Ян Хуньяди: 15 ғасырдағы венгр саяхатшысы мен әскери қолбасшысы

Кіріспе

15 ғасырдағы Венгрия Корольдігінің әскери және саяси қайраткері, оның кіші інісі.

Джон Хуняди (Hunyadi János; Ioan de Hunedoara; c. 1406 – 11 тамыз 1456) – 15 ғасырдағы Венгрия Корольдігінің жетекші әскери және саяси қайраткері. Көптеген заманағы дереккөздерге сәйкес, ол Валахиялық текті ақсүйек отбасының мүшесі болған. Осман империясына қарсы күресі арқасында замандастары оған «Түріктерді жеңуші» деген лақап ат берген. Оның еңбегінің нәтижесінде ол көптеген жерлерді иелігіне алған. Қайтыс болған кезде Венгрия Корольдігінде бұрын-соңды болмаған, шамамен төрт миллион кадастрлік акр жерге ие болды. Оның зор байлығы мен әскери-саяси беделі Осман соғыстарының мақсаттарына бағытталған. Хуняди әскери шеберлігін Осман шабуылдарына ұшыраған Венгрия Корольдігінің оңтүстік шекарасында жетілдірді. 1439 жылы Шороңнің баны, 1441 жылы Трансильвания воеводасы, Секели графтары және Надорфехервар (қазіргі Белград) бас капитаны болып тағайындалды, сондай-ақ Венгрия Корольдігінің оңтүстік округтеріне басшылық етті. Ол шекараны қорғауға жауапты болды. Ол гуситтердің арбаларды әскери мақсаттарда пайдалану тәсілін қабылдады. Кәсіби әскерлерді жұмысқа алды, сонымен қатар жергілікті шаруаларды жаугершілікке қарсы жұмылдырды. Бұл жаңалықтар 1440-шы жылдардың басында оңтүстік шекараны тонаған Осман әскерлеріне қарсы алғашқы табыстарына септігін тигізді. 1442 жылы Хуняди Осман империясына қарсы төрт жеңіске жетті, оның екеуі шешуші болды. 1442 жылдың наурыз айында Хуняди Трансильваниядағы Венгрия Корольдігінің оңтүстік бөлігіндегі Сзэбен шайқасында Мезид Бейді және Осман әскерін жеңді. 1442 жылдың қыркүйегінде Хуняди Румелияның провинциялық губернаторы Бейлербей Шехабетдиннің үлкен Осман әскерін жеңді. Бұл Еуропа әскерінің осындай үлкен Осман әскерін жеңген алғашқы реті болды, бұл әскерде шабуылшылар ғана емес, өздерінің санжақ бейлері (губернаторлары) бастаған провинциялық атты әскер және янычарлар да болды. 1444 жылы Варна шайқасында және 1448 жылы Косово шайқасында жеңілгенімен, 1443–1444 жылдары Балқан таулары арқылы сәтті «Ұзақ жорық» және 1456 жылы Белградты (Нандорфехервар) қорғауы, солтанның жеке басқаруымен келген әскерлерге қарсы, оның ұлы қолбасшы ретіндегі беделін нығайтты. Рим папасы Еуропадағы шіркеулердің қоңырауларын түскі уақытта соғып, шайқастағылар үшін дұға етуге шақыруды бұйырды. Христиан шіркеулерінің қоңыраулары Белград жеңісін еске алу үшін түскі уақытта соғылады. Джон Хуняди да көрнекті мемлекет қайраткері болды. Ол 1440-жылдардың басында Венгрия тағына талапкер болған Владислав I мен кіші Ладислав V тарапынан азаматтық соғысқа белсенді қатысты. Халықтың арасында беделді болғандықтан, 1445 жылы Венгрияның сеймі оны жеті «Бас капитанның» бірі етіп тағайындады. Келесі сейм одан да ары барып, Хунядиді Ладислав V патша болып сайланғанға дейін мемлекеттік істерді басқаруға жауапты жалғыз регент етіп сайлады. 1452 жылы ол бұл қызметтен кеткен кезде, патша оған Венгрия Корольдігіндегі алғашқы мұрагерлік атақ – Бештерце/Бистрица графы атағын берді. Ол осы кезде патшалықтағы ең бай жер иелерінің біріне айналды және өмірінің соңына дейін сеймде ықпалын сақтап қалды. Папа Пий II оны «Христианның батыры» деп атады, ол Белградтағы жеңісінен үш аптадан кейін крестшілер лагерінде басталган эпидемиядан қайтыс болды. Дегенмен, оның түркілерге қарсы жеңісі олардың 60 жылдан астам уақыт бойы Венгрия Корольдігіне басып кіруіне кедерес келтірді. Оның даңқы 1457 жылы оның ұлы Матиас Корвиннің патша болып сайлануына шешуші фактор болды. Хуняди мажарлар, румындар, сербтер, болгарлар және аймақтың басқа да халықтары арасында танымал тарихи тұлға.

John Hunyadi (Hunyadi János; Ioan de Hunedoara; ; ; c. 1406 – 11 August 1456) was a leading Hungarian military and political figure in the Kingdom of Hungary during the 15th century. According to most contemporary sources, he was the member of a noble family of Wallachian ancestry. Through his struggles against the Ottoman Empire, he earned for himself the nickname 'Turk buster' from his contemporaries. Due to his merits, he quickly received substantial land grants. By the time of his death, he was the owner of immense land areas, totaling approximately four million cadastral acres, which had no precedent before or after in the Kingdom of Hungary. His enormous wealth, his military and political weight were primarily directed towards the purposes of the Ottoman wars. Hunyadi mastered his military skills on the southern borderlands of the Kingdom of Hungary that were exposed to Ottoman attacks. Appointed Ban of Szörény in 1439, appointed Voivode of Transylvania, Counts of the Székelys and Chief Captain of Nándorfehérvár (now Belgrade) in 1441 and head of a several of southern counties of the Kingdom of Hungary, he assumed responsibility for the defense of the frontiers. He adopted the Hussite method of using wagons for military purposes. He employed professional soldiers, but also mobilized local peasantry against invaders. These innovations contributed to his earliest successes against the Ottoman troops who were plundering the southern marches in the early 1440s. In the year of 1442, Hunyadi won four victories against the Ottomans, two of which were decisive. In March 1442, Hunyadi defeated Mezid Bey and the raiding Ottoman army at the Battle of Szeben in the south part of the Kingdom of Hungary in Transylvania. In September 1442, Hunyadi defeated a large Ottoman army of Beylerbey Şehabeddin, the Provincial Governor of Rumelia. This was the first time that a European army defeated such a large Ottoman force, composed not only of raiders, but of the provincial cavalry led by their own sanjak beys (governors) and accompanied by the formidable janissaries. Although defeated in the battle of Varna in 1444 and in the second battle of Kosovo in 1448, his successful "Long Campaign" across the Balkan Mountains in 1443–44 and defence of Belgrade (Nándorfehérvár) in 1456, against troops led personally by the sultan, established his reputation as a great general. The pope ordered that European churches ring their bells at noon to gather the faithful in prayer for those who were fighting. The bells of Christian churches are rung at noon to commemorate the Belgrade victory. John Hunyadi was also an eminent statesman. He actively took part in the civil war between the partisans of Wladislas I and the minor Ladislaus V, two claimants to the throne of Hungary in the early 1440s, on behalf of the former. Popular among the lesser nobility, the Diet of Hungary appointed him, in 1445, as one of the seven "Captains in Chief" responsible for the administration of state affairs until Ladislaus V (by that time unanimously accepted as king) came of age. The next Diet went even further, electing Hunyadi as sole regent with the title of governor. When he resigned from this office in 1452, the sovereign awarded him with the first hereditary title (perpetual count of Beszterce/Bistrița) in the Kingdom of Hungary. He had by this time become one of the wealthiest landowners in the kingdom, and preserved his influence in the Diet up until his death. This Athleta Christi (Christ's Champion), as Pope Pius II referred to him, died some three weeks after his triumph at Belgrade, falling to an epidemic that had broken out in the crusader camp. However, his victories over the Turks prevented them from invading the Kingdom of Hungary for more than 60 years. His fame was a decisive factor in the election of his son, Matthias Corvinus, as king by the Diet of 1457. Hunyadi is a popular historical figure among Hungarians, Romanians, Serbs, Bulgarians and other nations of the region.

Балалық шағы (1406 1420)

1409 жылғы 18 қазанда шыққан корольдік жарғыда Джон Хунядиге қатысты алғашқы сілтеме бар. Құжатта Венгрияның патшасы Сигизмунд Хуняд қамалын (қазіргі Хунэдоара, Румыния) және оған қосылған жерлерді Джонның әкесі Войк пен Войктың төрт туысына, соның ішінде Джонның өзіне берді. Бұл жазбаға сәйкес, Джонның әкесі сол кезде патша сарайында "сарбаз" ретінде қызмет еткен, демек ол құрметті отбасыдан шыққан болуы мүмкін. XV ғасырдағы екі жылнамашы – Иоганнес де Тюроч пен Антонио Бонфини Войктың Валахиядан Венгрияға патша Сигизмундтың бастамасымен көшіп келгенін жазды. Ласло Маккай, Малкольм Хеброн, Пал Энгель және басқа да ғалымдар Джон Хунядидің әкесінің валахтық тегі туралы екі жылнамашының баяндамасын қабылдайды. Олардан өзгеше, Иоан Аурель Поп Войктың Хуняд қамалының кең аймағынан шыққандығын айтады. Антонио Бонфини Джон Хунядидің ата-анасының басқаша нұсқасына алғаш рет тоқталды, бірақ көп ұзамай оны Хунядидің қарсыласы, Ульрих II, Сельж графының құрастырған "дәмсіз әңгімесі" деп атады. Бұл анекдот бойынша, Джон шын мәнінде Войктың баласы емес, патша Сигизмундтың заңсыз ұлы болған. Бұл оқиға Джон Хунядидің ұлы Матиас Корвиннің Будада патша Сигизмундтың ескерткішін орнатқан тұсында ерекше танымал болды. XVI ғасырдың жылнамашысы Гаспар Хелтай осы әңгімені қайталап, одан әрі дамытты, бірақ қазіргі ғалымдар, мысалы, Картледж және Кубиньи оны растамайтын болжам деп санайды. Балқан түбегіндегі халық арасында Хунядидің танымалдылығы оның патшалық тегі туралы тағы да аңыздар тудыруға себеп болды. Джон Хунядидің анасы кім болғаны әлі де белгісіз. Патша Сигизмундтың болжамды тегіне қатысты Бонфини мен Хелтай оның бай боярдың қызы болғанын, оның иеліктері Морззинада (қазіргі Маргина, Румыния) орналасқандығын айтады. Поп оның есімінің Элизабет болғанын жорамалдайды. Тарихшы Ласло Маккай Джон Хунядидің анасы Демсустың (Денсуш, Румыния) Муззина (немесе Мушина) кенез отбасының мүшесі болғанын айтады, бірақ Поп Морззина мен Муззина отбасыларын байланыстырудан бас тартады. Джон Хунядидің анасына қатысты Бонфини оның көрнекті грек әйелі болғанын, бірақ оның атын атамайды. Кубиньи оның грек тегі православие дінімен байланысты болуы мүмкін дейді. 1489 жылғы хатта Матиас Корвин өзінің әжесінің әпкесін Осман түркілері тұтқындап, аты белгісіз сұлтанның гареміне мәжбүрлеп қосылғанын, оның ұлы Мехмед II-нің бүлікші ұлы Джемнің ата-бабасы болғанын жазды. Осы хатқа сүйене отырып, тарихшы Кубиньи "грек байланысын толығымен жоққа шығаруға болмайды" дейді. Егер Матиас Корвинус баяндаған оқиға рас болса, онда Осман империясына қарсы соғыстың батыры Джон Хуняди мен Осман сұлтаны Мехмед II бірінші туыстар болар еді. Алайда, тарихшы Пётр Ковач Маттиас Корвинус Осман сұлтандарымен туыстығы туралы айтқан әңгіменің жалған екенін жазады. Хунядидің туған жылы белгісіз. Гаспар Хелтай Хунядидің 1390 жылы туғанын жазса да, оның 1405 және 1407 жылдар аралығында туғаны ықтимал, себебі оның кіші інісі 1409 жылдан кейін ғана дүниеге келген, ал екі бауырдың жасы арасындағы шамамен екі онжылдық айырмашылық мүмкін емес. Оның туған жері де белгісіз. XVI ғасырдың ғалымы Антун Вранчич Джон Хунядидің Хацзег аймағының (қазіргі Румынияның Тара Хацеголуи) "тумасы" болғанын жазды. Хунядидің әкесі 1419 жылдың 12 ақпанына дейін қайтыс болды. Осы күні шығарылған корольдік жарғыда Хуняди, Хунядидің екі інісі (Жохан кіші және Войк) және олардың ағасы Радол есімдері аталады, бірақ олардың әкесі туралы ештеңе айтылмайды.

A royal charter of grant issued on 18 October 1409 contains the first reference to John Hunyadi. In the document, King Sigismund of Hungary bestowed Hunyad Castle (in present day Hunedoara, Romania) and the lands attached to it upon John's father, Voyk and Voyk's four kinsmen, including John himself. According to the document, John's father served in the royal household as a "court knight" at that time, suggesting that he was descended from a respected family. Two 15th century chroniclersJohannes de Thurocz and Antonio Bonfiniwrite that Voyk had moved from Wallachia to Hungary upon King Sigismund's initiative. László Makkai, Malcolm Hebron, Pál Engel and other scholars accept the two chroniclers' report of the Wallachian origin of John Hunyadi's father. In contrast with them, Ioan Aurel Pop says that Voyk was a native of the wider region of Hunyad Castle. Antonio Bonfini was the first chronicler to have made a passing remark of an alternative story of John Hunyadi's parentage, soon stating that it was just a "tasteless tale" fabricated by Hunyadi's opponent, Ulrich II, Count of Celje. According to this anecdote, John was actually not Voyk's child, but King Sigismund's illegitimate son. The story became especially popular during the reign of John Hunyadi's son, Matthias Corvinus who erected a statue for King Sigismund in Buda. The 16th century chronicler Gáspár Heltai repeated and further developed the tale, but modern scholarsfor instance, Cartledge, and Kubinyiregard it as an unverifiable gossip. Hunyadi's popularity among the peoples of the Balkan Peninsula give rise to further legends of his royal parentage. The identification of John Hunyadi's mother is even less certain. In connection with King Sigismund's supposed parentage, both Bonfini and Heltai say that she was the daughter of a rich boyar, or nobleman, whose estates were located at Morzsina (present day Margina, Romania). Pop proposes that she was called Elisabeth. According to historian László Makkai, John Hunyadi's mother was a member of the Muzsina (or Mușina) kenez family from Demsus (Densuș, Romania), but Pop refuses the identification of the Morzsina and Muzsina families. With regard of John Hunyadi's mother, Bonfini provides an alternative solution as well, stating that she was a distinguished Greek lady, but does not name her. According to Kubinyi, her alleged Greek origin may simply refer to her Orthodox faith. In a letter of 1489, Matthias Corvinus wrote that his grandmother's sister, whom the Ottoman Turks had captured and forced to join the harem of an unnamed Sultan, became the ancestor of Cem, the rebellious son of Sultan Mehmed II. Based on this letter, historian Kubinyi says that the "Greek connection cannot be discounted entirely". If Matthias Corvinus' report is valid, John Hunyadithe hero of anti Ottoman warsand the Ottoman Sultan Mehmed II were first cousins. On the other hand, historian Péter E. Kovács writes that Matthias Corvinus's story about his family connection with the Ottoman Sultans was nothing but a pack of lies. Hunyadi's year of birth is uncertain. Although Gáspár Heltai writes that Hunyadi was born in 1390, he must have actually been born between around 1405 and 1407, because his younger brother was only born after 1409, and a difference of almost two decades between the two brothers' age is not plausible. The place of his birth is likewise unknown. The 16th century scholar, Antun Vrančić wrote that John Hunyadi had been "a native" of the Hátszeg region (now Țara Hațegului in Romania). Hunyadi's father died before 12 February 1419. A royal charter issued on this day mentions Hunyadi, Hunyadi's two brothers (John the younger and Voyk) and their uncle Radol, but does not refer to their father.

Жастар (14201438)

Хунядиге бес жыл қызмет еткен Андреас Панноний болашақ қолбасшының "суыққа да, ыстыққа да төзімділік таныта білгенін" жазды. Басқа жас ақсүйектер сияқты Джон Хуняди де жастық шағында қуатты магнаттардың сарайында қызмет етті. Дегенмен, оның жұмыс берушілерінің нақты тізімін толықтыру мүмкін емес, себебі 15-ғасыр авторлары оның ерте өмірі туралы қайшылы мәліметтер берген. Филиппо Сколаридің өмірбаянын жазған Поджио Браччиолини, Темес округінің басшысы ретінде оңтүстік шекараны қорғауға жауапты болған Сколари Хунядиді жастайынан тәрбиелегенін жазады, бұл Хуняди шамамен 1420 жылы Сколаридің жеке хатшысы болғанын көрсетеді. Ал Иоанн Капистрано 1456 жылғы хатында Хуняди әскери мансабын Николай Илоктиң басшылығымен бастағанын айтады. Николай Илок Хунядиден кем дегенде алты жас кіші болғандықтан, тарихшы Пал Энгель Капистрано оны ағасы, Илоктық Стефанмен шатастырғанын жазады. Соңында, Антонио Бонфини Хуняди мансабының басында Загреб епископы Деметр Цсупор немесе Цсакилердің біріне қызмет еткенін айтады. Византиялық тарихшы Лаоникос Халкокондилдің сөзіне сүйенсек, жас Хуняди 1427 жылы қайтыс болған Сербияның деспоты Стефан Лазаревичтің сарайында "біраз уақыт" болған. Хунядидің Елизавета Силягьимен некесі Халкокондилдің баяндамасын растайды, өйткені оның әкесі Ладислав 1426 жылдары деспоттың жақын досы болған. Той шамамен 1429 жылы өтті. Хуняди әлі жас болғанда король Сигизмундтың сарайына кірді. 1431 жылы ол Сигизмундты Италияға ертіп барды және корольдің бұйрығымен Милан герцогы Филиппо Мария Висконтидің әскеріне қосылды. Бонфини Хуняди герцогтың әскерінде "екі жыл қызмет еткенін" айтады. Қазіргі ғалымдар, мысалы, Картледж, Энгель, Мурешану және Теке, Хуняди Миланда заманауи әскери өнердің қағидаттарымен, соның ішінде жалдамалы әскерлерді пайдаланумен танысқанын айтады. 1433 жылдың соңында Хуняди Римде Киелі Рим императоры болып тәж киген Сигизмундтың серігіне қайтадан қосылды. Ол монархқа "сарай рыцары" ретінде қызмет етті. 1434 жылдың қаңтарында императорға 1200 алтын флорин қарыз берді. Қарсылық ретінде Сигизмунд Папия қаласын ипотекаға берді. Сауда-саттық туралы патша жарғысында Хуняди Иоанн Влах (румын) деп аталды. Қысқасы, Сигизмунд Хунядиге Békésszentandrás және Hódmezővásárhely сияқты қосымша иеліктер берді, олардың әрқайсысы шамамен 10 ауылды қамтыды. Антонио Бонфини Хунядидің "Франциск Цсанадидің" серігіндегі қызметі туралы жазады, ол "оған соншалықты әуес болған, оны өз баласы сияқты қарады". Тарихшы Энгель Франциск Цсанадиді хорват дворяны Франко Таловакпен, сондай-ақ Северин банімен, ол 1432 жылы Ксанад округінің басшысы болғанмен сәйкестендіреді. Энгельдің сөзіне сүйенсек, Хуняди 1434 жылдың қазан айынан бастап кем дегенде бір жарым жыл бойы баннің серігінде қызмет етті. Осы кезеңде Северин банатының Влах ауданы Хунядиге ипотекаға берілді. 1436 жылдың жазында Прагаға кірген Сигизмунд 1437 жылдың қазан айында 3 айға 1250 алтын флоринге Хуняди мен оның 50 найзагерін жалдады, бұл Хунядидің оны Богемияға ертіп келгенін көрсетеді. Осы кезде Хуняди гуситтердің тактикасын зерттеген болуы мүмкін, өйткені ол кейінірек оның ерекше элементтерін, соның ішінде арбаларды жылжымалы бекініс ретінде пайдалануды қолданды. 1437 жылдың 9 желтоқсанында Сигизмунд қайтыс болды; оның күйеу баласы Альберт тоғыз күн ішінде Венгрия королі болып сайланды. Тарихшылар Теке мен Энгельдің айтуынша, Хуняди көп ұзамай Осман шапқыншылығына ұшыраған патшалықтың оңтүстік шекарасына оралды. Мюрешанудың сөзіне сәйкес, Хуняди 1438 жылдың соңына дейін кем дегенде бір жыл король Альбертке Богемияда қызмет етті.

Andreas Pannonius, who served Hunyadi for five years, wrote that the future commander "accustomed himself to tolerate both cold and heat in good time". Like other young noblemen, John Hunyadi spent his youth serving in the court of powerful magnates. However, the exact list of his employers cannot be completed, because 15th century authors recorded contradictory data on his early life. Filippo Scolari's biographer, Poggio Bracciolini writes that Scolariwho was responsible for the defense of the southern frontier as Ispán, or head, of Temes Countyeducated Hunyadi from his very youth, suggesting that Hunyadi was Scolari's page around 1420. On the other hand, John of Capistrano writes, in a letter of 1456, that Hunyadi started his military career serving under Nicholas of Ilok. For Nicholas of Ilok was at least six year younger than Hunyadi, historian Pál Engel writes that Capistrano confused him with his brother, Stephen of Ilok. Finally, Antonio Bonfini says that at the beginning of his career Hunyadi worked either for Demeter Csupor, Bishop of Zagreb or for the Csákys. According to the Byzantine historian Laonikos Chalkokondyles, the young Hunyadi "stayed for a time" at the court of Stefan Lazarević, Despot of Serbia, who died in 1427. Hunyadi's marriage with Elisabeth Szilágyi substantiates Chalkokondyles' report, because her father, Ladislaus was the Despot's familiaris around 1426. The wedding took place around 1429. While still a young man, Hunyadi entered the retinue of King Sigismund. He accompanied Sigismund to Italy in 1431 and upon Sigismund's order he joined the army of Filippo Maria Visconti, Duke of Milan. Bonfini says that Hunyadi "served two years" in the Duke's army. Modern scholarsfor instance, Cartledge, Engel, Mureşanu and Tekesay that Hunyadi familiarized himself with the principles of contemporary military art, including the employment of mercenaries, in Milan. Hunyadi again joined the entourage of Sigismund, who had in the meantime been crowned Holy Roman Emperor in Rome, at the very end of 1433. He served the monarch as a "court knight". He loaned 1,200 gold florins to the Emperor in January 1434. In exchange, Sigismund mortgaged Papia market town in Csanád Countyand half of the royal incomes from a nearby ferry on the Maros River to Hunyadi and his younger brother. The royal charter of the transaction mentions Hunyadi as John the Vlach (Romanian). In short, Sigismund granted Hunyadi further domains, including Békésszentandrás, and Hódmezővásárhely, each incorporating about 10 villages. Antonio Bonfini writes of Hunyadi's service in the retinue of one "Francis Csanádi" who "became so fond of him that treated him as if he were his own son". Historian Engel identifies Francis Csanádi with Franko Talovac, Croatian nobleman and Ban of Severin, who was also Ispán of Csanád County around 1432. Engel says that Hunyadi served in the Ban's retinue for at least one and a half years from around October 1434. A Vlach district of the Banate of Severin was mortgaged to Hunyadi in this period. Sigismund, who entered Prague in the summer of 1436, hired Hunyadi and his 50 lancers for three months in October 1437 for 1,250 gold florins, implying that Hunyadi had accompanied him to Bohemia. Hunyadi seems to have studied the Hussites' tactics on this occasion, because he later applied its featuring elements, including the use of wagons as a mobile fortress. On 9 December 1437 Sigismund died; his son in law, Albert was elected King of Hungary in nine days. According to historians Teke and Engel, Hunyadi soon returned to the southern frontiers of the kingdom which had been subject to Ottoman raids. In contrast with them, Mureşanu says that Hunyadi served King Albert in Bohemia for at least a year, till the end of 1438.

Османлылармен алғашқы шайқастар (14381442)

1438 жылдың соңында Осман империясы Сербияның басым бөлігін басып алды. Сол жылы Осман әскерлері Валахия князі Влад II Дракулдың қолдауымен Трансильванияға шабуыл жасап, Херманштадт/Нагисзебенді, Гюлафехерварды (қазіргі Алба-Юлия, Румыния) және басқа қалаларды тонады. 1439 жылы маусымда Осман әскері Сербияның соңғы маңызды бекінісі Смедеревоны қоршағаннан кейін Сербияның деспоты Джурад Бранкович әскери көмек алу үшін Венгрияға қашты. Альберт патша отандық дворяндардың Осман империясына қарсы көтерілісін жариялады, бірақ Тител аймағында қарулы дворяндар жиналмай, соғысуға дайын болған жоқ. Бір ерекшелігі – Хуняди қоршаудағыларға шабуыл жасап, оларды кішігірім шайқастарда жеңіп, өзінің атағын арттырды. Осман әскері Смедеревоны тамыз айында басып алды. Альберт патша Хуняди ағайындыларын Северин бандары етіп тағайындап, оларды «әлемнің нағыз барондары» деген атаққа көтерді. Сонымен қатар, ол оларға Темес округінің Влах ауданын ипотекаға берді. Альберт патша 1439 жылы 27 қазанда дизентериядан қайтыс болды. Оның жесірі Елизавета, император Сигизмундтың қызы, кейін Ладислав есімді ұл тапты. Елизаветаның ұлы Польшаның патшасы Владиславқа патшалық тәжін ұсынды, бірақ Елизавета оның сәби ұлын 1440 жылы 15 мамырда патша етіп тағайындады. Алайда, Владислав Естаттың ұсынысын қабылдады және 17 шілдеде патша тағына отырды. Екі патшаның партизандары арасындағы азаматтық соғыс кезінде Хуняди Владиславты қолдады. Хуняди Валахияда османдықтарға қарсы шайқасты, ол үшін король Владислав 1440 жылы 9 тамызда оған өзінің отбасылық иеліктері маңындағы бес аймақты берді. Хуняди Николай Илоктымен бірге 1441 жылдың басында Батаскекте Владиславтың қарсыластарын жойды. Олардың жеңісі азамат соғысына тиімді түрде тоқтам салды. Алғыс білдірген патша ақпан айында Хуняди мен оның жолдасын Трансильванияның воеводалары және Секелидің графтары етіп тағайындады. Қысқасы, патша оларды Темес округінің испандары деп атады және оларға Белград пен Дунай бойындағы барлық басқа қамалдардың командасын берді. Николай Илоктың уақыты патша сарайында болғандықтан, Хуняди Трансильвания мен оңтүстік шекаралық жерлерді жалғыз басқаратын. Тағайындалғаннан кейін көп ұзамай Хуняди Трансильванияға барды, онда бала Ладислав V партизандары мықты позицияны сақтады. Хуняди Трансильванияны тыныштағаннан кейін, оның басқаруындағы аймақтар ішкі қақтығыстардан қалмады, бұл Хунядиге шекараны қорғауға назар аударуға мүмкіндік берді. Патша сарайында жер иелерінің мүддесін тиімді қорғап, Хуняди өзінің басқаруындағы провинцияларда өз позициясын нығайта түсті. Мысалы, ол патшадан жер үлестіріп, жергілікті ақсүйектерге артықшылықтар берді. Ол Осман империясының шабуылынан зақымдалған Белград қабырғаларын жөндеуге кірісті. Сава өзенінің аймағындағы Османдықтардың шабуылына кек алу үшін ол 1441 жылдың жазында немесе күзінде Осман аумағына шабуыл жасады. Ол Смедеровоның қолбасшысы Исхак биді жеңіп, майдангерлік ұрыс жүргізді. Келесі жылдың басында Бей Мезид 17000 сарбазды қолға алып, Трансильванияға басып кіреді. Хуняди күтпеген жерден ұсталып, Мароссентимре (Сантимбру, Румыния) маңында өткен алғашқы шайқаста жеңілді. Бей Мезид Германштадтты қоршауға алды, бірақ сол кезде Трансильванияға келген Хуняди мен Уйлакидің біріккен күштері Османлыларды қоршауды көтеруге мәжбүр етті. 22 наурызда Гюлафехерварда Осман әскерлері құрып кетті. Осман империясына қарсы жаңа крест жорығын ынталы түрде насихаттаған папа Евгений IV өзінің өкілі кардинал Джулиано Цезариниді Венгрияға жіберді. Кардинал 1442 жылдың мамыр айында келді. Оған патша Владислав пен Елизавета патша арасындағы бейбіт келісімді келісуді тапсырды. Осман сұлтаны Мурад II Румелиатоның губернаторы Шихабетдин Пашатеге 70 мың адамнан тұратын күшпен Трансильванияға шабуыл жасауға жіберді. Пашаның айтуынша, оның шапанының көрінісі ғана жауларын қашып кетуге мәжбүр етеді. Хуняди 15000 адамнан тұратын күш жинаса да, ол қыркүйек айында Иаломица өзенінде османдықтарға қатты жеңіліс әкелді. 1442 жылы Джон Хуняди мен оның 15 000 адамы Беглер Бей Сехабетдиннің 80 000 күшті әскерін Дунай өзенінің темір қақпасына жақын орналасқан Zajkány (қазіргі Zeicani) қаласында жеңді. Хуняди Басараб II-ді Валахияның әмірлік тағына отырғызды, бірақ Басарабтың қарсыласы Влад Дракул оралып, Басарабты 1443 жылдың басында қашуға мәжбүр етті. 1441 және 1442 жылдары жеңіп алғандарынан кейін, Хуняди Осман империясының басты жауына айналып, христиан әлемінде кеңінен танылды. Ол шайқастарында белсенді шабуылға көшті, бұл оған Османдықтардың сандық артықшылығына қарсы тиімді маневр жасауға мүмкіндік берді. Ол жалдамалы әскерлерді (соның ішінде жақында таратылған чех гусит әскерлерінің көптеген сарбаздарын) пайдаланды, бұл оның қатарындағы кәсібилікті арттырып, жергілікті шаруалардан жиналған көптеген жалдамалы әскерлерді толықтырды, оларды оңай пайдалануға дайын болды.

The Ottomans had occupied the larger part of Serbia by the end of 1438. In the same year, Ottoman troopssupported by Vlad II Dracul, Prince of Wallachiamade an incursion into Transylvania, plundering Hermannstadt/Nagyszeben, Gyulafehérvár (present day Alba Iulia, Romania) and other towns. After the Ottomans laid siege to Smederevo, the last important Serbian stronghold in June 1439, Đurađ Branković, Despot of Serbia fled to Hungary to seek military assistance. King Albert proclaimed the general insurrection of the nobility against the Ottomans, but few armed noblemen assembled in the region of Titel and were ready to fight. A notable exception was Hunyadi, who made raids against the besiegers and defeated them in smaller skirmishes, which contributed to the rise of his fame. The Ottomans captured Smederevo in August. King Albert appointed the Hunyadi brothers Bans of Severin, elevating them to the rank of "true barons of the realm". He also mortgaged a Vlach district in Temes County to them. King Albert died of dysentery on 27 October 1439. His widow, ElisabethEmperor Sigismund's daughtergave birth to a posthumus son, Ladislaus. The Estates of the realm offered the crown to Vladislaus, King of Poland, but Elizabeth had his infant son crowned king on 15 May 1440. However, Vladislaus accepted the Estates' offer and was also crowned king on 17 July. During the ensuing civil war between the two kings' partisans, Hunyadi supported Vladislaus. Hunyadi fought against the Ottomans in Wallachia, for which King Vladislaus granted him five domains in the vicinity of his family estates on 9 August 1440. Hunyadi, together with Nicholas of Ilok, annihilated the troops of Vladislaus' opponents at Bátaszék at the very beginning of 1441. Their victory effectively put an end to the civil war. The grateful King appointed Hunyadi and his comrade joint Voivodes of Transylvania and Counts of the Székelys in February. In short, the King also nominated them Ispáns of Temes County and conferred upon them the command of Belgrade and all other castles along the Danube. Since Nicholas of Ilok spent most of his time in the royal court, in practice Hunyadi administered Transylvania and the southern borderlands alone. Soon after his appointment, Hunyadi visited Transylvania where the child Ladislaus V's partisans had maintained a strong position. After Hunyadi pacified Transylvania, the regions under his administration remained undisturbed by internal conflicts, enabling Hunyadi to concentrate on the defence of the borders. By effectively defending the interests of local landowners at the royal court, Hunyadi strengthened his position in the provinces under his administration. For instance, he obtained land grants and privileges for local noblemen from the King. Hunyadi set about repairing the walls of Belgrade, which had been damaged during an Ottoman attack. In retaliation for Ottoman raids in the region of the river Sava, he made an incursion into Ottoman territory in the summer or autumn of 1441. He scored a pitched battle victory over Ishak Bey, the commander of Smederovo. Early the next year, Bey Mezid invaded Transylvania with a force of 17,000 soldiers. Hunyadi was taken by surprise and lost the first battle near Marosszentimre (Sântimbru, Romania). Bey Mezid lay siege to Hermannstadt, but the united forces of Hunyadi and Újlaki, who had in the meantime arrived in Transylvania, forced the Ottomans to lift the siege. The Ottoman forces were annihilated at Gyulafehérvár on 22 March. Pope Eugenius IV, who had been an enthusiastic propagator of a new crusade against the Ottomans, sent his legate, Cardinal Giuliano Cesarini to Hungary. The Cardinal arrived in May 1442 tasked with mediating a peace treaty between King Vladislaus and Dowager Queen Elisabeth. The Ottoman Sultan, Murad II dispatched Şihabeddin Pashathe governor of Rumeliato invade Transylvania with a force of 70,000. The Pasha stated that the mere sight of his turban would force his enemies to run far away. Although Hunyadi could only muster a force of 15,000 men, he inflicted a crushing defeat on the Ottomans at the Ialomița River in September. John Hunyadi and his 15,000 men defeated the 80,000 strong army of Begler Bey Sehabeddin at Zajkány (today's Zeicani), near the Iron Gate of the Danube river in 1442. Hunyadi placed Basarab II on the princely throne of Wallachia, but Basarab's opponent Vlad Dracul returned and forced Basarab to flee in early 1443. Hunyadi's victories in 1441 and 1442 made him a prominent enemy of the Ottomans and renowned throughout Christendom. He established a vigorous offensive posture in his battles, which enabled him to counteract the numerical superiority of the Ottomans through decisive maneuver. He employed mercenaries (many of them recently disbanded Czech Hussite troops), increasing the professionalism in his ranks and supplementing the numerous irregulars mustered from local peasantry, whom he had no reservations about employing in the field.

"Ұзақ жорық" (1442 1444)

1443 жылы сәуірде патша Владислав және оның барондары Осман империясына қарсы ірі жорық ұйымдастыруға шешім қабылдады. Кардинал Чезаринидің араласуымен Владислав Германияның Фридрих III-імен бітімге келді, ол бала Ладислав V-нің қамқоршысы еді. Өз қазынасынан шамамен 32 000 алтын флорин жұмсап, Хуньяди 10 000-нан астам салдатырды жалдады. Патша да әскер жинады, сондай-ақ Польша мен Молдавиядан күштер келді. Патша мен Хуньяди 1443 жылдың күзінде 25-27 мың сарбаздық әскердің басында жорыққа шықты. Теория бойынша, Владислав әскерге басшылық етті, бірақ жорықтың нағыз жетекшісі Хуньяди болды. Дюрадж Бранкович 8 мыңдық әскерімен оларға қосылды. Хуньяди алғы шепке қолбасшылық етіп, төрт кіші Осман әскерін талқандады, олардың бірігуіне бөгет жасады. Ол Крушевац, Ниш және София қалаларын жаулап алды. Дегенмен, венгр әскері Балқан тауларының жоталарын Едирнеге қарай бұзуға күш жеткізбеді. Суық ауа райы мен азық-түлік жетіспеушілігі христиан әскерін Златицада жорықты тоқтатуға мәжбүр етті. Куновица шайқасында жеңіске жеткен соң, олар 1444 жылдың қаңтар айында Белградқа, ал ақпан айында Будаға қайтып келді.

Варна шайқасы және оның салдары (14441446)

Осман әскерінің басты бөлігі жеңілген жоқ, бірақ Хунядидің "ұзақ жорығы" бүкіл христиандық Еуропаны құлшынысқа бөледі. Рим папасы Евгений, Филипп Жақсы, Бургундия герцогы және басқа да еуропалық державалар қаржылық немесе әскери қолдау уәде етіп, жаңа крест жорығын талап етті. Осы кезеңде Хунядидің басшылығымен ақсүйектер мен дін қызметкерлерінен құралған "топ" құрылды. Олардың басты мақсаты – Венгрияны османдықтардан қорғау. Джурад Бранковичтің хатында айтылғандай, Хуняди жылдың бірінші жартысында жалдамалы әскерлерді жалдауға 63 мыңнан астам алтын флорин жұмсады. Венгриядағы Ренессанс гуманизмінің көрнекті өкілі Джон Витец сол кезде Хунядидің жақын досы болды. Османдық территориясына христиандық күштердің ілгерілеуі Балқан түбегіндегі халықтарды Осман империясының шеткері аймақтарында көтеріліс жасауға ынталандырды. Мысалы, албандық ақсүйек Скандербег османдықтарды Круядан және оның отбасы бақылаған басқа да барлық бекіністерден қуды. Анатолиядағы қарамандықтардың көтерілісімен көбінесе айналысқан сұлтан Мұрад II патша Владиславқа кеңпейілдікпен бейбіт келісім шарттарын ұсынды. Ол тіпті Осман гарнизондарын Сербиядан шығаруға уәде берді, осылайша деспот Джурад Бранкович басшылығымен оның жартылай тәуелсіз мәртебесін қалпына келтірді. Ол сондай-ақ он жылға соғыс тоқтатуды ұсынды. Венгрия елшілері 1444 жылдың 12 маусымында Эдирнеде сұлтанның ұсынысын қабылдады. Патшалық иелігін қалпына келтіргені үшін риза болған Джурад Бранкович 3 шілдеде Заранд округінің Вилагос (қазіргі Ширия, Румыния) қаласындағы меншігін Хунядиге сыйға тартты. Хуняди патша Владиславқа тиімді келісімді бекітуді ұсынды, бірақ кардинал Чезарини монархты крест жорығын жалғастыруға шақырды. 4 тамызда Владислав бейбіт келісім жасалса да, жыл соңына дейін Осман империясына қарсы жорыс бастауға салтанатты түрде ант берді. Иоганн де Тюрочтың айтуынша, патша 15 тамызда Хунядиді бейбіт келісімді жасасуға тағайындады. Бір апта ішінде Джурад Бранкович өзінің Венгрия Корольдігіндегі үлкен иеліктерін, соның ішінде Дебреценді, Мункачты (қазіргі Мукачево, Украина) және Нагбаньяны (қазіргі Бая-Маре, Румыния) Хунядиге кепілге берді. Кардинал Чезарини ант бергенді орындауға шақырған патша Владислав күзде Осман империясына шабуыл жасауға шешім қабылдады. Кардиналдың ұсынысы бойынша ол Хунядиге Болгария тағын ұсынды. 22 қыркүйекте крестшілер Венгриядан жолға шықты. Олар Балқан таулары арқылы Қара теңізге қарай ілгерілеуді жоспарлады. Олар Венеция флоты Мұрад сұлтанға Осман әскерін Анатолиядан Балқанға көшіруге кедергі келтіреді деп күтті, бірақ генуэздіктер сұлтанның әскерін Дарданелл арқылы тасымалдады. Екі әскер 10 қарашада Варна маңында шайқасты. Саны жағынан екі есе кем болса да, крестшілер бастапқыда Османдықтарға қарсы майданды бақылады. Алайда, жас патша Владислав янычарларға қарсы ерте шабуыл жасап, қаза тапты. Осыдан кейін Османдықтар крестшілердің үрейін пайдаланып, олардың әскерін талқандады. Хуняди шайқас алаңынан қашып құтылды, бірақ валахиялық сарбаздар оны тұтқынға алып, түрмеге қамады. Алайда, Влад Дракул оны көп ұзамай босатты. 1445 жылдың сәуір айында өткен Венгрияның келесі сеймінде, мемлекеттік органдар егер патша Владислав, оның тағдыры әлі белгісіз болса, мамыр айының соңына дейін Венгрияға келмесе, бала Ладислав V-тің билігін бірауыздан мойындайтынына шешім қабылдады. Сондай-ақ, мемлекеттік органдар жеті "Бас капитанды" сайлады, оның ішінде Хуняди, әрқайсысы оларға бөлінген аумақта ішкі тәртіпті қалпына келтіруге жауапты болды. Хуняди Тиса өзенінің шығысындағы жерлерді басқаруға тағайындалды. Бұл жерде ол кем дегенде алты қамалға ие болды және онға жуық округте жер иеленді, бұл оны өзінің билігі астындағы аймақтағы ең қуатты баронға айналдырды. Хуняди Осман империясына қарсы жаңа крест жорығын ұйымдастыруды жоспарлап отырды. Осы мақсатта ол 1445 жылы Рим папасына және басқа да батыс монархтарына хаттар жіберді. Қыркүйекте Никополисте ол сегіз бургунд галереясының капитаны Валеран де Вавринмен (хроник Жан де Вавриннің немере інісі) және Төменгі Дунай бойындағы кішкентай бекіністерді Османдықтардан тартып алған Валахияның Влад Дракулымен кездесті. Алайда, ол өзеннің оңтүстік жағалауында орналасқан Осман гарнизондарымен қақтығысқа түспеді және қыстан бұрын Венгрияға оралды. Влад Дракул көп ұзамай Османдықтармен бейбіт келісім жасады.

Although no major Ottoman forces had been defeated, Hunyadi's "long campaign" stirred enthusiasm throughout Christian Europe. Pope Eugenius, Philip the Good, Duke of Burgundy and other European powers demanded a new crusade, promising financial or military support. The formation of a "party"a group of noblemen and clericsunder Hunyadi's leadership can be dated to this period. Their main purpose was the defence of Hungary against the Ottomans. According to a letter of Đurađ Branković, Hunyadi spent more than 63,000 gold florins to hire mercenaries in the first half of the year. An eminent representative of Renaissance humanism in Hungary, John Vitéz became Hunyadi's close friend around that time. The advance of Christian forces in Ottoman territory also encouraged the peoples of the Balkan Peninsula to revolt in the peripheries of the Ottoman Empire. For instance, Skanderbeg, an Albanian noble, expelled the Ottomans from Krujë and all other fortresses once held by his family. Sultan Murad II, whose main concern was a rebellion by the Karamanids in Anatolia, offered generous terms of peace to King Vladislaus. He even promised to withdraw the Ottoman garrisons from Serbia, thus restoring its semi autonomous status under Despot Đurađ Branković. He also offered a truce for ten years. The Hungarian envoys accepted the Sultan's offer in Edirne on 12 June 1444. Đurađ Branković, who was grateful for the restoration of his realm, donated his estates at Világos (present day Șiria, Romania) in Zaránd County to Hunyadi on 3 July. Hunyadi proposed King Vladislaus to confirm the advantageous treaty, but Cardinal Cesarini urged the monarch to continue the crusade. On 4 August Vladislaus took a solemn oath of launching a campaign against the Ottoman Empire before the end of the year even if a peace treaty were concluded. According to Johannes de Thurocz, the King appointed Hunyadi to sign the peace treaty on 15 August. In a week, Đurađ Branković mortgaged his extensive domains in the Kingdom of Hungaryincluding Debrecen, Munkács (present day Mukacheve, Ukraine), and Nagybánya (present day Baia Mare, Romania)to Hunyadi. King Vladislaus, whom Cardinal Cesarini urged to keep his oath, decided to invade the Ottoman Empire in autumn. Upon the Cardinal's proposal, he offered Hunyadi the crown of Bulgaria. The crusaders departed from Hungary on 22 September. They planned to advance towards the Black Sea across the Balkan Mountains. They expected that the Venetian fleet would hinder Sultan Murad from transferring Ottoman forces from Anatolia to the Balkans, but the Genoese transported the Sultan's army across the Dardanelles. The two armies clashed near Varna on 10 November. Although outnumbered by two to one, the crusaders initially ruled the battlefield against the Ottomans. However, the young King Vladislaus launched a premature attack against the janissaries and was killed. Taking advantage of the crusaders' panic, the Ottomans annihilated their army. Hunyadi narrowly escaped from the battlefield, but was captured and imprisoned by Wallachian soldiers. However, Vlad Dracul set him free before long. At the next Diet of Hungary, which assembled in April 1445, the Estates decided that they would unanimously acknowledge the child Ladislaus V's rule if King Vladislaus, whose fate was still uncertain, had not arrived in Hungary by the end of May. The Estates also elected seven "Captains in Chief", including Hunyadi, each being responsible for the restoration of internal order in the territory allotted to them. Hunyadi was assigned to administer the lands east of the river Tisza. Here he possessed at least six castles and owned lands in about ten counties, which made him the most powerful baron in the region under his rule. Hunyadi was planning to organize a new crusade against the Ottoman Empire. For this purpose, he barraged the Pope and other Western monarchs with letters in 1445. In September he had a meeting, at Nicopolis, with Waleran de Wavrin (nephew of the chronicler Jean de Wavrin), the captain of eight Burgundian galleys, and Vlad Dracul of Wallachia, who had seized small fortresses along the Lower Danube from the Ottomans. However, he did not risk a clash with the Ottoman garrisons stationed on the south bank of the river, and returned to Hungary before winter. Vlad Dracul soon concluded a peace treaty with the Ottomans.

Губернаторлық (14461453)

Патшалықтың Естіктері Хунядиді регент деп жариялады, оған 1446 жылдың 6 маусымында "губернатор" атағын берді. Оның сайлануына негізінен төменгі дворяндар ықпал етті, бірақ Хуньяди сол кездегі патшалықтың ең бай барондарының бірі болды. Оның иеліктері аумағы зор болды, Хуньяди сол кездегі барондардың ішіндегі азаматтардың бірі өзінің кірісін Осман империясына қарсы соғыстарды қаржыландыруға жұмсады, соның арқасында көп жылдар бойы соғысудың үлкен бөлігін мойнына алды. Губернатор ретінде Хуньяди патша Ладислав V кіші болған кезеңде патшалықтың көптеген артықшылықтарын жүзеге асыруға құқылы болды. Мысалы, ол жер беріп, бірақ тек 32 шаруа қожалығының көлеміне дейін бере алатын. Хуньяди шекаралық аймақтарды тыныштыққа келтіруге тырысты. Сайланғаннан кейін көп ұзамай ол Сельж графына қарсы сәтсіз науқанға шықты. Граф Ульрих Славонияны (өз бетінше қабылдаған) титулымен басқарды және Хуньядидің тағайындауының пайдасына бас тартудан бас тартты. Хуньяди оны бағынуға мәжбүрлей алмады. Хуньяди 13 қыркүйекте үш жылға соғыс бітісіне қол қоюға, солтүстік аймақтарды (қазіргі Словакия) басқаратын Брандисаның чех командирі Джон Жискраны көндірді. Алайда, Жискра бітімге қол қоймады, қарулы қақтығыстар жалғасты. Қарашада Хуньяди Ладиславты босатудан бас тартқан Германияның Фредерик III-іне қарсы шықты және Кесзег, Сопрон және батыс шекарадағы басқа қалаларды басып алды. Хуньяди әскерлері Австрияны, Штирияны, Каринтияны және Карниоланы тонады, бірақ шешуші шайқас болмады. 1447 жылдың 1 маусымында Фридрих III-пен келісімге қол қойылды. Фридрих Гьордан бас тартса да, оның кіші патшаның қамқоршысы ретіндегі орны бекітілді. Патшалықтың Естіктері көңіліне сыймады, ал Diet 1447 жылдың қыркүйегінде Ладислаус Гараяны Хуньядидің қарсыласы Палатиннің көшбасшысы етіп сайлады. Хуньяди өткен жылы басталған келіссөздерді Арагон мен Неаполь патшасы Альфонсо I-мен жеделдетті. Ол тіпті Альфонсоға патшалық тәжін Осман империясына қарсы крест жорығына қатысуы және губернатор лауазымын бекіту үшін ұсынды. Алайда Альфонсо патша келісімге қол қоюдан бас тартты. 1447 жылдың желтоқсанында Хуньяди Валахияға басып кірді және Влад Дракулды тақтан түсірді. Польшалық хронист Ян Длугош айтуынша, Хуньяди "өзін воевода етуге уәде берген адамды" соқыр қылып, Валахияны өзіне "қосып алуды" жоспарлаған. Хуньяди өзін "Трансальпі жерінің воеводасы" деп атады және 4 желтоқсанда жазған хатында Валахияның Тарговиште қаласын "біздің бекінісіміз" деп атады. Хуньяди Валахияда жаңа воевода орнатқаны сөзсіз, бірақ қазіргі тарихшылар жаңа воевода Владислав II (Хуньяди хатта туысы деп атаған) немесе Дан (Басараб II ұлы болған сияқты) болды деп таласады. 1448 жылдың ақпанында Хуньяди Молдавиялық Петрдің таққа отыруына қолдау көрсету үшін Молдавияға әскерін жіберді. Керісінше, Петр Хуньядидің билігін мойындады және төменгі Дунайдағы Чилия Вече бекінісіне венгр гарнизонын орнатуға үлес қосты. Хуньяди граф Ульрихты Слёден шығару үшін жаңа әрекет жасады, бірақ оны жеңе алмады. Маусым айында Хуньяди мен граф келісімге келді, ол граф Ульрихтің Славониядағы Бан лауазымын растады. Ұзақ уақыт өтпей, Хуньяди екі көрнекті албан басшыларына - Скандербег пен оның қайын атасы Гердж Арианититке - өз елшілерін жіберіп, Осман империясына қарсы көмек сұрады. Рим папасы Евгений Осман империясына қарсы жорықты кейінге қалдыруды ұсынды. Алайда, Хуньяди 1448 жылдың 8 қыркүйегінде жазған хатында "еркектерімізді құлдыққа түсіру, әйелдерімізді зорлау, арбаларға халқымыздың кесілген басын тиеу" жеткілікті екенін және "душманды Еуропадан" қуып шығаруға бел буғанын білдірді. Сол хатында ол өзінің әскери стратегиясын Рим папасына түсіндіріп, "қуат әрқашан қорғаныста емес, шабуылда қолданылғанда үлкен болады" деп мәлімдеді. 1448 жылдың қыркүйегінде Хуньяди 16 мың сарбаздан тұратын әскердің басшылығымен жаңа жорыққа аттанды. Оған Валахиядан 8 мыңға жуық сарбаз қосылды. Джурад Бранкович кресткерлерге көмектесуден бас тартқандықтан, Хуньяди оны Осман империясының одақтасы ретінде қабылдады және оның әскері Сербия арқылы жүріп, ауылды тонады. Хуньяди мен Скандербег әскерлерінің бірігуіне жол бермеу үшін, Сұлтан Мурад II 17 қазанда Косово Польеде Хуньядимен шайқасқа түсті. Үш күн бойы созылған шайқаста крестшілер жеңіліске ұшырады. 17 мыңға жуық венгр және валахиялық сарбаз қаза тапты немесе тұтқынға алынды, ал Хуньяди шайқас алаңынан қашып шығуға мүшкіл келді. Үйіне қайтар жолында Хуньяди Джурад Бранковичке тұтқынға алынды, ол оны Смедерево бекінісінде түрмеге қамады. Деспот бастапқыда Хуньядиді Осман империясына тапсыруды ойластырды. Алайда, Сегедте жиналған венгр барондары мен дін қызметкерлері оны Хуньядимен бейбітшілікке келуге көндірді. Келісім бойынша Хуньяди 100 мың алтын флорин сомасында құн төлеуге және Джурад Бранковичтен алған барлық иеліктерін қайтаруға міндетті болды. Хуньядидің үлкен ұлы Ладислав Деспотқа кепіл ретінде жіберілді. Хуньяди босатылды және 1448 жылдың соңында Венгрияға оралды. Оның жеңілісі және Деспотпен жасаған ұятты келісімі Хуньядидің беделін әлсіретті. Дін қызметкерлері мен барондар келісімді бекітіп, Бранковичті Осман империясымен келіссөздер жүргізуге тағайындады, ал Хуньяди Трансильвания воеводасы лауазымынан кетті. Ол 1449 жылдың күзінде Джон Жискра мен оның чех салдарулары бақылаған жерлерге шабуыл жасады, бірақ оларды жеңе алмады. Екінші жағынан, екі көрші елдің басшылары - Босния патшасы Стьепан Томаш және Молдавия воеводасы Богдан II - Хуньядимен келісімге келді, олар оған адал болып қалатындарын уәделеді. 1450 жылдың басында Хуньяди мен Жискра Мезоковесде бейбітшілік шартына қол қойды, олардың арқасында Жоғарғы Венгриядағы көптеген гүлденген қалалар - Прессбург/Позонь (қазіргі Братислава, Словакия) және Касса (қазіргі Кошице, Словакия) Жискраның билігінде қалды. Хуньядидің талабы бойынша, 1450 жылдың наурыз айындағы Diet Бранковичтің Венгрия патшалығындағы иеліктерін тәркілеуге бұйрық берді. Хуньяди және оның әскерлері Сербияға аттанды, Бранковичті ұлын босатуға мәжбүрледі. Хуньяди, Ладислаус Гарай және Николас Уйлаки 1450 жылдың 17 шілдесінде келісімге келді, олардың әрқайсысы Ладислав V Венгрияға оралған жағдайда өздерінің лауазымдарын сақтауға көмектесетінін уәделеді. Қарашада Хуньяди Германияның Фредерик III-імен бейбітшілікке келді, ол Фредерик III-тің Ладислав V-тің қамқоршысы лауазымын тағы сегіз жылға растады. Уйлаки және басқа барондардың аралықтығымен Хуньяди 1451 жылдың тамызында Бранковичпен бейбітшілік шартына қол қойды, ол Хуньядиге даулы иеліктерді 155 мың алтын флоринге сатып алуға рұқсат берді. Хуньяди Жискраға қарсы әскери жорыққа шықты, бірақ чех командирі Лученецтегі (қазіргі Словакия) венгр әскерін жеңіп алды. Бранковичтің аралықтығымен Венгрия мен Осман империясы 20 қарашада үш жылдық бітімге қол қойды. Австриялық ақсүйектер Фредерик III-ке қарсы ашық көтеріліске шықты, ол Ладислав Постумустың атынан герцогтықты басқарды. Көтерілістің көшбасшысы Ульрих Эйзингер Ладиславтың басқа екі патшалығының - Богемия мен Венгрияның Естіктерінен көмек сұрады. 1452 жылдың ақпанында Прессбург/Позоньде жиналған Венгрия Diet Венаға делегация жіберді. 5 наурызда австриялық және венгр Естіктері бірлесіп Фредерик III-тен жас патшаның қамқоршылығынан бас тартуын сұрады. Қасиетті Рим императоры болып тағайындалған Фредерик бастапқыда олардың талабын қанағаттандырудан бас тартты. Хуньяди жағдайды талқылау үшін Diet шақырып алды, бірақ Diet шешім қабыламас бұрын Австриялық және Богемиялық Естіктердің біріккен әскерлері императорды 4 қыркүйекте жас монархты Сельж графына тапсыруға мәжбүрледі...

The Estates of the realm proclaimed Hunyadi regent, bestowing the title "governor" upon him on 6 June 1446. His election was primarily promoted by the lesser nobility, but Hunyadi had by that time become one of the richest barons of the kingdom. His domains covered an area exceeding Hunyadi was one of the few contemporaneous barons who spent a significant part of their revenues to finance the wars against the Ottomans, thus bearing a large share of the cost of fighting for many years. As governor, Hunyadi was authorized to exercise most royal prerogatives for the period of King Ladislaus V's minority. For instance, he could make land grants, but only up to the size of 32 peasant holdings. Hunyadi attempted to pacify the border regions. Soon after his election, he launched an unsuccessful campaign against Ulrich II, Count of Celje. Count Ulrich administered Slavonia with the title ban (which he had arbitrarily adopted) and refused to renounce of it in favor of Hunyadi's appointee. Hunyadi could not force him to submit. Hunyadi persuaded John Jiskra of Brandýsa Czech commander who controlled the northern regions (in present day Slovakia)to sign an armistice for three years on 13 September. However, Jiskra did not keep the truce, and armed conflicts continued. In November Hunyadi proceeded against Frederick III of Germany, who had refused to release Ladislaus V and seized Kőszeg, Sopron and other towns along the western border. Hunyadi's troops plundered Austria, Styria, Carinthia and Carniola, but no decisive battle was fought. A truce with Frederick III was signed on 1 June 1447. Although Frederick renounced of Győr, his position as the minor King's guardian was confirmed. The Estates of the realm were disappointed and the Diet elected Ladislaus Garaia leader of Hunyadi's opponentsPalatine in September 1447. Hunyadi accelerated his negotiations, which had been commenced in the previous year, with Alfonso the Magnanimous, King of Aragon and Naples. He even offered the crown to Alfonso in exchange for the King's participation in an anti Ottoman crusade and the confirmation of his position as governor. However, King Alfonso refrained from signing an agreement. Hunyadi invaded Wallachia and dethroned Vlad Dracul in December 1447. According to the contemporaneous Polish chronicler Jan Długosz, Hunyadi had "the very man he promised to make voivode" blinded, and planned "to appropriate" Wallachia for himself. Hunyadi styled himself "voivode of the Transalpine land" and referred to the Wallachian town, Târgoviște as "our fortress" in a letter of 4 December. It is without doubt that Hunyadi installed a new voivode in Wallachia, but modern historians debate whether the new voivode was Vladislav II (to whom Hunyadi referred as his relative in a letter) or Dan (who seems to have been a son of Basarab II). In February 1448 Hunyadi sent an army to Moldavia to support the pretender Peter in seizing the throne. In exchange, Peter acknowledged Hunyadi's suzerainty and contributed to the installation of a Hungarian garrison in the fort of Chilia Veche on the Lower Danube. Hunyadi made a new attempt to expel Count Ulrich of Celje from Slavonia, but could not defeat him. In June Hunyadi and the Count reached an agreement, which confirmed Count Ulrich's position of Ban in Slavonia. In short time Hunyadi sent his envoys to the two most prominent Albanian leadersScanderbeg and his father in law, Gjergj Arianitito seek their assistance against the Ottomans. Pope Eugenius suggested that the anti Ottoman campaign should be postponed. However, Hunyadi stated, in a letter dated 8 September 1448, that he "have had enough of our men enslaved, our women raped, wagons loaded with the severed heads of our people" and expressed his determination to expel "the enemy from Europe". In the same letter, he explained his military strategy to the Pope, stating that "[p]ower is always greater when used in attack rather than in defence". Hunyadi departed for the new campaign at the head of an army of 16,000 soldiers in September 1448. About 8,000 soldiers from Wallachia also joined his campaign. For Đurađ Branković refused to assist the crusaders, Hunyadi treated him as the Ottoman's ally and his army marched through Serbia plundering the countryside. In order to prevent the unification of the armies of Hunyadi and Skanderbeg, Sultan Murad II joined battle with Hunyadi on Kosovo Polje on 17 October. The battle, which lasted for three days, ended with the crusaders' catastrophic defeat. Around 17,000 Hungarian and Wallachian soldiers were killed or captured and Hunyadi could hardly escape from the battlefield. On his way home, Hunyadi was captured by Đurađ Branković who kept him prisoner in the fort of Smederevo. The Despot was initially contemplating to surrender Hunyadi to the Ottomans. However, the Hungarian barons and prelates who assembled at Szeged persuaded him to make peace with Hunyadi. According to the treaty, Hunyadi was obliged to pay a ransom of 100,000 gold florins and to return all the domains that he had acquired from Đurađ Branković. Hunyadi's oldest son, Ladislaus was sent to the Despot as a hostage. Hunyadi was released, and he returned to Hungary in late December 1448. His defeat and his humiliating treaty with the Despot weakened Hunyadi's position. The prelates and the barons confirmed the treaty and assigned Branković to negotiate with the Ottomans, and Hunyadi resigned from the office of Voivode of Transylvania. He invaded the lands controlled by John Jiskra and his Czech mercenaries in the autumn of 1449, but could not defeat them. On the other hand, the rulers of two neighboring countriesStjepan Tomaš, King of Bosnia, and Bogdan II, Voivode of Moldaviaconcluded a treaty with Hunyadi, promising that they would remain loyal to him. In early 1450 Hunyadi and Jiskra signed a peace treaty in Mezőkövesd, acknowledging that many prosperous towns in Upper Hungaryincluding Pressburg/Pozsony (present day Bratislava, Slovakia) and Kassa (present day Košice, Slovakia)remained under Jiskra's rule. Upon Hunyadi's demand, the Diet of March 1450 ordered the confiscation of Branković's estates in the Kingdom of Hungary. Hunyadi and his troops departed for Serbia, forcing Branković to release his son. Hunyadi, Ladislaus Garai and Nicholas Újlaki concluded a treaty on 17 July 1450, promising each other assistance to preserve their offices in case King Ladislaus V returned to Hungary. In October Hunyadi made peace with Frederick III of Germany, which confirmed the German monarch's position as guardian of Ladislaus V for further eight years. With the mediation of Újlaki and other barons, Hunyadi also concluded a peace treaty with Branković in August 1451, which authorized Hunyadi to redeem the debated domains for 155,000 gold florins. Hunyadi launched a military expedition against Jiskra, but the Czech commander routed the Hungarian troops near Losonc (present day Lučenec, Slovakia) on 7 September. With the mediation of Branković, Hungary and the Ottoman Empire signed a three year truce on 20 November. The Austrian noblemen rose up in open rebellion against Frederick III of Germany, who governed the duchy in the name of Ladislaus the Posthumus at the turn of 1451 and 1452. The leader of the rebellion, Ulrich Eizinger sought the assistance of the Estates of Ladislaus's two other realms, Bohemia and Hungary. The Diet of Hungary, which assembled in Pressburg/Pozsony in February 1452, sent a delegation to Vienna. On 5 March the Austrian and Hungarian Estates jointly requested Frederick III to renounce the guardianship of their young sovereign. Frederick, who had been crowned Holy Roman Emperor, initially refused to satisfy their demand. Hunyadi convoked a Diet to discuss the situation, but before the Diet made any decision the united troops of the Austrian and Bohemian Estates forced the Emperor to hand over the young monarch to Count Ulrich of Celje on 4 September. In the meantime, Hunyadi had met Jiskra in Körmöcbánya (present day Kremnica, Slovakia) where they concluded a treaty on 24 August. According to the treaty, Jiskra retained Léva (present day Levica, Slovakia) and his right to collect the "thirtieth"a custom dutyat Késmárk (present day Kežmarok, Slovakia) and Ólubló (present day Stará Ľubovňa, Slovakia). In September Hunyadi sent envoys to Constantinople and promised military assistance to the Byzantine Emperor Constantine XI. In exchange, he demanded two Byzantine forts on the Black Sea, Silivri and Misivri, but the Emperor refused. Hunyadi convoked a Diet to Buda, but the barons and the prelates preferred to visit Ladislaus V in Vienna in November. At the Diet of Vienna, Hunyadi renounced the regency, but the King appointed him "captain general of the kingdom" on 30 January 1453. The King even authorized Hunyadi to keep the royal castles and royal revenues that he possessed at that time. Hunyadi also received Beszterce (present day Bistrița, Romania)a district of the Transylvanian Saxonswith the title "perpetual count" from Ladislaus V, which was the first grant of a hereditary title in the Kingdom of Hungary.

Дау-жанжалдар мен татуласу (14531455)

1453 жылғы 28 сәуірде Аней Сильвий Пиколомини, болашақ Папа Пий II, король Ладислав V патшалығын "үш адам" басқаратынын мәлімдеді: Венгрияны Хуняди, Богемияны Георгий Подебрадий, ал Австрияны Ульрих Цельский. Алайда, Хунядидің беделі бірте-бірте төмендеді, себебі оның бұрынғы одақтастарының көпшілігі билікті сақтап қалу әрекеттерін күдікпен қарады. Бестерце тұрғындары оны 22 шілдеде дәстүрлі еркіндіктерін растайтын жарлыққа қол қоюға мәжбүр етті. Хунядидің көп жылдық досы Николас Уйлаки, Палатин Ладислаус Гарай және корольдік судья Ладислаус Палочимен ресми одақ құрып, қыркүйек айында корольдік билікті қалпына келтіру ниетін жариялады. Хуняди жас корольді Прагаға алып жүріп, жыл соңында Ульрих Эйзингермен (Ульрих Цельскиді Австриядан қуған) және Георгий Подебрадиймен келісім жасады. Венгрияға оралған соң Хуняди, король атынан, бірақ оның келісімісіз, 1453 жылғы мамыр айында Константинопольді басып алған Осман империясына қарсы соғысқа дайындық үшін Diet шақырды. Diet қарулы күштерді жұмылдыруға бұйрық берді және Хунядидің жоғарғы қолбасшы лауазымы бір жылға бекітілді, бірақ көптеген шешімдер орындалмады. Мысалы, Diet барлық жер иелерін өздерінің иеліктеріндегі әр жүз шаруа үйіне төрт атты және екі жаяу әскермен жабдықтауға міндеттеді, бірақ бұл заң тәжірибеде қолданылмады. Ладислав V наурыз немесе сәуір айында жаңа Diet шақырды. Diet-те оның елшілері – үш австриялық дворян корольдің Diet сайлаған лауазымды тұлғалар арқылы патшалық кірістерді басқаруды және елді басқаруға көмектесу үшін екі кеңес құруды жоспарлап отырғанын мәлімдеді. Алайда, Diet патшалық ұсыныстардың көп бөлігін ратификациялаудан бас тартты, тек алты дін қызметкерінен, алты бароннан және алты ақсүйек адамнан тұратын патшалық кеңес құру қабылданды. Хуняди, корольдың өкілеттіктерін шектеуге тырысқанын жақсы білгендіктен, түсіндірме талап етті, бірақ король өзінің өкілдерінің іс-әрекетінен хабары жоқ екенін мәлімдеді. Ал Жискра Ладислав V-тің өтініші бойынша Венгрияға оралды және король оған кен қалаларын басқаруды тапсырды. Жауап ретінде Хуняди Ульрих Цельскині Тренчин округінде кепілде тұрған бірнеше патшалық бекіністерін (соларға қатысты жерлермен бірге) беруге көндірді. Осман сұлтаны Мехмед II 1454 жылғы мамыр айында Сербияға басып кірді және Смедеревоны қоршап алды, осылайша 1451 жылғы қарашадағы оның империясы мен Венгрия арасындағы бітім шартын бұзды. Хуняди араласуға шешім қабылдады және Белградта әскерін жинап, сұлтанды қоршаудан бас тартып, тамыз айында Сербиядан кетуге мәжбүр етті. Алайда, 32 мыңдық Осман әскері Сербияны тонауын жалғастырды, Хуняди оларды 29 қыркүйекте Крушевацта талқандағанға дейін. Ол Осман империясына қарсы шабуыл жасап, Видинді қиратты, содан кейін Белградқа қайтып келді. Император Фридрих III Осман империясына қарсы жаңа крест жорығының мүмкіндіктерін талқылау үшін Винер-Нойштадтқа императорлық Diet шақырды. Венгрия, Польша, Арагон және Бургундия монархтарының елшілері де қатысқан конференцияда соңғы шешім қабылданбады, себебі император Осман империясына қарсы кенеттен шабуыл жасаудан бас тартты. Эней Сильвий Пиколомининің айтуынша, император Хунядидің кездесуге қатысуына кедергі келтірді. Императордан айырмашылығы, жаңа Папа Калликст III крест жорығын ынталы түрде қолдады. 1456 жылғы ақпан айында король Ладислав V Будаға келді. Корольді Будаға ертіп келген Ульрих Цельский Ладислаус Гарай және Николас Уйлакимен бұрынғы одағын растады. Үш барон Хунядиге қарсы шығып, оны билігін теріс пайдаланды деп айыптады. Сербияға қарсы Осман империясының жаңа шабуылы Хуняди мен оның қарсыластары арасында татуласуға ықпал етті, Хуняди патшалық кірістердің бір бөлігін және Буданы қоса алғанда, үш патшалық бекіністі басқарудан бас тартты. Екінші жағынан, Хуняди, Гарай және Уйлаки 1455 жылғы маусымда патша әкімшілігінде шетелдіктерді жұмысқа алудан бас тарту туралы келісімге келді. Хуняди мен граф Ульрих келесі айда, Хунядидің кіші ұлы Маттиас пен графтың қызы Елизаветаның құдалануымен татуласты.

In a letter of 28 April 1453, Aeneas Silvius Piccolominithe future Pope Pius IIstated that King Ladislaus V's realms were administered by "three men": Hungary by Hunyadi, Bohemia by George of Poděbrady, and Austria by Ulrich of Celje. However, Hunyadi's position gradually weakened, because even many of his former allies considered his acts to retain his power with suspicion. The citizens of Beszterce forced him to issue a charter confirming their traditional liberties on 22 July. Hunyadi's longtime friend, Nicholas Újlaki made a formal alliance with Palatine Ladislaus Garai and Judge royal Ladislaus Pálóci, declaring their intention to restore royal authority in September. Hunyadi accompanied the young King to Prague and concluded a treaty with Ulrich Eizinger (who had expelled Ulrich of Celje from Austria) and George of Poděbrady at the end of the year. Having returned to Hungary, Hunyadi convoked, in the name of the King but without his authorization, a Diet in order to make preparations for a war on the Ottomans who had in May 1453 captured Constantinople. The Diet ordered the mobilization of the armed forces and Hunyadi's position of supreme commander was confirmed for a year, but many of the decisions was never carried out. For instance, the Diet obliged all landowners to equip four cavalrymen and two infantrymen for every hundred peasant households on their domains, but this law was never applied in practise. Ladislaus V convoked a new Diet which assembled in March or April. At the Diet, his envoysthree Austrian noblemenannounced that the King was planning to administer royal revenues through officials elected by the Diet and to set up two councils (also with members elected by the Estates) in order to assist him in governing the country. However, the Diet refused to ratify most of the royal proposals, only the establishment of a royal council consisting of six prelates, six barons and six noblemen was accepted. Hunyadi, who was well aware that the King attempted to limit his authority, demanded an explanation, but the King denied that he had knowledge of his representatives' act. On the other hand, Jiskra returned to Hungary upon Ladislaus V's request and the King entrusted him with the administration of the mining towns. In response, Hunyadi persuaded Ulrich of Celje to cede him a number of royal fortresses (and the lands pertaining to them) which had been mortgaged in Trencsén County. The Ottoman Sultan, Mehmed II invaded Serbia in May 1454 and laid siege to Smederevo, thus violating the truce of November 1451 between his empire and Hungary. Hunyadi decided to intervene and started to assemble his armies at Belgrade, forcing the Sultan to lift the siege and leave Serbia in August. However, an Ottoman force of 32,000 strong continued to pillage Serbia up until Hunyadi routed them at Kruševac on 29 September. He made a raid against the Ottoman Empire and destroyed Vidin before returning to Belgrade. Emperor Frederick III convoked the Imperial Diet to Wiener Neustadt to discuss the possibilities of a new crusade against the Ottomans. At the conference, where the envoys of the Hungarian, Polish, Aragonese and Burgundian monarchs were also present, no final decisions were made, because the Emperor refrained from a sudden attack against the Ottomans. According to Aeneas Silvius Piccolomini, the Emperor hindered Hunyadi from participating at the meeting. In contrast with the Emperor, the new Pope, Callixtus III was a fierce supporter of the crusade. King Ladislaus V visited Buda in February 1456. Ulrich of Celje, who accompanied the King to Buda, confirmed his former alliance with Ladislaus Garai and Nicholaus Újlaki. The three barons turned against Hunyadi and accused him of abusing his authority. A new Ottoman invasion against Serbia promoted a new reconciliation between Hunyadi and his opponents, and Hunyadi resigned the administration of part of the royal revenues and three royal fortresses, including Buda. On the other hand, Hunyadi, Garai and Újlaki made an agreement that they would refrain the King from employing foreigners in the royal administration in June 1455. Hunyadi and Count Ulrich were also reconciled in next month, when Hunyadi's younger son, Matthias and the Count's daughter, Elizabeth were engaged.

Белград жеңісі мен өлімі (14551456)

Рагузадан (Дубровник, Хорватия) келген елшілер бірінші болып Венгрия басшыларына Мехмед II-нің Венгрияға қарсы шабуылға дайындықтарын хабарлады. Кардинал Хуан Карвахал, папаның өкілі, Хунядиге жолдаған хатында оны "біздің заманымыздың Маккабейі" деп атап, шет елдерден күтуге болатын көмек аз екенін нақты айтты. Османдықтардың қолдауымен Валахияның Владислав II 1455 жылдың соңында Трансильванияның оңтүстік бөліктерін тонады. Францискан монахы және папалық инквизитор Иоанн Капистрано 1456 жылдың ақпанында Венгрияда Осман империясына қарсы крест жорылын уағыздады. Сәуір айында Сейм қарулы күштерді жұмылдыруға бұйрық берді, бірақ көптеген барондар бұйрыққа бағынбай, Жоғарғы Венгриядағы гуситтер сияқты жергілікті қарсыластарымен соғысты жалғастырды. Трансильваниядан Османдықтарға қарсы аттанған Хунядиге Фогараш округінде влахтардың көтерілісіне қарсы тұруға тура келді. Ол сондай-ақ, марқұм Влад Дракулдың ұлы Влад Дракулаға Владислав II-ден Валахия тағын тартып алуға көмектесті. Патша Ладислав V мамыр айында Венгриядан Венаға кетті. Хуняди 5000 венгр, чех және поляк жалдамалыларын жалдап, оларды Венгрияның оңтүстік шекарасын қорғаудағы маңызды бекініс болған Белградқа жіберді. Осман әскері Сербия арқылы өтіп, маусым айында Нандорфехерварға (қазіргі Белград) жақындады. Жақын маңдағы округтерден келген шаруалардан құралған крест жорылы, Иоанн Капистраноның құмарлық сөздерімен ынталандырылып, шілде айының басында қамалға жинала бастады. Османдықтардың Белградты қоршауы 4 шілдеде қабырғаларды бомбалаумен басталды. Хуняди көмекші әскер құрып, Дунайда 200 кемеден тұратын флотты жинады. Хуняди жинаған флот 14 шілдеде Осман флотын жойды. Бұл жеңіс Османдықтарға блокаданы аяқтауға мүмкіндік бермеді, Хуняди мен оның әскеріне қамалға кіруге жол ашты. Османдықтар 21 шілдеде жалпы шабуылға көшті. Крестоносшылардың көмегімен Хуняди Османдықтардың қаһарлы шабуылдарын тойтарып, 22 шілдеде олардың лагеріне енді. Шаяндастар кезінде жарақат алған Сұлтан Мехмед II қарсылық көрсетуге шешім қабылдады, бірақ лагеріндегі тәртіпсіздік оны қоршауды көтеруге және түнде Белградтан шегінуге мәжбүр етті. Константинопольді жаулап алған сұлтанға қарсы крестоносшылардың жеңісі бүкіл Еуропаны қуантты. Хунядидің жеңісін тойлау үшін Венеция мен Оксфордта шерулер өтті. Бірақ крестоносшылар лагерінде наразылық күшейді, себебі шаруалар барондардың жеңіске ешқандай үлес қоспағанын айтты. Ашық көтеріліске жол беру үшін Хуняди мен Капистрано крестоносшылар әскерін таратып жіберді. Сонымен қатар, крестоносшылар лагерінде оба ауруы таралып, көптеген адамдар қаза тапты. Хуняди де ауырып, 11 тамызда Зимоний (қазіргі Земун, Сербия) маңында қайтыс болды. Ол Гюлафехервардағы (Альба Юлия) Рим-католик шіркеуінің Киелі Михаил соборында жерленді. Ол елді темір қамытпен биледі, патша қашықта болғанда оған теңестірілді. Белградта түріктерді жеңгеннен кейін, ол аурудан қайтыс болғанға дейін аз ғана уақыт өмір сүрді. Ауырған кезде, олар оның Иеміздің денесін әкелуіне тыйым салғанын айтады, патшаның құлдың үйіне кіруі лайық емес екенін мәлімдеді. Күші таусылған күйі, ол шіркеуге апарылып, христиандық дәстүр бойынша мойынсұнуын білдіріп, қасиетті Евхаристияны қабылдап, дін қызметкерлерінің қолында жанын Құдайға тапсырды. Белградтағы ерлік іс-әрекеттің хабаршысы да, авторы да болған бақытты жан. Aeneas Silvius Piccolomini: Europe.

Envoys from Ragusa (Dubrovnik, Croatia) were the first to have informed the Hungarian leaders of the preparations that Mehmed II had made for an invasion against Hungary. In a letter addressed to Hunyadi, whom he styled as "the Maccabeus of our time", the papal legate, Cardinal Juan Carvajal made it clear that there was not much chance of foreign assistance against the Ottomans. With the Ottomans' support, Vladislav II of Wallachia even plundered the southern parts of Transylvania in late 1455. John of Capistrano, a Franciscan friar and papal inquisitor, started to preach an anti Ottoman crusade in Hungary in February 1456. The Diet ordered the mobilization of the armed forces in April, but most barons failed to obey and continued to war against their local adversaries, including the Hussites in Upper Hungary. Before departing from Transylvania against the Ottomans, Hunyadi had to face a rebellion by the Vlachs in Fogaras County. He also supported Vlad Draculaa son of the late Vlad Draculto seize the Wallachian throne from Vladislav II. King Ladislaus V left Hungary for Vienna in May. Hunyadi hired 5,000 Hungarian, Czech and Polish mercenaries and sent them to Belgrade, which was the key fortress of the defense of Hungary's southern frontiers. The Ottoman forces marched through Serbia and approached Nándorfehérvár (modern day Belgrade) in June. A crusade made up mostly of peasants from the nearby counties, who had been roused by John of Capistrano's fiery oratory, also started to assemble at the fortress in the first days of July. The Ottoman siege of Belgrade, which was personally commanded by Sultan Mehmed II, began with the bombardment of the walls on 4 July. Hunyadi proceeded to form a relief army, and assembled a fleet of 200 ships on the Danube. The flotilla assembled by Hunyadi destroyed the Ottoman fleet on 14 July. This triumph prevented the Ottomans from completing the blockade, enabling Hunyadi and his troops to enter the fortress. The Ottomans started a general assault on 21 July. With the assistance of crusaders who were continuously arriving to the fortress, Hunyadi repulsed the fierce attacks by the Ottomans and broke into their camp on 22 July. Although wounded during the fights, Sultan Mehmed II, decided to resist, but a riot in his camp forced him to lift the siege and retreat from Belgrade during the night. The crusaders' victory over the Sultan who had conquered Constantinople generated enthusiasm throughout Europe. Processions to celebrate Hunyadi's triumph were made in Venice and Oxford. However, in the crusaders' camp unrest was growing, because the peasants denied that the barons had played any role in the victory. In order to avoid an open rebellion, Hunyadi and Capistrano disbanded the crusaders' army. Meanwhile, a plague had broken out and killed many people in the crusaders' camp. Hunyadi was also taken ill and died near Zimony (present day Zemun, Serbia) on 11 August. He was buried in the Roman Catholic St. Michael's Cathedral in Gyulafehérvár (Alba Iulia). [Hunyadi] governed the country with an iron rod, as they say, and while the king was away he was regarded as his equal. After routing the Turks at Belgrade [ ], he survived for a brief time before dying of disease. When he was ill, they say that he forbade the Body of Our Lord to be brought to him, declaring that it was unworthy for a king to enter the house of a servant. Although his strength was failing, he ordered himself to be carried out to church, where he made his confession in Christian way, received the divine Eucharist, and surrendered his soul to God in the arms of the priests. Fortunate soul to have arrived in Heaven as both herald and author of the heroic action at Belgrade.|Aeneas Silvius Piccolomini: Europe

Отбасы

1432 жылы Хуньяди венгр ақсұлуы Ерзебет Силягиге (шамамен 1410–1483) үйленді. Джон Хуньядидің Ладислав және Матиас Корвин есімді екі ұлы болды. Ладислав патшаның туысы Ульрих II Цельскіні өлтіргені үшін король Ладислав V-нің бұйрығымен өлім жазасына кесілді. Ал Матиас 1458 жылғы 20 қаңтарда Ладислав V қайтыс болғаннан кейін патша болып сайланды. Венгрия корольдігі тарихында әулеттік тегі мен туыстығы жоқ дворянның тұңғыш рет патша тағына отыруы осы болды.

Түскі қоңырау

Рим папасы Калликст III барлық еуропалық шіркеулердің қоңырауларын күн сайын түскі уақытта соғуға бұйрық берді, осы арқылы сенушілерді Белград қаласын қорғаған христиандар үшін дұға етуге шақырды. Түскі қоңырау салты дәстүрлі түрде Белград жеңісінің халықаралық еске алуымен және Рим папасы Калликст III-нің бұйрығымен байланыстырылады. Бұл әдеттің қазір де протестант және православие қауымдары сақтап келеді. Оксфорд университетінің тарихында бұл жеңіс Англияда да қоңырау соғып, зор қуанышпен қарсы алынды. Хуньяди жеңістің хабарын жеткізу үшін Эразм Фулларды (басқалармен бірге) арнайы курьер ретінде Оксфордқа жіберді.

Негізгі дереккөздер

Эней Сильвий Пиколомини: Еуропа (шамамен 1400–1458) (Роберт Браун аударған, Нэнси Бисаха кіріспесі мен түсініктемелерімен) (2013). Америка католик университетінің баспасы. Ян Длугоштің жылнамалары (Морис Майклдың ағылшын тіліндегі қысқартылған нұсқасы, Пол Смит түсініктемелерімен) (1997). IM басылымдары.