Кіріспе

Туллиялар руы – ежелгі Римде патрицийлер мен плебейлер тармақтары болған ру. Бұл рудан алғашқы консул болған Маний Туллий Лонг б.з.б. 500 жылы, бірақ отбасының ең көрнекті өкілі – б.з.б. I ғасырдағы мемлекет қайраткері, шешен және ғалым Марк Туллий Цицерон. Тарихқа енген алғашқы Туллилер патрицийлер болған, бірақ кейінірек аталған Туллилердің барлығы плебейлер болып табылды, ал олардың кейбіреулері босатылған құлдардың ұрпақтары еді. «Тулли» деген ағылшынша түрі, әсіресе Цицеронға қатысты ескі еңбектерде жиі кездеседі, қазір көне деп есептеледі.

Шығу тегі

Туллиус – әкесінің атынан туындаған тегі, ол көне латын тіліндегі Туллиус деген есімнен шыққан, мүмкін, «демеуге», «көтеруге» немесе «көмектесуге» қатысты түбірден алынған. Республика дәуіріндегі Туллилер кейде Римнің алтыншы патшасы Сервий Туллийден тарағандарын айтқан, кейбір деректерде ол Корникулум князі Сервий Туллийдің ұлы, ол Луций Тарквиний Приск, бесінші римдік патшаның басшылығымен римдіктерге қарсы шайқаста қаза тапқан. Алайда, рим тарихшылары Туллилердің Римнің үшінші патшасы Тулл Хостилийдің билігі кезінде қаласы қиратылғаннан кейін Римге келген албандық ақсүйек отбасыларының бірі болғанын хабарлайды. Бұл Туллилерді Республиканың кіші патрицийлік әулеттерінің біріне жатқызуы мүмкін.

Преномина

Туллилердің негізгі преноминалары Марк және Луций болды. Тулли Цицерондар бұларға Квинтті қосты. Маний тек Республиканың басындағы патриций Туллилердің арасында кездеседі, ал Секст пен Тиберийдің жеке мысалдары бар.

Салалар мен конгомина

Тулли ақсүйектері Longus деген тегін алып жүрген, "ұзын" деген мағынаны білдіретін, бірақ тарихта олардың тек біреуі ғана белгілі. Белгілі плебейлік әулеттер Декула және Цицерон тегін мұра еткен. Екіншісі, римдік тегтердің ең танымалдарының бірі, күнделікті қолданыстағы заттардан туындаған тегтердің жалпы тобына жатады. Бұл әулет Арпинум қаласынан шыққан, оның тұрғындарына б.з.д. 188 жылы римдік азаматтық берілген. Плутархтың мәлімдемесіне сәйкес, бұл тег оратордың бабасына оның мұрнының ұшында бұршақ (cicer) пішіндес ойық болғандықтан берілген. Мансабының басында Цицеронға одан да жақсырақ тег қабылдау ұсынылған, бірақ ол бас тартты, өйткені бұл есімді танымал етемін деп уәде берді. Республика дәуіріндегі Туллилердің арасында кездесетін басқа да тегтердің көпшілігі босатылған құлдарға тиесілі болса, әулет мүшелерінің бір бөлігінде тегі болмаған.

Ертедегі туллилер

Сервий Туллий, бір дәстүр бойынша, Корникум князі, Окризияның күйеуі және Римнің алтыншы патшасы Сервий Туллийдің әкесі, Луций Тарквиний Приск Корникумды басып алғанда шайқаста қаза тапты. Сервий Туллий Сер. ұлы, Римнің алтыншы патшасы, дәстүрлі түрде б.з.д. 578-534 жылдары биледі. Ол Вейді жеңіп, Римнің қасиетті шекарасын кеңейтті, қаланы тас қабырғамен қоршады, Диана храмын салды және латындықтармен одақ құрды, сондай-ақ Рим конституциясының маңызды реформаларын жүргізіп, Comitia Centuriata мен Сервий тайпаларын құрды. Марк Туллий, Дионисий оның есімін Марк Атилий деп атайды, Тарквиний Супербустың билігінде дуумвир сакрис факундис болды, ол Сибил кітаптарының бірін көшіруге рұқсат беру үшін Петроний Сабиннен ақы алды. Патша Туллиді былғары қапқа тігіп, теңізге тастап жазалады. Б.з.д. 500 жылы консул болған Маний Туллий Лонг, Фидена тұрғындары көтеріліс жасағанда Фидена қаласын қоршады, бірақ Фиденалықтар бейбітшілік туралы келіссөздер жүргізуді сұрағанда әскерін кері тартты. Ол және оның әріптесі Тарквинийлерді қайта орнатуға жасалған қастандықтарды жоққа шығарды. "Луди Романи" ойындарын ашқанда, Туллий шағылысып, қатты жарақат алды. Ол үш күннен кейін қайтыс болды. Маний Туллий Толерин, бәлкім, б.з.д. 500 жылы консул болған Маний Туллий Лонгпен бір адам, бірақ Лонг консулдық мерзімінде қайтыс болған деп есептеледі; осы есімнің б.з.д. 486 жылғы құпия оқиғалармен байланысы белгісіз. Фест айтуынша, б.з.д. 486 жылы Максимус циркінде өртенген бірнеше адамның бірі, бірақ Браутон Фесттің осындай оқиғаға сілтеме жасағанын, бірақ оны түсіндіретін қолжазбаның кемшіліктері бар екенін түсіндіреді. Валерий Максим Публий Муцийдің, плебб трибуны, Кассиймен сөз байласып, тоғыз әріптесін өртегенін айтады, бірақ Браутон бұл кезеңде оннан кем трибун болған болуы мүмкін екенін және Фест берген есімдердің көпшілігі немесе барлығы патрицийлерге тиесілі екенін, олардың көпшілігі бұрынғы консулдардың есімдерімен сәйкес келетінін айтады, сондықтан олар плебб трибундары емес, бірақ әскери трибундар болуы мүмкін, және оқиғаның мәні әлі де белгісіз. Спурий Кассий Вецеллинмен бірге сөз байласып, қастандық жасады деген айып тағылды. Б.з.д. 358 жылы центурион примус пилус Секст Туллий диктатор Гай Сулпиций Петиктан галлдармен шайқасуға рұқсат сұрады. Ол және оның әріптестері айқын батырлықпен шайқасты. Оның әскери шеберлігі келесі жылы, Привернумда консул Гай Марций Рутилуспен бірге қызмет еткенде тағы да көрінді.

Туллий цицерондары

Маркус Туллий Цицерон, шешеннің әкесі, Арпинумның көрнекті тұлғаларының бірі болды. Б.з.д. 115 жылы консул Маркус Эмилиус Скавр оның еңбекқорлығы мен алғырлығын жоғары бағалады, ол және оның құдайы Маркус Гратидий қаласының атынан жазбаша дауыс беру құқығын беру үшін өтініш жасағанда. Маркус Туллий М.ұ. Цицерон, шешен Цицеронның әкесі, әдебиетке құштар білімді адам болды және ұлдарына ең жақсы білім беру үшін Римге көшті. Ол заманының жетекші шешендерімен және құқықтанушыларымен қарым-қатынас жасады және б.з.д. 64 жылы, ұлы консул болып сайланған жылы қайтыс болды. Луций Туллий М.ұ. Цицерон, шешеннің інісі, шешен Марк Антонийдің жақын досы болды, ол Антонийдің билігі кезінде онымен бірге Киликияға сапар шекті. Ол немересіне көп жыл бойы хаттар жіберіп тұрды. Маркус Туллий М.ұ. М.а. Цицерон, шешен, б.з.д. 63 жылы консул болды, ол Катилинаның қастандық жоспарын тоқтатты, бірақ кейіннен қастандық жасаушыларды сотсыз өлімге кескені үшін елден қуылды. Ол қайта шақырылғаннан кейін бірінші триумвиратқа, әсіресе Цезарьға қарсы болды, бірақ Цезарь оны терең құрметтеді және оның жауының жағында болғаны үшін қуана кешірді. Ол Цезарьдің өлтірілуіне қатыспады, бірақ қастандық жасаушылардың досы және кеңесшісі болды және өзін екінші триумвиратқа қарсы қойды, олар оны жазалап, өлімге кесті. Цицерон римдік шешендердің ең көрнектісі және рим тарихы мен мемлекеттік құрылысының жетекші ғалымдарының бірі болды. Оның қалған көптеген сөздері, трактаттары мен хаттары рим тарихының маңызды көзі болып табылады. Квинт Туллий М.ұ. М.а. Цицерон, Цицеронның кіші інісі, б.з.д. 62 жылы претор, кейін Азияның губернаторы болды. Ол Галлия соғыстары кезінде Цезарьдің генералдарының бірі болды, бірақ кейіннен Азамат соғысы кезінде Помпейді қолдады. Цезарь өлтірілгеннен кейін триумвирлер оны жазалап, өлтірді. Луций Туллий Л.ұ. М.а. Цицерон, шешеннің туысы және жақын досы, ол б.з.д. 79 жылы Афинаға сапар жасағанда онымен бірге болды және Веррес ісіне қатысты. Сиракуза халқы оның олар үшін жасаған еңбегі үшін оны құрметтеді. Маркус 68 жылы Луцийдің қайтысына қатты қайғырды. Туллия Л.қ. М.а., шешеннің туысы және Луций Элий Тубероның әйелі. Туллия М.қ. М.а., немесе Туллиола, Цицеронның сүйікті қызы, б.з.д. 57 жылы қайтыс болған Гай Кальпурний Писо Фругиге, содан кейін қысқа уақытқа Фурий Крассипке, содан кейін б.з.д. 50 жылы Публий Корнелий Долабеллаға үйленді, одан екі ұлы болды; біреуі нәресте кезінде қайтыс болды, ал екіншісі Лентул, ол бала кезінде қайтыс болған болуы мүмкін. Туллия мен Долабелла екінші ұлының тууынан бұрын ажырасып, көп ұзамай қайтыс болды. Квинт Туллий К.ұ. М.а. Цицерон, Квинт Цицеронның ұлы, триумвирлерден әкесін жасыруға тырысты, оны азаптап, содан кейін әкесімен бірге өлтірді, ол ұлын құтқару үмітімен өзін ұстап берді. Маркус Туллий М.ұ. М.а. Цицерон, шешеннің ұлы, Брут пен Кассийдің бостандық күресіне қосылды, олар оның әкесі мен ағасын өлтіргеннен кейін триумвирлердің жазалауына ұшырады. Ол Филиппи шайқасынан кейін Октавианнан кешірім алды және кейіннен Марк Антонийге қарсы болды. Ол б.з.д. 30 жылы консул болды.

Басқалар

Марк Туллий, б.з.б. 120 жылы монеталық триумвир. Ол, мүмкін, б.з.б. 81 жылы консул болған Марк Туллий Декуланың әкесі болған. Марк Туллий Декула, 81 жылы Сулла диктатурасы кезінде консул болды. Марк Туллий көршісі Публий Фабиймен мүлік дауында болғандықтан, оның бірнеше құлын өлтіргенін мәлімдеді. Цицерон оның қорғанында жартылай сақталған сөйлеген сөзімен сөз сөйледі. Ол осы кезеңдегі басқа Марк Туллийлермен бірдей емес сияқты. Луций Туллий, эквестр, Веррес кезінде Сицилияда, жалпыға қолжетімді жерлерде жайылатын малдан салық жинағандардың басшысы болды. Луций Туллий, Тит Помпоний Аттиктың досы, Цицеронның Киликиядағы билік кезіндегі өкілі болды. Цицерон оның қызметін жеткілікті деп санамады. Марк Туллий М. л. Тиро, Цицеронның хатшысы және бостандық алған құлы, өзінің белгілі жазушысы болды. Ол латын тілі туралы жазды, сондай-ақ жоғалған Цицеронның өмірбаянын жазды; ол, мүмкін, Цицеронның хаттарын жинаған және сақтаған басшы болған. Ол түрлі стенографиялық әдістерді ойлап тапқан және жүз жасқа дейін өмір сүрген. Марк Туллий М. ф. Лауреа, көрінеу, Цицеронның бостандыққа шығарған құлы, элегиялық өлеңдерімен және бүгінгі күнге дейін жеткен бірнеше эпиграммаларымен танымал болды. М. Туллийді қате оқығандықтан Лауреяның эпиграммалары Сатуллий мен Татуллийге жатқызылған сияқты. Туллий Руф, Помпейдің жақтасы, б.з.б. 46 жылы Тапсус шайқасында қаза тапты. Ол квестор болған, бірақ жылы белгісіз. Тиберий Туллий, Испаниядағы соғыс кезінде Помпейдің жақтасы, 45 жылы. Туллий Басс, немесе мүмкін Юлий Басс, медицина және ботаника туралы жазған, бірінші ғасырдың басында өмір сүрген жазушы. Луций Туллий Монтан, жас Марк Туллий Цицеронның б.з.б. 45 жылы Афинаға саяхаттаған серігі. Луций Туллий Цимбер, Цезарьдің өлтірушілерінің бірі, Люций Тиллий Цимбердің қате түсінігі. Туллий Сенеций, Неронның достарының бірі, Писоний қастандығына қатысып, оның қатысуы анықталғаннан кейін өз-өзіне қол жұмсауға мәжбүр болды. Туллий Флавиан, Вителлиус пен Веспасиан арасындағы азаматтық соғыс кезінде Квинт Петилий Цериалис қол астында қызмет еткен кавалерия командирі. Ол Рим маңында шайқасқанда Вителлиус тұтқынға алды. Туллий Валентин, 70 жылы Батавия көтерілісі кезінде Треверидің басшыларының бірі. Ол Юлий Тютормен бірге Квинт Петилий Цериалиске қарсы шықты және Юлий Классикусқа берілген екі легионның легаттарын өлтірді, бірақ Ригодулумда Цериалис тұтқынға алды және оны Муциан мен Домицианға жіберді, олар оны өлтірді. Публий Туллий Варро, біздің заманымыздың 127 жылы сәуір айында консул тағайындалды. Туллий Гемин, эпиграммалары грек антологиясында сақталған ақын. Сақталған мысалдар өнер туындыларын сипаттайды және көптеген әсерлерді көрсетеді. Тек Туллийге ғана тиесілі бірнеше эпиграммаларды Туллий Гемин немесе Марк Туллий Лауреа жазған болуы мүмкін.