Кіріспе

Американдық шарап сыншысы

Роберт Макдауэлл Паркер (23 шілде 1947 жылы туған) – зейнеткер американдық шарап сыншысы. Оның 100 балдық шкала бойынша шарапқа қойған бағалары және "The Wine Advocate" атты бюллетені американдық шарап сатып алуда маңызды рөл атқарады, демек, Бордо шараптарының жаңа шығарылымдарының бағасын анықтаудағы басты фактор болып табылады. Осының арқасында ол әлемдегі ең танымал және ықпалды шарап сыншысы атанды.

Өмірбаян

Паркер Мэриленд штатының Балтимор қаласында дүниеге келген. Оның әкесі құрылыс жабдығын сатушы болған. Ол Мэриленд университетінің Колледж-Парк қаласындағы тарих және өнер тарихы мамандығы бойынша үздік түлек атанды. Білімін Мэриленд университетінің құқық мектебінде, Мэриленд университетінің Балтимор қаласындағы қалалық кампусында жалғастырып, 1973 жылы заңгерлік доктор дәрежесін алды. Шарапты ол студент кезінде Эльзас аймағына сапарлағанда танысты, сол жерде қазіргі әйелі Патрисия оқыған. Жиырма жылдан астам уақыт өткен соң, The Wine Advocate журналына 50 000-нан астам адам жазылған, негізінен АҚШ-та, бірақ 37-ден астам елде оқырмандары көп. Басқа шарап басылымдарына қарағанда, The Wine Advocate шарап тұтынушыларының сатып алу әдеттеріне, әсіресе Америкада, маңызды ықпал етеді деп саналады. New York Times газетінің шарап сыншысы Франк Приал: «Роберт М. Паркер-младший – әлемдегі ең ықпалды шарап сыншысы» деді. 2000 жылдың желтоқсан айында The Atlantic Monthly журналында Паркер туралы «Миллион долларлық мұрын» деген ұзақ мақала жарияланды. Паркер авторға жылына 10 000 шараптың дәмін татып, «соңғы отыз екі жылда татып көрген әрбір шарапты және берген әрбір бағасын жақсы есте сақтайтынын» айтты. Алайда, ол «өмірімдегі ең ұлы жылдық өнім» деп атаған 2005 жылғы Бордоның 15 үздік шарабының ашық соқыр дегустациясында шараптардың ешқайсысын дұрыс анықтай алмады, сол жақ жағалаудағы шараптарды бірнеше рет оң жақ жағалаудағы шараптармен шатастырды. (Жалпы алғанда, «сол жақ жағалаудағы» шараптар Жиронда сағасының батысындағы аймақтарда, ал «оң жақ жағалаудағы» шараптар шығысындағы аймақтарда өсіріледі.) The Wine Advocate журналына мақала жазудан және шарапты дегустациялаудан басқа, ол Food and Wine Magazine және BusinessWeek журналдарында редактор болып жұмыс істеді. Сондай-ақ, ол британдық The Field журналына мерзімді түрде жазып, Францияның L'Express журналының шарап сыншысы болды – бұл лауазымды француз емес адам алғаш рет иеленді. Паркердің әлемдік шарап индустриясына тигізген әсері мен салдарына арналған кітаптар мен фильмдердің арасында 2004 жылғы Лоуренс Осборнның «Кездейсоқ білуші» кітабы, 2004 жылғы Джонатан Носситердің «Мондовино» деректі фильмі, 2005 жылғы Элин Маккойдың «Шарап императоры» атты рұхсатсыз өмірбаяны, 2008 жылғы Элис Фейрингтің «Шарап пен махаббат үшін шайқас: немесе Паркерленуден әлемді қалай құтқардым» кітабы және 2010 жылғы француз тіліндегі bande dessinée комикс кітабы, «Роберт Паркер: жеті өлімдік күнә» бар. Паркердің мұрны мен таңдауы 1 миллион долларға сақтандырылған. Паркер 2012 жылдың соңында өзінің жаңалықтарына «көп үлесін» сататынын және бас редакторлық қызметінен кететінін мәлімдеді. Оның жаңа серіктестері Сингапурдегі үш хедж-фонд инвесторы болды. Паркер 2019 жылы 71 жасында The Wine Advocate журналынан ресми түрде зейнеткерлікке шықты.

Жаңа нарық сегменттерін құру

Паркер Францияның Бордо аймағындағы жаңашыл шарапшылар тобы құрған гаражист шараптарының пайда болуына зор ықпал етті.

Паркердің ықпалының шектері

Паркер Бордоның жанкүйері, ал кейбір сыншылар оның назары көбінесе француз шараптарына шоғырланғанын айтады. Соңғы жылдары ол "The Wine Advocate" журналына қосымша қызметкерлер қабылдады, бұл журналдың грек және Израиль шараптары сияқты басқа да салаларды қамтуына мүмкіндік берді. Дегенмен, оның ықпалы Бордо, Калифорния және Рон аймақтарының шараптарына ең күшті әсер етеді. Паркердің Бургундия шараптарына қатысты ықпалы Domaine Faiveley компаниясының оған қарсы қылмыстық іс қозғауы салдарынан төмендеді. Паркер өзінің "Wine Buyer's Guide" кітабының үшінші басылымында: «Шет елде татылған Faiveley шараптары сол жерде татылғандарға қарағанда азырақ дәмі бар» деп жазды. Яғни, Паркер Faiveley-ді алдаумен айыптады. Faiveley Паркерді қылмыстық жаламен айыптады; 1994 жылдың ақпан айында Паркер Париж жоғары сотында (tribunal de grande instance) болуға шақырылды. Аталған мәселе соттан тыс шешілді. Көрсетілген дәмнің айырмашылығы американдық импорттаушының қоймасында шарапты дұрыс сақтамауынан туындағаны анықталды, нәтижесінде шарап «қызып кеткен». Паркер 1997 жылдың сәуір айында Бургундия және Эльзас аймақтарын жабуды Пьер Антуан Рованиге тапсырды.

Дау

Паркер өзінің «Шараптар адвокаты» және кітаптарында кеңестерінің жоғары этикалық стандарттарға негізделгенін, ал тәуелсіздік пен бейтараптылық оның ең маңызды құндылықтары екенін нақты айтты. Ол осы стандарттарды сақтау арқылы бағаларының өнеркәсіп емес, тұтынушыға пайдалы болатынын қамтамасыз етуді көздейді. Бірнеше жарияланған дереккөздер Паркердің тәуелсіздігі мен бейтараптығына күмән тудыратын мәліметтер ұсынады. Элин Маккой «Шарап императоры» кітабында Паркердің «The Baltimore/Washington Wine Advocate» журналының екінші санында MacArthur Liquors және оның менеджері Адди Бассин туралы жазған жағымды мақаласын сипаттайды. Бұл мақалада Бассин мырзаның Паркерге «Адвокат» журналының алғашқы, тегін санының таралымы үшін MacArthur клиенттерінің тізімін сатқаны туралы ештеңе айтылмаған, бұл мүдделердің қақтығысына алып келуі мүмкін. «The Wine Advocate» журналының 164-ші санында Паркер Бордодағы шарап саудагері Джеффри Дэвис туралы ұзақ мақала жазды. Ханна Агостини мен Мари Франсуа Гюишар «Роберт Паркер, аңыздың анатомиясы» кітабында Паркердің шарапты өзі емес, Дэвистің қатысуымен татқанын жасырғанын атап көрсетеді, бірақ Паркер бейтарап шарап сыншысы шарапты жалғыз татуы керек деп бірнеше рет мәлімдеген. Дэвис Паркерге 2004 жылғы Бордо туралы пікірлерін 164-ші санда жарияламауға кеңес берді, себебі Паркер жоспарлағандай, олар 2003 және 2005 жылдардағылардан нашар көрінетін еді. Паркер Дэвистің кеңесіне құлақ асқаннан кейін бұл пікірлерді келесі санда жариялады. «The Baltimore/Washington Wine Advocate» журналының екінші санында «Роберт Паркердің шараптарды импорттауға, таратуға немесе сатуға тікелей немесе жанама, қаржылық немесе басқа да мүддесі жоқ» делінген. 1980-жылдардың соңында Паркер өзінің інісі Майкл Г. Этцельмен бірге Орегондағы жүзімдікке инвестиция жасады, оны The Beaux Frères Vineyard («Заң бауырлары») деп атады, ол жақын арада осы атпен коммерциялық шарапханаға айналды. Ол «Шарап қорғаушысы» журналында бұл жерде өндірілген шараптарды бағаламауға уәде берді. Жарияланған мәліметтерге сәйкес, Паркердің екі дегустаторының шараптарды тарату немесе сатумен байланысты мүдделері болған немесе әлі де бар. 2007 жылдың 1 қаңтарына дейін Дэвид Шилдкнехт уақытының жартысын шараптарды импорттау және таратумен, ал қалған жартысын «The Wine Advocate» үшін шарапты сынға алумен өткізді. Кейіннен ол «The Wine Advocate» журналының толық уақытты сыншысы болды. Кевин Зрали - Smith and Wollensky мейрамханаларының вице-президенті, 17 мейрамханадан тұратын топ, шарап тізімі өте кең. Роберт Паркердің құда қызы Мари Рейно - Ален Рейноның қызы, ол Померолдегі Шато-ла-Крои де Гейдің және Сент-Эмильондағы Шато-Кинауттың бұрынғы иесі болған. Рейно 1994-2000 жылдар аралығында Бордоның Grand Crus үшін адвокаттық ұйым - Union des Grands Crus de Bordeaux президенті болды. Йель университетінің профессоры, эконометрист және заңгер Иан Айрес өзінің «Супер Кранчерс» кітабында Роберт Паркердің «Сұйық активтер: жақсы шараптарға халықаралық нұсқаулық» кітабын жариялаған Орли Ашенфелтермен келіспеушілігі туралы жазды. Ашенфелтер жаңбыр және температура сияқты ауа райы деректеріне негізделген шарап сапасын болжау формуласын жасады, ал Паркер оны «күлкілі және абсурдты» деп сипаттады. Ашенфелтер Паркердің алғашқы бағалары жоғарылаған екенін көрсетті, сондықтан ол оларды жиі төмендетуге мәжбүр болды. Айрз былай деді: «Шарап саудагерлері мен жазушылардың шарап сапасы туралы ақпараттық монополияны сақтауға мүддесі бар». Айрс Ашенфелтердің болжамдары өте дәл екенін атап өтті және шарап сыншыларының «болжамдары қазір [Ашенфелтердің] қарапайым теңдеу нәтижелерімен көп дәрежеде сәйкес келеді» деп мәлімдеді.