Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
ABABABCC рифмаланатын өлең жолдары, этимологиясы және ұқсас терминдер
Stanza rhyming ABABABCC
etymology and similar terms
Оттава рима – итальяндық текті рифмаланатын өлең түрі. Бастапқыда батырлық тақырыптағы ұзын өлеңдер үшін қолданылған, кейіннен пародиялық батырлық туындыларды жазуда танымал болды. Оның ең ерте кездескен қолданысы Джованни Боккаччоның еңбектерінде кездеседі. Ағылшын тіліндегі оттава рима строфасы сегіз иамбтық жолдан тұрады, көбінесе иамбтық пентаметрлерден. Әр строфа үш рет кезекті рифмадан және бір жұп рифмадан тұрады, ABABABCC рифма схемасын сақтайды. Бұл форма ескі сицилиялық октаваға ұқсас, бірақ жеке дамыды және байланысты емес. Сицилиялық октава орта ғасырлық страмботтодан туындаған және сонеттің дамуындағы маңызды қадам болды, ал оттава рима – өлең жолдарының бір түрі болып табылатын канцонамен байланысты.
Ottava rima is a rhyming stanza form of Italian origin. Originally used for long poems on heroic themes, it later came to be popular in the writing of mock heroic works. Its earliest known use is in the writings of Giovanni Boccaccio. The ottava rima stanza in English consists of eight iambic lines, usually iambic pentameters. Each stanza consists of three alternate rhymes and one double rhyme, following the ABABABCC rhyme scheme. The form is similar to the older Sicilian octave, but evolved separately and is unrelated. The Sicilian octave is derived from the medieval strambotto and was a crucial step in the development of the sonnet, whereas the ottava rima is related to the canzone, a stanza form.
Италиялық
Боккаччо оттава-риманы бірнеше шағын өлеңдерінде, ең бастысы, өзінің екі маңызды еңбегі – "Тезеида" (1340) және "Филострато" (шамамен 1335) үшін қолданды. Осы екі өлең келесі екі ғасыр бойы итальян эпикалық поэзиясында қолданылатын негізгі форманы қалыптастырды. Мысалы, оттава риманы Полициано және Боярдо 1486 жылғы "Орландо Иннаморато" эпопеясында пайдаланды. Келесі жылы Луиджи Пулчи өзінің "Моргане Маджоре" атты туындысын жариялады, онда қазіргі ағылшын тіліндегі оқырмандарға ең таныс болған, мазаққа толы батырлық, жартылай маңызды, жартылай бурлеск стильдегі қолданысы алғаш рет пайда болды. Дегенмен, Людовико Ариосто және Торквато Тассо сияқты ақындар оттава римасын мазмұнды эпикалық поэзия үшін қолдануды жалғастырды. Барокко дәуірінде Джанбаттиста Марино "Адоне" (1623) поэмасында оттава римасын қолданды. Тағы бір маңызды туындыны әйел адам – Лукреция Маринелла жазды, ол "Энрико, оверо Бизанцио акквистато" ("Энрико немесе Византияны бағындыру") атты ұзын эпикалық поэманың авторы. Ол поэма Мария Галли Стампино тарапынан ағылшын тіліне аударылды. Бұл строфаны қолданудың көптеген мысалдарының тек бірі ғана. Көптеген классикалық туындылар оттава-римаға аударылды. Кейіннен итальян либреттоларында да қолданылды, бәлкім ең танымал мысалы – "Così fan tutte" (1789) комедиялық операсының аты.
Boccaccio used ottava rima for a number of minor poems and, most significantly, for two of his major works, the Teseide (1340) and the Filostrato (c. 1335). These two poems defined the form as the main one to be used for epic poetry in Italian for the next two centuries. For instance, ottava rima was used by Poliziano and by Boiardo in his 1486 epic poem Orlando Innamorato. The following year, Luigi Pulci published his Morgante Maggiore in which the mock heroic, half serious, half burlesque use of the form that is most familiar to modern English language readers first appeared. However, poets such as Ludovico Ariosto and Torquato Tasso continued to use ottava rima for serious epic poetry. In the epoch of Baroque Giambattista Marino employed ottava rima in Adone (1623). Another important work was written by a woman, Lucrezia Marinella, the author of long epic poem L'Enrico, ovvero Bisanzio acquistato (Enrico, or, Byzantium Conquered), that was translated into English by Maria Galli Stampino. There are also many other examples of using the stanza. Many classic works were translated into ottava rima. It was later used in Italian libretti; perhaps the most famous example ends with the title of the comic opera Così fan tutte (1789).
Басқа тілдер
Испан ақындары Боскан, Алонсо де Эрцилья и Сунига және Лопе де Веганың бәрі де әлдебір уақытта оттава римамен тәжірибе жасаған. Ол сондай-ақ бірнеше ортағасырлық идиш эпикалық өлеңдерінің өлшемі, мысалы, Бово Бух (1507–1508), олар итальян эпикалық поэмаларының бейімделуі болды. Ресейде Павел Катенин итальян эпикалық поэмаларын аударудың дұрыс жолы туралы жоғары беделді дауды қозғады, нәтижесінде Александр Пушкиннің «Коломнадағы шағын үй» (1830) атты оттава рима поэмасы пайда болды, ол Лорд Байронның «Беппо» поэмасынан шабыттанды. Пушкиннің өлеңі оттава риманың артықшылықтары туралы ұзақ, әзіл-қалжыңмен басталады. Германияда (немесе басқа неміс тілді елдерде) оттава рима Италиядағыдай жиі кездеспесе де, ұзақ туындыларда қолданылды. 1910 жылы Нобель сыйлығының лауреаты Пол Хейзе оны өзінің өлеңдерінде (Die Braut von Cypern) пайдаланды. 20 ғасырдың ең ұлы неміс тіліндегі лирикалық ақыны саналатын Райнер Мария Рилке «Winterliche Stanzen» өлеңін ABABABCC схемасында жазды. Луис де Камоэстің 16 ғасырлық «Ос Лусиадас» эпосы португал тіліндегі ең маңызды эпос, ол оттава римада жазылған ең ұзын өлеңдердің бірі ғана емес (1102 шумақтан тұрады), сонымен қатар еуропалық әдебиеттің ұлы эпостарының бірі ретінде танылған. Камоэстің оттава риманы қолданған жалғыз португал ақыны емес. Португалиялық және бразилиялық көптеген ақындар осы шумақты пайдалана отырып, эпикалық өлеңдер жазды, мысалы, Габриэль Перейра де Кастро (1571–1632): «Ulisseia ou Lisboa Edificada» (1636), Васко Музиньо де Кеведо (16-17 ғасырлар): «Afonso Africano», Франсиско де Са де Менезес (1600–1664): «Malaca Conquistada» (1634), Антонио де Соуза Маседо (1606–1682): «Ulissipo» (1640), Брас Гарсия де Маскареньяс: «Viriato Trágico» және Жозе де Санта Рита Дурао (1722–1784): «Caramuru» (1781). Оттава римасы итальян поэзиясының күшті ықпалымен 17 ғасыр поляк әдебиетінде кең таралды. ABABABCC схемасын поляк поэзиясына Себастьян Грабовецкий енгізді және Торквато Тассоның «Jerusalem Delivered» аудармасын жасаған Петр Кохановский оны кеңінен таратуға ықпал етті. Оны Ян Анджей Морштың, Станислав Гераклиус Любомирскийдің, Веспазиан Коховскийдің, Самуэль Твардовскийдің және Вацлав Потоцкийдің өлеңдерінде де кездестіруге болады. Ағарту дәуірінде епископ және ақын Игнатий Красицкий өзінің пародиялық эпостарын («Monachomachia», «Antymonachomachia» және «Myszeida») оттава римада жазды. 19 ғасырдың басында Дызма Бонча Томашевский ұлттық эпос «Ягеллониданы» жазуға тырысты. Алайда оның еңбегі қазір еске алынбайды. Кейіннен романтизмнің ең ұлы ақындарының бірі Юлиус Словацкий «Бениовски» және «Кроль Дух» (Рух патшасы) атты екі ұзын өлең жазды, оларда осы шумақ қолданылды. Оттава римада заманауи эпикалық поэманы жазуға жасалған тағы бір маңызды әрекет – Мария Конопничканың «Pan Balcer w Brazylii» (Бразилиядағы Бальцер мырза) өлеңі. Оттава римада жазылған өлеңдер әдетте поляк тіліне сол түрінде аударылады. Соңғы кезде Алонсо де Эрцильяның «Араукана» поэмасын Чеслав Ратка осындай жолмен аударды. Чех поэзиясында 19 ғасырдың екінші жартысындағы ең ұлы ақын саналатын Ярослав Врхликий, мысалы, екі шумақтан тұратын «Odpověď» (Жауап) атты қысқа өлеңінде, оттава римасын бірнеше рет қолданды. Врхликий шумақты қолдануда жақсы дайындықтан өткен, өйткені ол Лудовико Ариостоның «Orlando Furioso» («Роланд ашулы») романын чех тіліне аударған. Словения әдебиетінде оттава римасын ең ұлы романтик ақын Франс Прешерен кейде, басқалармен қатар, «Krst pri Savici» (Савицадағы шомылдыру рәсімі) поэмасында қолданды, ол словен халқының ұлттық эпосы саналады. Поэманың кіріспе бөлімі үшінші римамен жазылған. Дания әдебиетінде Фредерик Палудан Мюллер және басқалар оттава римасын қолданды. Ол осы шумақты өзінің «Adam Homo» атты ұзын поэмасында пайдаланды. Ақын осы схеманы еркін пайдаланды және жиі, мысалы, ABABABCC орнына ABABBACC тізбегін қолданды. Швеция поэзиясында Эсайас Тегнер өзінің «Фритиоф сагасында» оттава римасын қолданды. Фин әдебиетінде оттава римасын Эйно Лейно «Juhana Herttuan ja Catharina Jagellonican lauluja» (Принц Джон мен Екатерина Ягеллонның әндері) кітабының кейбір бөліктерінде қолданды.
The Spanish poets Boscán, Alonso de Ercilla y Zúñiga and Lope de Vega all experimented with ottava rima at one time or another. It is also the meter of several medieval Yiddish epic poems, such as the Bovo Bukh (1507–1508), which were adaptations of Italian epics. In Russia, Pavel Katenin instigated a high profile dispute on the proper way of translating Italian epics, which resulted in Alexander Pushkin's ottava rima poem "The Little House in Kolomna" (1830), which took its cue from Lord Byron's Beppo. Pushkin's poem opens with a lengthy tongue in cheek discussion of the merits of ottava rima. In Germany (or other German speaking countries) ottava rima occurred not so often as in Italy, but was used in long works. Paul Heyse, a Nobel Prize laureate for the year 1910, used it in his poems (Die Braut von Cypern). Rainer Maria Rilke, regarded as the greatest German language lyric poet of the 20th century, wrote Winterliche Stanzen in ABABABCC scheme. Luís de Camões's 16th century epic Os Lusíadas, the most important epic in the Portuguese language, is not only one of the longest poems written in ottava rima (it consists of 1,102 stanzas), but is recognized as one of the great epics of European literature. Camões was not the only Portuguese poet to use ottava rima. Many Portuguese and Brazilian poets wrote great epic poems using the stanza, for example Gabriel Pereira de Castro (1571–1632): Ulisseia ou Lisboa Edificada (1636), Vasco Mouzinho de Quevedo (16th/17th century): Afonso Africano, Francisco de Sá de Meneses (1600–1664): Malaca Conquistada (1634), António de Sousa Macedo (1606–1682): Ulissipo (1640), Brás Garcia de Mascarenhas: Viriato Trágico and José de Santa Rita Durão (1722–1784): Caramuru (1781). Ottava rima was very popular in the Polish literature of the 17th century, which was under strong influence of Italian poetry. The scheme ABABABCC was introduced into Polish poetry by Sebastian Grabowiecki and made widespread by Piotr Kochanowski, who translated Jerusalem Delivered by Torquato Tasso. It was used by Jan Andrzej Morsztyn, Stanisław Herakliusz Lubomirski, Wespazjan Kochowski, Samuel Twardowski and Wacław Potocki. During The Enlightenment bishop and poet Ignacy Krasicki wrote his mock epics (Monachomachia, Antymonachomachia and Myszeida) in ottava rima. In the beginning of 19th century Dyzma Bończa Tomaszewski attempted to write a national epic Jagiellonida. His work, however, is not longer remembered. Later Juliusz Słowacki, one of the greatest romantic poets, wrote two long poems, Beniowski and Król Duch (King Spirit), using the stanza. Another important attempt to write a modern epic poem in ottava rima was Maria Konopnicka's Pan Balcer w Brazylii (Mr. Balcer in Brazil). Poems written in ottava rima are usually translated into Polish in the same form. Lately La Araucana by Alonso de Ercilla was translated in such a way by Czesław Ratka. In Czech poetry, Jaroslav Vrchlický, generally considered to be the greatest poet of the second half of 19th century, used ottava rima several times, for example in short poem Odpověď (An Answer) that is composed of only two stanzas. Vrchlický was well trained in the use of the stanza as he translated Ludovico Ariosto's Orlando Furioso (Roland Enraged) into Czech. In Slovenian literature ottava rima was used by France Prešeren, the greatest romantic poet, sometimes, among others, in Krst pri Savici (The Baptism on the Savica), that is considered to be a national epic of Slovenian people. Prologue to the poem is written in terza rima. In Danish literature ottava rima was used by Frederik Paludan Müller and others. He used the stanza in his long poem, Adam Homo. The poet implemented the scheme freely and often used, for example, the sequence ABABBACC instead of ABABABCC. In Swedish poetry ottava rima was used by Esaias Tegnér in his epic Frithiof's Saga. In Finnish literature ottava rima was used by Eino Leino in some parts of book Juhana Herttuan ja Catharina Jagellonican lauluja (Songs of Prince John and Catherine the Jagellonian).