Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1939 жылы құрылған буддистік секта.
Buddhist sect founded in 1939
Хоа Хао – вьетнамдық жаңа діни қозғалыс. Ол синкретистік халықтық дін немесе буддизмнің сектасы ретінде сипатталады. Оны 1939 жылы Хюнь Фу Со (1920–1947) құрған, оның жақтастары оны қасиетті санады. Хоа Хао Вьетнамның маңызды діндерінің бірі болып саналады, көбінесе Меконг дельтасында бір миллионнан сегіз миллионға дейін ізбасарлары бар. Меконг дельтасының Миэн Тэй аймағынан пайда болған Хоа Хаоның діни философиясы негізінен буддизмге қатысты. Ол аймақтың ескі Бьоу Сон Кьи Хунг дәстүрін реформалап, жаңартады және мыңжылдық элементтерді қамтиды. Хоа Хао – буддизм, ата-бабаларға табыну, анимистік рәсімдер, конфуций ілімінің элементтері және аймақтың шаруаларының әдет-ғұрыптарына бейімделген Ақ Лотос дінінің қосындысы. Оңтүстік Вьетнамның шалғай шеттерінен келген бұл қозғалыс қалалық өмірге қарсы тұрып, қауымдық өмір салтын ұстанады. Әдеттегі буддизмнен өзгеше, Хоа Хаода күрделі рәсімдер мен ғибадатханалар жоқ, монахтар тәртібі сақталмайды және үй жағдайында тәлім беруге баса назар беріледі. Сондай-ақ, әрбір ізбасардың Буддамен тікелей байланысқа түсе алатыны және ішкі сенім сыртқы рәсімдерден гөрі маңыздырақ екені айтылады. Хоа Хао рәсімдері күніне төрт рет оқылатын дұғамен шектеледі, ал ізбасарлар Үш Негізгі Байланысты және Бес Тұрақты Мінезді сақтауға тиіс. Отаршыл үстемдіктің ықпалы, 1930 жылдардың аяғынан 1970 жылдардың ортасына дейінгі соғыстың күшеюі және оған байланысты идеологиялық қақтығыстар Хоа Хаоның пайда болуын және одан әрі дамуын қалыптастырды. Хоа Хао, Хо Ши Миннің Вьет Минімен және Цао Дай деп аталатын тағы бір діни қозғалыспен бірге, француз және кейін жапон отаршылдарымен әскери қақтығысқа түскен алғашқы топтардың бірі болды. Хоа Хао екінші дүниежүзілік соғыста жапондықтардың басып алуы кезінде өркендеді, оның мүшелері көбінесе шаруалар, жалға алушылар және ауыл шаруашылығы жұмысшылары болды. Ол ұлтшыл және әскериленген дінге айналды, аймақта дербес үкімет құрып, негізінен өз басшыларының мүддесі үшін жұмыс істейтін жеке армия құрды. Соғыстан кейін Хоа Хао вьетнамдық саясатта тәуелсіз күш ретінде сақталды, француз отаршылдарына да, Вьетмин қозғалысына да қарсы тұрды. Бірінші Индокитай соғысы кезінде басқа ірі топтармен келіспеушіліктер Хоа Хаоны агрессивті діни-саяси әскери культке айналдырды. Соо коммунистермен келіспеушіліктерді шешуге бағытталған сәтсіз конференциядан оралғанда Вьетмин оны ұрлап алып, өлтірді. Көптеген Хоахаоистер оны дағдарыс кезінде келетін мессиялық тұлға деп есептеді. Соның өлімі фракцияларға, қауымдыққа және сыртқы ұйымдық ықпалға әкелді. Хоа Хао коммунистерге қарсы соғыс жүргізді, оны "елдегі Вьетминге қарсы ең күшті күш" деп атады. Дегенмен, Хоа Хао басқа діни-саяси ұйымдармен бірге 1950 жылдары Оңтүстік Вьетнамның саяси және әлеуметтік аренасында үстемдік құрды, коммунистік емес Оңтүстік Вьетнамды құруға өз үлесін қосты. 1954 жылдан кейін Хоа Хао президент Нго Джин Диемнің американдық қолдауымен құрылған үкіметіне қарулы қарсылық көрсетті. 1963 жылы Дием қайтыс болған кезде олар Оңтүстік Вьетнамның оңтүстік және батыс аймақтарын бақылады. Содан кейін олар Вьетнам соғысы кезінде өз провинцияларын қорғау үшін Вьет Конгқа қарсы науқанға жетекшілік етті, 1975 жылы Сайгон құлағанға дейін Оңтүстік Вьетнамдағы тәуелсіз саяси күшке айналды. Жаңа үкімет таратып жіберген соң, Хоа Хао қысымға ұшырап, соғыстан кейін құқықтары үшін күресті. Тек 1999 жылы ғана олар мемлекет тарапынан ресми түрде танылды, бірақ үкімет мемлекеттік санкцияланған салаға сәйкес келмейтін Хоа Хао топтарына қатаң бақылау жүргізеді. Хоа Хао өздерінің діни ерекшеліктерін және тәуелсіздіктерін сақтауға тырысты. Олар бұрынғы жауларымен уақытша одақтар құрды. Бастапқыда тек діни тәуелсіздікке ұмтылған Хоа Хао француздарға, жапондарға, Вьет Минге, тағы да француздарға, жаңадан тәуелсіз Оңтүстік Вьетнамға, Вьет Конгқа және Солтүстік Вьетнам армиясына қарсы күресті. Олар Диемнен кейінгі Сайгон режимі кезінде саяси ықпалға ие болды.
Hòa Hảo is a Vietnamese new religious movement. It is described either as a syncretistic folk religion or as a sect of Buddhism. It was founded in 1939 by Huỳnh Phú Sổ (1920–1947), who is regarded as a saint by its devotees. It is one of the major religions of Vietnam with between one million and eight million adherents, mostly in the Mekong Delta. The religious philosophy of Hòa Hảo, which rose from the Miền Tây region of the Mekong Delta, is essentially Buddhist. It reforms and revises the older Bửu Sơn Kỳ Hương tradition of the region, and possesses quasi millenarian elements. Hòa Hảo is an amalgam of Buddhism, ancestor worship, animistic rites, elements of Confucian doctrine, and the White Lotus religion, transformed and adapted to the mores and customs of the peasants of the region. Coming from the remote edges of Southern Vietnam, it opposes urban life and prefers a communitarian lifestyle. Unlike orthodox Buddhism, Hòa Hảo eschews elaborate rituals and temples, maintains no monastic order, and teaches home practice. It also advocates that each devotee can have direct communion with the Buddha, and that inner faith is more important than external rites. Regular Hòa Hảo rites are limited to four prayers a day, while the devotees are to maintain the Three Fundamental Bonds and Five Constant Virtues. The influence of colonial overlords, the growing intensity of war from the late 1930s to the mid 1970s, and the attendant ideological conflicts all shaped the inception and later development of Hòa Hảo. It was, along with Hồ Chí Minh's Việt Minh and another religious movement known as Cao Đài, one of the first groups to engage in military conflict with colonial powers, first the French and then the Japanese. Hòa Hảo flourished under the Japanese occupation of World War II, with its adherents largely being peasants, tenants, and agricultural workers. It transformed into a militant and nationalist religion, and rapidly developed into a private army that operated mainly for the benefit of its leaders, while setting up its own virtually autonomous government in the region. The Hòa Hảo remained an autonomous force in Vietnamese politics after the war, opposing both French colonialists and the Việt Minh movement. During the First Indochina War, disagreements with other major factions made the Hòa Hảo an aggressive religio political military cult. Sổ was kidnapped and executed by the Việt Minh while coming back from an unsuccessful conference to resolve issues with the Communists. Many Hoahaoists hailed him as a Messianic figure who would arrive in a time of crisis. Sổ's death led to factionalism, parochialism, and outside organizational influence. The Hòa Hảo led a war against the Communists, being labelled as the "strongest anti Việt Minh element in the country". Nevertheless, the Hòa Hảo, along with other religio political organizations, dominated the political and social scene of Southern Vietnam by the 1950s, claiming a stake in the formation of a non communist South Vietnam. After 1954, the Hòa Hảo initiated armed opposition to President Ngô Đình Diệm's American backed government. They controlled various southern and western regions of South Vietnam at the time of Diệm's death in 1963. They then led a campaign against Việt Cộng for the defense of their home provinces during the Vietnam War, becoming a major autonomous political force in South Vietnam until the Fall of Saigon in 1975. Disbanded by the new government, the Hòa Hảo were oppressed and struggled for rights following the war. Only in 1999 were they officially recognized by the state, but the government imposes harsh controls on dissenting Hòa Hảo groups that do not follow the state sanctioned branch. The Hòa Hảo sought to preserve their religious identity and independence. They made temporary alliances with past enemies. Originally concerned only with religious autonomy, the Hòa Hảo struggled against the French, the Japanese, the Việt Minh, again the French, the newly independent South Vietnam, the Việt Cộng, and the North Vietnamese Army. They enjoyed political influence during post Diệm regimes of Saigon.
Атауы
Хоа Хао – жаңа діни қозғалыс және ол негізін қалаушы Хуинь Фу Соның туған ауылы Хоа Хао (Hòa Hảo; ; Chữ Hán: ; сөзбе-сөз "бейбітшілік және береке") атымен аталады. Бұл ауыл қазір Вьетнамның Ан Гян провинциясының Тот Нот ауданында орналасқан. Атауы Хоа Хао деп те жазылады. Хоа-хаоизм деп те аталады, сондай-ақ Хоа Хао буддизмі (Phật Giáo Hòa Hảo) деп те белгілі. Хоа Хао ауылы заманауи коммунистік үкімет тарапынан Фу Ми деп қайта аталды. Алғашқыда бұл қозғалыстың жақтастары Дао Сэн деп аталды, яғни "Сэннің ізбасарлары", бұл Хуинь Фу Соның бала кезіндегі лақап атымен байланысты.
Hòa Hảo is a new religious movement and it was named after the founder Huỳnh Phú Sổ's native village of Hoa Hao (Hòa Hảo; ; Chữ Hán: ; literally "peace and plenty"), in what is now Thốt Nốt District of An Giang Province, Vietnam. The name is also spelled as Hoa Hao. Another label, Hoahaoism, is also rendered as Hoa Haoism. It has also been called Hoa Hao Buddhism (Phật Giáo Hòa Hảo). The village of Hoa Hao was renamed Phú Mỹ by the contemporary Communist government. Initially, the followers of the movement were called Dao Xen, literally meaning the "Followers of Xen", in reference to Sổ's childhood nickname.
Жіктеу
Бұл діни топ дәстүрлі түрде буддалық секта ретінде жіктеледі. Вьетнамда АҚШ-тың арнайы өкілі болған генерал Джозеф Лоутон Коллинз Хоа Хао дінін "жалған діни секта" деп сипаттап, оның "буддизмнің сыртқы түрімен және қорғаушылық әкелікпен шаруаларды өз талпынысына тартқанын" айтты. Шындығында, 1950 жылдардағы американдық баспасөз Хоа Хао дінін "буддизмнің бұрмаланған түрін ұстанатын жалған діни секта" және "бағынбас буддистердің көңіл көтеруге құмар сектасы" деп атады, ал оның негізін қалаушысы "ақыл сарайына (психиатриялық ауруханаға) жіберілген" еді. Дегенмен, басқа дереккөздер оны ерекше синкретистік халықтық дін ретінде қарастырады.
The religious group has been traditionally classified as a Buddhist sect. General Joseph Lawton Collins, who served as a U. S. Special Representative in Vietnam, described Hòa Hảo as a "pseudo religious sect", adding that it "appealed to the peasants with a veneer of Buddhism and a protective paternalism". Indeed, the American press of the 1950s labelled Hòa Hảo as "a pseudo religious sect which follows a perverted form of Buddhism", and as "a rowdy sect of dissident Buddhists" whose founder "was sent to a lunatic asylum". Despite this, other sources refer to it as a distinct syncretistic folk religion.
Шығу тегі
Hòa Hảo компаниясын 1919 жылы шағын шаруашылықты жүргізетін католик отбасында туған вьетнамдық Хуйнь Фу Сок (1919–1947) құрды. Діни қозғалыс Меконг дельтасының алыс Миэн Тэи аймағында, француз отарлаушылары тұсында Трансбасак деп аталған жерде пайда болды. XIX ғасырдың ортасында Меконг дельтасы қиын шекаралық аймақ болды: саяси билік тұрақсыз, әлеуметтік байланыстар нашар, діни ағымдар алуан түрлі болды. Буддизм, даосизм, конфуциандық және түрлі рухтарға табыну халыққа әртүрлі әсер етті. Вьетнамдықтар камбоджалықтармен және қытайлармен байланыс жасады, ал 1867 жылы барлығы француз отарлаушыларының билігін қабылдауға мәжбүр болды. Дінің пайда болуы аймақтың көптеген жергілікті нанымдарындағы мистика, сиқыр және бақсылықтың араласуынан туды. Вьетнамның отаршылдыққа қарсы діни дәстүрлеріне байланысты Хоа Хао философиясы Фу Тха Тхэ Тьян (1807–1856) ойларына негізделгенін айтады, ол Дьо Бьоу Сён Кьи Хонг деп белгілі болды. Тьян 1830 жылдары Батыс державаларының қолынан Нгуен Вьетнамының құлауын болжады; оның болжамдары өлімінен кейін де сақталды және Миэн Тэи аймағында тарады, нәтижесінде 1875 және 1913 жылдары екі ірі көтеріліс болды, онда аймақтың француз әкімшілігі құлатылуға жақын болды. Сок бала кезінде ешқандай білім алмады, монахтармен, конфуцийшіл ойшылдармен немесе батыстық білімді интеллигенциямен байланыс жасамады. 15 жасынан бері белгісіз аурумен ауырып, Цао Дайға қабылдануға тырысып, сәтсіз аяқтады. Бұл оны 1939 жылы туған ауылы Хоа Хаодан шығып, Бảy Нуи тауларына баруға итермеледі. Сол жерде ол дәстүрлі емес буддистік білім мен рухани тәлім алды. Сок дінін вьетнамдық ай-күн күнтізбесі бойынша kỷ mão жылының бесінші айының он сегізінші күні, яки Григориан күнтізбесі бойынша 1939 жылдың 4 шілдесінде құрды. Ол өзін пайғамбар деп жариялады және сенім мен қарапайымдылыққа негізделген ілімді уағыздауды бастады; ол Вьетнамды аралап, шөппен емдеу және акупунктура жасады. 1939 жылдың екінші жартысында Сок айтқандары бір мезгілде жарияланды. Олар қарапайым халыққа тегін таратылатын өлеңмен жазылған бірнеше шағын мәтіндер жинағы (sấm giảng) түрінде болды. Жыл соңына қарай Сок он мың ізбасар жинады, ал 1940 жылы 100 мыңнан астам адам оған қосылды. Сонымен қатар, Сок уағыздауы арқылы Миэн Тэиде тағы екі миллион адамға жетті. Жақтастары "Бửu Sơn Kỳ Hương" деген жазуы бар амулет кигендіктен оларды оңай тануға болады. Сок қарапайым шаруалардың қозғалысқа сенуінің қажеттілігіне сенді, олардың адалдық туралы өтініштері сәтті аяқталды. Оның табысының екі негізгі себебі болды: Екінші дүниежүзілік соғыстың басталуы және Оңтүстік-Шығыс Азияны Жапонияның басып алуы туралы болжамдары, сондай-ақ оның мистикалық емші ретіндегі жұмысы. Батыстық медицина көмектеспегенде, оның пациенттері оны көргеннен кейін түрлі ауыр сырқаттардан керемет түрде жазылғанын айтты. Ол өзін Будданың жаңадан туған нұсқасы деп жариялады және оны солай қабылдады. Австриялық саясаткер Джозеф Буттингердің айтуынша, көпшілік қозғалыстың жергілікті тамырларын жоғары бағалады. Сок адал топтың өсуімен қатар өте танымал көшбасшыға айналды. Оның ықпалы діни мәселелерден тысқары да кеңейді, сонымен қатар ол әлемдік істерде де ықпалды тұлға болды. Хоа Хао таза діни қозғалыстан бастап, Чэн То провинциясына бағытталған әсерлі жай билік құрылымын қамтыды. Сокның діни ұстанымдары ұлтшылдық, отаршылдыққа қарсы сезімдермен тез араласты, ол ұлтшылдықтың маңызды тұлғасы ретінде танылды. Бұл топ Меконг дельтасының ең күшті ұлтшыл күшіне айналды, француз отаршыл билеушілеріне және Кочинкина ауыл шаруашылығына үстемдік еткен жер иелеріне қарсы күшті сезімге ие болды. Хоа Хао Екінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі жылдары өскен отаршылдыққа қарсы, ұлтшылдық қызулықта маңызды рөл атқарды. Ақырында ол аймақтағы саяси қозғалысқа айналды. Осыған қарамастан, Эдвин Э. Моиздің айтуынша, Хоа Хао патриоттық және антинационалистік сипатқа ие болды. Олардың ұлттық үкіметті басқарудың нақты мүмкіндігі жоқ екенін, сондықтан күшті орталық үкімет олардың аудандарын адамдар емес, сенімдер басқаратын үкімет басқаруы керек екенін айтты; олар шын мәнінде автономия алу үшін әлсіз үкіметті артық көрді. Осы арада басқа французға қарсы ұйымдар пайда болды, олардың ең көрнектісі Индокитай Коммунистік партиясының (ИКП) Вьетмин, оны Хо Ши Мин басқарды және тамырлық құрылымды құрған жалғыз отаршылдыққа қарсы ұйымға айналды. Қозғалыстың басшылығы шаруалардың қолдауын алу үшін коммунистік қозғалыспен бәсекелесті, бірақ бастапқы қақтығыс Вьетминнің жасырын коммунистік идеяларына емес, олардың аймаққа жаттығына байланысты болды.
Hòa Hảo was founded by Huỳnh Phú Sổ (1919–1947), an ethnic Vietnamese born in 1919 to a Roman Catholic family of small holders. The religious movement was found in the remote Miền Tây region of the Mekong Delta, which was known as Transbassac under French colonial rule. In the mid nineteenth century, the Mekong Delta was a rough frontier society; the political power was shaky, social relations were tenuous, and religious currents were diverse. Buddhism, Taoism, Confucianism, and various spirit cults all had differing impacts on the population. The ethnic Vietnamese interacted with Cambodians and Chinese, and everyone was forced to accept French colonial rule in 1867. The religion arose from a tangle of mysticism, magic, and witchcraft, which could be found in most of the region's local beliefs. Rooted in earlier Vietnamese anti colonial religious traditions, the Hòa Hảo philosophy claims to be based on the thoughts of Phật Thầy Tây An (1807–1856), known as Đạo Bửu Sơn Kỳ Hương. Tây An, in the 1830s, prophesied the collapse of the Nguyễn Vietnam at the hands of Western powers; the prophecies survived his death and spread throughout the Miền Tây, resulting in two major rebellions in 1875 and 1913 in which the region's French administration was nearly deposed. Sổ received no particular education as a child and did not associate with monks, Confucian minded thinkers, or Westernized intelligentsia. He was afflicted by an unknown illness since he was 15, a failed candidate for the Cao Đài. This prompted him to leave his native village of Hòa Hảo in 1939 and go to the Bảy Núi range away. There, amid hermits and spiritual leaders, he obtained unorthodox Buddhist knowledge and a composite spiritual education. Sổ founded the religion on the eighteenth day of the fifth lunar month of the year kỷ mão, according to the Vietnamese lunisolar calendar, or 4 July 1939, according to the Gregorian calendar. He declared himself a prophet, and began preaching a doctrine based on faith and simplicity; he traveled throughout Vietnam practicing herbal healing and acupuncture. In the second half of 1939, Sổ's declamations were concurrently published. They took the shape of several small collections of texts written in verse (sấm giảng; ) that were distributed to the general populace free of charge. By the end of the year, Sổ gathered ten thousand followers and by 1940 had a following of over 100,000 converts. Also, Sổ had reached another two million people in Miền Tây through his preaching. The devotees were easily recognizable as they wore amulets that bore the inscription "Bửu Sơn Kỳ Hương". Sổ was certain about the necessity for ordinary peasants to believe in the movement, and their pleas for allegiance were successful. There were two major reasons for his success: the prophecies he made about the outbreak of World War II and the conquest of Southeast Asia by Japan, and his work as a mystical healer—his patients claimed to have been miraculously cured of all manner of serious illnesses after seeing him, when Western medicine had failed. He proclaimed himself as the reincarnation of the Buddha, and he was regarded as such. According to the Austrian politician Joseph Buttinger, the masses held the movement's native origins in high regard. Sổ became a wildly popular leader as his faithful group grew in size. His influence quickly expanded beyond religious matters, and he became a powerful figure in lay affairs as well. The Hòa Hảo grew from a purely religious movement to encompass an impressive lay power structure centered on Cần Tho Province. Sổ's religious prescriptions quickly merged with nationalist, anti colonial sentiment, and he quickly rose to prominence as a key nationalist figure. The group grew into the Mekong Delta's most powerful nationalist force, with strong sentiment against the colonial French rulers and the landlords who dominated the agriculture of Cochinchina. The Hòa Hảo played a crucial role in the anti colonial, nationalist fervor that grew in the years leading up to World War II. It ultimately became a homegrown political movement in the region. Despite this, the Hòa Hảo, according to Edwin E. Moise, were patriotic and anti nationalist in nature. He argued that they were too small to have a realistic possibility of governing a national government, thus a powerful central government had to imply control of their districts by a government ruled by people, not beliefs; they preferred a weaker government in order to gain a de facto autonomy. Meanwhile, other anti French organizations arose, the most notable of which was the Indochinese Communist Party's (ICP) Việt Minh, which was led by Hồ Chí Minh and became the sole anti colonial organization to establish a grassroots structure. The movement's leadership competed with the Communist movement for the peasants' support, though initial conflict was not about the Việt Minh's then hidden Communist ideas, but rather about the fact that they were not native to the region.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Соның алғашқы болжамдары орындала бастады: ол Қиыр Шығыста ірі соғыс басталатынын және француздарды азиялықтардың қуатынын айтты. Екінші дүниежүзілік соғыс және Индокитайдың жапондық оккупациясы оның болжамдарын растады. 1940 жылға қарай ол осыншалықты ықпалды болды, сондықтан Виши француз губернаторы Жан Деку, француздарға қарсы көтерілістерден сескеніп, Соны ақылдан безген деп айыптап, Бақ Лиоға қамауға алды. Соның тұтқындалуын оның ізбасарлары дінге қарсы жасалған кешірілмейтін соғыс актісі деп қарады. Түрмеде Со өзінің психиатры доктор Тамды өзгертуге көмектесті, ол оның ынталы жақтасы болды. 1941 жылғы мамыр айында француз психиатрлары кеңесі оны ақыл-есі дұрыс деп таныды, бірақ босатылғаннан кейін жер аударылды. Оның негізгі қолдаушылары Нуи-Барадағы концлагерге жіберілді. Француздық шектеулер оның ұлтшылдық тартымдылығын күшейтті, ал Бақ Лиоу көп ұзамай Хуа Хаоға қажылық сапар шегетін орынға айналды, бірақ бұл қозғалыстың негізгі бекіністерінен алыс болды. Ол діни ынтақты және француздарға қарсы сезімді тарату үшін қажыларды пайдаланды. 1942 жылы француздар Соның болжамдық мәлімдемелері мен саяси нұсқауларынан туған халықтың наразылығына төтеп бере алмады, сондықтан оны Лаосқа жер аударды. Жапондықтар тез арада Хоа Хао қозғалысын күшті антиколониалистік күш ретінде мойындады. Олар Француз Индокитайын басып алған кезде, Соны Сайгонға (қазіргі Хо Ши Мин қаласы) ұстап алып, оны Кенпейтайдың қорғауына алды. Жапон билігі француздардың экстрадиция талабын "қытай тышпысы" ретінде ұсталғанын айтып, қабылдамады. Жапондық әскери көмектің мөлшері белгісіз, ал кейбір тарихшылар Хоа Хао соғыс кезінде қару-жарақтардың кең қолжетімділігінен пайда көрді деп болжайды, бірақ бәрібір, 1943 жылдың соңында Меконг дельтасында алғашқы Хоахаолық қарулы жасақтары пайда болды. Бастапқыда олар ауылдық патрульдер ретінде пайдаланылды. Олар жер иелері, билік өкілдері және француз күштерімен күресу үшін шайқас құрамаларын құрды. Бұл Хоа Хаоның діни емес, әскери-саяси қозғалысқа айналуына әкелді, өйткені жер иелері сияқты адамдар қорғаныс табу үмітімен қайтадан дінге келді. Жапондықтардың қорғауында діни қозғалыс тез өсті. Со Сайгондан шыға алмаса да, оның миссионерлері оның атынан жұмыс істеді, апаттық болжамдар мен қосылмағандарға жасалған жасырын қорқытулармен қатар, ем мен талисман да таратты. Олар Вьетнамның Нгуен патшалық әулетінің мүшесі Цыонг Деді, ол Жапонияда эмиграцияда тұрып, Вьетнамның заңды билеушісі ретінде қолдады. 1944 жылдың соңына қарай Хоа Хаоға адал жандардың саны миллионға жетті. Со өзінің ықпалы бар аймақтардағы отаршылдық әкімшілікті құрту үшін билігін пайдаланды. Хоа Хао отаршылдық соттардың рөлін өз мойнына алды, француздық басшылықтағы вьетнамдық әскерлерді өзгертіп, жапондық күштерді күрішпен қамтамасыз етті. Хоа Хао француздармен де, Вьетминьмен де қақтығысқандықтан, болашақ қауіп-қатерлерге қарсы тұру үшін жапондық көмекті қабылдады. Жапондықтардың қамқорлығымен Хоа Хао екінші дүниежүзілік соғыстың соңына қарай әскери күш құрды және батыс Меконг дельтасы бойынша шабуылға шықты. Со және Хоа Хао барлық шетелдік державаларға қарсы ұлтшыл ұйым ретінде беделін көрсету үшін жапондық әскери күштеріне қарсы жұмылдыруды бастады, діни қауымның өмір сүруін қамтамасыз ету үшін қажетті әскери күшке ие болды. Жапондықтардың қамқорлығы кезінде Со жаңа діни мәтіндерді жазды, онда енді апаттық милленаристік ұғымдарға сілтеме жасалмайды, керісінше Таза жер буддизміне сілтеме жасалады. Сонымен қатар, ол 1944 жылы Dân Xã деп аталатын Вьетнамның Демократиялық Социалистік партиясын құрып, ашық саясатқа қатысты. Со дінді саясаттастырудың орнына дінді саясатқа әкеліп отырғанын мәлімдеді.
Early prophecies of Sổ began to come true: he anticipated the eruption of a major war in the Far East and the expulsion of the French by Asians. World War II and the Japanese occupation of Indochina seemed to confirm his predictions. By 1940, he had gained such influence that the Vichy French governor Jean Decoux, fearing anti French revolts, had Sổ imprisoned in Bạc Liêu under the pretense that he was a lunatic. The imprisonment of Sổ was seen by his followers as an unforgivable act of war against the faith itself. In prison, Sổ succeeded in converting his psychiatrist, Dr. Tam, who became an ardent supporter. A board of French psychiatrists declared him sane in May 1941, though he was exiled upon his release. His key supporters were sent to a concentration camp in Nui Bara. The French restrictions strengthened his nationalist appeal, and Bạc Liêu soon became a place of Hòa Hảo pilgrimage, although it was far from the movement's strongholds. He used the pilgrims to spread religious fervor and anti French sentiment. In 1942, the French could no longer withstand the growing popular reactions generated by Sổ's oracular pronouncements and political instructions, so they exiled him to Laos. The Japanese quickly recognized the Hòa Hảo movement as a powerful anti colonialist force. As they took over French Indochina, they intercepted and relocated Sổ to Saigon (nowadays Hồ Chí Minh City), placing him under the protection of the Kenpeitai. The Japanese authorities rebuffed French demands for extradition by saying that he was held as a "Chinese spy". The extent of the Japanese military assistance is unknown, and some historians speculate that the Hòa Hảo benefited from the general availability of weapons during wartime, but nevertheless, the first Hoahaoist armed militias emerged in the Mekong Delta towards the end of 1943. Initially, they were used as village patrols, called self defense forces. They then created battle formations to fight landlords, authorities, and French forces across the delta. This led to the Hòa Hảo becoming less of a religious and more of a military political movement, as people such as landowners converted in the hope that they could gain protection. Under Japanese protection, the religious movement grew quickly. Though Sổ was unable to leave Saigon, his missionaries recruited on his behalf, using the combination of doom laden prophesies and veiled threats against those who would not join, as well as the distribution of cures and amulets. They supported Cường Để, a member of Vietnam's Nguyễn royal dynasty residing in exile in Japan, as the legitimate ruler of Vietnam. Sổ felt powerful enough to make a pact with F. Moresco, the Sureté director in Saigon, to denounce members of competing groups in exchange for immunity. By late 1944, there were up to a million Hòa Hảo devotees. Sổ used his authority to subvert colonial administration in regions where he had influence. The Hòa Hảo took over the role of colonial courts, converted French led Vietnamese troops, and supplied the Japanese forces with rice. The Hòa Hảo had accepted Japanese assistance as a means of bolstering themselves against future threats, having been in conflicts with both the French and the Việt Minh. The Hòa Hảo had a capable military force in place by the end of World War II, thanks to Japanese patronage, and had taken the offensive throughout the western Mekong Delta. Sổ and the Hòa Hảo began to mobilize against Japanese military troops in order to demonstrate their credentials as a resolute nationalist organization hostile to all foreign powers, having obtained the military strength required to ensure the religious community's survival. During the Japanese patronage, Sổ wrote new religious texts that no longer referenced catastrophic millenarian notions, but rather to a Pure Land Buddhism. Also, he entered politics openly by creating the Vietnamese Democratic Socialist Party in 1944, known as Dân Xã for short. Sổ claimed that instead of politicizing religion, he was bringing religion into politics.
Тамыз революциясы
Соо жапондық құыршақ деп аталудан сақтану үшін империяның жеңілісін бірнеше ай бұрын болжады. Оның қозғалысы жапондықтар мен француздықтарға қарсы біріккен күреске түсу үшін, Жапонияның капитуляциясынан кейін билікті бағындырған ұлттық фронтқа қосылды. Соо өзінің жақтастарына оқыту үшін коммунистік кадр сұрады және алды. Жапондықтар Содан және оның жақтастарынан көбірек өнім талап етті, бірақ оның орнына ол шаруаларды егін салуды тоқтатуға шақырды, бұл оның ИКП-мен жаңа одағын қауіпке тікелей ұшыратты, себебі коммунистер оңтүстік күрішін солтүстіктегі аштықты тоқтату үшін өте маңызды деп есептеді. Жергілікті коммунистер шаруаларды өндіріс деңгейін жартылай қалпына келтіруге көндірді, ал ИКП тәуелсіздік үшін ортақ мақсатта Хоа Хаомен ынтымақтастығын сақтады. Хоа Хао, Вьетминь және тағы бір діни ұйым – Као Дай тәуелсіздік күресіне бірікті, ал ИКП тамыз революциясы кезінде Сайгонда билікті бағындырды. Вьетминь өзін Вьетнамның заңды үкіметі деп жариялады. Француздар, Као Дай және Хоа Хао, сондай-ақ басқа жергілікті саяси ұйымдар мен Бинь Сюйен күштері бұл талапқа қарсы шықты. Осылайша, Хоа Хао Вьетминьмен де, Као Даймен де қақтығысты. Әскери тұрғыдан Вьетминьнен басым болған Хоа Хао Меконг дельтасы аймағындағы басты саяси күшке айналды, бұл коммунистерге үлкен қауіп төндірді. Діни көшбасшылар Вьетминьнің Ханойдағы саясатына еріксіз бағынуға дайын болмады. 1945 жылдың 7-9 қыркүйегінде 15 мыңнан астам Хоахаошылар, троцкистердің көмегімен қаруланып, Вьетминь гарнизонына шабуыл жасады. Оларды Трэн Ван Соай (1889-1961), оның үлкен ұлы Лам Тхань Нгуен (1904-1977) және Соның кіші інісі басқарды, бірақ олардың көне қаруларымен Хоа Хао жеңіліске ұшырады және Соның жақтастары Вьетминь бақылауындағы алдыңғы қатарлы жас гвардиялықтар тарапынан қырғынға ұшырады, оларға жақын жердегі жапондық гарнизонның көмектескені хабарланды. Осы қатыгездікпен сипатталатын қырғыннан кейін Хоа Хао дельтасынан коммунистерге қарсы жаппай өлтіру науқаны басталды. Коммунистік кадрлардың денелері байланып өзендер мен каналдарға тасталды. Хоа Хао билік еткен ауылдарда бейтаныс адамдардың саяси көзқарастарын анықтау үшін мәйіттер көпшілікке қойылды. Бұл көрініске наразылық білдіргендер Вьетминьге жақтас деп есептелді. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Вьетнамдағы француз отаршылдық билігі бұзылды. Германияның Францияны басып алуы және Виши Франциясының Осі державаларымен ынтымақтастығы француздың егемендік туралы талаптарын күмәнді етті. Дегенмен, француздар мен британдықтар отаршылдыққа қарсы күштердің біртілдігінен пайдаланып, «Мастердом» операциясы кезінде келесі бірнеше аптада тәуелсіздік күштерін Сайгондан ығыстырды. Хоа Хао күштері коммунистердің шегінуіне кедергі келтіріп, жолды тосқан. Қыркүйек айының соңында ИКП Хоа Хаомен келісуге тырысты, бірақ оларға күмәнданатын Соо олардан бас тартты. Содан кейін Вьетминь қазан айында Хоа Хаоның екі көшбасшысын, Соның бауырын және оның троцкистік кеңесшілерінің бірін атқылады; енді бұрынғы шатқақ одақ күйреп қалды.
Sổ avoided the stigma of being labeled a Japanese puppet by forecasting the empire's defeat months in advance. His movement joined the nationalist front that took power in the interregnum following Japan's surrender to establish a united resistance to both the Japanese and the French. Sổ requested and received a Communist cadre to assist him in training his followers. The Japanese requested from Sổ and his followers more crops, but instead, he advised peasants to stop farming, putting his new alliance with the ICP in jeopardy, as the Communists regarded southern rice as critical to ending the northern famine. Peasants were persuaded to partially restore production levels by local Communists, and the ICP maintained its precarious unity with the Hòa Hảo in the common cause of independence. The Hòa Hảo, Việt Minh, and Cao Đài, another religious group, united in the independence effort and the ICP took power in Saigon during the August Revolution. The Việt Minh proclaimed themselves to be Vietnam's legitimate government. The French, alongside the Cao Đài and Hòa Hảo, other local political organizations, and the Binh Xuyen forces all disputed this claim. Thus, the Hòa Hảo clashed with Việt Minh as well as the Cao Đài. Militarily superior to the Việt Minh, the Hòa Hảo became the main political power in the Mekong Delta region, constituting a huge threat to the Communists. The religious leadership was unwilling to toe the Việt Minh line from Hanoi. On 7–9 September 1945, a band of 15,000 Hoahaoists armed with hand to hand weapons and aided by the Trotskyists, attacked the Việt Minh garrison at the port city of Cần Thơ, which the Hòa Hảo considered the rightful capital of their domain. They were led by Trần Văn Soái (1889–1961), his eldest son, Lâm Thành Nguyên (1904–1977), and Sổ's younger brother, but with their antiquated weapons, the Hòa Hảo were defeated and Sổ's men were massacred by the Việt Minh controlled Advanced Guard Youth, who were reportedly aided by a nearby Japanese garrison. The slaughter, characterized by its savagery, prompted a retaliatory campaign of mass killing against the Communists from the Hòa Hảo delta strongholds. The bodies of Communist cadres' were bound together and dumped in rivers and canals. In villages where the Hòa Hảo were in charge, corpses were also displayed in public to test outsiders' political inclinations. Those who expressed their discomfort with the sight were assumed to be Việt Minh sympathizers. French colonial rule in Vietnam was disrupted during World War II. The German occupation of France and the subsequent collaboration of Vichy France with the Axis powers served to delegitimize French claims of sovereignty. Nevertheless, the French and the British took advantage of the anti colonial forces' disunity and pushed the pro independence forces out of Saigon over the next few weeks, during Operation Masterdom. The Hòa Hảo forces blocked the route, obstructing the Communist retreat. Late in September, the ICP sought to reconcile with the Hòa Hảo, but Sổ, who was skeptical of them, turned them down. The Việt Minh then executed two Hòa Hảo leaders, Sổ's brother, and one of his Trotskyist advisers in October; by now, the uneasy alliance had collapsed.
Бірінші Индокитай соғысы
Француз отаршылдық режиміне қайта оралу Хоа Хао мен Вьетмингті бір-бірінен бөлек ұстауға көмектесті, бірақ бұл Хоа Хао үшін үлкен көңіл көшіру болды. Соо өзінің діни қозғалысы Кочинкинаның көп бөлігінде де-факто билікке ие болады деп үміттенген, бірақ үлкен француз күшінің келуі мұндай ниеттерге нүкте қойды. Хоа Хао өздерінің діни билігін нығайту және Меконг дельтасындағы саяси ықпалын кеңейту үшін ішкі әлемге бет бұрды. Француздар Вьетмингке күмәндана бастаған сайын, олар Хоа Хаоға көмек көрсетуге кірісті. Шын мәнінде, Бірінші Индокитай соғысы (1946–1954) кезінде француз үкіметі Цао Дай, Хоа Хао және Бинь Сюань қарулы күштеріне Вьетмингке қарсы бақылаған аумақтарын қорғау үшін қолдау төлемдерін берді. Олар Хоа Хаоға оңтүстік-батыс Меконг дельтасында гегемония берді және ақырында 20 000-ға жуық Хоахаошыны қарумен қамтамасыз етті. Вьетмингке қарсы көмек үшін жаңа Хоа Хао басшылығы отаршылдармен одақ құруға дайын болды; олар мұндай келісімді ұлттық мүдделеріне сатқындық деп санамады, себебі діни тәуелсіздіктің басты мақсатына қауіп төндірмеді. Хоа Хао Вьетмингке жататын адамдарды жиі байланыстырып, өзенге лақтырып, суға батырып жіберді. Вьетмингтің Соның ұлттық сенімділігі мен әлеуметтік құрылымы алаңдатты және оны Ұлттық Біріккен Фронтқа (ҰБФ) қосуға тырысты. Сонымен қатар, Камбоджаның премьер-министрі Сон Нгок Тхань 1945 жылы құрылған Вьетнам Демократиялық Республикасын мойындады. Оңтүстік Вьетнамның Вьетминг командирлері француздарға қарсы күресті ұйымдастыру үшін Тханмен байланыс орнатты. Келіссөздер үшін кхмер үкіметі делегация жіберді. Бұл делегация Меконг дельтасындағы Камбоджаның талаптарын баса көрсету арқылы өзін жақтырмас ететін болғандықтан келіссөздер сәтсіз аяқталды. Хоа Хао Тра Вин провинциясындағы кхмерлермен қақтығысқа түсті, ал француздар Тханның үкіметіне қарсы қатаң шаралар қолдануға бел буды. Отаршылдық билік Тханды тұтқындады, ол Сайгонға оралғаннан кейін тұтқындалып, түрмеге қамалды. Францияға жер аударылған Тхан 1951 жылға дейін Камбоджаға қайтып келмеді. Хоа Хао діни үстемдікке аумақтық гегемонияның қажет екенін түсінді. Діннің басшылығы өз ықпалындағы істерді дербес басқаруды талап етті. Бұл жергілікті билікке қатысуды қамтиды, онда олар діни бақылауды жүзеге асырды. Американдық офицер және жазушы Джон Б. Хасман Хоа Хао мен Вьетминг арасындағы қақтығыстың антиколониалистік күрестің басында олардың өздерінің сферасында саяси үстемдікке деген талабын қабылдаудан бас тартуының басты себебі болғанын болжайды. Хоа Хао идеологиялық бағыттары арасында ауытқып, саяси тұрақсыздық көрсеткенімен, олардың іс-әрекеттерінің мақсаты тұрақты болды. Француздар діни басшылардың басты мақсаты саяси гегемония екенін білді. Хоа Хаоның французбен одағы француз қаруын алу үшін қажет болғанша ғана сақталды. Отаршылдық биліктің қолдауына ие болған Хоа Хао Вьетмингтің ҰБФ-та үстемдік етуіне қарсы тұра алды. Хоа Хао 1947 жылы отаршылдарды жоққа шығарып, ҰБФ-ке абайлап жақындады. Хоа Хао ұзақ уақыт бойы ҰБФ-ке күдікпен қарады; олардың отаршылдардан ҰБФ-қа адалдығын ауыстыруы үлкен өзгеріс болмады. Олардың күші батыс Меконг дельтасын бақылауға бағытталды. Француз қаруымен күшейтілген Хоа Хао Вьетнамдағы отаршылдық билікті азиялықтар құртады деп сеніп, француздерге қарсы көтерілді. Хоа Хаоның Вьетмингпен одағы қысқа ғасырды бастан кешірді және ҰБФ 1946 жылдың шілдесінде таратылды, ал Соо өзінің әскери басшыларынан алыстады. Хоа Хаоның діни автономия және саяси егемендік талаптары Вьетмингтің ниеттерімен үйлеспейтіні бірден анық болды. Содан кейін Соо Вьетмингке қарсы ынтамен уағыздай бастады, оларды француздерге қарағанда діни қозғалысқа үлкен қауіп деп санады. Вьетмингпен болған қақтығыс қасиетті соғысқа айналды. Соо әрбір Хоа Хао он Вьетмингті өлтірсе, тікелей жұмаққа жол ашатынын уағыздады. Коммунистер 1947 жылдың 23 наурызы мен 6 сәуірі аралығында Хоа Хао позицияларына шабуыл жасады, нәтижесінде Хоа Хао әскері Лонг Сюаньға шегінуге мәжбүр болды. 1947 жылдың 18 сәуірінде Соо Қамыс жазығындағы Вьетминг бекінісіне келіссөздерге шақырылды. Ол коммунистердің талаптарын қабылдамай, үйіне бет бұрды, бірақ ол Long Xuyên арқылы Đốc Vàng Hạ өзенімен жүзіп бара жатқанда тоқтатылды, оның серіктерінің көпшілігі қаза тауып, оңтүстік Вьетминг көшбасшысы Нгуен Бин оны тұтқындады. Соо қаза тауып, Хоахаошылар оның денесін тауып, шейіт қабіріне айналдыруын болдырмау үшін Вьетминг Сооның денесін бөліп, оның қалдықтарын елдің әр тарапына шашыратып жіберді; оның денесі ешқашан табылған жоқ.
The return of the French colonial regime helped to keep the Hòa Hảo and the Việt Minh apart, but it was also a major disappointment to the Hòa Hảo. Sổ had hoped that his religious movement would become the de facto ruling power throughout most of Cochinchina, but the arrival of a larger French force put an end to such ambitions. The Hòa Hảo turned inward to strengthen their religious power and expand their political influence in the Mekong Delta. As the French grew increasingly skeptical of the Việt Minh, they started aiding the Hòa Hảo. In fact, throughout the First Indochina War (1946–1954), the French government issued support payments for Cao Đài, Hòa Hao, and Bình Xuyên armed forces in exchange for defense of the territories they controlled against the Việt Minh. They granted the Hòa Hảo hegemony over the southwestern Mekong Delta and eventually provided arms for some 20,000 Hoahaoists. In return for aid against the Việt Minh, the new Hòa Hảo leadership was willing to form alliances with the colonialists; they did not see such an agreement as a betrayal of their nationalist ideals because the ultimate goal of religious independence was not jeopardized. The Hòa Hảo periodically tied Việt Minh sympathizers together and threw them into the river to drown. The Việt Minh were worried by Sổ's nationalist credentials and social structure, and attempted to co opt him into a National Unified Front (NUF). Moreover, Sơn Ngọc Thành, the Prime Minister of Cambodia, recognized the Democratic Republic of Vietnam when it was founded in 1945. Southern Vietnamese Việt Minh commanders established contact with Thành to orchestrate resistance to the French. For negotiations, the Khmer government sent a delegation. The talks collapsed after this delegation made itself unpopular by pressing the issue of Cambodia's irredentist claims over the Mekong Delta. The Hòa Hảo clashed with the Khmers in Trà Vinh province, and the French were determined to act firmly against Thành's government. The colonial authorities apprehended Thành, who was arrested and imprisoned upon his return to Saigon. Thành, who had been exiled to France, did not return to Cambodia until 1951. The Hòa Hảo perceived that religious supremacy required territorial hegemony as well. The religion's leadership demanded virtually autonomous control of affairs within its sphere of influence. This included participation in local government in places where it exercised coherent religious control. American officer and author John B. Haseman suggests that a key reason for the emergence of a Hòa Hảo–Việt Minh conflict so early in the anti colonialist struggle was the latter's refusal to accept the Hòa Hảo demand for political predominance inside its sphere. Although the Hòa Hảo appeared to be politically unstable on the surface as they swung between ideological affiliations, their actions had a core constancy of purpose. As the French discovered, the religious leadership's main goal was territorial political hegemony. The Hòa Hảo's alliance with the French lasted only as long as was necessary to obtain French arms. The Hòa Hảo, having the patronage of the colonial power, were able to hold off the Việt Minh during the latter's rise to dominance in the NUF. The Hòa Hảo repudiated the colonialists in 1947 and cautiously approached the NUF. The Hòa Hảo had suspicions for NUF for a long time; their transition in allegiance from the colonialists to the NUF was not a huge break. Their effort was primarily aimed at securing control of the western Mekong Delta. The Hòa Hảo, bolstered by French arms, revolted against the French because they believed that colonial control in Vietnam would be overthrown by Asians. The Hòa Hảo's alliance with the Việt Minh was short lived and the NUF dissolved in July 1946, while Sổ became estranged from his military leaders. It was immediately evident that the Hòa Hảo's demands for religious autonomy and political sovereignty were irreconcilable with Việt Minh ambitions. Soon after, Sổ was preaching with growing zeal against the Việt Minh, whom he saw as posing an even greater threat to the religious movement than the French. The conflict with the Việt Minh devolved into a holy war. Sổ preached that every Hòa Hảo who killed ten Việt Minh would have a direct path to heaven. The Communists attacked the Hòa Hảo positions between 23 March and 6 April 1947, forcing the Hòa Hảo military to retreat to Long Xuyên. On 18 April 1947, Sổ was invited to a Việt Minh stronghold in the Plain of Reeds for a conciliation meeting. He refused the Communists' demands and made for home, but he was halted while sailing through Long Xuyên on the Đốc Vàng Hạ River, most of his company was slain, and he was arrested by the southern Việt Minh leader Nguyễn Bình. Sổ was killed, and to prevent the Hoahaoists from recovering his remains and erecting a martyr's shrine, the Việt Minh quartered Sổ's body and scattered his remains across the country; his remains were never found.
Соядан кейінгі кезең
Соның өлімі діни басшылар арасында билік бос орын тудырды. Ол бәсекелес үміткерлердің арасында ерекше көзге түспеген жалғыз кандидат болғандықтан, Соның әкесі Хуин Конг Бө асығыс түрде оның орнына көшбасшы етіп таңдалды. Ол Хоа Хао ауылының бұрынғы басшысы болды және өліміне дейін діни ілімнің сақшысы және қозғалыстың жетекшісі қызметін атқарды. Дегенмен, ол ұлының сүйкімділігіне, беделіне, саяси біліміне және идеологиялық құштарлығына ие болған жоқ. Сондықтан қозғалыс күшін жоғалта бастады, нәтижесінде фракциялықтарлық, шешім қабылдауда тар көзқарастылық және сыртқы ұйымдардың ықпалы артты, бұл әртүрлі ішкі топтардың арасындағы қақтығыстарға байланысты зорлық-зомбылықтың күшеюіне әкелді. Діни топ төрт фракцияға бөлінді, олардың әрқайсысын Соның бұрынғы әскери бағыныштылары басқарды, ал Соаи Хоа Хао қарулы күштерінің бас қолбасшысы атағын алды. Фракциялық басшылар бұрынғыдан да зорлық-зомбылыққа бейім болды, этникалық кхмерлер мен вьетнамдықтарды жазалап өртеді, басын шапты және жаппай өлім жазаларын орындады. Әскери қолбасшылардың ешқайсысы тек өзін-өзі дәріптеумен ғана айналысты, ал азаматтық басшылардың ешқайсысы Соның сияқты оларды басқаруға немесе оларға шама келгенше кеңес беруге қабілетті болған жоқ. Олардың зорлық-зомбылығы Оңтүстік Вьетнаммен ғана шектелмеді, олар шекараны кесіп, Камбоджа ауылдарын тонады. Жергілікті кхмерлер Хоа Хаоға қарсы күресу үшін өздерін қорғау топтарын құрып, жауап берді, ал басқалары қауіпсіздіктерін қамтамасыз ету үшін дінін өзгертті. Осыған қарамастан, Хоа Хао коммунистерге қарсы мәңгілік соғыс жариялады. Хасеман Соның қазасы Вьетминь тарапынан жасалған үлкен қателік болды деп санайды, олар сол кезде Хоа Хао француздармен де, коммунистермен де күресуге жеткілікті күшті емес деп жаңылысқан. 1947 жылдың ортасына қарай Хоахаошылар Вьетминьге қарсы қарулы күреске белсенді түрде қатысты. Бірінші Индокитай соғысы кезінде Вьетминьге деген ортақ наразылықтары және француз соғыс кезіндегі қаржылық көмекті алмастыру үшін қаржы табу қажеттілігіне байланысты Хоа Хао Цао Дай және Бинь Сюэнмен белгілі бір деңгейде ынтымақтастық сақтады. Франко-Вьетминь арасындағы атысты тоқтатуға дейінгі айларда осы ортақ мүдделер фракцияларды біріктірді. Олар француздармен қақтығыстарын уақытша тоқтатып, Соның қазасынан бір айдан астам уақыт өткен соң, 8 мамыр 1947 жылы олармен әскери келісімге қол қойды.
Sổ's death created a power vacuum within the religious leadership. Because he was the sole unexceptional candidate among vying competitors, Sổ's father Huỳnh Công Bộ was hurriedly chosen to succeed him as its leader. He was the former chief of the Hòa Hảo village, and served as the religious doctrine's guardian and movement's leader until his death. Despite this, he lacked his son's charm, authority, political savvy, and ideological obsession. Therefore, the movement began to lose momentum, leading to factionalism, parochialism, and outside organization influence, which caused an increase in violence as the various internal factions engaged in conflicts among themselves. The religious group split into four factions, each led by a former military subordinate of Sổ, while Soái assumed the title of commander in chief of the Hòa Hảo armed forces. The factionalized leaders were far more violent, resorting to public burnings, beheadings, and mass executions of ethnic Khmers and Vietnamese. None of the military commanders were concerned with anything other than their own self promotion, and none of the civilian leaders had Sổ's capacity to guide them or preach moderation. Their violence was not limited to South Vietnam; they would cross borders and pillage Cambodian villages. Local Khmers responded by creating defense groups to fight the Hòa Hảo, while others converted to assure their safety. Despite this, the Hòa Hảo declared eternal war against the Communists. Haseman argues that Sổ's assassination was a major miscalculation on the part of the Việt Minh, who falsely believed at the time that the Hòa Hảo lacked the strength to fight both the French and the Communists. By mid 1947, the Hoahaoists were committed to armed combat against the Việt Minh. During the First Indochina War, because of their shared antipathy towards the Việt Minh and the need to find a source of financial support to replace French wartime subsidies, Hòa Hảo maintained a level of cooperation with Cao Đài and Bình Xuyên. In the months leading up to the Franco–Việt Minh ceasefire, these shared interests held the factions together. They temporarily halted their conflicts with the French, signing a military treaty with them on 8 May 1947, less than a month after Sổ's assassination.
Дельта триумвираты
Соның өлтірілуінен кейін діни қозғалыс өз аумағын кеңейтіп, Чэнь провинциясына кірді. Олар оңтүстік Вьетнамның үштен бір бөлігін бақылады, өздерінің лауазымды тұлғаларын сайлады және салық жинау және қарулы күштерді жалдау үшін маңызды инфрақұрылым құрды. Соай француздармен одақ құрып, Хоа Хао әскерлерін қосымша күштер ретінде ұсынды; алайда, бірнеше Хоа Хао басшылары Соайдың басшылығын мойындаудан бас тартты, және дін бәсекелестік пен фракциялық тартыстармен жарылды. Дегенмен, ол француздық қолдаумен 20 000-ға жуық саяқты әскерге айналды. Олар жоғарғы орталық дельтаның көп бөлігін биледі және Цао Дай мен Бинь Сюаньмен бірге 1950-ші жылдардың ортасында, Вьетнам соғысының басында (1955–1975), күш-қуатын арттырып, Оңтүстік Вьетнамға елеулі қауіп төндірді. Бұл республика Хоа Хао үшін өздерінің билігіне бағындыруға тырысатын орталық үкіметтердің бірі ретінде қарастырылды. Сайгондағы президент Нго Динь Дием бастаған жаңа билік француздарды, Хоа Хаоның ұзақ уақыт бойы армандаған мақсатын, қуып шығуға қол жеткізді. 1952 жылы француздар Вьетнам Ұлттық Армиясын (ВНА) құруға тырысқанда, олармен қарым-қатынас нашарлай бастады. Хоа Хао күштері өздерінің автономиясын сақтауға бейілді болды, және олардың командирлерінің бірі өз күштерін ВНА-дан шығарып алып, олар күзетіп тұрған бекеттерді өртеп жіберді. 1955 жылдың ақпан айында француздар Хоа Хао мен Цао Дайға қаржы жәрдемін тоқтатты, және топтардың басшылары екі бай тұлғадан – Диемнен және Бинь Сюань көшбасшысы Ле Ван Виеннен қаржы іздеуге мәжбүр болды. Диемнің ең жақын американдық сенімді серігі болған полковник Эдвард Лансдейл, Диемнің атынан қозғалыстың басшыларымен кездесіп, оларға ақша ұсынды және Диемнің ұлтшылдығын мақұлдады. Дием мен оның інісі Нго Динь Нху діни көшбасшылармен тікелей байланыста болды. Қозғалыстың негізгі тұлғалары миллиондаған АҚШ долларына айырбастау шартымен үкіметті қолдауға келіссе, басқалары Диемнің өтініштеріне жауап бермеді, ал көптегендары Дием олардан автономияларынан бас тартуды күтетінін білгенде ашуланды. Олар әсіресе Диемнің Соайдың әкімшілік аймағын Сайгон үкіметінің бақылауына беру талабымен және Соайдың бас тартуына Диемнің жауабымен алаңдады; Дием ВНА-ны аймаққа жіберді және Хоа Хао күштері қарсылық көрсетсе, Соайдың штабын қиратумен қорқытты. Үкімет сонымен қатар Ан-Джан провинциясына шамамен жүз мың солтүстік католиктерді қоныстандырды. Бұған қоса, Хоа Хао дереккөздері ВНА әскерлері Диемнің бұйрығымен олардың қасиетті орындарын қорлап жатқанын мәлімдеді, Диемді елді католиктендіруді көздеген католиктік сектанттық армия құруда айыптады. Ван Вьен 1955 жылдың наурыз айының басында Сайгон үкіметіне қарсы Ұлттық Күштердің Біріккен майданын (ҰКБМ) құру үшін өзінің мол байлығынан ақша ұсынған басқа Цао Дай және Хоа Хао басшыларымен одақтасып, жауап берді. Диемге қарсылық күшейген сайын, олар Сайгонның стратегиялық тұрғыдан маңызды үйлерін Сайгон үкіметінің маңызды нысандарына шабуылдар жасау үшін база ретінде пайдалана бастады. Нгуен әулетінің императоры Бао Дай ҰКБМ-ді қолдады және американдықтарға Диемнің өз жұмысын орындауға мүлдем қабілетсіз екенін сендірді. Дием мен американдықтар Бао Дайдың қолдауын сатып алуға тырысқанда, ол оларды қабылдамады, өйткені олар Бинь Сюаньден алған ақшадан аз ұсынды. ҰКБМ Диемді құлату үшін АҚШ-тың қолдауын іздеуге тырысты, бірақ американдықтар бұған келіспеді және егер біреу Диемді құлатуға тырысса, оны қолдайтындарын ескертті. ҰКБМ содан кейін төңкеріс жасамай-ақ Диемнің үкіметін тұрақсыздандырудың жолдарын іздеді. Қозғалыс басшылары оған Оңтүстік Вьетнам үкіметінде өкілдік етуді және өздері басқаратын аймақтық феодалдықтарды бақылау үшін әскери күштеріне қаржы бөлуді талап ететін ультиматум қойды; Дием бұдан бас тартты.
Following Sổ's assassination, the religious movement expanded its territory to include Cần Thơ Province. They controlled over a third of southern Vietnam, elected their own officials, and built significant infrastructure for collecting taxes and recruiting armed forces. Soái formed an alliance with the French, providing Hòa Hảo troops as auxiliary forces; however, several other Hòa Hảo leaders refused to recognize Soái's leadership, and the religion continued to be riven by rivalries and factionalism. Nevertheless, it transformed into a French backed 20,000 strong army. They ruled most of the upper central delta, and, along with the Cao Đài and Bình Xuyên, established a triumvirate in the mid 1950s, early in the Vietnam War (1955–1975), that grew in strength and constituted a significant threat to South Vietnam. This republic was regarded by the Hòa Hảo as just another in a series of central governments aiming to subjugate the Hòa Hảo to their rule. The new authority in Saigon, led by President Ngô Đình Diệm, succeeded in expelling the French, a long held ambition of the Hòa Hảo. When the French sought to build up the Vietnamese National Army (VNA) in 1952, relations with them started to deteriorate. The Hòa Hảo forces were adamant about preserving their autonomy, and one of their commanders withdrew his forces from the VNA, burning down the outposts they were assigned to guard. In February 1955, the French cut off funding to the Hòa Hảo and Cao Đại, and the groups' leaders were forced to seek funding from two wealthy individuals: Diệm and Bình Xuyên leader Lê Văn Viễn. Colonel Edward Lansdale, who became one of Diệm's closest American confidants, met with the movement's leaders on Diệm's behalf, offering them money and applauding Diệm's nationalism. Diệm and his brother, Ngô Đình Nhu, also had direct dealings with religious leaders. While key figures of the movement agreed to support the government in exchange for millions of U. S. dollars, others were less receptive to Diệm's pleadings, and many grew bitter when they discovered Diệm expected them to relinquish their autonomy. They were especially concerned about Diệm's demand that Soái hand over control of his administrative region to the Saigon government, and also Diệm's response to Soái's refusal; Diệm dispatched the VNA to the region and threatened to level Soái's headquarters if the Hòa Hảo forces resisted. The government also relocated around a hundred thousand northern Catholics in An Giang Province. Furthermore, Hòa Hảo sources claimed that VNA troops were desecrating their sites of worship on Diệm's orders, who was already accused of creating an all Catholic sectarian army that was seeking to Catholicisize the country. Văn Viễn retaliated by allying with other Cao Đại and Hòa Hảo leaders, as he offered them money from his vast wealth, to form the United Front of Nationalist Forces (UFNF) in opposition to the Saigon government in early March 1955. With the mounting opposition to Diệm, they began scooping up strategically located houses in Saigon to use as bases for attacks on the Saigon government's critical installations. The Nguyễn dynasty's emperor, Bảo Đại, supported the UFNF and assured the Americans that Diệm was completely incapable of fulfilling his job. When Diệm and the Americans sought to buy Bảo Đại's support, he turned them down since they offered less money than he was receiving from the Bình Xuyên. The UFNF tried to seek U. S. support in deposing Diệm, though the Americans rejected this and threatened that if anyone attempted to topple Diệm, they would back him up. The UFNF then looked for ways to destabilize Diệm's government without staging a coup. The movement's leaders presented him with an ultimatum, demanding representation in the South Vietnamese government and funding for their military, which were required to maintain control over the regional fiefdoms they ruled; this was refused by Diệm.
Секталық дағдарыс
Генерал Дж. Лоутон Коллинз сенді, егер Дием қозғалыстың талаптарына мойын берсе, ол құлайды. Ол топтардың осы ультиматумды батыл түрде ұсынғаны, олардың Сайгонда Диемге қарсы митингтер ұйымдастыруды жоспарлап отырғанын күшті көрсетеді деп ойлады. Коллинзке сәйкес, Сайгон үкіметі митингтерге қарсы шықпай, оларды тоқтату үшін араласуға тиіс болған. Ол Диемге UFNF-пен келісімге келуді ұсынды, осылайша оның мүшелерін үкіметке адал болуға көндіруге болады. Бастапқыда Дием UFNF жетекшілерімен келіссөздер жүргізуге келісті, бірақ олар өз талаптарын қайта қарауға болмайтынын мәлімдегенде, ол бұл идеядан бас тартты. Ол VNA-ның кез келген оппозициялық топты басып тастау туралы бұйрықтарын орындайтынына сенімді болды, себебі ол соңғы айларда көптеген әскери шенеуніктердің адалдығын жеңіп алды және басқаларын олардың орнына қойды. Алайда Коллинз армияның Диемге қолдауын дұрыс бағаламады және оған күш қолданудан аулақ болуға, орнына келісімге келуге кеңес берді. Коллинз Диемді Бинь Сюаньға қарсы жоспарларын іске асырудан бас тартса да, ВНА шабуыл жасауы мүмкін деген күдікпен Бинь Сюаньның одақтастары Американың келісімін сұрамай-ақ Диемнің жақтастарына шабуыл жасады. Бұл екі тарап арасында қақтығысқа әкелді, ол француз генерал-комиссары Пол Элидің араласуымен уақытша тоқтатылды. Коллинс Вашингтонға Диемді ауыстыру қажет деген нық қадаммен барды. АҚШ президенті Дуайт Эйзенхауэр оның шешімін құрметтеді, ал АҚШ мемлекеттік хатшысы Джон Фостер Даллес Сайгонға телеграммалар жіберіп, Бао Даи мен басқа вьетнамдық көшбасшыларға Диемнің орнын алмастыруды тапсырды. Бұл жоспарлар Сайгонда VNA мен Бинь Сюань арасында жаңа шайқас басталғанда тоқтатылды. Диемнің жақтастары Бинь Сюаньді талқандады, соңғысы Элидің араласуымен толық құрылудан құтылды. Бинь Сюаньді сақтап қалуға тырысқан француз премьер-министрі Эдгар Фаур Диемнің үкіметін тиімсіз деп жариялады. Коллинс Вашингтонда болғанда, Эли АҚШ-тың толыққанды өкілі Рэндольф Киддермен сөйлесіп, Диемді орнынан түсіру үшін Франциямен бірігуге шақырды. Киддер АҚШ-тың Диемге қатысты ресми саясатын білмегендіктен, ол ойсыз сөйледі. Киддер мен Эли дауласып жатқанда, 200 адам Сайгон қалалық залында жиналып, Ұлттық демократиялық және революциялық күштердің Бас ассамблеясын жариялады. Хоа Хаоның генералы Нгуен Гьяк Нго (1897–1967), Као Даидың Трин Минь Тхе және Нгуен Тхань Фонг жиналысқа қатысты. Олардың мүшелері Бао Даидың үлкен суретін жыртып, терезеден лақтырып, кездесу басталғанға дейін көшеде таптап, француз және олардың одақтастарын айыптады. Содан кейін жиналыс Бао Даидың орнынан түсуін, барлық француз күштерін алып тастауды және Дием басқаратын жаңа үкімет құруды қамтитын талаптар тізімін жасады. Олар талаптарды үкіметке жеткізу үшін комиссия құрды, бірақ сарайға келгенде генерал Нгуен Ван Виді Дием кеңсесінде Бао Даидың нұсқауымен армияны басқаруға кірісіп жатқанын көрді. Ви комиссия мүшелері тарапынан тұтқынға алынып, жоспарларын тоқтатуға мәжбүр болды. Парашютші полковнигі Диемге қауіп төндіргеннен кейін, ол Виді босатып жіберді, ал Ви келесі күні Парижге кетті. Осы кезде Оңтүстік Вьетнамдағы қақтығыстар туралы хабарлар АҚШ-қа жетіп, конгрессмендер мен халық арасында Диемге қолдау көрсетуге ықпал етті. Коллинстің пікірі президент Эйзенхауэр мен Даллеске қанағаттандырмады, ал президент Диемді толық қолдауды жөн көрді. Хоа Хаоға жеткілікті жеңілдіктер берілмегеніне ашуланған Хоа Хаоның төрт генералы – Лам Тхань Нгуен, Ба Кут, Трэн Ван Соай және Нгуен Гьяк Нго 1955 жылдың мамыр айының соңында Сайгон үкіметіне соғыс жариялады. Олар VNA-мен тікелей қақтығысқа түсудің апатқа әкелетінін білгендіктен, өздерінің базаларын өртеп, 16 000 адамнан тұратын әскерін джунглиге таратып, партизандық соғыс жүргізуге кірісті. Америкалықтар бұл жолы Диемді қарсы тұрудан қайтарған жоқ. Генерал Дыонг Ван Мин басқаратын VNA 5 маусымда шабуылға шықты, ал маусымның ортасына дейін армия Камбоджа шекарасына жақын Соайдың күштерін талқандап, оны Камбоджаға шегінуге мәжбүр етті. Нго мен Нгуен көтерілістің тиімсіздігіне көңілі қалды, олар басылып, әскерлерін Сайгонға тапсырды. Тек Ба Кут ғана соғысты жалғастыра алды. 1955 жылдың қалған бөлігінде Республика армиясы Ба Куттың 3000 адамын елді мекендерде қуалай берді.
General J. Lawton Collins believed that Diệm would be doomed if he yielded in to the movement's demands. He thought that the groups' boldness in presenting this ultimatum strongly suggested that they were planning anti Diệm rallies in Saigon. According to Collins, the Saigon government could not have allowed rallies to go unchallenged and had to intervene to put an end to them. He advised Diệm to reach an agreement with the UFNF in order to persuade its members to becoming government loyalists. Initially, Diệm agreed to negotiate with the UFNF leaders, but when they stated that their demands were non negotiable, he abandoned the idea. He was certain that the VNA would carry out his orders to suppress any opposition group, as he had gained the loyalty of many army officers in recent months and had replaced many others who had not. Collins, however, underestimated the army's support for Diệm and advised him to avoid using brute force and instead seek a compromise. Though Collins discouraged Diệm from executing his plans against Bình Xuyên, the latter, suspicious of a VNA attack, made a move on Diệm loyalists without first seeking America's consent. This resulted in a conflict between the two that temporarily halted with a ceasefire enforced by the French Commissioner General Paul Ély. Collins went to Washington with the determination that Diệm had to be replaced. U. S. President Dwight Eisenhower honored his decision and U. S. Secretary of State John Foster Dulles penned telegrams to Saigon, informing Bảo Đại and other Vietnamese leaders to find a replacement for Diệm. These plans were halted when a new battle began in Saigon between the VNA and Bình Xuyên. The Diệm loyalists crushed Bình Xuyên, with the latter being saved from total annihilation only with Ély's intervention. Trying to preserve the Bình Xuyên, French Prime Minister Edgar Faure declared Diệm's government incompetent. While Collins was in Washington, Ély spoke with Randolph Kidder, the acting U. S. ambassador, and urged the Americans to join with France to depose Diệm. Kidder did not know what the official U. S. government policy on Diệm was, so he spoke with uncertainty. While Kidder and Ely were arguing, 200 people gathered in the Saigon Town Hall to declare the General Assembly of the Democratic and Revolutionary Forces of the Nation. General Nguyễn Giác Ngộ (1897–1967) of the Hòa Hảo, accompanied by Trình Minh Thế and Nguyễn Thành Phương of the Cao Đại, led the assembly. Its members tore down a large photograph of Bảo Đại, hurled it out the window, and stomped on it in the street before the meeting started, and proceeded to condemn the French and their allies. The assembly then drafted a list of demands that included Bảo Đại's abdication, the removal of all French forces, and the formation of a new government headed by Diệm. They formed a committee to deliver the demands to the government, but when they arrived at the palace, they discovered General Nguyễn Văn Vy in Diệm's office, declaring that he was taking over the army as Bảo Đại had instructed. Vy was taken hostage and compelled to cancel his plans by several members of the committee. After a paratroop colonel threatened Diệm, he let Vy go, and Vy left the next day for Paris. By this point, reports of the clashes in South Vietnam had reached the United States, sparking an outpouring of support for Diệm among Congressmen and the general public. Collins' judgment was no longer acceptable to President Eisenhower and Dulles, and the president opted to completely back Diệm. In furious that the Hòa Hảo had not been granted enough privileges, the four general of the Hoà Hảo Lâm Thành Nguyên, Ba Cụt, Trần Văn Soái, and Nguyễn Giác Ngộ declared war on the Saigon government in late May 1955. They knew that a direct confrontation with the VNA would be catastrophic, so they burned down their bases and dispersed their army of 16,000 men into the jungle to operate as guerrillas. The Americans did not discourage Diệm from fighting back this time. The VNA, led by General Dương Văn Minh, went on an offensive on 5 June and, by mid June, the army had crushed Soái's force near the Cambodian border, forcing him to retreat into Cambodia. Ngộ and Nguyên, disappointed by the rebellion's ineffectiveness, surrendered and turned over their armies to Saigon. Only Ba Cụt was left to continue the fighting. For the rest of 1955, the Republic army would pursue Ba Cụt's 3,000 men across the countryside.
1955 жылғы референдум
Қазан айында Дием ұйымдастырған референдум кезінде Хоа Хао күштері Чэн Тхоның сайлау учаскелеріне эпизодтық шабуылдар жасады, бірақ бұл саяси маневрге айтарлықтай қарсылық болған жоқ. Коммунистік саясатшы Ле Дуань Соай мен Ба Кутпен кездесті және идеологиялық айырмашылықтарына қарамастан, олар Патриотикалық майданның Оңтүстік комитетін құруға келісті, ол Хоа Хао ғана емес, сонымен қатар Цао Дай және Бинь Сюань көтерілісшілерінің әскерлерін де қамтыды. Соай референдумды конституцияға қайшы деп жариялап, нағыз демократиялық мемлекетке ұмтылғанын мәлімдеді. Ба Кут та Диемнің саяси маневрлерін сынады, ол референдумның мақсаты – халықты «Бао Дайды биліктен қуғызып, қуыршақ Диемді Вьетнамның мемлекет басшысы етіп жариялау» екенін айтты. Дием американдық үкіметтен және американдық католик ұйымдарынан референдумды қолдау үшін 4 миллион доллар көмек алды, ал Ба Кут бұл «Вьетнамды католиктеуге бағытталған американдық күш-жігердің» бір бөлігі екенін мәлімдеді. Дэн Сяның сөзіне қарағанда, Дием американдық көмек ақшасын «жұмысшылар мен жас студенттерге Диемнің мемлекет басшылығына таяулауын қолдау және Бао Дайды құлатуға шақыру үшін» пара беруге пайдаланған. Кейбір тарихшылар Диемнің сыншыларының саяси маңыздылығы мен адалдығына күмән келтірді. Тарихшы Роберт Натанның пікірінше, Американың Францияны негізгі шетелдік ықпал ретінде алмастыруы Вьетнам саясатында өзгерістерге әкелді, бұрын билікке құмар саясаткерлер деп есептелген ізгі ниетті адамдар демократиялық және жартылай демократиялық идеялар мен насихатты белсенді түрде таратуға кірісті. Натанның айтуынша, Хоа Хао генералдары мен олардың одақтастарының демократиялық риториканы қабылдауы мәнсіз болды, өйткені олардың ешқайсысы билікке жете алмады. Сонымен қатар, Хоа Хао басшыларын американдық шенеуніктер көбінесе «феодалдық» немесе «бандиттік» деп есептеп, немесе олардың маңыздылығын азайтатын. Дием үкіметі Хоа Хаоның барлық азаматтық ұйымдарын таратып жіберді; олардың діни рәсімдері қатаң түрде жеке өмірдің құпиясы сақталуы керек еді және барлық қоғамдық тойлануларға тыйым салынды. Диемнің күштері, енді Вьетнам Республикасы Армиясы (ARVN) деп аталатын, 1956 жылдың көп бөлігін үкіметке қарсы әрекеттер жасаған Хоа Хао көтерілісшілерімен күреске жұмсады. Сонымен қатар, Вьетминь өз бөлімшелерін құрды, оларды «Хоа Хао Азат ету компаниясы» сияқты діни атаулармен жамылып, жасырды. ARVN жыл басында Батыс Меконг дельтасындағы қалған Хоа Хао көтерілісшілерін нысанаға алды, оларға ауыр зиян келтірді. Соай Вьетнамға оралды, бірақ ол өзінің 4600 саяқты әскерімен бірге ақпанда бас берді. Сәуір айында үкіметтік патруль Ба Кутті, көтерілісшілердің соңғы басшысын ұстады. Сотта бірнеше кісі өлтіргені үшін айыпталғаннан кейін, ол 1956 жылдың 13 шілдесінде Цэн Тхода гильотинаға тартылды, Лансдейлдің наразылығына қарамастан, өйткені ол жазалау Куттың ізбасарларының Оңтүстік Вьетнам үкіметіне деген жек көрінісін күшейтеді деп қорқыды. Шындығында, Хоа Хао ізбасарларының көп бөлігі Вьетконгқа қосылды, ал үкімет мамыр айына дейін Куттың қалған партизандық күштерін жойды. Осы уақытқа дейін Соның кіші әпкесі Хуинь Ти Ким Биен қозғалыстың жаңа діни жетекшісі болды, ал Хоа Хао ақырында Сайгонның әлдеқайда үлкен күштерімен жойылды. 1962 жылы ARVN-нің соңғы операциялары Хоа Хаоның әскери күшін жойды. Америкалық тарихшы Джессика М. Чэпман Хоа Хао бақылауындағы аумақтардың инфрақұрылымы шетелдік қолдаусыз жұмыс істеуге жеткіліксіз болғанын айтады, өйткені бұрынғы француз субсидиялары ұйымның «өмірлік күші» болған.
During a referendum organized by Diệm in October, Hòa Hảo forces staged sporadic attacks on the polling stations of Cần Tho, though there was not much opposition to this political maneuver. Communist politician Lê Duẩn met with Soái and Ba Cụt, and, despite their ideological differences, they agreed to form the Southern Committee of the Patriotic Front, which eventually included remnants not only from the Hòa Hảo but also the Cao Đài and Bình Xuyên rebel armies. Soái declared the referendum unconstitutional, stating his preference for a true democratic state. Diệm's political maneuvers were also criticized by Ba Cụt, who claimed that the referendum was an opportunity to force the people to "depose Bảo Đại and proclaim the puppet Diệm as the chief of state of Vietnam". Diệm reportedly received $4 million in aid from the American government and American Catholic organizations to support the referendum, which Ba Cụt stated was part of an "American effort to Catholicize Vietnam". Diệm, according to Dân Xã, exploited American aid money for bribing "laborers and young students to petition in support of Diệm's ascent to chief of state and in favor of deposing Bảo Đại". Some historians have questioned Diệm's critics' political relevance and sincerity. According to historian Robert Nathan, there was a shift in Vietnamese politics as a result of America's replacement of France as the primary foreign influence, and a burst of democratic and pseudo democratic ideas and propaganda by pious people who were previously considered to be power hungry politicians. According to Nathan, the adoption of democratic rhetoric by Hòa Hảo generals and their allies was meaningless because none of them rose to power. Moreover, the leaders of the Hòa Hảo were often dismissed by American officials at the time as "feudal" or "gangster", or of minor importance. Diệm's government abolished all of the Hòa Hảo civil organizations; their religious rituals were to be kept strictly private, and all public celebrations were forbidden. Diệm's forces, now called the Army of the Republic of Vietnam (ARVN), spent much of 1956 fighting the Hòa Hảo insurgents, who continued to harass the government. Also, the Việt Minh established a few of their own units, disguising them with religious names like the "Hòa Hảo Liberation Company". The ARVN targeted the remaining Hòa Hảo rebels in the western Mekong Delta near the beginning of the year, inflicting crippling losses. Soái returned to Vietnam, but he and his 4,600 strong force surrendered in February. In April, a government patrol caught Ba Cụt, the last remaining rebel leader. After being convicted of a series of murders in court, he was guillotined in Cần Thơ on 13 July 1956, despite Lansdale's urges, as he worried that the execution would solidify Cụt's followers' hostility to the South Vietnamese government. Indeed, the bulk of Hòa Hảo followers joined the Việt Cộng, while the government obliterated Cụt's remaining guerrilla troops by May. By now, Sổ's younger sister Huỳnh Thị Kim Biên was the movement's new religious leader, and the Hòa Hảo were eventually destroyed by Saigon's considerably larger forces. ARVN's final operations in 1962 wiped out the Hòa Hảo military might. American historian Jessica M. Chapman argues that the infrastructure of the Hòa Hảo controlled territories was not strong enough to function without foreign backing, as the previous French subsidies were the organization's "lifeblood".
Диемнен кейінгі Вьетнам
Оңтүстік Вьетнамда 1963 жылы Дием режимінің құлатылуы ірі масштабтағы партизандық соғыстың басталуымен бірге болды. Коммунистік партия басшылары, қазір Вьет Конг құрамында, ел бойынша зор әскери күшке ие болды. Олар Меконг дельтасындағы революциялық күреске тиімді бақылау жасау және революциялық авангардтың Хоа Хаоға өтуіне жол бермеу үшін, ең мықты позицияларын пайдалануға тырысты. Әскери жеңілістерге қарамастан, Хоа Хао Басак өзенінің батыс бөлігі мен Меконг дельтасының аймақтық орталығы Чэн Тхені саяси және діни бақылауында ұстады. Олар қаруларын сақтап, қозғалыстың географиялық бекінісін қорғау үшін жарымәскери күштер құрды. Хоа Хао Сайгон үкіметімен соғысуды жалғастыру үшін тым күшті болды. 1960 жылдардың ортасынан бастап, Нгуен Као Кьи үкіметі Хоа Хаоны Миэн Тьиде жалғыз қалдырды және Оңтүстік Вьетнамның билігін мойындау шартымен тәуелсіздіктің белгілі бір формасын құруға рұқсат берді. Олар өздерінің әскери күштерін орталық билікке қарсы науқанға жұмылдыруға мәжбүр болмағандықтан, коммунистермен қақтығысты қайта бастады. Оңтүстік Вьетнам үкіметімен жасалған келісім резервтік күштерді сақтау қажеттілігін жойды. Хоа Хао жаңа тәуелсіздігін Вьет Конгқа қарсы соғыс ашу үшін пайдаланды. ARVN Хоа Хао жасақтарына коммунистерге қарсы күресте көмектесті, жақын жерлерде Вьет Конгтің негізгі күштерін байлап, жасақтарға коммунистік партизандар мен инфрақұрылымдық кадрларға қарсы күреске назар аударуға мүмкіндік берді. Хоа Хаоның коммунистерге қарсы науқаны аяусыз қырғынмен бірге жүрді, ал коммунистер де оған жауап берді. Хоа Хаоның маңыздылығы Оңтүстік Вьетнамның Диемнен кейінгі барлық әкімшіліктері тарапынан мойындалды. Меконг дельтасындағы біріктіруші күш ретінде діни қозғалысқа ерекше мән берілді. Хоа Хаоның әскери күші мен саяси ықпалы Оңтүстік Вьетнам үкіметі тарапынан құпталып, Хоа Хао Сайгондағы Диемнен кейінгі барлық режимдерге үндеусіз қолдау көрсетті. Діннің мүшелері бірте-бірте ауылдық және аудандық басшылардан бастап, ұлттық парламент өкілдеріне дейін барлық деңгейде билік орындарына көтерілді. Осы уақытқа дейін Хоа Хао діни тәуелсіздікке қол жеткізудегі басты мақсатына жетті. Буддалық православие билігі Хоа Хаоға діни негізде кемсітушілік көрсетпеді. Топтың ең күшті ықпал ету құралы – діни принциптер бойынша ұйымдастырылған әскери күші және басқаратын провинциялардағы жергілікті қауіпсіздіктің жоғары деңгейін қамтамасыз ету қабілеті болды. Бұл толығымен діни күш болды, оның міндеті – жамағатты қорғау еді. Оңтүстік Вьетнамның қарулы күштері қайта құрылғаннан кейін Хоа Хао жергілікті жасақ құрды, өздерінің жерлерін қорғады және Вьет Конгтың олардың ауыл шаруашылығы байлықтарына қол жеткізуіне жол бермеді. Вьетнам армиясы үш эшелонға бөлінді: ARVN – тұрақты армия, ал ARVN бағыныстылығында екі эшелондық аумақтық күштер болды: Халық күші және Аймақтық күш. Халық күшіне кіретіндерге тек тұратын аудандарының шегінде ғана тағайындалуға рұқсат берілді, ал Аймақтық күшіне кіретіндерге тек тұратын провинцияларының шегінде ғана тағайындалуға рұқсат берілді. Бұл Хоа Хао үшін өздерінің жерін қорғау және Вьет Конгқа қарсы тиімді күресу үшін күшті, біріккен күш құруға зор мүмкіндік болды. Хоа Хаоның қарулы күштерін жергілікті тұрғындар құрады, олар жамағаттан жиналатын жергілікті салықтар есебінен қаржыландырылды. Енді Хоа Хаоға Сайгон үкіметі өздерін қорғау үшін ақша төледі.
In South Vietnam, the overthrow of the Diệm regime in 1963 coincided with the outbreak of large scale guerrilla warfare. Communist Party leaders, now in the Việt Cộng, which had a tremendous military strength throughout the country, in order to exert more effective control over the revolutionary struggle in the Mekong Delta, their strongest position, and to prevent the revolutionary vanguard from being ceded to Hòa Hảo. Despite their military setbacks, the Hòa Hảo maintained their political and religious control over the western portion of the Bassac River and Cần Thơ, the Mekong Delta's regional capital. They also preserved their arms and formed paramilitaries to defend the movement's geographical stronghold. The Hòa Hảo were too powerful for the Saigon government to continue fighting. Starting from Nguyễn Cao Kỳ's government in the mid 1960s, the Hòa Hảo were left alone in the Miền Tây and gained tacit permission to establish a form of sovereignty in exchange for acknowledging South Vietnam's authority. They resumed their conflict with the Communists as they were no longer forced to commit their military to the campaign against the central authority. The tacit agreement with the South Vietnamese government removed the necessity for keeping a reserve force. The Hòa Hảo used their new independence to launch a total war on the Việt Cộng. The ARVN aided the Hòa Hảo militia in their fight against the Communists by tying down the Việt Cộng's main force in nearby locations, allowing the militia to focus on fighting Communist guerrillas and infrastructure cadres. The anti Communist campaign of the Hòa Hảo was accompanied by ruthless butchery, and the Communists retaliated in kind. The significance of Hòa Hảo was recognized by every post Diệm administration of South Vietnam. As a cohesive force in the Mekong Delta, the religious movement was now extremely valued; Hòa Hảo's military might and political influence were welcomed by the South Vietnamese government, and the Hòa Hảo provided tacit support to every post Diệm regime in Saigon. Members of the religion gradually rose to positions of authority at all levels of government, from hamlet and village chiefs to national parliamentary representatives. By now, the Hòa Hảo had achieved their principal goal of religious independence. The orthodox Buddhist authority no longer discriminated against the Hòa Hảo on a religious basis. It was the Hòa Hảo's military might, which was organized along religious lines, and capacity to ensure a high level of local security in the provinces it controlled that provided the group with its most powerful influencing lever. It was a religious force in every sense, tasked with the protection of the devotees. The Hòa Hảo formed a local militia after South Vietnam's armed forces were restructured, securing their heartlands and denying the Việt Cộng access to their agricultural riches. The Vietnamese Army was divided into three echelons: The ARVN was the regular army, and there were two echelons of territorial forces under the ARVN; the Popular Force and the Regional Force. Those in the Popular Force were only allowed to be assigned to areas within the district they resided, while those in the Regional Force were only allowed to be assigned to areas within the province they resided. This was a tremendous opportunity for the Hòa Hảo to establish a robust, unified force to defend their land and fight the Việt Cộng efficiently. Locals used to make up the Hòa Hảo's armed force, which was financed by local taxes levied on the devotees. Now, the Hòa Hảo were being paid by the Saigon government to defend themselves.
Сайгонның құлауы
Топтың қарсы партизандық операциялардағы шеберлігі, ол жұмыс істеген провинциялардағы қауіпсіздіктің жоғары деңгейімен көрсетілді. Ан Гян провинциясы Оңтүстік Вьетнамдағы кез келген провинциядан қауіпсіздік деңгейі бойынша жоғарырақ болды, тіпті оның айналасында ұлттық тізімде төменгі көрсеткіштерге ие аймақтар орналасқан болатын. Лонг Сюань, провинцияның орталығы және Камбоджа шекарасынан 50 шақырым қашықтықта, Меконг дельтасының екінші қауіпсіздігі жоғары Хоа Хао бекінісі еді. Аймақтың қауіпсіздігі американдық кеңесшілерді Ан Гян провинциясына келіп қонақтарды шақыруға итермеледі, ондағы жағдай соғыста қол жеткізілген үлкен прогрестің көрсеткіші деп есептелді. Меконг дельтасының қалған бөлігін шарпыған қатал партизандық соғысқа қарамастан, Ан Гян соғыстың соңына дейін бейбітшілік ошағы болып сақталды. Ешбір ARVN дивизиясы провинцияда толық уақытты жауынгерлік операцияларды жүргізуге тағайындалмады, ал олардың күш-жігері көршілес провинцияларда коммунистердің ену жолдары мен лагерьлерін тоқтатумен шектелді. Сонымен қатар, Меконг дельтасының барлық аймақтарында Ан Гянның аумақтық күштерінде дезертирлік көрсеткіші ең төмен болды. 1970 жылдардың ортасында, 1967 жылы билікке келген президент Нгуен Ван Тхьеу ішкі қарсылыққа тап бола бастады. Кейбір көшелік наразылықтардан кейін ол кез келген оппозицияны, оның ішінде Хоа Хао жасақтарын жоя бастады. Осыдан кейін алты ірі Хоа Хао фракциясы Хоа Хао ауылында декларацияға қол қойып, бірлікке зиян келтіретін барлық жеке іс-әрекеттерді тоқтатуға шақырды және Сайгонға қарсылық білдірді. Олар жүздеген мыңдаған ARVN-нің әскерге шақырудан жалтарғандарын және дезертирлерін қорғап, оларды өз армиясына ұйымдастырды, оларды жемқор ARVN командирлерінен алынған американдық қару-жарақпен қамтамасыз етті. "Азаматтық күзет күштерін" құрған Хоа Хао, 1975 жылғы 30 қаңтарда Хоа Хао жасақтарын таратуды жариялаған Тхьеу үшін қауіпті қарсыласқа айналды. Тхьеу үкіметі 1963 жылдан бері алғаш рет Хоа Хаоға шабуыл жасады. Олар Хоа Хао орталық институтының директоры Ле Трунг Туанды және кейін үкімет таратып жіберген Бао Ан әскери қанатының қолбасшысы Тран Хью Бэйді тұтқындады. Олар Цэнь-Тху әскери сотына жіберіліп, алты жылға ауыр еңбекке сотталды. Ақпан айына қарай үкімет күштері 600-ға жуық Хоахаошыларды тұтқындады. Меконг дельтасында қақтығыстар болды; ARVN әскерлері он мың Хоа Хаоны қоршап алғаннан кейін жеті Хоа Хао әскериін өлтірді және он алты адамды жарақаттады, оның ішінде қазір тыйым салынған Бао Ан әскери қанатының әскерилері бар. Қамауға алынғандардың арасында Хоа Хаоның басшысы Луонг Трон Туонг және қозғалыстың жоғары кеңесінің мүшелері болды. Осылардың бәріне қарамастан, діннің туған жері Ан Гян соғыстың соңғы айларына дейін үкімет бекінісі болып қала берді. 1975 жылы Сайгонға шабуыл жасау алдында кем дегенде екі Хоа Хао аймақтық әскер батальоны көршілес Кьен Гян провинциясына жіберілді, ал жүздеген мың Хоа Хао бүкіл елдегі ARVN бөлімшелерінде қызмет етті. Ан Гян және Чжу-Джо провинцияларында тағы мыңдаған әскерилер орналасты. Бұл сарбаздардың көпшілігі соғыстан көп зардап көрмеген Хоа Хао жерінің шетіндегі партизандық күштерге қосылды. Соғыстан кейін Меконг дельтасында коммунистерге қарсы үлкен әскери көтеріліс болғаны туралы хабарлар тарады, бірақ сол кездегі елдің құпиялылығына байланысты көп нәрсе белгілі емес. 1977 жылдың қарашасында үкімет декретіне сәйкес, діни қызмет социализм принциптеріне сай болуы керек еді. Жеке Хоа Хао практикасына рұқсат берілді, бірақ Сооға тікелей сілтеме жасауға тыйым салынды және оның жазбаларына тыйым салынды. Вьетнамның коммунистік билігі 1978 жылдың қаңтарында қалған күштерді жеңу үшін әскери операциялар жүргізді. Американдық БАҚ оларды мыңдаған Хоа Хао көтерілісшілері деп хабарлады. Дегенмен, Хоа Хао 1978 жылы үш миллионға жуық жақтасы бар екенін мәлімдеді. Жаңа үкімет оларды қайта тәрбиелеу бағдарламасында ерекше назарға алды және қозғалыстың көптеген басшылары түрмеге қамалды. Жаңа үкімет бұл дінді тыйым салды, бірақ жеке жандарға үйде ғибадат етуге рұқсат берді. Көптеген Хоахаошылар қудалаудан қашып, көршілес Камбоджаға немесе АҚШ-қа көшіп кетті. Осы уақыт аралығында Хоа Хаоның діни басшылары жергілікті билікпен ынтымақтасудың әртүрлі жолдарын тапты. Кейбір басшылар саяси көзқарас білдіргендіктен, оларға қысым көрсетілді. Кейбір басшылар саясатты талқылаудан бас тартты және олар кейбір аймақтарда жалғыз қалды. Кейбіреулері үкіметтің зұлымдықтары туралы пікір білдірді, бұл оларды көтерілісшілер деп қарауға себеп болды.
The group's prowess in counter guerrilla operations was demonstrated by the high level of security in the provinces where it operated. An Giang Province had the highest security rating of any province in South Vietnam, despite being surrounded by areas with security ratings near the bottom of the national list. Long Xuyên, the provincial capital and only 30 miles from the Cambodian border, was a Hòa Hảo stronghold with the Mekong Delta's second highest security ranking. The region's security prompted American advisors to invite visiting dignitaries to An Giang Province, where the situation was supposedly representative of the remarkable progress made in the war. Despite the brutal guerilla warfare that engulfed the rest of the Mekong Delta, An Giang remained a haven of peace until the very end of the conflict. No ARVN division was ever assigned to conduct full time combat operations in the province, and its efforts were limited to preventing Communist infiltration routes and camps in neighboring provinces. Moreover, throughout the Mekong Delta, An Giang's territorial forces had the lowest rate of desertions. In the mid 1970s, president Nguyễn Văn Thiệu, who took power in 1967, started to face domestic opposition. After some street protests, he started to crackdown on any opposition, including the Hòa Hảo militia. Following this, six major Hòa Hảo factions signed a declaration in Hòa Hảo village, calling for an end to all separate activities that were harmful to unity, and formed an opposition to Saigon. They sheltered and protected hundreds of thousands of ARVN draft dodgers and deserters, and organized them into their own army, supplying them with American weaponry obtained from corrupt ARVN commanders. The Hòa Hảo, having created a "Civil Guard Force", became a formidable foe for Thiệu, who declared the dissolution of the Hòa Hảo militia on 30 January 1975. The Thiệu government assaulted the Hòa Hảo for the first time since 1963. They arrested Lê Trung Tuấn, the director of the Hòa Hảo Central Institute, and Trần Hữu Bẩy, the commander of the Bảo An military wing, which was later banned by the government. The men were sent before a Cần Thơ military court, where they were sentenced to six years of hard labor. Government forces had arrested as many as 600 Hoahaoists by February. Clashes erupted in the Mekong Delta; ARVN troops killed seven Hòa Hảo militiamen and wounded sixteen others after surrounding ten thousand Hòa Hảo, including militiamen from the now banned Bảo An military wing who dug in around a pagoda. Lương Trọng Tường, the Hòa Hảo's leader, and members of the movement's high council were among those besieged. Despite all these, An Giang, the religion's home province, became a government stronghold until the last months of the war. Before the Fall of Saigon in 1975, at least two Hòa Hảo Regional Force battalions were sent to neighboring Kiên Giang Province, and hundreds of thousands of Hòa Hảo served in ARVN units across the country. Thousands more trained soldiers were stationed in the provinces of An Giang and Châu Đốc. Many of these soldiers joined guerrilla forces on the outskirts of the Hòa Hảo homeland, which was relatively unscathed by war. After the war, there were reports of a major anti Communist military insurgency in the Mekong Delta, though not much is known due to the country's secretive nature at the time. In November 1977, a government decree specified that religious activities must be consistent with socialism. Individual Hòa Hảo practices were allowed, but no explicit reference to Sổ was permitted, and his written works were outlawed. Vietnamese Communist authorities reported military operations to defeat the remaining forces in January 1978. They were assumed to be Hòa Hảo insurgents by the American media, who numbered in the thousands. Nevertheless, the Hòa Hảo claimed to have three million adherents in 1978. They were marked for special attention in the re education process by the new government, and many of the movement's leaders were imprisoned. The new government prohibited the religion, but allowed individual practitioners to worship at home. Many Hoahaoists fled to neighboring Cambodia or migrated to the United States to avoid further persecution. Meanwhile, the religious leaders of the Hòa Hảo found various ways to cooperate with local authorities. Some leaders took a rather more political viewpoint and were subjected to harassment. Some leaders refused to discuss politics, and they were left alone in some areas. Some opined about the government's abuses, which caused tension as they were perceived as rebels.
Қазіргі күндері және қуғын-сүргін
Вьетнам үкіметі Хоа Хао дінін 1999 жылы ресми түрде мойындады. Шілдеде Аньянға жарты миллион Хоахаошы жиналды. Кейінгі жылдары да Хоа Хаоның осындай діни жиындары өткізілді. Осыған қарамастан, үкімет мемлекеттік санкция алған филиалға сәйкес келмейтін Хоа Хао топтарына қатаң бақылау жүргізеді. Жергілікті құқық қорғау ұйымдары Ан Гянның билігі рұқсат етілмеген табынушыларды үнемі мазалап, Хоа Хао негізін қалаушының жазбаларын оқыуға тыйым салып, табынушылардың Ан Гян және көршілес провинциялардағы Хоа Хао пагодаларына баруына кедергі келтіретінін айтады. Хоа Хао мерекелерін, діни саяхат дәстүрлерін және баспа еркіндігін бірлесіп жариялауды билік жақтырмайды. Вьетнам Коммунистік партиясы Хоа Хао белсенділерін қайтадан тұтқындау арқылы саяси үстемдігін сақтап отырғанын көрсетті. 2005 жылы екі Хоахаошы діни қуғын-сүргінге наразылық білдіру үшін өздерін өртеп жіберді, ал 2007 жылы мамыр айында тағы тоғыз адам тұтқындалды. 2020 жылғы Human Rights Watch баяндамасына сәйкес, танылмаған діни топтар, соның ішінде Хоа Хао топтары үнемі бақылауға, мазалауға және қорқытуға ұшырайды, ал олардың ізбасарлары қоғамдық сынға, сенімінен бас тартуға мәжбүр етуге, тұтқындауға, сұраққа алуға, азаптауға және түрмеге жабуға ұшырайды. Басқа деректерге қарағанда, тіркелмеген Хоа Хао топтарының мүшелері көптеген жағдайларда қудаланды, соның ішінде алты Хоахаошы үкіметке қарсы наразылық акциясын ұйымдастырды деп айыпталды. Хоа Хао дереккөздері 2019 жылдың ортасына дейін 67 Хоа Хао ізбасарына үй қамауы қолданылғанын хабарлады. Полицияның шақырылған адамдардың Хоа Хао жиындарына қатысуына кедергі келтіруге тырысқандар тұтқындалғандардың көп бөлігін құрады; полиция мұндай қарсылықты "тәртіпсіздік тудыру" деп есептеді. 2019 жылдың қазан айында тіркелмеген Хоа Хао тобының алты мүшесі Ан Гян провинциясында Хоа Хао ғибадатханасын бұзуға қарсы наразылық білдіру үшін сапар шегіп бара жатқанда, форма киген полиция қызметкерлерінің шабуылына ұшырады. Үкімет Хоа Хао будда шіркеуі ғибадатхананы жоюды қолдағанын мойындады, бірақ оның жақтастары оны әлі де пайдалануға болатын және олар үшін қасиетті екенін айтты. АҚШ-тың Халықаралық діни бостандық жөніндегі комиссиясының 2019 жылғы жылдық есебіне сәйкес, провинцияның жергілікті билігі танылмаған сектаның ізбасарларына маңызды діни мерекелерді, мысалы, негізін қалаушының туған күнін тойлаудан бас тарту үшін кедергілер мен полиция бекеттерін орнатты. 2019 жылдың 27 қарашасында Вьетнамдағы An Giang газетінің хабарлауынша, Хоа Хао буддасы үкіметке қатысты сын пікірлерін жариялағаны үшін сегіз жылға сотталды.
The Vietnamese government officially recognized the Hòa Hảo religion in 1999. In July, half a million Hoahaoists gathered in An Giang. Similar religious gatherings of the Hòa Hảo were held in the following years. Despite this, the government imposes harsh controls on dissenting Hòa Hảo groups that do not follow the state sanctioned branch. Local rights groups have said that authorities in An Giang harass unapproved devotees on a regular basis, prohibit public readings of the Hòa Hảo founder's writings, and discourage worshipers from visiting Hòa Hảo pagodas in An Giang and adjoining provinces. The collective expression of particular Hòa Hảo commemorations, pilgrimage traditions, and freedom of publication are disfavored by the authorities. The Vietnamese Communist Party demonstrated its continuation of political domination by renewed arrests of Hòa Hảo activists. Two Hoahaoists self immolated in 2005 to protest religious persecution and in May 2007 nine more were imprisoned following a wave of arrests. Unrecognized religious groups, including Hòa Hảo groups, face constant monitoring, harassment, and intimidation, according to a 2020 Human Rights Watch report, and their followers are subjected to public criticism, forced abandonment of faith, arrest, questioning, torture, and incarceration. According to other sources, members of the unregistered Hòa Hảo groups were persecuted on numerous occasions, including the imprisonment of six Hoahaoists who were accused of organizing an anti government protest. Hòa Hảo sources state that house arrest was imposed on 67 Hòa Hảo followers as of mid 2019. Individuals resisting police efforts to prevent invitees from attending Hòa Hảo meetings have accounted for the majority of the arrests; the police considered such defiance to be "inciting a disturbance". In October 2019, six members of an unregistered Hòa Hảo group were assaulted by uniformed policemen in An Giang Province while traveling to demonstrate against the planned demolition of a Hòa Hảo temple. The government recognized Hòa Hảo Buddhist Church had supported the temple's destruction, but its defenders argued that it was still usable and sacred to them. According to the 2019 Annual Report of the United States Commission on International Religious Freedom, the local authorities in the province established barricades and police checkpoints to prevent the adherents of the unrecognized sect from celebrating significant religious holidays, such as the founder's birthday. On 27 November 2019, a Hòa Hảo Buddhist was given an eight year sentence for critical social media statements about the government, according to An Giang, a Vietnam based newspaper.
Филиалдар
Хоа Хао үш тармаққа бөлінеді, олар «секталар» деп аталады: таза, бейтарап және мемлекет таныған, бірақ барлық секталар бірдей амалдарды орындайды. Хоахаолықтардың шағын бөлігі белгілі бір сектаға мүше болмауды қалайды. Хоа Хао деректеріне сәйкес, мемлекет таныған және таза секталарда 400-ден аз жақтасы бар, ал қалғандары бейтарап сектаның мүшелері. Таза сектаның жақтаушылары Соның тұжырымдарына толық берілген; олардың басты ұстанымдарының бірі – «диктатураға» қарсы тұру және олар өздерінің «заңды құқықтарын» қайтару үшін күресуге ниетті, ал бейтарап сектаның жақтаушылары таза сектамен келіседі, бірақ билікпен қандай да бір қиындықтарды болдырмағысы келмейді. Вьетнам Коммунистік партиясының мүшелері мемлекет таныған сектаны басқарады. Вьетнамдық белсенділер мен тілшілер құрған The Vietnamese басылымының мәлімдеуінше, таза секта – мойындалмаған діни ұйым, оның мүшелеріне діни рәсімдерін ашық түрде өткізуге рұқсат жоқ, себебі мұндай шараларды ұйымдастыруға ұйымның Орталық Атқару Комитетінің ғана құқығы бар.
Hòa Hảo is divided into three branches referred to as 'sects': pure, neutral, and state recognized, though all of the sects follow identical practices. A small number of Hoahaoists choose not to be a member of an established sect. According to Hòa Hảo sources, the state recognized and pure sects have fewer than 400 adherents, while the others are the members of the neutral sect. Adherents of the pure sect are completely committed to the doctrines of Sổ; one of their core ideals is opposing the "dictatorship" and they intend to fight to reclaim their "lawful interest", whereas the adherents of the neutral sect are in line with the pure sect but don't want to have any problems with the authorities. Vietnamese Communist Party's members lead the state recognized sect. According to The Vietnamese, formed by Vietnamese activists and reporters, the pure sect is an unrecognized religious organization, and its members are not permitted to hold their worshiping ceremonies publicly because just the organization's Central Executive Committee has the authority to arrange such events.
Доктрина
Хоа Хаоның рухани ілімі негізінен буддизмдік. Ол буддизмдегі протестантизмнің бір үлгісі ретінде қарастырылады: Буддизмнің, ата-текті құлшынғанның, жаратылысқа табынудың және Конфуций ілімінің элементтерінің қосындысы, Меконг дельтасының шаруаларының тұрмыс салтына бейімделген. Оған кхмер буддизмінің мің жылдық аспектілері де әсер еткен. 1940-1946 жылдар аралығында Сổ секталық емес буддизмнің ілімдерін және оның сол кездегі шаруалар өміріне қалай қолданылғанын түсіндіретін бірнеше кітапшалар жазды. Оның негізгі жазбалары алғаш рет 1948 жылы, оның қайтыс болғаннан кейін кітап түрінде жинақталды. Сổ өзінің ниеті Бьо Сён Кьи Хунг ілімінің бастапқы тұжырымдамаларына оралу екенін айтты. Ол өткенге қайта оралуы үшін сынға ұшырады, бірақ сынның көп бөлігі батыстық білімді интелектуалдардан келді, олар дәстүрлі құндылықтардың қазіргі мәселелерге қатысы бар ма деген күмәнділік білдірді, көптеген секталық тәжірибелерді шарлатандық деп есептеді және діннің саясатта орны жоқ деп мәлімдеді. Оның ілімін қайта қарау оның жеке ойластыруының нәтижесі емес, нақты сынға жауап ретінде жасалды. Сондықтан, бұл қайта қарау да сыншыл шабуылдар сияқты ұйымдасқан емес. Демек, Хоа Хао ойы – ескірген идеялардың жақсы ойластырылған қайта қарауы емес. Хоа Хао философиясының діни және дүниелік аспектілері тығыз байланысты. Рухани құндылықтар дүниелік салдарларға ие, ал әлеуметтік және саяси мәселелерге діни шешімдер жиі ұсынылады. Өзінің ізбасарлары оны «Адал ұстаз» немесе «Ұлы ұстаз» деп атайды, Сổ Вьетнамның әлеуметтік жамандықтарына қарсы күресіп, бала күйеу сатуға, үйлендіруге, құмар ойындарға және алкоголь мен опиум қолдануға тыйым салды. Ол ақшаны оны жетіспейтіндер үшін де, тым көп иеленетіндер үшін де жамандық көзі ретінде бейнеледі, кедейлерге үнемдеуді және қажырлы еңбек етуді, ал байларға қайырымдылықтың құтқару құндылығын ұсынды. Сổ пайда мен бәсекеге қарсы болды, әділ бағаның және өсімділіктің аморальдығына сенді. Оның айтуынша, қалалық өмір – үздірілмейтін бәсекелестік пен әсемдікке құмарлық орын. Оның қалаға қарсы сезімдері тек үлкен қалалардың ішкі жамандығына сенгенімен ғана емес, сонымен қатар олардың қоғамдық өмірдің стрестерінен қашуға ниеттенген адамдарға тығырық екенін мойындауымен де байланысты. Қазіргі заманғы көптеген проблемалардың себебі батыс өркениетіне жатқызылды, ол қалалық өмір салтында көрінді. Қалалық өмір адамдардың қоғамдық сезімін жойды делінген. Қала тұрғындары адалсыздық, жоғары білімділік және материалдық құндылықтар мен сыртқы түріне құмарлықпен айыпталды. Сổ урбанизация мен индустриализацияны отаршылдық жаулап алудың салдары деп қарастырды, сондықтан отаршылдық үкімдігі аяқталғанда оны кері қайтаруға болады. Теңдікті және ерекше артықшылықтарды жоюды жақтаған платформаға қарамастан, ол марксизм мен таптық күреске қарсы болды. Шын мәнінде, Хоа Хао өздерінің жаңадан кіргендерінен әлеуметтік төлемдер мен әскери қорғанысқа қажетті қаражатты жинау үшін жоғары салықтар алды. Қытайдың Ақ Лотос дәстүріне ұқсас, Хоа Хао эсхатологиясы үш үлкен дәуірді (там nguyên) қабылдайды: құру (chánh pháp), гүлдену (tượng pháp) және дхарманың жойылуы (mạt pháp). Адамзат «негізгі дәуірдің» (hạ ngươn) соңына жақындаған сайын, одан да көп апаттарға тап болады, соңында «әлемнің соңына» (tận thế) әкеледі. Содан кейін жаңа «жоғарғы дәуір» (thượng ngươn) пайда болады, ол толыққанды моральдық жаңарумен және шынайы иманмен ерекшеленеді. Егер адалдар жарияланған этиканы ұстанса, олар өздерінің лайықтылығына қарай бағаланатын үлкен жиналысқа қатысуы мүмкін. Майтрея осы «Ажырау гүлінің жиналысына» (hội Long Hoa) төрағалық етеді, онда ол өзінің ағартуының шыңына жетеді және жаңа жаңғыру дәуірін бастайды. Сổ ата-текті құрметтеуді және шаруалар өміріне сәйкес келетін Махаяна буддалық тәжірибені біріктіруге және жетілдіруге тырысты. Ол Бьо Сён Кьи Хунгтың эсхатологиялық элементтерін сынай бастады, бұл бұрын ешқашан жасалмаған. Бірақ Сổ пайғамбарлық және мессиандық циклді тоқтатуға деген ниеті толыққанды анықталған немесе орындалмаған. Оның құпия өлімі тіпті екінші рет келу үмітін оятты және әртүрлі формада қайта туу туралы мәлімдемелерге жол ашты.
Hòa Hảo's spiritual doctrine is essentially Buddhist. It has been labelled as an example of Buddhist protestantism; an amalgam of Buddhism, ancestor worship, animistic rites, and elements of Confucian doctrine, transformed and adapted to the mores and customs of the peasants of the Mekong Delta. It was also influenced by millennial aspects of Khmer Buddhism. Between 1940 and 1946, Sổ authored a series of booklets that outlined the doctrinal elements of pre sectarian Buddhism and its application to peasant culture at the time. His main written texts were first compiled in book form in 1948, following his death. Sổ had emphasized that his intention was to return to the original teachings of the Bửu Sơn Kỳ Hương doctrine. He was criticized for harking back to the past, though most of the criticism came from Westernized intellectuals who questioned the relevance of traditional values to contemporary concerns, dismissed most sectarian practices as superstition, and insisted that religion had no place in politics. The doctrine's revision was forced upon him as a response to particular critiques, rather than being the outcome of his own reasoned reconsideration. As a result, this revision was as disorganized as the critical attacks. Therefore, Hòa Hảo thought isn't a well considered revision of an out of date set of ideas. The religious and secular aspects of Hòa Hảo philosophy are inextricably linked. Spiritual values have secular ramifications, and religious solutions are frequently suggested to what would be considered social and political concerns. Sổ, who is referred to as the "Virtuous Master" or "Grand Master" by his followers, railed against Vietnam's social evils, prohibiting the sale of child brides, matchmaking, gambling, and the use of alcohol and opium. He depicted money as a source of evil for both those who lacked it and those who possessed too much, emphasizing thrift and hard labor to the poor, while stressing the soteriological value of charity to the rich. Sổ was against profit and competition, believing in the concept of a fair price and the immorality of usury. The urban life, according to Sổ, was a place of relentless competitiveness and ostentatious consumption. His anti urban sentiments sprang not only from his beliefs in the intrinsic evil of big cities, but also from his recognition that they provided an escape for individuals seeking to avoid the stresses of communal life. The majority of modern problems were credited to Western civilization, which manifested itself in the urban lifestyle. People's notion of community was said to have been disrupted by urban living. City inhabitants were accused of dishonesty, oversophistication, and an obsession with material values and appearances. Sổ regarded urbanization and industrialization as the result of the colonial conquest and thus something that could be reversed with the end of colonial rule. Despite a platform that advocated for equal treatment and the abolition of special privileges, he was a staunch opponent of Marxism and class conflict. In fact, the Hòa Hảo levied high taxes on their converts to cover welfare payments and military protection. Similar to the Chinese White Lotus tradition, the Hòa Hảo eschatology adopts a division of three great eras (tam nguyên): establishment (chánh pháp), apogee (tượng pháp), and destruction of the dharma (mạt pháp). The closer humanity gets to the conclusion of the 'base era' (hạ ngươn), the more disasters it will face, finally leading to the 'end of the world' (tận thế). Then a new 'high era' (thượng ngươn) will emerge, distinguished by absolute moral regeneration and sincere faith. If the faithful follow the declared ethic, they can expect to take part in a great assembly where they will be judged on their own merits. Maitreya will preside over this 'Assembly of the Dragon Flower' (hội Long Hoa), in which he will reach the pinnacle of his enlightenment, ushering in a new era of rejuvenation. Sổ sought to unify and refine a Mahāyāna Buddhist practice that honors ancestor commemoration and is appropriate for peasant life. He attempted to develop a subtle criticism of Bửu Sơn Kỳ Hương's eschatological elements, which had never been done before. Sổ's desire to break the prophetic and messianic cycle, on the other hand, was never fully defined or fulfilled. His mysterious death even reawakened hope for a second coming and paved the way to claims of reincarnation in various forms.
Әдебиет
Ортодоксалды буддизмнен айырмашылығы, Хоа Хао күрделі рәсімдерден, ғибадатханалардан аулақ, монахтар тәртібін ұстамайды және үйде практика жасауды үйретеді, бірақ бірнеше монахтары бар. Соо әрбір адал адамның Буддамен тікелей байланысқа түсе алатынын және ішкі сенімнің сыртқы рәсімдерден маңызды екенін айтқан. Бұл дін қымбат мүсіндер мен құрал-жабдықтарды қажет етпейді, себебі «дұрыс» өмір сүрген қайтыс болған жақтасқа оны артық өмірге жылдам жеткізу үшін қарапайым жерлеу рәсімі ғана қажет деп санайды. Мұндай қағидалар шаруалар үшін діннің құнын төмендетуде маңызды рөл атқарды. Сыртқы қарапайымдылығының арқасында ол «кедей адамның буддизмі» деген аталымға ие болды. Хоа Хао ғибадатханалары көбінесе сабан шатыры бар қарапайым штукатурлық құрылыстар болып табылады. Діни әшекейлер де қарапайым. Хоа Хаоның ең маңызды құрбандығы тұрғын үйдің сыртында орнатылады, ал оның алдында рәсімдік бас иіп құлшылық ету амалдары орындалады. Ба́нь thông thiên – Хоа Хао дәстүрінің ерекше белгісі және орны. Ол 40x өлшемдегі қарапайым ағаш тақтадан тұрады, ол құрбандықтар қойылған биік бағанамен тіреледі. Бұл – құрбандыққа шалу мен өлімді бейнелейді, сондай-ақ жақтастың кішіпейілділігін көрсетеді, себебі жақтастар дұға еткенде аяқтарын жерге берік тіреп тұрады, кейде тізе бүгіп, тікелей аспанмен байланысқа түседі. Діни мамандықтарды даярлау 1950 жылдары Хоа Хаоның алғашқы түсіндірме еңбектері жарық көрген кезде басталды. 1960 жылдары оқу орталықтары көбейе бастады және элита халыққа нұсқау беру үшін толыққанды оқытылды. Мемлекеттік мойындау топқа әлеуметтік және қайырымдылық қызметін кеңейтуге, сондай-ақ еңбектерді жариялауға, Соның жазбаларын қайта басып шығаруға және аударуға, ғибадат нысандарына айналған Соның портреттерін басып шығаруға, кітапханалар салуға және білім беру орталықтарын құруға мүмкіндік берді. Жол бойында жұмыс істейтін шаруаларға киелі жазбалардың дауысы күшейтілген оқылуын тыңдауға мүмкіндік беретін độc giảng đường салынды. Әлемдік түсіністікті көрсету үшін дұғалар қызыл матамен жабылған бос үстелдің алдында айтылады. Су – тазалықтың белгісі, жергілікті гүлдер – тазалықтың белгісі, ал аз мөлшердегі хош иіс – зұлым рухтарды қуып шығару үшін ғана қолданылады. Әдеттегі Хоа Хао рәсімдері күніне төрт дұғамен шектеледі: біріншісі Буддаға, екіншісі Батыс мессиандық ой-пікірдің ықпалымен «Ағартылған патшаның билігіне», үшіншісі тірі және қайтыс болған ата-аналар мен туыстарға. Төртінші дұға «өздерін жетілдіруге, қайырымдылық жасауға және білімсіздіктің тізбегінен босануға» ниеттенгендерге арналған. Хоа Хао философиясына сәйкес, жақтастар Үш негізгі байланысты сақтауға тиіс: билеуші мен бағынышты арасындағы, әке мен бала арасындағы және күйеу мен әйел арасындағы қарым-қатынас. Бес тұрақты қасиет – қайырымдылық, әділдік, әдептілік, даналық және сенімділік сақталуға тиіс. Олар ең бастысы – бір-бірімен тату өмір сүруі керек. Тан Во Дуйдың сөзіне қарағанда, Хоа Хаоистер дінін үкімет мойындағаннан кейін тегін тамақ, баспана, киім, дәрілік шөптер және ауылдық көлік инфрақұрылымы сияқты қоғамдық қызметтерді ұсына бастады. Хоа Хао үшін жаңа ауылдарды құру – құрметті іс; 1970 жылдардың басында Хоа Хаоистерлер Қамыс жазығындағы батпақты жерлерден жаңа ауылдарды белсенді түрде құрып жатты. Дегенмен, Меконг дельтасынан тыс Вьетнамдықтар Хоа Хаоның діни өмірі туралы аз біледі. Діннің тарихының басында Соның апокалиптикалық риторикасы ауыр салдарларға әкелді. Хоа Хао жақтастарының адам құрбандығына барған бірнеше оқиғалар тіркелді; бұл рәсімдер діни негізде ақталды, кейбіреулер рухтар адам қанына шөлдегенін сенді. Адам құрбандығы Хоа Хаодан бұрын Вьетнамда белгілі болғанмен, тарихшы Хуэ Там Тай Соның қорқынышты болжамдары 1940 жылдары мұндай оқиғалардың жиілігіне әсер еткенін айтады. Тарихи тұрғыдан алғанда, вьетнамдық секталық уағыздаушылардың сиқырлы және емдеу амалдарын көрсетуі күтілді, бірақ Хоа Хао жазушылары сиқырды аңыз деп санайды, сондықтан ол Дзеннің күш жұмсамау рухымен үйлеспейді. Дәстүр бойынша, уағыздаушы өз қабілеттерін көрсетуі керек еді, сонда оның уағыздауы қабылданып, сиқыр қолданылуы мүмкін болды. Тай бұл мәселеге Меконг дельтасының халқының сауатсыздығы себеп болғанын сендіреді. Ол мұны қытайлық секталармен салыстырады, олар жазба сөзді жиі қолданды, бірақ олардың жақтастары өз қауымдастықтарында көбірек орныққан. Діни әдебиеттің жетіспеушілігі және сиқырлық дәлелге назар аудару жеке харизмаға негізделген басшылық стилін қалыптастырды, мұраға алынған билік емес. Оның жақтастарының өз туы бар – қоңыр түсті тіктөртбұрыш, онда әріптер мен суреттер жоқ. Хоа Хаоның белгісі дөңгелек және қоңыр түсті, ортасында ақ лотос және жоғары жағында P. G. H. H. (Phật Giáo Hòa Hảo) әріптері орналасқан. Оларда арнайы мерекелер де бар; Хоа Хаоистерлер вьетнамдық ай-күн тізгісі бойынша үш фестиваль күнін тойлайды: 5-ші айдың 18-і – Хоа Хао буддизмінің құрылған күні, 11-ші айдың 25-і – негіздеушінің туған күні және 2-ші айдың 25-і – негіздеушінің «жоғалып кеткен» күні. Жақтас болу үшін үміткер ауылдық басқару комитетіне екі бекітілген жақтастың көмегімен, діни қағидалар мен моральдық шектеулермен таныс болып, өзін таныстыруы керек. Жаңа мүше үйге оралып, үш Будда зердесінің қасында баспана тапқанын және ата-аналардың құрбандығына дұға ететінін отбасына хабарлайды, содан кейін жақтасқа Соның «Жақсылыққа қалай қол жеткізуге болады және адал жақтас қалай өмір сүруі керек» еңбегінің көшірмесі беріледі. Егер басқару комитеті болмаса, жаңа мүше ең жақын комитетке дейін екі жақтаспен бірге жетеледі. Қоғамды тастағысы келетін кез келген адам екі жақтасқа немесе комитетке шешімі туралы хабарлауы керек. Соның үйретулеріне қарсы шыққандар қоғамнан қуылады және олар өз ісіне өздері жауапты болады. 1940 жылдардың соңынан бастап ауылдық басқару кеңестері облыстық кеңестің және соңында орталық басқару кеңесінің қарауына өтті, ол буддалық білім беруді және дінге қабылдану шарттарын қолдануды басқарды. Дегенмен, тарихшы Паскаль Бурдоның айтуынша, оның әскери фракциялардың бақылауында болғандықтан, нақты өкілдігі болмады.
Unlike orthodox Buddhism, Hòa Hảo eschews elaborate rituals, temples, maintains no monastic order, and teaches home practice, though it has a few monks. Sổ advocated that each devotee could have direct communion with the Buddha, and that inner faith was more important than external rites. The faith requires no expensive statues or instruments as the faith believes that a deceased believer who lived a "correct" life just needs a simple funeral to expedite him to the afterlife. Such precepts were critical in lowering the cost of religion for the peasantry. It has earned the descriptor "poor man's Buddhism" because of its outward simplicity. Hòa Hảo temples are often a simple stucco structure with a thatched roof. Religious adornments are similarly simple. The most important altar for the Hòa Hảo is erected outside the residence, in front of which ritual prostrations are performed. The bàn thông thiên is the signature object and site of the Hòa Hảo tradition. It consists of a basic wooden tablet measuring 40 by , which is supported by a high column on which offerings are laid. It represents deprivation and mortality, and the follower's humility, as followers pray with their feet firmly planted on the ground, sometimes even kneeling, in direct communion with heaven. The training of lay religious professionals started in the 1950s, when Hòa Hảo's first explanatory works were published. In the 1960s study centers began to proliferate and an elite was fully trained to instruct the populace. State recognition allowed the group to expand its social and charitable activities, as well as publish works, republish and translate Sổ's writings, print portraits of Sổ that became objects of worship, build libraries, and establish educational centers. The độc giảng đường were built, which were roadside edifices that allowed peasants working in the fields to listen to amplified public readings of sacred scriptures. As a show of universal understanding, prayers are said in front of an empty table covered in red cloth. Water as a sign of cleanliness, local flowers as a sign of purity, and a small amount of incense to ward off evil spirits are the only physical offerings. Regular Hòa Hảo rites are limited to four prayers a day: the first to Buddha, the second to the "Reign of the Enlightened King", which is influenced by Western Messianic thought, and the third to living and deceased parents and relatives. The fourth prayer is dedicated to those whom the devotee wishes to have the "will to improve themselves, to be charitable, and to be free of the chains of ignorance". According to Hòa Hảo philosophy, devotees are to maintain the Three Fundamental Bonds: the relationship between the ruler and the subject, the relationship between father and son, and the relationship between husband and wife. The Five Constant Virtues of benevolence, righteousness, propriety, wisdom, and trustworthiness are to be observed. They are to live in harmony with one another above everything else. Hoahaoists began giving community amenities, such as free food, shelter, clothes, medicinal herbs, and rural transportation infrastructure, when the government recognized the religion, according to Thanh Vo Duy. For the Hòa Hảo, establishing new villages was a meritorious act; in the early 1970s, Hoahaoists were actively creating new villages out of the wetlands in the Plain of Reeds. Despite this, Vietnamese people outside the Mekong Delta know little about Hòa Hảo religious life. Early in the religion's history, Sổ's apocalyptic rhetoric had severe repercussions. Several incidents of human sacrifice by Hòa Hảo adepts were documented; these ritual killings were justified on religious grounds, with some believing that the spirits were thirsty for human blood. Although human sacrifice was not unknown in Vietnam prior to the Hòa Hảo, historian Hue Tam Tai argues that Sổ's frightening predictions had a role in the increased frequency of such incidents in the 1940s. Historically, Vietnamese sectarian preachers were expected to perform magical and healing acts, but Hòa Hảo writers believed that magic was superstition, and hence incompatible with Zen's non exertion spirit. Traditionally, a missionary had to demonstrate his special abilities before his preaching could be accepted, which necessitated the use of magic. Tai believes that the emphasis stems from the illiteracy of the Mekong Delta's population. She contrasts this with Chinese sects, which used the written word more frequently, but their adherents were also more settled within their communities. The lack of religious literature and the concentration on magical proof encouraged a style of leadership based on personal charisma rather than inherited legitimacy. Its adherents have their own flag, a brown rectangle with no characters or pictures. The Hòa Hảo insignia is circular and brown, with a white lotus in the center and the initials P. G. H. H. (Phật Giáo Hòa Hảo) on top. They also have their own special holidays; the Hoahaoists celebrate three festival days each Vietnamese lunisolar year: 18th day of the 5th month, the anniversary of the founding of Hòa Hảo Buddhism; 25th day of the 11th month, the founder's nativity; and 25th day of the 2nd month, the date of the founder's "disappearance". To become a follower, a candidate must introduce oneself to the village management committee with the assistance of two confirmed devotees who are familiar with the religious precepts and moral restrictions. The convert returns home after being publicly accepted to tell their family that they have taken shelter alongside the Three Jewels of Buddhism and are praying before the ancestors' altar, and then a copy of Sổ's work Cách tu hiền và sự ăn ở của một người bổn đạo is given to the convert. If no management committee exists, the convert is led by two adherents until they can visit the nearest committee. Anyone who wishes to leave the community must inform two followers or the committee of their decision. Anyone who goes against Sổ's teachings is expelled from the community, and they are solely responsible for their actions. The village management boards fell under the jurisdiction of an interprovincial board and, ultimately, a central management board, which was in charge of Buddhist education and the application of the conditions of admittance into the faith, beginning in the late 1940s. However, because it was controlled by military factions, historian Pascal Bourdeaux argues that it lacked genuine representativeness.
Демография
Ұлыбританияның ішкі істер министрлігінің Вьетнамдағы фактілерді анықтау миссиясының 2019 жылғы зерттеуіне сәйкес, Хоа Хао елдің төртінші ірі діні болып табылады. АҚШ Мемлекеттік департаментінің 2019 жылғы Халықаралық діни бостандық туралы есебінде Вьетнамның жалпы халқы 97,9 миллион адамды құрады деп көрсетілген, бұл АҚШ үкіметінің бағалауына негізделген. Вьетнам үкіметінің 2018 жылғы қаңтардағы статистикасы бойынша, Хоахаолықтар Вьетнам халқының шамамен 1,5% құрайды. Ресми мәліметтер бойынша, Хоахаоисттердің саны 1,3 миллионға жетеді, ал «ресми емес» бағалаулар бойынша 2 миллионнан астам. Басқа дереккөздерде 500 мың – 1 миллион, 4–5 миллион немесе 8 миллион Хоа Хао ізбасарлары бар екендігі айтылады. Дінді қалыптастырған кезде, оның ең көп тартушылығы Меконг дельтасының кедей шаруаларына болған. Дін әлі де негізінен осы аймақта, әсіресе Ан Гян провинциясының Чợ Мới және Фу Тан аудандарында, Châu Đốc және Лонг Сюань қалаларында, сондай-ақ Киен Гян, Винь Лонг, Донг Тап және Чэн Тх провинцияларында шоғырланған. Сонымен қатар, Хоа Хаоның ізбасарларын Хо Ши Мин қаласында да кездестіруге болады, бұл діннің қалалық халық арасында тарауына қарағанда, дінге адалдардың көшіп келуімен байланысты. Ресми тіркелмеген Хоахаоисттер көбінесе қол жеткізу қиын шалғай аймақтарда тұрады. Осы себепті, олардың қалай өзара әрекеттесетінін немесе байланыс желісі арқылы байланыста екенін түсіну қиын. Хоа Хао ізбасарлары Вьетнамның орталық бөлігінде «өте сирек», ал солтүстік Вьетнамда олардың ізі жоқ деуге болады. Шетелдегі қауымдастықтар 1970-ші жылдардың соңында, негізінен АҚШ, Австралия және Канадада, сондай-ақ Франция, Германия және Бельгиядағы кішірек топтарда құрыла бастады. Шетелде ондаған мыңдаған Хоа Хао ізбасарлары бар деп есептеледі. Хоахаоисттердің шетелдегі ең ірі қауымы Калифорния штатының Санта-Ана қаласында орналасқан.
According to a 2019 study by the UK Home Office's fact finding mission in Vietnam, Hòa Hảo is the country's fourth largest religion. According to the United States Department of State's 2019 International Religious Freedom Report, Vietnam's total population was 97.9 million, based on estimates from the US government; Vietnam's government statistics from January 2018 found that the Hoahaoists made about 1.5% of the Vietnamese population. Official estimates put the number of Hoahaoists at 1.3 million, although "unofficial" estimates put it at more than 2 million. Other sources estimate 500,000–1 million, 4–5 million or 8 million Hòa Hảo followers. During its inception, the religion's appeal was primarily to the poor peasantry of the Mekong Delta. The religion is still exclusively concentrated in the region, especially in the An Giang Province districts of Chợ Mới and Phú Tân, and the cities of Châu Đốc and Long Xuyên, as well as the surrounding provinces of Kiên Giang, Vĩnh Long, Đồng Tháp and Cần Thơ. In addition, Hòa Hảo devotees can be found in Hồ Chí Minh City, primarily because of the migration of adherents rather than the religion's spread among the urban population. Unregistered Hoahaoists often reside in remote areas that are difficult to access. As a result, understanding how the communities interact each other, or whether they are connected by a communication network, is difficult. Hòa Hảo adherents are "very few" in central Vietnam and there are almost no adherents in northern Vietnam. Overseas communities began to form around the late 1970s, mainly in the United States, Australia, and Canada, as well as smaller groups in France, Germany, and Belgium. It is estimated that there are several tens of thousands of Hòa Hảo followers living abroad. The largest community of Hoahaoists abroad is in Santa Ana, California.