Кіріспе
Тамақ тағамдарын шараппен үйлестіру процесі – тамақтану тәжірибесін жақсарту үшін тағам мен шарапты жұптастыру. Көптеген мәдениеттерде шараптың ұзақ тарихы бар, ол кешкі ас үстелінің маңызды бөлігі болған және кейбір жағдайларда аймақтың шарап жасау және аспаздық дәстүрлері жылдар бойы бірігіп дамыған. Бұрынғы қағидаларға емес, жергілікті тағамдар жергілікті шараптармен қарапайым түрде үйлестірілген. Тамақтарды жұптастырудың қазіргі заманғы «өнері» – салыстырмалы түрде жаңа құбылыс, ол белгілі бір тағамдар мен шараптарды жұптастыру бойынша нұсқаулармен кітаптар мен медиа индустриясын дамытуға ықпал етті. Ресторандарда сомельелер әдетте қонақтарға тамақтарды жұптастыру бойынша ұсыныстар жасайды. Жұптастырудың негізгі идеясы – тағам мен шараптың белгілі бір элементтері (мысалы, текстура және дәм) бір-бірімен өзара әрекеттеседі, сондықтан осы элементтердің дұрыс үйлесімін табу бүкіл тамақтану тәжірибесін ләззатты етеді. Дегенмен, дәм мен ләззат өте субъективті, ал бір дегустатор үшін «үлгілі» жұптастыру екіншісіне ұнамауы мүмкін. Тамақ пен шарапты қалай жұптастыру туралы егжей-тегжейлі нұсқаулар бар көптеген кітаптар, журналдар мен веб-сайттар болғанымен, көптеген тағам және шарап сарапшылары тағам мен шарапты жұптастырудың ең маңызды аспектісі – тағамның «салмағы» мен шараптың салмағы (немесе денесі) арасындағы тепе-теңдікті түсіну деп санайды. Каберне Совиньон сияқты ауыр, күшті шараптар кише сияқты жеңіл, нәзік тағамды басып кете алады, ал Пино Грижо сияқты жеңіл шараптар да тоқ тағамға көнбеуі мүмкін. Салмақтан басқа, дәмдер мен текстуралар бір-біріне қарсы қойылуы немесе толықтыруы мүмкін. Содан кейін тамақ пен шарапты жұптастыру шараптың қанты, қышқылы, спирті және таниндерін, сондай-ақ олардың белгілі бір тағам түрлерімен жұптасқанда қалай күшейтіліп немесе азайтылатынын ескеруге болады.
Wine and food matching is the process of pairing food dishes with wine to enhance the dining experience. In many cultures, wine has had a long history of being a staple at the dinner table and in some ways both the winemaking and culinary traditions of a region will have evolved together over the years. Rather than following a set of rules, local cuisines were paired simply with local wines. The modern "art" of food pairings is a relatively recent phenomenon, fostering an industry of books and media with guidelines for pairings of particular foods and wine. In the restaurant industry, sommeliers are often present to make food pairing recommendations for the guest. The main concept behind pairings is that certain elements (such as texture and flavor) in both food and wine interact with each other, and thus finding the right combination of these elements will make the entire dining experience more enjoyable. However, taste and enjoyment are very subjective and what may be a "textbook perfect" pairing for one taster could be less enjoyable to another. While there are many books, magazines and websites with detailed guidelines on how to pair food and wine, most food and wine experts believe that the most basic element of food and wine pairing is understanding the balance between the "weight" of the food and the weight (or body) of the wine. Heavy, robust wines like Cabernet Sauvignon can overwhelm a light, delicate dish like a quiche, while light bodied wines like Pinot Grigio would be similarly overwhelmed by a hearty stew. Beyond weight, flavors and textures can either be contrasted or complemented. From there a food and wine pairing can also take into consideration the sugar, acid, alcohol and tannins of the wine and how they can be accentuated or minimized when paired with certain types of food.
Тарих
Шараптың тағамға қосымша ретінде тарихы ұзаққа созды. Шараптың алғашқы тарихы оның басқа да күнделікті тағамдардың бірі ретінде пайда болғанын және көбінесе жергілікті судан гөрі санитарлық жағынан жақсырақ болған сусын ретінде қолданылғанын көрсетеді. Нақты тағамдарды нақты шараптармен жұптастыру туралы көп ой-пікір болған деген дәлелдер аз, көбінесе қолда бар шарап пайдаланылған. Дегенмен, аймақтағы ас дайындау дәстүрі дамыған сайын, жергілікті шарап жасау дәстүрі де дамыды. Көне заманнан бері тағам мен шарапты жұптастыру туралы айтылатын тарихи әңгімелер де бар. Британдық шарап сатушыларына жиі жататын әңгіме: «алма сатып алып, ірімшік сатасың» – егер шарап шикі алмамен дәмді болса, онда ол шынымен жақсы шарап, ал кез келген шарапты ірімшікпен қоссаң, ол орташа тұтынушыға дәмдірек болып, сатуға оңайрақ болады. Бұл әңгіменің негізінде жемістер мен ірімшіктердің тағамдық қасиеттері жатыр. Қант және қышқылдық деңгейі жоғары жемістер (мысалы, жасыл алмадагы алма қышқылы) шараптың дәмін металдық және жұқа қылып сезіндіруі мүмкін. Керісінше, чеддар сияқты қатты ірімшіктер шараптағы таниндерді жұмсартады және оның дәмін толық және жемісті етеді. Тағы бір тарихи әңгіме, бүгінге дейін қайталанып келеді: «Балыққа ақ шарап, етке қызыл шарап». Бұл мақалдың түбінде шараптың «салмағын» тағамның салмағымен сәйкестендіру принципі жатыр. Ет әдетте ауыр және «қызыл» түсті болғандықтан, қызыл шарап (әдетте ақ шараптан ауыр) жақсырақ үйлеседі деп есептелді. Балық әдетте жеңіл және «ақ» түсті болғандықтан, оны көбінесе ақ шараппен қосатын. Бұл мақал қазіргі шарап жасаудағы шарап стилінің алуан түрлілігіне байланысты сәл ескірген, себебі бүгінде «Жаңа әлем» еменді Шардоне сияқты көптеген «ауыр» ақ шараптар бар, олар Пино Нуар немесе итальяндық Мерлот сияқты жеңіл қызыл шараптардан гөрі салмақтырақ болуы мүмкін. Тағы бір ескі идея – «күшті ірімшіктерді күшті шараптармен жұптастыру», мысалы, өткір дәмі бар азиаго ірімшігін, жеміс тондары бар қара қызыл Зинфандель шарабымен қосу.
Қазіргі тарих
Соңғы жылдары тамақ пен шарапты үйлестіруге деген танымалдық пен қызығушылық артып, жаңа мәнге ие болды. Тамақ және шарап тақырыбына арналған басылымдар мен бұқаралық ақпарат құралдары пайда болды, олар тамақтың және шараптың тамаша үйлесімділігінің қағидаларын және идеалдарын түсіндіруге бағытталған. Ресторан бизнесінде әдетте, мейрамхананың тағамдарына шарапты үйлестіруді ұсынатын, арнайы дайындықтан өткен жеке адам немесе сомельелер тобы болады. Бұл құбылыстың пайда болуы 1980 жылдарға дейін АҚШ-қа қарайды, осы кезде шарап өндірушілері шарап ішуді жай ғана алкогольдік сусын ретінде емес, тамақтанудың бір бөлігі ретінде жарнамалай бастады. Шарап жасаушылар өз шараптарына қандай тағамдар жақсы үйлесетінін атап көрсетті, тіпті кейбіреулері шараптың жақсы жағына үйлестіру туралы ұсыныстарды жазып қойды. Тамақ журналдары рецепттерімен бірге нақты шараптарды ұсына бастады, ал мейрамханалар әрбір тағамға сәйкес шараппен ұсынылатын бірнеше тағамдық кешкі ас ұсынады. Тағамның "салмағын" оның дәмінің қарқындылығымен, мысалы, нәзік және жұмсақ дәмдерге қарсы, күшті және тоқ дәмдермен сипаттауға болады.
Шараптың салмағы
Төменде әртүрлі шараптардың салмағына қатысты шамамен нұсқаулық келтірілген. Шарап жасаушының шеберлігі, аймақтық ерекшеліктер және еменде пісіру әдісі шараптың денесін жеңіл немесе ауыр етуі мүмкін. Мысалы, Пино Нуар өте жеңілден орташа денеліге дейін өзгеріп отыруы мүмкін. Тағы бір мысал – аймақтық климаттың ықпалы. Жылы климаттағы шарап аймақтары көбінесе алкоголь құрамы жоғары, сол себепті денесі толық шараптар өндіреді. Сондықтан, Калифорниядағы Совиньон Блан, Луардағы Совиньон Бланнан салмағы ауыр болуы мүмкін, тіпті толық денелі қызыл шарапқа да ұқсауы мүмкін. Дереккөздің сенімділігі жоқ: 2010 жылғы желтоқсан.
Шараптың физикалық қасиеттері
"Дәм – субъективті" дейтін жиі айтылатын сөз бар болғанымен, балдың тәттілігін немесе ұлудың тұздылығын өлшеу сияқты, төмен, орташа немесе жоғары деңгейде қабылданатын және өлшенетін дәмдік сипаттамалар (мысалы, ащы, тәтті, тұзды немесе қышқыл) бар. Боттерскот, күйдірілген және құлпынай сияқты дәмдер жеке қабылданады және мөлшерлеуге келмейді. Дәмдердің болуы немесе болмауы сезіледі. Дәмді қабылдау иіс сезумен байланысты, ал дәмді сезіну тілдегі дәмді бездерінен туындайды. Әр адамның әртүрлі дәмдерге сезімталдығы әртүрлі болуы мүмкін, бірақ шарап сарапшылары көбінесе "дәм" туралы субъективті ұғымдарға емес, осы объективті өлшемдерге негізделген үйлесімдерді ұсынады. Шарапта үш негізгі дәм бар: ащы, тәтті және қышқыл. Бұл үш дәмнің әрқайсысы шараптың құрамындағы таниндер (ащы), қалдық қант (тәтті) және қышқылдық (қышқыл) сияқты негізгі компоненттермен байланысты. Төртінші компонент – алкоголь, шарапты дәмдегенде ауыздың артқы жағында "жылу” немесе ыстық сезім тудырады және шараптың денесіне әсер ететін маңызды фактор болып табылады. Алкогольдің қалдық жылулығы кейбір ингредиенттермен үйлестірілгенде шараптың жылулығын азайтуға немесе күшейтуге болады. Шарапқа тән ащылық әдетте шараптың таниндерінен туындайды. Таниндер құмдай кедір-бұдыр текстура мен құрғақ, кермек дәм береді. Олар шараптың "денесін" немесе салмағын сезінуді күшейтеді. Таниндер әдетте жүзімнің қабығынан, тұқымынан және сабағынан (мацерация процесінде бөлінеді) немесе емен бөшкеде сақтау кезінде олармен байланыс арқылы алынады. Таниндер ақуыздармен әрекеттеседі. Құрамында жоғары мөлшерде ақуыз және майлы заттар бар тағамдармен (мысалы, қызыл ет және қатты сырлар) бірге берілгенде, таниндер ақуыздармен байланысып, жұмсақ сезім тудырады. Тағамда ақуыз болмаған жағдайда, мысалы, кейбір вегетариандық тағамдарда, таниндер тіл мен ауыздың ішкі жағындағы ақуыздармен әрекеттеседі, бұл кермектікті күшейтеді және ауызды құрғатады. Грильдеу және күйдіру сияқты әртүрлі пісіру әдістері тағамға ащы "күйген” дәмдік компонентін қосуы мүмкін, бұл танинді шараппен үйлесімді етуге мүмкіндік береді, ал балық майы танинді шараптарды металл немесе жағымсыз дәмді етеді.