally "Labe") flows from the Giant Mountains in the north east of Bohemia to the west and then through northern Germany all the way to the North Sea. The Morava River drains most of Moravia and flows to the south into the Danube and ultimately to the Black Sea. The Oder starts in the Moravian Silesia and flows north through Poland into the Baltic Sea. The fourth major river is the Vltava, which is the longest river of the Czech Republic and drains the southern part of Bohemia before flowing into the Elbe at Mělník.
Су айдындары
Табиғи су объектілері сирек кездеседі; маңызды су объектілерінің көпшілігі адам жасаған тоғандар мен су қоймалары болып табылады. Ең үлкен тоған – Рожмберк тоғаны, ол 16 ғасырда Требонь маңында салынған балық шаруашылығы тоғандары жүйесінің бір бөлігі. Жер ауданы бойынша ең үлкен су қоймасы – 1950 жылдары салынған Липно су қоймасы (4 870 га), ал көлемі бойынша ең үлкен су қоймасы – сол шамадағы уақытта салынған Орлик су қоймасы (716 миллион м3). Ең үлкен және ең терең табиғи көл – Черне-жезеро (18,4 га).
Natural occurring bodies of water are rather scarce; most of the significant bodies of water are man made ponds and reservoirs. The largest pond is the Rožmberk Pond, which is one of the system of fish ponds built in the 16th century around Třeboň. The largest reservoir by area covered is the Lipno Reservoir (4,870 ha), built in the 1950s and the largest reservoir by volume is Orlík Reservoir (716 million m3), built around the same time. The largest and deepest natural lake is Černé jezero (18.4 ha).
Халықтың географиялық орналасуы
Чехия халқы шамамен 10,6 миллион адамды құрайды деп есептеледі. Халық тығыздығы ең жоғарысы Остраваның ірі қалалық аймағында және, әрине, Прага астанасының төңірегінде байқалады. Халық тығыздығы ең төменгі деңгейде Чехия-Германия және Чехия-Австрия шекаралық аймақтарында, көбінесе Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Чехословакиядан немістерді күштеп шығарудың салдарынан сақталып қалған.
The population of the Czech Republic is estimated to be around 10.6 million. The highest population density is in the larger metropolitan area of Ostrava and of course in the area around the capital of Prague. The lowest population density is in the Czech German and Czech Austrian borderlands, mostly as a lasting result of the expulsion of Germans from Czechoslovakia after the World War II.
Саяси география
Чехия он үш облысқа және аймақтық мәртебесі бар бір астанаға бөлінеді. Жетпіс алты ауданның ескі әкімшілік бірліктері әлі де мойындалады және мемлекеттік басқарудың түрлі салаларының орталықтары болып табылады. Тарихи тұрғыдан, Чехияны үш аймаққа бөлуге болады: батыста Богемия, шығыста Моравия және солтүстік-шығыста Чех Силезиясы.
The Czech Republic is divided into thirteen regions and one capital city with regional status. The older administrative units of seventy six districts are still recognized and remain the seats of various branches of state administration. Historically, the Czech Republic can be split into three regions: Bohemia in the west, Moravia in the east and Czech Silesia in the north east.
Өнеркәсіп және ауыл шаруашылығы
Ауыр өнеркәсіптің ең көп зардап шеккен аймақтары – Чехияның солтүстік-батысындағы Соколов алабы мен Мост алабы. Бұл аймақтардағы кең қоңыр көмір кен орындары негізінен электр энергиясын өндіру үшін қолданылады. Бағалау бойынша, Чехияда өндірілетін электр энергиясының шамамен 40% осы аймақтарда өндірілетін қоңыр көмірді жағу арқылы алынады. Өсімдік шаруашылығы Эльба және Морава өзендерін қоршалаған жазықтарда шоғырланған. Елдің аумағының шамамен 34% орманмен жабылған, ал шамамен 37% егістік жерлерді құрайды. Суармалы жерлердің ауданы шамамен 385 км²-ды құрайды, ал жан басына шаққандағы тұщы су тұтынуы жылына шамамен 164 м³ болып бағаланады.
Areas affected the most by heavy industry are the Sokolov Basin and the Most Basin in the north west of the Czech Republic. The extensive deposits of brown coal in those areas are mostly used for electricity production. It is estimated, that almost 40% of all electric power produced in the Czech Republic comes from burning brown coal mined in these areas. Plant agriculture is focused around the lowlands surrounding the Elbe and the Morava. Around 34% of the country is covered by forests and approximately 37% of land is arable. The estimated area of irrigated land is 385 km2, and freshwater withdrawal per capita is around 164 m3 every year.