Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Солтүстік Вьетнамның тарихи атауы – Тонкин, сондай-ақ Тонгкин, Тонкин немесе Тонгкинг деп те жазылады. 17-18 ғасырларда бұл термин Тринь лордтарының билігіндегі Đàng Ngoài аймағын, Гианх өзенінің солтүстігінде орналасқан Солтүстік және Тхань Нхэ аймақтарын қамтыды. 1884 жылдан 1945 жылдың басына дейін бұл термин тек Солтүстік аймағынан тұратын Тонкин француз протекторатын білдірді.
Historical name for Northern Vietnam
Tonkin, also spelled Tongkin, Tonquin or Tongking, is an exonym referring to the northern region of Vietnam. During the 17th and 18th centuries, this term referred to the domain Đàng Ngoài under Trịnh lords' control, including both the Northern and Thanh Nghệ regions, north of the Gianh River. From 1884 to early 1945, this term was used for the French protectorate of Tonkin, composed of only the Northern region.
Аттар
"Тонкин" – Токио Đông Kinh сөзінің батыс нұсқасы, "Шығыс астанасы" деген мағына береді. Бұл Ле әулетінің астанасының аты болған (қазіргі Ханой қаласы). Жергілікті жерде Тонкин бүгінде miền Bắc немесе Bắc Bộ деп аталады, яғни "Солтүстік аймақ". Бұл атау 1883 жылдан 1945 жылға дейін Француз Индокитайының құрамдас бөлігі болған Тонкин француз протектораты (вьетнам тілінде: Bắc Kỳ 北) үшін қолданылған.
"Tonkin" is a Western rendition of 東京 Đông Kinh, meaning 'Eastern Capital'. This was the name of the capital of the Lê dynasty (present day Hanoi). Locally, Tonkin is nowadays known as miền Bắc, or Bắc Bộ, meaning 'Northern Region'. The name was used from 1883 to 1945 for the French protectorate of Tonkin (Vietnamese: Bắc Kỳ 北圻), a constituent territory of French Indochina.
География
Ол Қытайдың Юньнань (Ваннам) және Гуанси (Кванг-Тэй) провинцияларының оңтүстігінде, Солтүстік Лаостың шығысында және Тонкин шығанағының батысында жатыр. Қызыл өзеннің құнарлы дельтасының арқасында Тонкин күріш өндірісімен бай.
It is south of Yunnan (Vân Nam) and Guangxi (Quảng Tây) Provinces of China; east of northern Laos and west of the Gulf of Tonkin. Having the fertile delta area of the Red River, Tonkin is rich in rice production.
Тарих
Бұл аймақ шамамен б.з.д. 2000-200 жылдары Ван Ланг деп аталды. Солтүстік Вьетнамдағы ең ерте қалыптасқан қоғамның дәлелі, Дунг Сон мәдениетінің іздерімен бірге, қазіргі Вьетнамның астанасы Ханойдың жанында орналасқан Ко Лоа цитаделі аймағында табылды. Вьетнам мифтерінде алғашқы вьетнамдықтар Аждаһа Иесі Лак Лонг Куан мен Өлмейтін Құдай Ау Кудан тараған делінеді. Лак Лонг Куан мен Ау Ку 100 ұлға ие болды, содан кейін жолдарын бөлісті. Балаларының 50-сі анасымен бірге қарлы тауларға, ал қалған 50-і теңіз жағасындағы төрт маусымды ұнататын әкелерімен бірге кетті. Ұлы ұлы Вьетнамның алғашқы патшаларының біріншісі болды, олар Хонг Банг әулетінің Хунг патшалары деп белгілі болды. Ел Ван Ланг деп аталды, ал халқы Лак Вьет деп аталды. Б.з.д. III ғасырда тағы бір Вьет тобы, Ау Вьет, Қызыл өзеннің дельтасына көшіп келіп, жергілікті халықпен араласты. Ау Вьет пен Лак Вьет одағынан Ау Лак жаңа патшалығы құрылды, онда Тхук Фан өзін Ан Дыонг Выонг деп жариялады. Ау Лак Трио Даның Нам Вьет патшалығына қосылды. Трио әулетінен кейін бұл аймақ ресми түрде қытай билігіне бағынды. Тан әулетінен бұрын Тонкин Оңтүстік Қытай теңізіндегі кемелердің тоқтау орны болды, бірақ сауда орталығы кейіннен солтүстікке, Гуандунға көшті. 938 жылы Бак Данг шайқасында Нго Куйеннің жеңісі Вьетнамның тәуелсіздігінің жаңа дәуірін ашты. Нго әулетінен кейін Дин, Ерте Ле, Ли, Чан және Хо әулеттері келе жатыр.
The area was called Văn Lang from around 2000−200 BC. Evidence of the earliest established society in northern Vietnam, along with the Đông Sơn culture, was discovered in the Cổ Loa Citadel area, located near present day Hanoi, the capital city of Vietnam. According to Vietnamese myths the first Vietnamese peoples descended from the Dragon Lord Lạc Long Quân and the Immortal Goddess Âu Cơ. Lạc Long Quân and Âu Cơ had 100 sons before they decided to part ways. 50 of the children went with their mother to the snow capped mountains, and the other 50 went with their father who preferred the four seasons by the sea. The eldest son became the first in a line of earliest Vietnamese kings, collectively known as the Hùng kings of the Hồng Bàng dynasty. The country was called Văn Lang and its people were referred to as the Lạc Việt. By the 3rd century BC, another Viet group, the Âu Việt, emigrated to the Red River delta and mixed with the indigenous population. A new kingdom, Âu Lạc, emerged as the union of the Âu Việt and the Lạc Việt, with Thục Phán proclaiming himself An Dương Vương. Âu Lạc was annexed into Nam Việt kingdom of Triệu Đà. After the Triệu dynasty, this region started to be officially under Chinese rule. In pre Tang times Tonkin was the port of call for ships on the South China Sea, though the center of commerce later moved north to Guangdong. The victory of Ngô Quyền at the Battle of Bạch Đằng in 938 ushered a new era of independence of Vietnam. The Ngô dynasty was followed by the Đinh, Early Lê, Lý, Trần, and Hồ.
15 және 16 ғасырлар
Лэ Лợi (1428–1433 жылдары билік құрған), Лам Сон аймағындағы белгілі жер иесі, Қытай Мин әулетінің үстемдігіне қарсы көтерілгенге дейін 1000-нан астам ізбасарға ие болды. Жеңіске жеткен соң ол таққа отырып, қазіргі Ханой қаласындағы Тханг Лонг ('Көтерілетін әйелді дракон') қаласында орнықты. Тханг Лонг сондай-ақ "Шығыс астанасы" деген мағына беретін Đông Kinh 東京 деп те аталатын болды (東京 қытай тіліндегі жазу түрі мен мағынасы Токиомен толық сәйкес).
Lê Lợi (reigned 1428–1433), a notable landowner in the Lam Sơn region, had a following of more than 1,000 people before rising up against rule of the Chinese Ming dynasty. Following his victory he mounted the throne and established himself in the city of Thăng Long ('Ascending Dragon'), present Hà Nội. Thăng Long was also called Đông Kinh 東京, meaning 'Eastern Capital' (東京 is identical in meaning and written form in Chinese characters to that of Tokyo).
17 және 18 ғасырлар
17-18 ғасырларда батыстықтар Тринь иелері билеген солтүстіктегі Даң Ауады атау үшін Тонкин (Донг Киньден) деген атауды жиі қолданды. Даң Ауа, немесе Bắc Hà, Қызыл өзеннің дельтасын ғана емес, сонымен қатар Mã өзені мен Cả өзенінің дельталарын да қамтыды. Ал Оңтүстіктегі Даң Тронгты Нгуен иелері билегендігі үшін Кочинчина немесе Квинан деп атайтын, ал Аннам – бұрынғы қытай провинциясының атынан Вьетнамның барлық аумағын білдіретін.
During the 17th and 18th centuries, Westerners commonly used the name Tonkin (from Đông Kinh) to refer to Đàng Ngoài in the North, ruled by the Trịnh lords. Đàng Ngoài, or Bắc Hà, included not only the delta of the Red River, but also the deltas of the Mã River and Cả River. Meanwhile, Cochinchina or Quinan was used to refer to Đàng Trong in the South, ruled by the Nguyễn lords; and Annam, from the name of the former Chinese province, was used to refer to Vietnam as a whole.
19 және 20 ғасырлар
Нгуен әулетімен Вьетнамды біріктіруде француздық көмектен кейін француз флоты Төменгі Кочинкинада, оның ішінде Сайгонда күшті өкілдік етті, ал 1867 жылы Вьетнамның оңтүстік үштен бірін отарлады. Қытай-француз соғысы (1884–1885) кезінде Оңтүстік-Шығыс Азиядағы маңызды бекініс және қытай нарығының кілті саналған Тонкинге француз әскері Тонкин жорығында басып кірді. Ол француздың Тонкин протектораты ретінде отарланды және біртіндеп француздың Аннам протекторатынан бөлінді, нәтижесінде Вьетнам үш бөлікке бөлінді. Француз Индокитайындағы француз отаршылдық билігі кезінде Ханой Тонкин протекторатының астанасы болды, ал 1901 жылы Француз Индокитайының (Камбоджа, Лаос және Вьетнам) астанасы атанды. Француз отаршылдық әкімшілігі 1945 жылдың 9 наурызына дейін, соның ішінде 1941–1945 жылдары Вьетнамды Жапония басып алған кезеңде билік етті. Жапондықтар француз әкімшілігіне марионеттік үкімет ретінде рұқсат берді. 1945 жылдың наурыз айында Жапония Вьетнам империясы ретінде Вьетнамды қысқа мерзімге толық бақылауға алды. Осы кезеңде Тонкин 1945 жылғы вьетнамдық ашаршылықтың ошағы болды. Екінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін француз билігі Француз Индокитайына қайта оралды. Вьетнамның солтүстік бөлігі коммунистік Вьетминьдің бекінісіне айналды. Кейін Ханой француздар қайтадан басып алды, Вьетминь мен Франция арасындағы қақтығыс Бірінші Индокитай соғысына ұласты. 1949 жылы ол Француз одағының жаңа серіктес мемлекеті – Вьетнам мемлекетінің билігіне көшті. 1954 жылы Тонкиннің батысындағы Диен-Бьен-Фу шайқасында француздар жеңілгеннен кейін және Женева келісімдеріне қол қойылғаннан кейін коммунистік Солтүстік Вьетнам мемлекеті құрылды, ол Тонкин мен солтүстік Аннамнан тұрды. Вьетнам мемлекетінің аумағы елдің оңтүстік жартысына дейін қысқартылды, ол Оңтүстік Вьетнамға айналды. 1964 жылы АҚШ және Солтүстік Вьетнам Тонкин шығанағы оқиғасы деп белгіленген жағалаудағы шайқасқа қатысты.
After French assistance to Nguyễn Ánh to unify Vietnam under the Nguyễn dynasty, the French Navy began its heavy presence in Lower Cochinchina, including Saigon, and later colonized the whole of this southern third of Vietnam in 1867. During the Sino French War (1884–1885), Tonkin, then considered a crucial foothold in Southeast Asia and a key to the Chinese market, was invaded by the French in the Tonkin Campaign. It was colonized as the French protectorate of Tonkin, and was gradually separated from the French protectorate of Annam, with Vietnam being effectively separated into three parts. During French colonial rule within French Indochina, Hanoi was the capital of Tonkin protectorate, and in 1901 became the capital of all French Indochina (Cambodia, Laos, & Vietnam). French colonial administration ruled until 9 March 1945, including 1941 1945 during the World War II Japanese occupation of Vietnam. French administration was allowed by the Japanese as a puppet government. Japan briefly took full control of Vietnam in March 1945, as the Empire of Vietnam. Tonkin became a site of the Vietnamese famine of 1945 during this period. After the end of World War II, French rule returned over French Indochina. The Northern part of Vietnam became a stronghold for the communist Viet Minh. Hanoi was later reoccupied by the French and conflict between the Viet Minh and France broke out into the First Indochina War. In 1949 it came under the authority of the State of Vietnam, a new associated state of the French Union. After the French defeat at the Battle of Dien Bien Phu in western Tonkin and signature of Geneva accords in 1954, the communist nation of North Vietnam was formed, consisting of Tonkin and northern Annam. The State of Vietnam's territory was reduced to the southern half of the country, becoming South Vietnam. In 1964, the US and North Vietnamese were involved in a battle off the coast known as the Gulf of Tonkin Incident.