Кіріспе
KDU ČSL (Чех тілінде, Христиандық және Демократиялық Одақ – Чехословакия Халық партиясы;), көбінесе lidovci ("халықтықтар") деп қысқартылады, Чехиядағы христиандық демократиялық саяси партия. Партия 1990 жылдан бері Чехияның көптеген үкіметтеріне қатысқан. 2006 жылғы маусымдағы заң шығарушы сайлауда партия 7,2% дауыс алып, 200 орынның 13-ін жеңіп алды; бірақ 2010 жылғы сайлауда оның дауыс үлесі 4,4%-ға дейін төмендеді және барлық орындарынан айырылды. Партия 2013 жылғы заңнамалық сайлауда парламенттік мәртебесін қайта иеленіп, жаңа парламентте 14 орын жеңіп алды, осылайша бұрын шығып кеткеннен кейін Депутаттар палатасына қайта оралған тұңғыш партия атанды.
KDU ČSL (In Czech, the initials of the Christian and Democratic Union – Czechoslovak People's Party; ), often shortened to lidovci ('the populars'), is a Christian democratic political party in the Czech Republic. The party has taken part in almost every Czech government since 1990. In the June 2006 legislative election, the party won 7.2% of the vote and 13 out of 200 seats; but in the 2010 election, its vote share dropped to 4.4% and they lost all of its seats. The party regained its parliamentary standing in the 2013 legislative election, winning 14 seats in the new parliament, thereby becoming the first party ever to return to the Chamber of Deputies after previously dropping out.
Тарих
XIX ғасырдың соңында Богемия мен Моравиядағы римдік католиктер Цислетания, Австрия-Венгрияның ішкі саяси қозғалыстарына қосылды. Христиандық әлеуметтік партия 1894 жылдың қыркүйегінде Литомышльде құрылды, ал Моравиядағы католиктік ұлттық партия 1896 жылдың қыркүйегінде Пршеровте құрылды. Чехословакия халық партиясы (ЧСЛ) 1919 жылдың қаңтарында Прагада құрылды, басқа католик партияларын біріктірді, ал Ян Шрамек төраға болып сайланды. 1921 жылы ЧСЛ Чехословакия үкіметіне кірді және кейіннен саяси өзгерістерге қарамастан басқарушы коалициялардың құрамына кірді. Германия Чехословакияны басып алғаннан кейін Шрамек Чехословакияның эмиграциядағы үкіметінің басшысы болды. 1945 жылдан кейін ЧСЛ ұлттық бірттік үкіметіне кірді, оның оң қанатының бөлігін құрады. 1948 жылдың ақпанында Чехословакия Коммунистік партиясы билікті толығымен өз қолына алғанда, ЧСЛ-дің көптеген шенеуніктері тұтқынға алынды. Партия нақты ықпалын жоғалтып, Мәскеуге бағынышты коммунистердің де-факто құрылысы ретінде сақталды (Ұлттық майданды қараңыз). Оған 1989 жылға дейін үкіметте ЧСЛ-дің номиналды өкілдігін сақтауға рұқсат берілді. 1989 жылғы Жұмсақ революциядан кейін ЧСЛ өткеннің ықпалды тұлғалары мен саясатынан арылуға тырысты: бұл 1992 жылы Христиандық-демократиялық одақпен (революциядан кейінгі жаңа саяси католицизмнің, неміс ХДС-ына ұқсауға тырысқан, бірақ дәстүрлі әріптесінің күшіне жете алмаған) біріккеннен кейін атауын өзгертуді қамтыды. KDU ČSL 1997 жылдың күзінде Вацлав Клаустың Азаматтық демократиялық партиясының (ОДС) үкіметтерінің құрамында болды, бірақ министрлері үкіметтің құлауына себеп болған қыркүйекте кетіп қалды; KDU ČSL сондай-ақ 1998 жылғы мерзімінен бұрынғы сайлау алдында Йозеф Тошовскийдің уақытша үкіметінде өкілдік етті. 2002 жылдың маусым айында KDU–ČSL «Екі коалиция» ретінде «Азаттық одағы» – «Демократиялық одақ» (US–DEU) бірлесіп сайлауға қатысты, бұл оларды үш кіші партиямен «Төрт коалициясын» құруға бағытталған сәтсіз әрекеттің соңғы қалдығы болды, бұл ОДС және Чех социал-демократиялық партиясының (ЧСДП) «оппозициялық келісіміне» балама бола алатын еді. Алайда, KDU–ČSL-дің дәстүрлі сайлаушылары US–DEU-дің либералды қалалық сайлаушыларынан айырмашылығы, бастапқы партияларымен күштірек сәйкестік танытты және тең бөлінген бюллетеньдерде басымдық дауыс беру нәтижесінде KDU–ČSL 22 депутатты, ал US–DEU 9 депутатты жеңіп алды, екі партияның күші шамамен бірдей болғанына қарамастан. Олар Чехия социал-демократиялық партиясымен коалиция құрып, үкіметке қайта кірді. 2003 жылы Мирослав Калушек төраға болып сайланды; оның алдағысы Сирил Свободадан айырмашылығы, ол коалиция ішіндегі шиеленістің көзі болған ОДС-пен ынтымақтастықты жақтаған KDU–ČSL-дің оң қанатының өкілі болды. Ол сайлаудан кейін де, премьер-министр Владимир Шпидланың отставкасынан кейін үкіметті қайта құрудан кейін де үкіметке кіруден бас тартты, ақыр соңында 2005 жылдың 19 ақпанында оның қаржылық дауына байланысты премьер-министр Станислав Гростың отставкасын сұрады. Грос KDU–ČSL-ді кабинетінен шығарып тастаумен қорқытып, жауап берді; содан кейін үкіметтік дағдарыс болды. 2006 жылғы парламенттік сайлаудан кейін және нәтижелердің тоқтап қалуына байланысты ұзақ келіссөздерден кейін KDU–ČSL ODS және Жасылдар партиясымен (SZ) бірге үкімет құрды. Сирил Свобода 2009 жылдың 30 мамырында партия төрағасы болды. Оның сайлануына жауап ретінде оның алдағысы Мирослав Калушек партиядан бөлініп, TOP 09 партиясын құрды, өйткені ол Свободаны партияның тым сол қанатында деп санады. 2010 жылғы депутаттар палатасына сайлауда партияның дауысы 4,39% -ға дейін төмендеді және олар барлық орындарын басқа партияларға жоғалтты. Нәтижесіне байланысты Свобода қызметінен кетті. Қарашада Павел Белобрадек оның орнына сайланды. Партия 2013 жылғы сайлаудан кейін Парламентке оралды, бұл Чехия тарихында сайлауда жеңілгеннен кейін қайта оралған жалғыз партия болды. 2017 жылдың 12 сәуірінде KDU ČSL 2017 жылғы парламенттік сайлауға коалиция ретінде қатысу үшін STAN-мен келісімге келді. Коалицияның шектің үстінен өтуі үшін 10% -дан астам дауыс жинауы керек еді. Сайлау алдында коалиция ыдырап кетті, сондықтан партия 5,8% дауыс жинап, жеке сайлауға қатысты. 2019 жылдың наурызында партия ресми түрде KDU ČSL деп аталды, оның кең таралған аббревиатурасы және Марек Выборный жаңа партия басшысы болды. Әйелінің қайтысы туралы хабарлағаннан кейін Марек Выборный 2019 жылдың қарашасында жеке себептермен отставкаға кетуін жариялады. Томаш Здеховский, Ян Бартошек және Мариан Юречка партия басшылығына үміткер болуға шешім қабылдады.
Қазіргі жағдай
KDU–ČSL халықтың шамамен 6-10 пайызын құрайтын салыстырмалы түрде шағын, бірақ тұрақты сайлаушылар базасына ие. Ол дәстүрлі католиктік Моравияның ауылдық аймақтарында ең мықты. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл партияның шамамен 50 000 мүшесі болған, бұл Богемия және Моравия Коммунистік партиясынан кейінгі екінші ірі партия еді. Алайда, қазіргі таңда мүшелерінің көп бөлігі егде жастағы адамдарды құрайды. Жаңа сайлаушыларды тартуға жасалған әрекеттер көбінесе сәтсіз аяқталды, нәтижесінде партия мүшелерінің саны азаюда. Дегенмен, KDU–ČSL Чехиядағы саяси партиялар жүйесінің фрагменттілігін пайдаланып, кез келген коалициядағы қажетті серікке айналды, тіпті жеңімпаз партия солшыл немесе оңшыл бағытта болса да. Еуропалық Одақта KDU–ČSL Еуропалық Халық партиясының (ЕХП) құрамына кіреді.
Партиялық бекіністер
KDU ČSL негізінен Оңтүстік Моравияда шоғырланған, өте күшті сайлаушылық базаға ие екені белгілі. Партия Моравиядағы ауылдық сайлаушылардың тұрақты қолдауының арқасында 1990 жылдан бері Чехиядағы сайлау циклдарының барлығында, 2010 жылдан басқа, Депутаттар палатасына өкілдер сайлап отыр.
Таңбалар
Партияның қасиетті қамқоршысы – әулие Вацлав, ал партия съездерінде әулие Вацлавтың әні орындалады. Партия мүшелері әдетте бір-бірін бауырлар және қарындастар деп атап өтеді. KDU ČSL тарихы бойында көптеген символдарды пайдаланған, қазіргі логотипі липа жапырағының үстінде христиан кресін бейнелейді.
Парламент сайлауы
Күндер Лидер Дауыстар Орындықтар Позиция # % # ± Мөлшері 1920 Ұжымдық басшылық 699,728 11.3 33 2-орын Оппозиция 1925 Ян Шрамек 691,238 9.7 2 3-орын Коалиция 1929 Ян Шрамек 623,340 8.4 6 5-орын Коалиция 1935 Ян Шрамек 615,804 7.5 3 6-орын Коалиция 1946 Ян Шрамек 1,111,009 15.7 24 3-орын Коалиция 1948 23 4-орын Блок 1954 3 3-орын Блок 1960 4 4-орын Блок 1964 4 4-орын Блок 1971 12 4-орын Блок 1976 3 4-орын Блок 1981 2 3-орын Блок 1986 2 4-орын Блок 1990 Жозеф Бартончик 629,359 5.9 2 5-орын Коалиция 1992 Жозеф Люкс 388,122 4.0 2 7-орын Коалиция
Чехияның парламент сайлауы
Күндер Лидер Дауыстар Орындықтар Позиция # % # ± Мөлшері 1968 16 3-ші блок 1971 1 2-ші блок 1976 3 3-ші блок 1981 2 2-ші блок 1986 0 2-ші блок 1990 Йозеф Бартончик 607,134 8.42 6 4-ші коалиция 1992 Йозеф Люкс 406,341 6.28 5 5-ші коалиция
Словакияның парламент сайлауы
Күндер Лидер Дауыстар Орындықтар Позиция # % # ± Сан 1928 Мартин Мичура 43 689 3.31 2 8-ші – 1935 Мартин Мичура – 3.0 1 8-ші –
Парламент сайлауы
Дата Лидер Дауыстар Орындықтар № % № ± Көлемі 1996 Жозеф Лакс 489,349 8.08 3 4-ші 1998 Жозеф Лакс 537,013 8.99 2 4-ші 2002 Кирилл Свобода 680,670 14.27 11 4-ші Коалицияның бір бөлігі, барлығы 31 орын жеңіп алды 2006 Мирослав Калушек 386,706 7.23 18 4-ші 2010 Кирилл Свобода 229,717 4.39 13 6-шы Орындықтар жоқ 2013 Павел Белобрадек 336,970 6.78 14 7-ші 2017 Павел Белобрадек 293,643 5.80 4 7-ші 2021 Мариан Юречка 1,493,701 27.79 13 2-ші SPOLU коалициясының бір бөлігі, барлығы 71 орын жеңіп алды
Президенттік
Тікелей сайлау Үміткер Бірінші тур нәтижесі Екінші тур нәтижесі Үшінші тур нәтижесі Дауыс % Дауыс нәтижесі Дауыс % Дауыс нәтижесі Дауыс % Дауыс нәтижесі 1993 Вацлав Гавел 109 63.37 — 1998 Вацлав Гавел 130 70.65 146 52.3 — 2003 (Петр Питхарт) Ян Сокол 128 46.55 129 48.13 124 46.6 2008 Вацлав Клаус 141 50.90 141 52.81 141 55.95
Тікелей сайлау Үміткер Бірінші тур нәтижесі Екінші тур нәтижесі Дауыс % Дауыс нәтижесі Дауыс % Дауыс нәтижесі 2013 Зюзана Ройтова 255,045 4.95 6-шы, Карел Шварценбергті қолдады 2018 Жири Драгош 1,369,601 26.60 2,701,206 48.63 2023 Петр Павел 1,975,056 35.40 3,358,926 58.33 Дануше Нерудова 777,080 13.93 Павел Фишерді қолдады 376,705 6.75 Петр Павелді қолдады.
Jan Sokol 128 46.55 129 48.13 124 46.6 2008 Václav Klaus 141 50.90 141 52.81 141 55.95
Direct ElectionCandidateFirst round resultSecond round resultVotes%VotesResultVotes%VotesResult 2013 Zuzana Roithová 255,045 4.95 6thsupported Karel Schwarzenberg 2018Jiří Drahoš1,369,60126.602,701,20648.632023 Petr Pavel 1,975,056 35.40 3,358,92658.33 Danuše Nerudová 777,080 13.93 supported Petr Pavel Pavel Fischer 376,705 6.75 supported Petr Pavel
Еуропалық Парламент
Сайлау Дауыстар Дауыстардың үлесі (%) Алынған орындар Орын 2004 223 383 9.57 4-орын 2009 180 451 7.64 2014 150 792 9.95 2019 171 723 7.24
Жергілікті сайлау
Жыл Дауыс саны Дауыс % Орын саны1990 8,845,562 11,5 8,0831994 9,260,542 7.23 7,6161998 7,206,346 11.18 7,1192002 7,728,402 9.58 6,0132006 6,263,980 5.76 5,0492010 4,938,960 5.47 3,7382014 4,865,956 4.91 3,7922018 5,599,336 5.02 3,633
Облыстық сайлау
Жыл Дауыс саны Дауыс % Орындықтар Орындар 2000 537,012 22.86 2-орын 2004 226,016 10.67 4-орын 2008 193,911 6.65 4-орын 2012 261,724 9.87 4-орын 2016 159,610 6.30 5-орын 2020 252,598 9.12 5-орын
2020 жылғы Чехия аймақтық сайлауының нәтижелері
ӨңірКоалициялық серіктес# жалпы дауыстар саны% жалпы дауыс үлесіМандаттарОрын # ± Позиция Орталық Богемия STAN 92,903 22.21 2 5-орын Оңтүстік Богемия TOP 09 20,798 10.45 6-орын Plzeň ADS және Партиясыз 7,588 4.36 2 11-орын Karlovy Vary ODS 5,870 7.35 1 8-орын Ústí nad Labem ODS 24,739 12.37 1 8-орын Liberec TOP 09 5,328 3.83 7-орын Hradec Králové VPM және Партиясыз 14,738 8.32 5-орын Pardubice SNK ED және Партиясыз 22,280 13.41 1 5-орын Vysočina 19,082 11.96 1 3-орын Оңтүстік Моравия 56,423 15.54 2-орын Olomouc TOP 09 және Жасылдар 34,519 18.43 1 4-орын Zlín 35,782 18.62 3 2-орын Moravian Silesian 30,190 9.57 1 4-орын