Кіріспе

Бағалы заттарды, валютаны немесе мүлікті сақтайтын орын, немесе оны басқаратын мемлекеттік бөлім.

Қазынашылық – қаржы және салық саласына қатысты мемлекеттік департамент, қаржы министрлігі; бизнес аясында – корпоративтік қазынашылық. Қазынашылық – ақша, құнды заттар сияқты қазына сақталатын орын. Бұл мемлекеттік немесе патшалық мүлік, шіркеу қазынасы немесе жеке меншік болуы мүмкін. Қазынашылықтың басшысы әдетте қазынашы деп аталады. Бұл лауазым қазынашылықтың іс-қимылдарына толық бақылауды міндетті түрде қамтамасыз етпейді, әсіресе егер ол сайланбаған болса. Қазынашылыққа қатысты сипаттама – қазынашылық. "Трезориал" деген сөзді де қолдануға болады, бірақ ол көбінесе қазынашыға қатысты қолданылады.

Тарих

Күміс пен алтыннан жасалған ең ерте табылған артефакттар Болгариядағы Варна көлінен шыққан, олардың жасы б.з.б. 4250–4000 жылдарды, ал мыстан жасалған ең ертелері б.з.б. 9000–7000 жылдарды қамтиды. «Қазынашылық» термині алғаш рет классикалық дәуірде құдайларға арналған сыйлықтарды сақтау үшін салынған ғибадатханаларды сипаттау үшін қолданылды, мысалы, Дельфидегі Сифниан қазынасы немесе ежелгі Олимпиада ойындары кезінде басқаларын таң қалдыру мақсатымен Грекиядағы Олимпиада қаласында салынған көптеген ұқсас ғимараттар. Ежелгі Грецияда қазыналар көбінесе діни ғимараттарға, мысалы, храмдарға физикалық түрде біріктірілген, осылайша мемлекеттік қаражатты қасиетті етуге және осы қаражатқа қол жеткізетін адамдарға қылмыстық жазалардан өзге моральдық шектеулер қосуға мүмкіндік берді. Ежелгі Иерусалимдегі сарайдағы ханның қазынасы храм қазынасына ұқсас деп есептеледі. Елді мекендегі храм қазынасы тағайындалған лауазымды тұлғалармен жұмыс істеді және банк сияқты қызмет атқарды. Персеполистегі қазбалар барысында б.з.б. V ғасырға жатқан храм қазынасының қызметі туралы ақпаратты қамтитын мәтін табылды. Элам тілінде жазылған мәтіндерде қазынашы «ганзабара» деп аталған. Ежелгі римдік «aerarium» сөзі Сенат қазынасын білдірсе, «fiscus» императордың қолданған императорлық қазынасын көрсетеді.

Қазынашылық

Ұлыбританияда Ұлыбритания қазынасының басшысы Қаржы министрі болып табылады. Қазынашылықтың бірінші лорды дәстүрлі құрметті атағын премьер-министр иеленеді. Ұлыбританияның кіріс және кеден қызметі салық жүйесін басқарады. АҚШ-та Қаржы министрі тағайындаған атқарушыға Қаржы хатшысы есеп береді. IRS – АҚШ Қаржы министрлігінің кіріс агенттігі.

Қаржы министрлігі

Көптеген басқа елдерде қазынашылық "қаржы министрлігі" деп аталады және оның басшысы қаржы министрі деп танылады. Мысалы, Багам аралдары, Бангладеш, Бельгия, Испания, Италия, Жаңа Зеландия, Гана, Канада, Малайзия, Сингапур, Үндістан, Жапония, Нидерланды, Пәкістан және Зимбабве.

Екеуі де

Кейбір басқа елдерде "Қаржы" бөлек "Қаржы министрлігімен" қатар болады, функциялары бөлінген. Польша заңдарында мемлекеттік қазынашылық (Skarb Państwa) азаматтық құқық қатынастары саласында әрекет ететін Польша мемлекетінің өкілі болып табылады, онда ол жеке тұлғалармен тең серіктес ретінде қарастырылады (мемлекеттік құқық қатынастары саласында мемлекеттік органдар өкілдік ететін мемлекет жеке тұлғалардың құқықтық жағдайы туралы біржақты шешім қабылдайды). Ол жағдайларға байланысты әртүрлі лауазымды адамдармен немесе мекемелермен ұсынылуы мүмкін және оның өзінің министрлігі бар, ол Мемлекеттік қазынашылық министрлігі. Тарихи тұрғыдан алғанда, ол 1590 жылы Польша Корольдігінің Корольдік қазынасында құрылды, онда мемлекеттік қазына (немесе Корольдік қазына) Корольдік қазынадан бөлінді. Украина үкіметіне сондай-ақ Қаржы министрлігі мен Мемлекеттік қазынашылық министрлігі кіреді. Италияда да бірыңғай Экономика министрлігі құрылғанға дейін осылай болды. Австралияның федералды үкіметінде қазынашы мен қаржы министрі бірге жұмыс істейді. Қазынашылық департаменті мемлекеттік бюджетті жобалауға, экономикалық саясатқа (ақша-кредиттік саясаттан басқа), нарықтың кейбір реттелуіне және кіріс саясатына (осыны Австралия салық кеңсесі басқарады) жауапты. Қаржы және реттеуден арылу департаментіне басшылық ететін Қаржы министрі бюджетті басқаруға, мемлекеттік шығындарға және нарықты реттеуден босатуға жауапты.

Қазынашылықтың орналасуы

Қазынашылық – бағалы немесе құнды заттар, әсіресе бағалы металдар мен қазылған тастардан жасалған өнер туындылары сақталатын бөлме немесе ғимарат. Бұл заттар әдетте билеушінің немесе коллекционердің мүлігі болып табылады, қауіпсіз бөлмеде сақталады және көбінесе сарайдың немесе қамалдың жертөлесінде орналасады.

Мемлекеттік қазынашылық

Бұрынғы заманда монарх жинаған табыс қауіпсіз сақтау орындарында сақталатын; Англия патшалары дәстүрлі түрде Лондон мұнарасын пайдаланған, онда Корольдік монета да орналасқан. Соңғы уақытта алтын қоры елдің орталық банкінде сақталады; Ұлыбританияның алтын қоры Англия банкіндегі сақтау орнында орналасқан. Ең үлкен алтын қоры бар ел – АҚШ; АҚШ 8133,5 тонна алтынға ие екенін мәлімдейді, ол Форт-Нокста (58%), Вест-Пойнтта (20%), Денвердегі АҚШ монетасында (16%) және қалдығы (шамамен 5%) Нью-Йорк Федералдық резервтік банкінде сақталады. Екінші орында тұрған Германияның резервтері Франкфурт-на-Майндағы Deutsche Bundesbank, Нью-Йорктегі Федералдық резервтік банк және Лондондағы Англия банкінде сақталады. Үшіншісі, ХВҚ-да, белгіленген салымдарда сақталады. Бұл қазыналар бірқатар маңызды критерийлерге сай келеді деп есептеледі, олардың ішінде тиімділік, қауіпсіздік және резервтерді қысқа мерзімде сату мүмкіндігі бар. Мысалы, рим императорлары Мысыр обелискілерін Таяу Шығыстан Римге әкелу үшін көп еңбек жұмсады немесе олардың көшірмелерін Римнің өзінде жасауға бұйрық берді. Орта ғасырларда көптеген монархтар экзотикалық жануарлар бағына ие болды; Генрих III (1216-1292 жж.) үш барс, полярлық аю және африкалық пілге ие болды, ал император Фредерик II (1220-1250 жж.) жирафтар, гепардтар, линстер, барс, экзотикалық құстар мен пілге ие болды, сонымен қатар сирек кездесетін бүркіттердің түрлі нұсқалары болды. Англиядағы жеке қызығушылықтар жинағы 16 ғасырғы полимат Фрэнсис Бэконға, ал Еуропада император Рудольф II-ге жатқызылады. Ресейде бұл тәсілді патша Петр I бастап берді. Көрнекті қазіргі коллекцияларға Ұлыбританиядағы Уэдсдон және Уоллес коллекциялары, АҚШ-тағы Гетти және Гуггенхайм коллекциялары жатады.