Оңтүстік-Шығыс Азия тарихы: Құрлық және теңіз аймақтары

Кіріспе

Оңтүстік-Шығыс Азия тарихы Оңтүстік-Шығыс Азия халқының тарихқа дейінгі кезеңнен бүгінгі күнге дейінгі аралықты қамтиды, екі ерекше аймаққа бөлінеді: Материктік Оңтүстік-Шығыс Азия (немесе Индокитай) және Теңіздік Оңтүстік-Шығыс Азия (немесе Аралдық Оңтүстік-Шығыс Азия). Материктік Оңтүстік-Шығыс Азияға Камбоджа, Лаос, Мьянма (немесе Бирма), Малайзия түбегі, Таиланд және Вьетнам кіреді, ал Теңіздік Оңтүстік-Шығыс Азияға Бруней, Кокос (Килинг) аралдары, Рождество аралы, Шығыс Малайзия, Шығыс Тимор, Индонезия, Филиппин және Сингапур кіреді. Материктік Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ерте Homo sapiens табылуы 70 000 жылға, ал Теңіздік Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ерте табылуы кем дегенде 50 000 жылға дейін жетеді. 25 000 жыл бұрын Шығыс Азиямен байланысты (Базалық Шығыс Азия) топтар Материктік Оңтүстік-Шығыс Азиядан Теңіздік Оңтүстік-Шығыс Азияға қарай оңтүстікке қарай кеңейді. 10 000 жыл бұрын Материктік Оңтүстік-Шығыс Азиядан келген Хоабинь қоныстанушылары ерекше артефакттар мен құралдар жасаудың өзіндік дәстүрі мен мәдениетін дамытты. Неолит дәуірінде австроазиялық халықтар Индокитайға құрлық арқылы қоныс аударды, ал теңіз арқылы келген австронезиялық иммигранттар Теңіздік Оңтүстік-Шығыс Азияға қоныстанды. Ең ерте ауыл шаруашылығы қоғамдары, тары мен суға суару арқылы өсірілетін күрішті өндірген, шамамен б.з.д. 1700 жылы Индокитайдың жазықтарында және өзендердің су тасқынындағы алқаптарында пайда болды. Пхунг Нгуен мәдениеті (қазіргі Солтүстік Вьетнам) және Бан Чианг (қазіргі Таиланд) жері шамамен б.з.д. 2000 жылы мысты қолданған, содан кейін Дун Сон мәдениеті пайда болды, ол шамамен б.з.д. 500 жылы қола өндірісі мен өңдеудің жоғары дамыған өнеркәсібін құрды. Шамамен сол уақытта, жері мол және қолайлы болған алғашқы аграрлық мемлекеттер пайда болды, мысалы, төменгі Меконгтегі Фунан және Қызыл өзен дельтасындағы Ван Ланг. Кішкентай және аралдық княздықтар теңіз саудасының қарқынды дамуына белсенді түрде қатысып, үлес қосты. Оңтүстік-Шығыс Азияның кең топографиялық әртүрлілігі оның тарихына үлкен әсер етті. Мысалы, Материктік Оңтүстік-Шығыс Азияның жалғасқан, бірақ қиын-қыстау жер бедері алғашқы Чам, Кхмер және Мон өркениеттерінің негізін қалады. Аймақтың кең жағалауы мен Иравади, Салуин, Чао Пхрая, Меконг және Қызыл өзендердегі ірі өзен жүйелері әлеуметтік-мәдени және экономикалық қызметтерді Үнді мұхиты мен Оңтүстік Қытай теңізіне бағыттады. Теңіздік Оңтүстік-Шығыс Азияда, Борнео мен Суматра сияқты ерекшеліктерден басқа, кеңінен таралған аралдар мен архипелагтардағы құрлық-теңіз үлгілерінің қайталануы аумақтық амбицияларға немқұрайлы қараған орташа көлемді талассократиялық мемлекеттердің пайда болуына мүмкіндік берді, онда өсім мен өркендеу теңіз саудасымен байланысты болды. Шамамен б.з.д. 100 жылдан бастап Теңіздік Оңтүстік-Шығыс Азия Үнді мұхиты мен Оңтүстік Қытай теңізінің сауда жолдарының тоғысында орталық орынға ие болды, бұл оның экономикасын күшті түрде ынталандырып, оның мәдениеті мен қоғамына әсер етті. Жергілікті сауда саясатының көпшілігі біздің заманымыздың алғашқы ғасырларында Үндістанның индуистік мемлекеттік басқару, дін, мәдениет және әкімшілік элементтерін таңдап қабылдады, бұл аймақтағы жазба тарихының басталуын және ерекше мәдени дамудың жалғасуын білдірді. Қытай мәдениеті аймаққа жанама және сирек тарады, өйткені сауда негізінен Жібек жолы сияқты құрлық жолдарына негізделген. Қытайдың ұзақ оқшаулану кезеңдері және ритуалдық құрмет рәсімдерімен шектелген саяси қатынастар терең мәдениетке сіңудің алдын алды. Буддизм, әсіресе Индокитайда, біздің заманымыздың 8-9 ғасырларында саяси құрылымдарға әсер ете бастады. Ислам идеялары Теңіздік Оңтүстік-Шығыс Азияға 8 ғасырда жетті, ал бұл аймақтағы алғашқы мұсылман қоғамдары 13 ғасырда пайда болды. Еуропалық отаршылдық, ерте замана және "суық соғыс" дәуірі Оңтүстік-Шығыс Азияның түрлі мемлекеттері үшін саяси маңызының шектеулі екенін көрсетті. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі ұлттық даму мен өркендеу үшін заманауи мемлекет пен мықты ұлттық бірегейлік қажет болды. Қазіргі Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінің көпшілігі бұрын-соңды болмаған саяси еркіндік пен өзін-өзі анықтау деңгейіне ие және Оңтүстік-Шығыс Азия елдері қауымдастығы (АСЕАН) шеңберінде үкіметаралық ынтымақтастық тұжырымдамасын қабылдады.

none

The history of Southeast Asia covers the people of Southeast Asia from prehistory to the present in two distinct sub regions: Mainland Southeast Asia (or Indochina) and Maritime Southeast Asia (or Insular Southeast Asia). Mainland Southeast Asia comprises Cambodia, Laos, Myanmar (or Burma), Peninsular Malaysia, Thailand and Vietnam whereas Maritime Southeast Asia comprises Brunei, Cocos (Keeling) Islands, Christmas Island, East Malaysia, East Timor, Indonesia, Philippines and Singapore. The earliest Homo sapiens presence in Mainland Southeast Asia can be traced back to 70,000 years ago and to at least 50,000 years ago in Maritime Southeast Asia. Since 25,000 years ago, East Asian related (Basal East Asian) groups expanded southwards into Maritime Southeast Asia from Mainland Southeast Asia. As early as 10,000 years ago, Hoabinhian settlers from Mainland Southeast Asia had developed a tradition and culture of distinct artefact and tool production. During the Neolithic, Austroasiatic peoples populated Indochina via land routes, and sea borne Austronesian immigrants preferably settled in Maritime Southeast Asia. The earliest agricultural societies that cultivated millet and wet rice emerged around 1700 BCE in the lowlands and river floodplains of Indochina. The Phung Nguyen culture (modern northern Vietnam) and the Ban Chiang site (modern Thailand) account for the earliest use of copper by around 2,000 BCE, followed by the Dong Son culture, which by around 500 BCE had developed a highly sophisticated industry of bronze production and processing. Around the same time, the first Agrarian Kingdoms emerged where territory was abundant and favourable, such as Funan at the lower Mekong and Van Lang in the Red River Delta. Smaller and insular principalities increasingly engaged in and contributed to the rapidly expanding sea trade. The wide topographical diversity of Southeast Asia has greatly influenced its history. For instance, Mainland Southeast Asia with its continuous but rugged and difficult terrain provided the basis for the early Cham, Khmer, and Mon civilizations. The sub region's extensive coastline and major river systems of the Irrawaddy, Salween, Chao Phraya, Mekong and Red River have directed socio cultural and economic activities towards the Indian Ocean and South China Sea. In Maritime Southeast Asia, apart from exceptions such as Borneo and Sumatra, the patchwork of recurring land sea patterns on widely dispersed islands and archipelagos admitted moderately sized thalassocratic states indifferent to territorial ambitions, where growth and prosperity were associated with sea trade. Since around 100 BCE, Maritime Southeast Asia has occupied a central position at the crossroads of the Indian Ocean and the South China Sea trading routes, immensely stimulating its economy and influencing its culture and society. Most local trading polities selectively adopted Indian Hindu elements of statecraft, religion, culture and administration during the early centuries of the common era, which marked the beginning of recorded history in the area and the continuation of a characteristic cultural development. Chinese culture diffused into the region more indirectly and sporadically, as trade was mostly based on land routes like the Silk Road. Long periods of Chinese isolationism and political relations that were confined to ritualistic tribute procedures prevented deep acculturation. Buddhism, particularly in Indochina, began to affect political structures beginning in the 8th to 9th centuries CE. Islamic ideas arrived in insular Southeast Asia as early as the 8th century, and the first Muslim societies in the area emerged by the 13th century. The era of European colonialism, early Modernity and the Cold War era revealed the reality of limited political significance for the various Southeast Asian polities. Post World War II national survival and progress required a modern state and a strong national identity. Most modern Southeast Asian countries enjoy a historically unprecedented degree of political freedom and self determination and have embraced the practical concept of intergovernmental co operation within the Association of Southeast Asian Nations (ASEAN).

Атауы

Оңтүстік-Шығыс Азияның көптеген ежелгі тарихи азиялық атаулары болғанымен, ешқайсысы бір-бірімен географиялық тұрғыдан сәйкес келмейді. Оңтүстік-Шығыс Азияны атауға қолданылатын атаулар: Үндістан дәстүрінде Суварнабхуми немесе Сованна Фум (Алтын жер) және Суварнадвипа (Алтын аралдар), Арабия және Парсы елдеріндегі «Желдің төменгі жағындағы жерлер», Қытайдағы Наньян (қытай тілінде: 南洋;) және Жапониядағы Наньйо (南洋). Александриялық Птолемейдің II ғасырда салған әлем картасында Малай түбегі Херсонес Ауре деп аталған. "Оңтүстік-Шығыс Азия" терминін алғаш рет 1839 жылы америкалық пастор Говард Малколм "Оңтүстік-Шығыс Азиядағы саяхаттар" кітабында қолданды. Малкольм Оңтүстік-Шығыс Азияның анықтамасына тек құрлық бөлігін ғана енгізіп, теңіз бөлігін шығарды. Бұл термин 1941-1945 жылдар аралығында Екінші дүниежүзілік соғыстың Тынық мұхитындағы театр операцияларындағы ағылшын-американдық күштердің операциялық аймағын (Оңтүстік-Шығыс Азия командованиесі, SEAC) белгілеу үшін ресми түрде қолданылды.

Палеолит дәуірі

Аймақта шамамен 1,5 миллион жыл бұрын, Орта плейстоцен дәуірінде *Homo erectus* мекен еткен. Индонезия, Оңтүстік Қытай, Филиппин, Шри-Ланка және соңғы кезде Камбоджа мен Малайзиядан табылған тас құралдары мен қазба қалдықтарын талдау *Homo erectus*-тің қоныс аудару жолдары мен 120 000 жыл бұрынғы оқиғаларын анықтады, тіпті 1,8 миллион жылға дейін сонау оқшауланған табылар бар. Жава адамы (*Homo erectus erectus*) және *Homo floresiensis* аймақтағы тұрақты мекендеуді және оқшаулануды куәландырады, бұл түрдің ерекшеліктерінің айқын әртүрлілігіне жеткілікті уақыт берді. Борнео үңгірлерінде 40 000 жылға дейін сақталған (қазіргі уақытта әлемдегі ең көне) тас суреттері (қабырғалық суреттер) табылды. *Homo floresiensis* та осы аймақта кем дегенде 50 000 жылға дейін өмір сүрді, содан кейін жойылып кетті. Шығыс Еуразиялық (Шығыс Азиямен байланысты) және Оңтүстік Еуразиялық (Папуамен байланысты) халықтардың ата-бабалары 50 000 – 70 000 жыл бұрын аймаққа жеткен, ал кейбіреулер одан да ертерек келгенін айтады. Бұл көшпендер, белгілі бір дәрежеде, Там Па Линг үңгіріндегі қазбалар көрсеткендей, *Homo erectus*-тің архаикалық тобымен араласып, көбейген болуы мүмкін. Осы кезеңде қазіргі Индонезияның батыс аралдары теңіз деңгейінің төмендеуіне байланысты Сундаланд деп аталатын біртұтас құрлыққа біріккен. Теңіздік Оңтүстік-Шығыс Азиядағы мерген-жинаушылардың ежелгі қалдықтары, мысалы, Оңтүстік Сулавесидегі Леанг Паннинге үңгіріндегі голоцендік мерген-жинаушының тұқымдық байланысы Оңтүстік Еуразиялық (папуастар мен Австралия аборигендері) және Шығыс Еуразиялық (Шығыс Азиялықтар) тектік желілерден шыққан. Аңшы-жинаушының шамамен 50% "Базалды Шығыс Азиялық" тегі болған және ол қазіргі Шығыс Азиялықтар мен Океанияның папуастары арасында орналасқан. Авторлар бұл адам туралы жазғанда, Шығыс Азиялық тектің ата-бабалары материктік Оңтүстік-Шығыс Азиядан теңіздік Оңтүстік-Шығыс Азияға бұрынғыдан әлдеқайда ертерек, б.з.д. 25 000 жылға дейін келгенін көрсетті. Базалды Шығыс Азиялық (Шығыс Еуразиялық) тектің ерекше ата-бабалары шамамен 50 000 жыл бұрын Оңтүстік-Шығыс Азияда пайда болып, оңтүстікке және солтүстікке қарай бірнеше көші-қон толқындары арқылы тараған. Шығыс Еуразиялық тектің Теңіздік Оңтүстік-Шығыс Азияға және Океанияға таралуы шамамен 25 000 жыл бұрын (мүмкін 50 000 жыл бұрын) болған деп есептеледі. Неолитке дейінгі Оңтүстік Еуразиялық халықтар Теңіздік Оңтүстік-Шығыс Азияда Шығыс Еуразиялық халықтардың кеңеюімен алмастырылды, бұл шамамен 25 000 жыл бұрын материктік Оңтүстік-Шығыс Азиядан басталды. Оңтүстік-Шығыс Азияда 15 000 жыл бұрын Шығыс Азиялық тектің ата-бабалары басым болды, бұл австроазиялық және австронезиялық халықтардың кеңеюінен бұрын болды. Алайда, автор Чарльз Хигам, мұздық кезеңдерге қарамастан, қазіргі адамдар Жава мен Тимордан тыс теңіз тосқауылдарын кесіп өте алғанын айтады, олар шамамен 45 000 жыл бұрын Жаңа Гвинеяның шығысындағы Иване аңғарында "43 000 мен 49 000 жыл бұрын жамбас пен панданусты пайдалану, аң аулау және тас құралдар жасау биіктігінде" із қалдырды. Филиппинде табылған ең көне мекен Табон үңгірлерінде орналасқан және шамамен 50 000 жыл бұрынғы кезеңге жатады. Мұнда табылған мәйіттерді жерлеу ыдыстары, қыш ыдыстар, нефрит әшекейлер және басқа да зергерлік бұйымдар, тас құралдар, жануар сүйектері және адам қаңқалары 47 000 жыл бұрынғы кезеңге жатады. Адам қалдықтарының жасы шамамен 24 000 жыл. Ерте дәстүрдің белгілері Хоабиньан мәдениетінде көрінеді, бұл тас құралдар мен бөртпелі таспен қаланған артефактілердің өнеркәсібі мен мәдени сабақтастығын білдіреді, ол алғаш рет 10 000 жыл бұрын Вьетнамның Хоа Биньінде сипатталған және кейіннен Теренггану (Малайзия), Суматра, Таиланд, Лаос, Мьянма, Камбоджа және Юньнань (Оңтүстік Қытай) аудандарында құжатталған. Зерттеулер артефактілердің сапасы мен табиғатының аймақтық экологиялық жағдайларға, жергілікті ресурстарға жақын орналасуына және қолжетімділігіне байланысты айтарлықтай ерекшеленетінін көрсетеді. Хоабиньан мәдениеті Оңтүстік-Шығыс Азияда алғашқы ритуалдық жерлеулердің анықталуына себеп болды.

The region was already inhabited by Homo erectus from approximately 1,500,000 years ago during the Middle Pleistocene age. Data analysis of stone tool assemblages and fossil discoveries from Indonesia, Southern China, the Philippines, Sri Lanka and more recently Cambodia and Malaysia has established Homo erectus migration routes and episodes of presence as early as 120,000 years ago, with even older isolated finds dating back to 1.8 million years ago. Java Man (Homo erectus erectus) and Homo floresiensis attest to a sustained regional presence and isolation, long enough for notable diversification of the species' specifics. Rock art (parietal art) dating from 40,000 years ago (which is currently the world's oldest) has been discovered in the caves of Borneo. Homo floresiensis also lived in the area up until at least 50,000 years ago, after which they became extinct. Distinct Homo sapiens groups, ancestral to East Eurasian (East Asian related) populations, and South Eurasian (Papuan related) populations, reached the region by 50,000BCE to 70,000BCE, with some arguing earlier. These immigrants might have, to some extent, merged and reproduced with members of the archaic population of Homo erectus, as the fossil discoveries in the Tam Pa Ling Cave suggest. During much of this time the present day islands of western Indonesia were joined into a single landmass known as Sundaland due to lower sea levels. Ancient remains of hunter gatherers in Maritime Southeast Asia, such as one Holocene hunter gatherer from cave of Leang Panninge in South Sulawesi, had ancestry from both the South Eurasian lineage (represented by Papuans and Aboriginal Australians), and the East Eurasian lineage (represented by East Asians). The hunter gatherer individual had approximately 50% "Basal East Asian" ancestry and was positioned in between modern East Asians and Papuans of Oceania. The authors writing about the individual concluded that East Asian related ancestry expanded from Mainland Southeast Asia into Maritime Southeast Asia much earlier than previously suggested, as early as 25,000BCE, long before the expansion of Austroasiatic and Austronesian groups. Distinctive Basal East Asian (East Eurasian) ancestry was recently found to have originated in Mainland Southeast Asia at ~50,000BCE, and expanded through multiple migration waves southwards and northwards respectively. Geneflow of East Eurasian ancestry into Maritime Southeast Asia and Oceania is estimated to ~25,000BCE (possibly as early as 50,000BCE). The pre Neolithic South Eurasian populations of Maritime Southeast Asia were largely replaced by the expansion of various East Eurasian populations, beginning about 25,000BCE from Mainland Southeast Asia. Southeast Asia was dominated by East Asian related ancestry already in 15,000BCE, predating the expansion of Austroasiatic and Austronesian peoples. However, author Charles Higham argues that despite glacial periods, modern humans were able to cross the sea barrier beyond Java and Timor, who around 45,000 years ago left traces in the Ivane Valley in eastern New Guinea "at an altitude of exploiting yams and pandanus, hunting and making stone tools between 43,000 and 49,000 years ago." The oldest habitation discovered in the Philippines is located at the Tabon Caves and dates back to approximately 50,000 years BP. Items found there such as burial jars, earthenware, jade ornaments and other jewellery, stone tools, animal bones and human fossils date back to 47,000 years BP. Unearthed human remains are approximately 24,000 years old. Signs of an early tradition are discernible in the Hoabinhian, the name given to an industry and cultural continuity of stone tools and flaked cobble artefacts that appear around 10,000 BP in caves and rock shelters first described in Hòa Bình, Vietnam, and later documented in Terengganu, Malaysia, Sumatra, Thailand, Laos, Myanmar, Cambodia and Yunnan, southern China. Research emphasises considerable variations in quality and nature of the artefacts, influenced by region specific environmental conditions and proximity and access to local resources. The Hoabinhian culture accounts for the first verified ritual burials in Southeast Asia.

Неолиттік көші-қон

Неолит дәуірі материктік және аралдық Оңтүстік-Шығыс Азияға оңтүстік Қытайдан австронезиялық, австроазиялық, кра дай және хмонг-миен тілдерінде сөйлейтін адамдардың бірнеше толқындарда қоныс аударуымен сипатталады. Ең кең таралған қоныс аудару оқиғасы – бұл шамамен 5500 жыл бұрын (б.з.д. 3500 жыл) Тайвань мен оңтүстік Қытайдың жағалауынан бастау алған австронезиялықтардың таралуы. Океанға жүзуге арналған катерлік қайықтар мен саяхаттық катамарандарды ерте ойлап табуларының арқасында австронезиялықтар Микронезия, Меланезия, Полинезия, Мадагаскар және Комор аралдарына таралудан бұрын Оңтүстік-Шығыс Азия аралдарын жылдам мекендеді. Олар Оңтүстік-Шығыс Азияның жазықтары мен жағалауларын бағындырып, жергілікті негрито және папуас халықтарымен түрлі деңгейде араласып, қазіргі Оңтүстік-Шығыс Азия, Микронезия, Полинезия, Меланезия және Малагаси аралдарының тұрғындарының пайда болуына ықпал етті. Австроазиялық қоныс аудару толқыны Мон және Кхмер халықтарын қамтыды, олар Бирма, Индокитай және Малайзияның кең өзендік алқаптарына көшіп барды.

Ертедегі ауыл шаруашылығы қоғамдары

Арал және материктік Оңтүстік-Шығыс Азиядағы аумақтық княздіктер, аграрлық патшалықтар ретінде сипатталатын, шамамен б.з.д. 500 жылға қарай өнімді дақылдарды өсіру артығымен және отандық табиғи өнімдердің қарапайым жағалау саудасымен экономиканы дамытты. Малай-Индонезиялық "талассиялық" аймақтың бірнеше мемлекеттері.

Идеалды климаттағы қарқынды суармалы күріш өсіру шаруашылық қауымдастықтарына тұрақты өнім артығын өндіруге мүмкіндік берді, ол билеуші элита тарапынан қоғамдық құрылыс және күту жобалары үшін жұмыс күшін жинау, басқару және жалақы төлеу үшін пайдаланылды, мысалы, каналдар мен бекіністер. Б.з.д. 2000 жыл шамасында тары мен күріш өсіру енгізілгенімен, аң аулау мен жинау тамақпен қамтамасыз етудің маңызды бөлігі болып қала берді, әсіресе орманды және таулы ішкі аймақтарда. Австралиялық-Меланезиялық аборигендердің көптеген тайпалары қазіргі заманға дейін аралас күшпен өмір салғандарын сақтап келді. Оңтүстік-Шығыс Азияның көптеген аймақтары 3000 жыл бойы, көбінесе Оңтүстік-Шығыс Азияда, б.з.д. 2000 жылдан б.з. 1000 жылға дейін жұмыс істеген, теңіз негізіндегі сауда желісі – Теңіз жаде жолына қатысты.

Қола дәуірі Оңтүстік-Шығыс Азия

Оңтүстік-Шығыс Азияда мыс пен қола өндірісінің ең ерте белгілі дәлелі Таиландтың солтүстік-шығысындағы Бан Чианг және шамамен б.з.д. 2000 жылдарға жататын Солтүстік Вьетнамның Фунг Нгуен мәдениетінде табылды. Дунг Сон мәдениетінде қола өндірісі және одан әрі жетілдірілген қола мен темір бұйымдарын – мысалы, тоқымдар, балқылар мен орақтар, саптық тесіктері бар жебелер мен найза ұштары, сондай-ақ кішкентай әшекейленген заттар жасау дәстүрі қалыптасты. Шамамен б.з.д. 500 жылға қарай, еңбектей құю әдісімен жасалған, өте жоғары сапалы, үлкен және әсем безендірілген қола барабандар, салмағы 500 кг-дан астам, өндірілді. Бұл жоғары дамыған металл өңдеу саласы Қытай немесе Үндістанның ықпалынан тәуелсіз дамыды. Тарихшылар осы жетістіктерді ұйымдасқан, орталықтандырылған және иерархиялық қауымдастықтардың және көптеген халықтың болуымен байланыстырады.

Керамика өнері

Б.з.б. 1000 және б.з. 100 жылдары аралығында Са Хуинь мәдениеті Вьетнамның оңтүстік-орталық жағалауында гүлденді. Бүкіл аумақтағы әртүрлі жерлерде қабірлерге қойылған заттармен бірге қыш құмыралар табылды. Үлкен, жұқа қабырғалы терракота құмыралары, әшекейленген және түрлі түсті жасалған ыдыстар, шыны заттар, жаде құлаққаптар және металл бұйымдар өзендер мен жағалау бойында орналасқан. Буни мәдениеті – бұл тағы бір ертедегі, тәуелсіз және жоғары сапалы керамика өндіру орталығы. Ол Жаваның солтүстік-батыс жағалауында б.з.б. 400 жылдан б.з. 100 жылға дейін жерленген заттар негізінде жақсы зерттелген. Буни дәстүрінің заттары мен артефакттары өзінің ерекшелігімен және кесілген және геометриялық өрнектердің тамаша сапасымен белгілі. Оның Са Хуинь мәдениетімен ұқсастығы және Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ерте кезде тіркелген үнді рулеткалық керамикасы зерттеулердің нысаны болып табылады.

Аустронезиялық теңіз сауда желісі

Үнді мұхитындағы алғашқы нағыз теңіз сауда желісі Оңтүстік-Шығыс Азия аралдарының аустронезиялық халықтары бастаған аустронезиялық теңіз сауда желісі болды. Бұл сауда желісі аралдық Оңтүстік-Шығыс Азиядағы кішігірім сауда жолдарын да қамтыды, оның ішінде линлинг нефриті және трепанг желілері де бар еді. Шығыс Аустронезияда түрлі дәстүрлі теңіз сауда желілері де болды. Олардың ішінде Меланезия аралдарының ежелгі Лапита сауда желісі; Мариана аралдары мен Каролин аралдары арасындағы Микронезиядағы ежелгі сауда сапарлары (сондай-ақ, мүмкін, Жаңа Гвинея мен Филиппин) және Полинезияның аралық аралдық сауда желілері бар еді.

Үндістандық патшалықтар

500 жылға дейін Азияның кеңейіп жатқан құрлық және теңіз саудасы әлеуметтік-экономикалық және мәдени жандануға, негізінен индуистік сенімдердің Оңтүстік-Шығыс Азияның аймақтық космологиясына таралуына әкелді. Темір дәуіріндегі сауданың кеңеюі аймақтық геостратегиялық қайта құруға да себеп болды. Оңтүстік-Шығыс Азия енді Үндістан мен Шығыс Азияның теңіз сауда жолдарының тоғысқан жерінде орналасқан, бұл экономикалық және мәдени өсудің негізі болды. Француз ғалымы Жорж Кодес жасаған «үнділік патшалықтар» термині Оңтүстік-Шығыс Азия княздықтарының үнді институттарының, дінінің, мемлекеттік басқарудың, әкімшіліктің, мәдениетінің, эпиграфияның, жазудың және сәулеттің негізгі аспектілерін қалай қабылдағанын сипаттайды. Ең алғашқы индуистік патшалықтар Суматра мен Явада пайда болды, одан кейін Фунан мен Чампа сияқты материктегі мемлекеттік құрылымдар пайда болды. Үндістанның әлеуметтік-мәдени элементтерін таңдап қабылдау орталықтандырылған мемлекеттердің пайда болуына және жоғары ұйымдасқан қоғамдардың дамуына ықпал етті. Жергілікті басшылар индуизмді мемлекеттік дін ретінде қабылдай бастады, тәңірлік билікті нығайту үшін индуистік девараджа тұжырымын қолданды (қытайлық «Көк мұрасы» тұжырымынан өзгеше). Аймақтың өркениеттеріне үнді әсерінің нақты сипаты, процесі және ауқымы туралы қазіргі ғалымдар арасында әлі де қызу пікірталас жүруде. Мұндай пікірталастардың бірі – үнді саудагерлері, брахмандар, ақсүйектер немесе Оңтүстік-Шығыс Азияның теңізші саудагерлері үнді идеяларын Оңтүстік-Шығыс Азияға жеткізуде қаншалықты маңызды рөл атқарды. Сонымен қатар, үнді дәстүрлерінің ықпалының тереңдігі де әлі де даулы. 20 ғасырдың басындағы ғалымдар Оңтүстік-Шығыс Азияның толыққанды үнділенуін атап көрсеткенмен, соңғы авторлар үнді әсері әлдеқайда шектеулі болғанын, тек элитаның шағын бөлігіне ғана әсер еткенін айтады. Қытайдан Үндістанға теңіз саудасы Меконг дельтасындағы Чампа мен Фунан арқылы өтіп, жағалау бойымен Кра мойынына дейін созылып, тар жол арқылы тасымалданып, Үндістанға тарату үшін жеткізілді. Бұл сауда байланысы Фунанның, оның мұрагері Ченланың және шығыс жағалаудағы Лангкасука мен батыстағы Кедахтың малай мемлекеттерінің дамуын күшейтті. Теңіздегі Оңтүстік-Шығыс Азиядағы көптеген жағалаулық қауымдастықтар Үндістаннан индуизм мен будданың мәдени және діни элементтерін қабылдады және жергілікті династиялар басқаратын күрделі мемлекеттік құрылымдарды дамытты. Индонезиядағы ертедегі индуистік патшалықтарға Шығыс Калимантандағы 4 ғасырлық Кутай, Батыс Явадағы Таруманагара және Орталық Явадағы Калинга кіреді.

By around 500 BCE, Asia's expanding land and maritime trade led to socio economic and cultural stimulation and diffusion of mainly Hindu beliefs into the regional cosmology of Southeast Asia. Iron Age trade expansion also caused regional geostrategic remodelling. Southeast Asia was now situated at the convergence of the Indian and the East Asian maritime trade routes, a basis for economic and cultural growth. The concept of "Indianised kingdoms", a term coined by French scholar George Cœdès, describes how Southeast Asian principalities incorporated central aspects of Indian institutions, religion, statecraft, administration, culture, epigraphy, writing and architecture. The earliest Hindu kingdoms emerged in Sumatra and Java, followed by mainland polities such as Funan and Champa. Selective adoption of Indian sociocultural elements stimulated the emergence of centralised states and development of highly organised societies. Local leaders began to adopt Hindu worship into state religion, using the Hindu concept of devarāja to reinforce divine rule (as opposed to the Chinese concept of Mandate of Heaven). The exact nature, process and extent of Indian influence upon the civilizations of the region is still fiercely debated by contemporary scholars. One such debate is over the extent to which Indian merchants, Brahmins, nobles or Southeast Asian mariner merchants played central roles in bringing Indian conceptions to Southeast Asia. Additionally, the depth of the influence of Indian traditions is still contested. Whereas early 20th century scholars emphasized the thorough Indianization of Southeast Asia, more recent authors have argued that Indian influence was much more limited, affecting only a small section of the elite. Maritime trade from China to India passed Champa and Funan at the Mekong Delta, proceeded along the coast to the Isthmus of Kra, portaged across the narrow and transhipped for distribution in India. This trading link boosted the development of Funan, its successor Chenla and the Malayan states of Langkasuka on the eastern coast and Kedah on the western. Numerous coastal communities in maritime Southeast Asia adopted Hindu and Buddhist cultural and religious elements from India and developed complex polities ruled by native dynasties. Early Hindu kingdoms in Indonesia include the 4th century Kutai that rose in East Kalimantan, Tarumanagara in West Java and Kalingga in Central Java.

Қытаймен алғашқы қарым-қатынастар

Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ерте сауда байланыстары Қытайдың Шан әулетімен болды, онда каури қабықшалары валюта ретінде қолданылды. Чжоу дәуірінде (б.з.д. 1050-771) түрлі табиғи өнімдер, мысалы, піл сүйегі, мүйіз, тасбақа қабықтары, інжу-маржан және құстардың қауырсындары Чжоу астанасы Луоянға жеткізілді. Қазіргі кезде порттар мен кеме жолдары туралы біліміміз шектеулі болғанымен, бұл сауданың көп бөлігі құрлықтағы жолдармен жүргізілгені, ал қалған аз бөлігі ғана "малай және юэ саудагерлерінің экипажымен жағалау кемелерінде" тасымалданғаны есептеледі. Хан дәуірінің соңына қарай Оңтүстік-Шығыс Азиямен байланыс нығайды. Соңғы ғасырларда Қытаймен байланысы болғанына қарамастан, Теңіз Жібек жолы негізінен Оңтүстік-Шығыс Азиядағы австронезиялық теңізшілер және Араб теңізіндегі парсы және араб саудагерлері арқылы құрылып, жұмыс істеді. 10 ғасырға дейін бұл жолды негізінен Оңтүстік-Шығыс Азия саудагерлері пайдаланды, бірақ тамиль және парсы саудагерлері де осы жолмен сауда жасады. Бұл жол индуизм мен буддизмнің Шығысқа таралуына зор ықпал етті. Қытай кейіннен Сунь әулетінен бастап (10 ғасыр) өз флотын құрды және отарлық дәуірдің соңы мен Цин әулетінің құлауына дейін сауда жолына тікелей қатысты. Біздің заманымыздың 5-13 ғасырлары аралығында Оңтүстік-Шығыс Азияда буддизм гүлденді. 8 ғасырда Суматрадағы буддалық Шривиджая патшалығы Орталық Теңіз Оңтүстік-Шығыс Азиясындағы маңызды сауда орталығына айналды. Сол кезде Явадағы Шайлендра әулеті буддалық өнерді кеңінен дамытты, оның ең көрнекті мысалы – Боробудур ғибадатханасы. Камбоджада Кхмер империясы құрылғаннан кейін, 11 ғасырда құрлықтағы Оңтүстік-Шығыс Азиядағы алғашқы будда патшалары пайда болды. Махаяна буддизмі Оңтүстік-Шығыс Азияда алғаш рет қалыптасты, себебі бастапқы Тхеравада буддизмі Үндістанда ғасырлар бұрын ықпалын жойды. Дегенмен, Тхеравада буддизмінің таза түрі 3 ғасырдан бері Шри-Ланкада сақталған. Шри-Ланкадан келген паломниктер мен монахтар Тхеравада буддизмін Мьянманың Пяган империясына, Таиланд пен Лаостың солтүстігіндегі Сухотай патшалығына, Камбоджаның қараңғы дәуіріндегі Төменгі Меконг алқабына және одан әрі Вьетнам мен теңіздік Оңтүстік-Шығыс Азияға таратты.

The earliest attested trading contacts in Southeast Asia were with the Chinese Shang dynasty , when cowry shells served as currency. During the Zhou dynasty (1050771 BCE), various natural products, such as ivory, rhinoceros horn, tortoise shells, pearls and birds' feathers found their way to Luoyang, the Zhou capital. Although current knowledge about port localities and shipping lanes is very limited, it is assumed that most of this exchange took place on land routes, and only a small percentage was shipped "on coastal vessels crewed by Malay and Yue traders". Contact with Southeast Asia steadily increased by the end of the Han period. Despite its association with China in recent centuries, the Maritime Silk Road was primarily established and operated by Austronesian sailors in Southeast Asia and by Persian and Arab traders in the Arabian Sea. Prior to the 10th century, the route was primarily used by Southeast Asian traders, although Tamil and Persian traders also sailed them. The route was influential in the early spread of Hinduism and Buddhism to the East. China later built its own fleets starting from the Song dynasty in the 10th century, participating directly in the trade route up until the end of the Colonial Era and the collapse of the Qing dynasty. Between the 5th and the 13th century CE, Buddhism flourished in Southeast Asia. By the 8th century, the Buddhist Srivijaya kingdom based in Sumatra emerged as a major trading power in central Maritime Southeast Asia. Around the same period, the Shailendra dynasty of Java extensively promoted Buddhist art that found its strongest expression in the vast Borobudur temple. Following the establishment of the Khmer Empire in Cambodia, the first Buddhist kings of Mainland Southeast Asia emerged during the 11th century. Mahayana Buddhism took hold first in Southeast Asia, as the original Theravada Buddhism had fallen out of favor India centuries before reaching the region. However, a pure form of Theravada Buddhist teachings had been preserved in Sri Lanka since the 3rd century. Pilgrims and wandering monks from Sri Lanka introduced Theravada Buddhism in the Pagan Empire of Burma, the Sukhothai Kingdom in northern Thailand and Laos, the Lower Mekong Basin during Cambodia's dark ages and further into Vietnam and Maritime Southeast Asia.

Орта ғасырлар

Теніздегі Оңтүстік-Шығыс Азияда Суматрадағы Шривиджая патшалығы біздің заманымыздың 5 ғасырына қарай үстем күшке айналды. Оның астанасы Палембанг ірі теңіз портына айналып, Үндістан мен Қытай арасындағы дәмдеуіштер жолындағы транзиттік пункт ретінде қызмет етті. Шривиджая сонымен қатар Ваджраяна буддалық білім мен ықпалдың маңызды орталығы болды. 6 ғасырдың басында малай саудагерлері Шривиджаяға келе бастады, онда тауарлар тікелей Суматра порттары арқылы тасымалданды. Қазаннан желтоқсанға дейінгі Солтүстік-Шығыс муссонының желдері кемелердің Үнді мұхитынан Оңтүстік Қытай теңізіне тікелей өтуіне кедеріс келтірді, ал шілдеден қыркүйекке дейінгі Оңтүстік-Батыс муссоны да сауда жолдарын Шривиджая арқылы бағыттап, мәжбүр етті. Алайда, 10 ғасырда теңіз саласындағы жаңа технологиялардың дамуы қытай және үнді саудагерлеріне жүктерді тікелей елдері арасында тасымалдауға мүмкіндік берген соң, патшалықтың ықпалы мен байлығы төмендеді. Бұл жетістіктер Тамилакамның (Оңтүстік Үндістан) Чола әулетіне Шривиджаяға шабуылдар жасауға көмектесті, нәтижесінде Палембангтың Индоқытай сауда жолындағы транзиттік пункт ретіндегі маңызы азайды. 13 ғасырға қарай Шривиджая патшалығының ықпалы әлсіреп, Суматра келесі екі ғасыр бойы Малайу, Паннай және Дхармасарая сияқты бірнеше буддалық патшалықтардың билігінде болды. Суматраның оңтүстік-шығысында Батыс Ява Таруманагараның құлауынан кейін индуистік Сунда патшалығымен (шамамен 669–1579) басқарылды, ал Орталық және Шығыс Явада Матарам (716–929), Кедири (1052–1222), Сингхасари (1222–1292) және Маджапахит (1293–шамамен 1500) сияқты көптеген бәсекелес аграрлық патшалықтар үстемдік құрды. 8-9 ғасырларда Матарам патшалығын басқарған Саилендра әулеті Орталық Явада Севу және Боробудур будда ғибадатханалары сияқты көптеген монументалды ескерткіштер салды. 1365 жылы аяқталған көне яван поэмасы «Дешаварнана» бойынша, Маджапахит империясының вассалдық мемлекеттері бүгінгі Индонезияның көп бөлігіне таралып, Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ірі империяға айналды, бірақ оның осы аумақтарға бақылауының нақты сипаты белгісіз. Империя 16 ғасырдың басында Жава, Малайя түбегі және Суматра жағалауларында ислам мемлекеттерінің пайда болуынан кейін құлдырады. Филиппинде 900 жылға дейін сақталған Лагуна мыс жазуы аралдардағы ең көне күнтізбелік құжат болып табылады. Онда Манила аймағының бөлігі болған Тагалог қаласы Тондода тұратын магину (патшалық) берген қарыз туралы айтылады. Құжатта осы аймақтағы Матарам патшалығы сияқты бірнеше замандас мемлекеттер де еске алынады. Кхмер империясы 9 ғасырдың басынан 15 ғасырға дейін Оңтүстік-Шығыс Азияның көп бөлігін қамтыды, осы кезеңде күрделі сәулет өнері дамыды, оның ең жарқын мысалы астанасы Ангкордың құрылыстары. Қазіргі Вьетнамда орналасқан Дайвьет және Чампа патшалықтары аймақтағы Кхмер империясының қарсыластары болды. Двараватидің Мон патшалығы да маңызды аймақтық күшке ие болды және біздің заманымыздың 6 ғасырында алғаш рет тарихи деректерде кездеседі. Алайда, 10 ғасырға қарай Дваравати кхмерлердің ықпалына түсті. Жақын маңдағы тай тайпалары 12 ғасырда қазіргі Таиландтың орталық бөлігіндегі Чао Пхрая өзені аңғарын жаулап алып, 13 ғасырда Сукхотай патшалығын, ал 14 ғасырда Аюттхая патшалығын құрды. 16 ғасырдың ортасында Бірманың Бірінші Тунгу империясы Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ірі, ең күшті және ең бай империялардың біріне айналды. Өзінің гүлденген кезеңінде ол Оңтүстік-Шығыс Азиядағы үстем күшке ие болды, «Маньпурдан Камбоджа шебіне дейін және Аракан шекарасынан Юньнаньға дейін» билік жүргізді. Империяға Мон және Шан мемлекеттері, сондай-ақ Лан На, Лаос және Аюттхая патшалықтарының бағыныш аумақтары кірді. Ертедегі еуропалық деректерде Тунгу империясының төменгі бөлігінде әртүрлі тауарлар саудасына мүмкіндік берген 34 керемет порт болғаны айтылады. Империя Малакка портын күріш және басқа да азық-түлікпен, сондай-ақ саудаға арналған рубин, сапфир, мускус, лак, бензоин және алтын сияқты сән-салтанат тауарларымен қамтамасыз етті. Ал империяның төменгі бөлігі өз порттары арқылы қытайлық өнімдер мен индонезиялық дәмдеуіштерді импорттады. Сонымен қатар, Батыс Азия мен Үндістанның саудагерлері бірмалық сән-салтанат өнімдері мен шығыс тауарларына алмастырып, үнді маталарының көп мөлшерін саудалады. 16 ғасырда португалдардың келуі империяның сауда және әскери жағынан да нығаюына ықпал етті.

In Maritime Southeast Asia, the Srivijaya kingdom on Sumatra developed into the dominant power by the 5th century CE. Its capital Palembang became a major seaport and functioned as an entrepôt on the Spice Route between India and China. Srivijaya was also a notable center of Vajrayāna Buddhist learning and influence. Around the 6th century CE, Malay merchants began sailing to Srivijaya, where goods were transported directly in Sumatran ports. The winds of the Northeast Monsoon during October to December prevented sailing ships from proceeding directly from the Indian Ocean to the South China Sea, as did the Southwest Monsoon during July to September, forcing trade routes to pass through Srivijaya. However, the kingdom's wealth and influence began to fade when advancements in nautical technology in the 10th century enabled Chinese and Indian merchants to ship cargo directly between their countries. These advancements also aided the Chola dynasty of Tamilakam, Southern India, in carrying out a series of destructive attacks on Srivijaya, effectively ending Palembang's entrepôt position in the Indo Chinese trade route. As the influence of the Srivijaya kingdom faded by about the 13th century, Sumatra came to be ruled by a kaleidoscope of Buddhist kingdoms for the next two centuries, including the Malayu, Pannai, and Dharmasraya kingdoms. To the southeast of Sumatra, West Java was ruled by the Hindu Sunda Kingdom (c. 669–1579) after the fall of the Tarumanagara, while Central and East Java were dominated by a myriad of competing agrarian kingdoms including the Mataram Kingdom (716–929), Kediri (1052–1222), Singhasari (1222–1292), and Majapahit (1293–c. 1500). In the late 8th and early 9th centuries, the Śailendra dynasty that ruled the Mataram kingdom built a number of massive monuments in Central Java, including the Sewu and Borobudur Buddhist temples. According to the Deśavarṇana, an Old Javanese poem completed in 1365, vassal states of the Majapahit Empire spread throughout much of today's Indonesia, making it possibly the largest empire ever to exist in Southeast Asia, though the true character of its control over these territories is unclear. The empire declined in the early 16th century after the rise of Islamic states in coastal Java, the Malay Peninsula, and Sumatra. In the Philippines, the Laguna Copperplate Inscription dating from 900 CE is the earliest known calendar dated document from the islands. It relates a debt granted from a maginoo (royalty) who lived in the Tagalog city state of Tondo which is now part of Manila area. The document mentions several contemporary states in the area, including Mataram Kingdom in Java. The Khmer Empire covered much of mainland Southeast Asia from the early 9th until the 15th century, during which time a sophisticated architecture was developed, exemplified in the structures of the capital city Angkor. Situated in modern day Vietnam, the kingdoms of Đại Việt and Champa were rivals to the Khmer Empire in the region. The Mon kingdom of Dvaravati was another major regional presence, first appearing in records around the 6th century CE. By the 10th century, however, Dvaravati had come under the influence of the Khmer. Nearby, Thai tribes conquered the Chao Phraya River valley of modern day central Thailand around the 12th century and established the Sukhothai Kingdom in the 13th century and the Ayutthaya Kingdom in the 14th century. By the mid 16th century, the Burmese First Toungoo Empire was one of the largest, strongest and richest empires in Southeast Asia. At its peak, it was the dominant power in mainland Southeast Asia, exercising "suzerainty from Manipur to the Cambodian marches and from the borders of Arakan to Yunnan". The empire included Mon and Shan states and annexed territories in the Kingdom of Lan Na, Kingdom of Laos, and the Ayutthaya kingdom. Early European accounts describe the lower part of the Toungoo Empire as having possessed 34 excellent ports that facilitated considerable trade in a variety of goods. The empire supplied the port of Malacca with rice and other foodstuffs, along with luxury goods such as rubies, sapphires, musk, lac, benzoin, and gold to trade. In return, the lower part of the empire imported Chinese manufactures and Indonesian spices through its ports. Additionally, merchants from West Asia and India exchanged large quantities of Indian textiles for Burmese luxury products and eastern goods. The arrival of the Portuguese in the 16th century further strengthened the empire's position, both commercially and militarily.

Исламның таралуы

8-ші ғасырға қарай, Арабияда Ислам діні орнағаннан кейін 200 жылдан аспағанда, теңіз арқылы Оңтүстік-Шығыс Азияға Мұхаммед пайғамбарлықтарын ұстанған алғашқы ислам саудагерлері мен керуендер келе бастады. Дегенмен, ислам 13-ғасырға дейін Оңтүстік-Шығыс Азияның құрлық бөлігінде айқын рөл атқармады. Оның орнына, индуизмнің теравада буддизмімен кеңінен және біртіндеп ығыстырылуы, жеке ритуалдық амалдар мен күш-жігер арқылы қол жеткізілетін, жеке және ішкі руханилыққа қарай бет бұруды көрсетті. Исламның Оңтүстік-Шығыс Азияға қалай тарағанын зерттеген тарихшылар Арабиядан Үндістанға, содан кейін Үндістаннан Оңтүстік-Шығыс Азияға соққан жолдарды қарастырды. Олардың екеуі ерекше көзге түседі: бірі – Үндістанда тұрмаған немесе қоныстанбаған араб саудагерлері мен ғалымдары исламды теңіз арқылы Оңтүстік-Шығыс Азияға тікелей таратқандығы, екіншісі – Үндістан мен Шри-Ланканың жағалауларында ұрпақтан ұрпаққа қоныстанған араб саудагерлері арқылы тарағандығы. Үндістанның (Гуджарат) мұсылман саудагерлері мен Оңтүстік Азия тегіндес дінге өткендерінің маңызды рөл атқарғаны айтылады. Көптеген дереккөздер Оңтүстік Қытай теңізін исламның Оңтүстік-Шығыс Азияға таралуының тағы бір жолы ретінде ұсынады. Бұл болжамды қолдайтын аргументтер мыналар: 10-ғасырға дейін Арабия мен Қытай арасындағы кең ауқымды сауда жақсы құжатталған және археологиялық жазбалармен расталған (мысалы, Белитунг кемесінің құлауы). Моңғол шапқыншылығы және одан кейінгі Юань әулетінің (1271–1368) билігі кезінде жүздеген мың мұсылмандар Қытайға келді. Юньнаньда ислам діні таралып, кеңінен қабылдана бастады. Қазіргі Вьетнамның Чампа аймағындағы куфия жазуларындағы қабір тастары Оңтүстік-Шығыс Азия құрлығында ертеден қалыптасқан ислам қауымдастығының белгісі болып табылады. Жавадағы Демак сұлтандығының негізін қалаушы Сино-жавандықтардан шыққан. 15-ғасырда Демак, Бантен және Батыс Явадағы Чиребондағы Панжунанның Қызыл мешітіне сапар жасаған Хуй теңізшісі Чжэнь Хэ ең көне явандық мешіттердің стильдік негізі ретінде ежелгі қытай сәулетін ұсынды. Ислам Оңтүстік-Шығыс Азияға әртүрлі этникалық және мәдени топтарға жататын мұсылмандар арқылы тарады – Таяу Шығыстан, арабтар мен парсылардан, үндістерден және тіпті қытайлардан, олардың барлығы сол дәуірдегі ірі сауда жолдарымен саяхаттады. Басқа ислам аймақтарынан айырмашылығы, Оңтүстік-Шығыс Азияда ислам индуизм, буддизм және ежелгі Пан-Шығыс Азия анимизмінің элементтері мен салтын сақтайтын және қабылдайтын ерекше синкретизммен дамыды. Көптеген княздықтар батыста Үнді мұхиты мен шығыста Оңтүстік Қытай теңізі арқылы өтетін Теңіз Жібек Жолының торабында орналасқан мәдени алмасуға ғасырлар бойы белсенді қатысқандықтан ерекше мәдениеттерді қалыптастырды. Мәдени және институционалдық қабылдау – бұл шетелдік элементтерді жергілікті синтезге енгізетін шығармашылық және таңдау процесі. Солтүстік Африка, Иберия, Таяу Шығыс және кейінірек Солтүстік Үндістан сияқты басқа "исламизацияланған" аймақтардан айырмашылығы, Оңтүстік-Шығыс Азияда ислам діні аумақтық жаулап алудың нәтижесінде емес, сауда жолдары арқылы тарады. Осылайша, Оңтүстік-Шығыс Азияның исламизациясы түркілік Орталық Азия, Сахара астындағы Африка, Оңтүстік Үндістан және Солтүстік-Батыс Қытайдың исламизациясына көбірек ұқсас. Оңтүстік-Шығыс Азияда бейбіт түрде дін таратуға белсенді қатысқан мұсылман миссионерлері, ғалымдары мен мистикалықтары, әсіресе суфилер туралы көптеген жазбалар бар. Мысалы, Ява ислам дінін қабылдаған тоғыз адам арқылы қабылдады, олар "Уали Санга" немесе "Тоғыз қасиетті" деп аталды, бірақ олардың тарихи тұлғаларын анықтау өте қиын. Суматрадағы алғашқы ислам мемлекеті – Самудера Пасай сұлтандығы 13-ғасырда құрылды. Бір кезде Оңтүстік-Шығыс Азияның көп бөлігіндегі сауданы, әсіресе Малака бұғазын бақылаған буддалық Шривиджая империясының қалдықтарының ислам дініне өтуі бұғаздың исламдық су кеңістігіне айналуымен діни бетбұрыс болды. Шривиджаяның құлауымен тиімді және кең ауқымды дін таратуға және мұсылман сауда орталықтарын құруға жол ашылды. Көптеген қазіргі малайлар 15-шы ғасырдан 16-шы ғасырдың басына дейін болған Малака сұлтандығын қазіргі Малайзияның алғашқы саяси бірлігі деп санайды. Исламдағы үмметтің (Алланың халқының) Құдай алдындағы теңдігі және тұрақты дұға арқылы жеке діни күш-жігерлер сол кездегі индуизмдегі тағдырға сенуден гөрі тартымды болуы мүмкін. Алайда, ислам мойынсұну мен бағынуды да үйретті, бұл өзгерген халықтың немесе саяси құрылымның әлеуметтік құрылымындағы өзгерістерді азайтуға көмектескен болуы мүмкін.

By the 8th century CE, less than 200 years after the establishment of Islam in Arabia, the first Islamic traders and merchants who adhered to Mohammad's prophecies began to appear in maritime Southeast Asia. However, Islam did not play a notable role anywhere in mainland Southeast Asia until the 13th century. Instead, widespread and gradual replacement of Hinduism by Theravāda Buddhism reflected a shift to a more personal, introverted spirituality acquired through individual ritual activities and effort. In addressing the issue of how Islam was introduced into Southeast Asia, historians have elaborated various routes from Arabia to India and then from India to Southeast Asia. Of these, two seem to take prominence: either Arabian traders and scholars who did not live or settle in India spread Islam directly to maritime Southeast Asia, or Arab traders that had been settling in coastal India and Sri Lanka for generations did. Muslim traders from India (Gujarat) and converts of South Asian descent are variously considered to play a major role. A number of sources propose the South China Sea as another route of Islamic introduction to Southeast Asia. Arguments for this hypothesis include the following:
Extensive trade between Arabia and China before the 10th century is well documented and has been corroborated by archaeological evidence (see, for example, Belitung shipwreck). During the Mongol conquest and the subsequent rule of the Yuan dynasty (1271–1368), hundreds of thousands of Muslims entered China. In Yunnan, Islam was propagated and commonly embraced. Kufic grave stones in Champa, modern day Vietnam, are indices of an early and permanent Islamic community in mainland Southeast Asia. The founder of the Demak Sultanate in Java was of Sino Javanese origin. Hui mariner Zheng He proposed ancient Chinese architecture as the stylistic basis for the oldest Javanese mosques during his 15th century visit to Demak, Banten, and the Red Mosque of Panjunan in Cirebon, West Java. text=Islam spread in Southeast Asia via Muslims of diverse ethnic and cultural origins, from Middle Easterners, Arabs and Persians, to Indians and even Chinese, all of whom followed the great commercial routes of the epoch. Unlike in other Islamic regions, Islam developed in Southeast Asia in a distinctly syncretic manner that allowed the continuation and inclusion of elements and ritual practices of Hinduism, Buddhism and ancient Pan East Asian animism. Most principalities developed highly distinctive cultures as a result of centuries of active participation in cultural exchange situated at the cross roads of the Maritime Silk Road coming from across the Indian Ocean in the West and the South China Sea in the East. Cultural and institutional adoption was a creative and selective process, in which foreign elements were incorporated into a local synthesis. Unlike some other "Islamised" regions like North Africa, Iberia, the Middle East and later northern India, Islamic faith in Southeast Asia was not enforced in the wake of territorial conquests, but because of trade routes. In this way, the Islamisation of Southeast Asia is more akin to that of Turkic Central Asia, sub Saharan Africa, southern India and northwest China. There are various records of lay Muslim missionaries, scholars and mystics, particularly Sufis, who were active in peacefully proselytizing in Southeast Asia. Java, for example, received Islam by nine men, referred to as the "Wali Sanga" or "Nine Saints," although the historical identity of such people is almost impossible to determine. The foundation of the first Islamic kingdom in Sumatra, the Samudera Pasai Sultanate, took place during the 13th century. The conversion of the remnants of the Buddhist Srivijaya empire that once controlled trade in much of Southeast Asia, in particular the Strait of Malacca, marked a religious turning point with the conversion of the strait into an Islamic water. With the fall of Srivijaya, the way was open for effective and widespread proselytization and the establishment of Muslim trading centers. Many modern Malays view the Sultanate of Malacca, which existed from the 15th to the early 16th century, as the first political entity of contemporary Malaysia. The idea of equality before God for the Ummah (the people of God) and a personal religious effort through regular prayer in Islam could have been more appealing than a perceived fatalism in Hinduism at the time. However, Islam also taught obedience and submission, which could have helped guarantee that the social structure of a converted people or political entity saw less fundamental changes.

Қытай қазыналары бар сапарлар

14 ғасырдың соңына қарай Мин Қытайы оңтүстіктегі Юньнаньды жаулап алды, бірақ моңғол Юань әулеті құлағаннан кейін Жібек жолына бақылауын жоғалтты. Үкімді биліктегі Юнле императоры ежелгі императорлық салық жүйесін нығайтуға, дипломатиялық және әскери қатысуды арттыруға, сондай-ақ Қытайдың ықпал ету аймағын кеңейтуге ұмтылып, Үнді мұхитының теңіз жолдарына назар аударуға шешім қабылдады. Ол 1405-1433 жылдар аралығында Оңтүстік-Шығыс Азияға, Үндістанға, Парсы шығанағына және Шығыс Африкаға бірнеше сапар жасаған үлкен сауда және өкілдік флотын құруға бұйрық берді. Чжэн Хэ басшылығымен жүздеген кемелер, олардың осы кездегі өлшемі, сәні және технологиялық жетістіктері теңдесіз болды, әскери жасақтармен, елшілермен, саудагерлермен, суретшілермен және ғалымдармен жабдықталған. Жекелеген флоттар қарақшылармен бірнеше рет қақтығысты, ал кейде патшалық таққа таласушыларды қолдады. Алайда, 1450 жылдардан кейін Пекин сарайындағы экспансияны жақтаушылардың ықпалы азайды және сапарлар тоқтатылды. Салық жүйесіндегі ритуалдық рәсімдердің ұзақтығы мен елшілердің аз сапарлары аймақтағы Қытайдың берік және тұрақты коммерциялық және саяси ықпалын дамытуға жеткіліксіз болды, әсіресе жаһандық сауданың күшейе бастауымен. Мин әулетінің Чэньхуа дәуірінде Лю Даксия, кейіннен Соғыс министрлігінің Шаншуы болған, Мин қазыналық сапарларының мұрағаттарын жасырды немесе өртеді.

Еуропалық отарлау

Оңтүстік-Шығыс Азияға алғаш рет келген еуропалықтардың арасында 13 ғасырда Кубилай ханның қызметінде болған Марко Поло және 15 ғасырдың басында Никколо де Конти болды. Тұрақты және маңызды сапарлар 16 ғасырда ғана португалдықтардың тікелей және бәсекелестік сауда іздеуінен кейін басталды. Олар көбінесе христиан дінін таратуды үміттенген миссионерлермен бірге жүретін. Португалия 1511 жылы Малакка сұлтандығын басып алып, Оңтүстік-Шығыс Азияның мәнді теңіз сауда жолында алғашқы еуропалық тірек пунктін құрды. Голландия мен Испания олардан кейін ілесіп, аймақтағы Португалияның басты күштерінің орнын басты. 1599 жылы Испания Филиппинді Мексиканың вице-корольдігі арқылы жаулап ала бастады, ол Филиппиннің бөлігі болды. 1619 жылы Голланд Шығыс Үндістан компаниясы арқылы голландтар Сунда Келапа қаласын басып алып, оны Батавия (қазіргі Джакарта) деп атады, оны Яваның басқа бөліктеріне және айналасындағы аумақтарға сауда және кеңею үшін база ретінде пайдаланды. 1641 жылы голландтар португалдықтардан Малакканы тартып алды. Экономикалық мүмкіндіктер аймаққа көптеген теңізден тыс қытайларды тартты. 1775 жылы Индонезияның Батыс Калимантан аймағында Цин империясының вассалдық мемлекеті ретінде Ланфан республикасы құрылды, ол 1884 жылға дейін, голландтардың билігіне өткенге дейін, Циннің ықпалы әлсіреген кезде сақталды. Жосия Чайлд басқаратын Британдық Шығыс Үндістан компаниясы ретіндегі британдықтар аймаққа аз қызығушылық танытты және Англо-Сиам соғысынан кейін шығарылды. Кейіннен Ұлыбритания Франция және Испаниямен жасалған келісімнен (1783) кейін Бенгал шығанағына назар аударды. Осы қақтығыстар кезінде Ұлыбритания француздық теңіз үстемдігі үшін күресті, сондықтан жақсы порстар қажет болды. Пэнанг аралы Фрэнсис Лайттың назарына Үндістан үкіметінің назарына түсті. 1786 жылы капитан Фрэнсис Лайт, сэр Джон Макферсонның басқаруымен Пэнанг аралының солтүстік-шығыс ұшында Джордж Таун елді мекенін құрды, бұл Малай түбегіне британдықтардың кеңеюінің басталуын білдірді. Британдықтар Наполеон соғыстары кезінде голланд территорияларын уақытша иеленді, ал жеті жылдық соғыста испан территорияларын басып алды. 1819 жылы Стэмфорд Раффлз Сингапурды голландтармен бәсекелесуде Ұлыбританияның маңызды сауда бекеті ретінде құрды. Алайда, 1824 жылы англо-голланд шарты Оңтүстік-Шығыс Азиядағы олардың мүдделерін белгілегеннен кейін бәсекелестік басылды. Бірмадағы британдық билік бірінші ағылшын-бирман соғысымен (1824–1826) басталды. Америка Құрама Штаттарының сол кездегі Шығыс Үндістанға (әдетте Малай архипелагына сілтеме жасайтын) кіруі шамалы болды. 1795 жылы Салем, Массачусетс штатынан 18 айлық сапармен бұрыш іздеу үшін құпия сапарға шықты, ол елге алғаш рет импортталған бұрыштан жасалған үлкен жүкпен оралды, ол жеті жүз пайыздық ерекше пайдаға сатылды. 1831 жылы Салемдегі "Достық" сауда кемесі Суматрада тоналып, бірінші офицер мен екі экипаж мүшесі өлтірілгенін хабарлады. 1824 жылғы англо-голланд шарты голландтарды Ачех және оның айналасындағы кеме қатынасы мен құрлықтағы сауда қауіпсіздігін қамтамасыз етуге міндеттеді, сондықтан олар 1831 жылғы жазалау экспедициясына Голландияның Шығыс Үнді Армиясын жіберді. Президент Эндрю Джексон 1832 жылы Американың алғашқы Суматра жазалау экспедициясына бұйрық берді, содан кейін 1838 жылы жазалау экспедициясы болды. "Достық" оқиғасы голландтарға Ачехті басып алуға себеп болды, ал Джексон 1833 жылы Сиаммен Робертс шартын жасасқан дипломат Эдмунд Робертсті жіберді. 1856 жылы осы келісімді түзету туралы келіссөздер кезінде Таунсенд Харрис АҚШ-тың ұстанымын былай мәлімдеді: "АҚШ-тың Шығыста ешқандай иеліктері жоқ, сондай-ақ ол оларды қаламайды. Үкімет формасы колонияларды ұстауға тыйым салады. Сондықтан АҚШ-ты Шығыс державасы қызғана алмайды. Президент Сиаммен өзара тиімді және пайдалы сауда қатынастарын орнатуды қалайды, менің сапарымның мақсаты да осы." 1850-ші жылдардың соңынан бастап, АҚШ-тың назары өз одағын сақтауға ауысқан кезде, еуропалық отарлау қарқыны айтарлықтай жоғары жылдамдыққа ие болды. Жаңа империализм деп аталатын бұл құбылыс Оңтүстік-Шығыс Азияның барлық аумақтарын колониялық державалар басып алды. Голланд Шығыс Үндістан компаниясы мен Британдық Шығыс Үндістан компаниясы колонияларды тікелей басқаруды өз үкіметтеріне өткізді. Тек Таиланд ғана шет ел билігінен құтылды, бірақ Таиландқа да батыс державаларының билік саясаты зор әсер етті. XIX ғасырдың соңындағы Монтон реформалары 1910 жылға дейін жалғасты, ол елдегі жартылай тәуелсіз қалаларға, Мюэангқа батыстық үкімет формасын жүргізді, осылайша ел өзін-өзі сәтті отарлаған деуге болады. Батыс державалары, алайда, ішкі және сыртқы істерге араласуын тоқтатпады. 1913 жылға қарай британдықтар Бірманы, Малайяны және Солтүстік Борнео аумақтарын басып алды, француздықтар Индоқытайды бақылады, голландтар Голланд Шығыс Үндістанды басқарды, ал Португалия Португалдық Тиморды ұстап тұруға басқарып отырды. Филиппинде 1872 жылғы Кавите көтерілісі Филиппин революциясының (1896–1898) алғы күресі болды. 1898 жылы Кубада Испан-Америка соғысы басталғанда, филиппин революционерлері Филиппин тәуелсіздігін жариялады және келесі жылы Бірінші Филиппин Республикасын құрды. 1898 жылғы Испаниямен соғысты аяқтаған Париж шартында Америка Филиппин мен басқа аумақтарды алды, жаңадан құрылған республиканы мойындамау арқылы Америка 1856 жылғы өз ұстанымын кері қайтарды. Бұл тікелей Бірінші Филиппин-Америка соғысына әкелді, онда Бірінші Республика жеңілді, содан кейін Замбоанга Республикасымен, Негрос Республикасымен және Катагалуган Республикасымен соғыстар болды, олардың барлығы жеңілді. Отарлық билік Оңтүстік-Шығыс Азияға зор әсер етті. Колониялық державалар аймақтың мол ресурстары мен үлкен нарығынан көп пайда тапқан болса да, отарлық билік аймақтың дамуына әртүрлі деңгейде көмектесті. Ауыл шаруашылығы, кен өндіру және экспортқа бағытталған экономика осы кезеңде қарқынды дамыды. Колонизаторлар әкелген христиан діні де қоғамдық өзгерістерге зор әсер етті. Еңбек күшіне деген сұраныстың артуы, әсіресе Ұлыбритания мен Қытайдан, демографиялық өзгерістерге әкелді. Мемлекеттік бюрократия, сот жүйесі, баспа медиасы және шағын дәрежеде заманауи білім сияқты қазіргі мемлекеттік институттар колониялық аумақтардағы жас ұлтшыл қозғалыстардың тұқымын септі. Соғыс аралық жылдары осы ұлтшыл қозғалыстар өсті және олар өздерінің дербестігін талап еткенде колониялық билікпен жиі қақтығысты.

The earliest Europeans to have visited Southeast Asia were Marco Polo during the 13th century in the service of Kublai Khan and Niccolò de' Conti during the early 15th century. Regular and momentous voyages only began in the 16th century after the arrival of the Portuguese, who actively sought direct and competitive trade. They were usually accompanied by missionaries, who hoped to promote Christianity. Portugal was the first European power to establish a bridgehead on the lucrative maritime Southeast Asia trade route, with the conquest of the Sultanate of Malacca in 1511. The Netherlands and Spain followed and soon superseded Portugal as the main European powers in the region. In 1599, Spain began to colonise the Philippines via the Mexico governed Viceroyalty of New Spain, which the Philippines was territory of. In 1619, acting through the Dutch East India Company, the Dutch took the city of Sunda Kelapa, renamed it Batavia (now Jakarta) as a base for trading and expansion into the other parts of Java and the surrounding territory. In 1641, the Dutch took Malacca from the Portuguese. Economic opportunities attracted Overseas Chinese to the region in great numbers. In 1775, the Lanfang Republic, possibly the first republic in the region, was established in West Kalimantan, Indonesia, as a tributary state of the Qing Empire; the republic lasted until 1884, when it fell under Dutch occupation as Qing influence waned. The British, in the guise of the East India Company led by Josiah Child, had little interest or impact in the region, and were effectively expelled following the Anglo Siamese War. Britain later turned their attention to the Bay of Bengal following the Peace with France and Spain (1783). During the conflicts, Britain had struggled for naval superiority with the French, and the need of good harbours became evident. Penang Island had been brought to the attention of the Government of India by Francis Light. In 1786, the settlement of George Town was founded at the northeastern tip of Penang Island by Captain Francis Light, under the administration of Sir John Macpherson; this marked the beginning of British expansion into the Malay Peninsula. The British also temporarily possessed Dutch territories during the Napoleonic Wars; and Spanish areas in the Seven Years' War. In 1819, Stamford Raffles established Singapore as a key trading post for Britain in their rivalry with the Dutch. However, their rivalry cooled in 1824 when an Anglo Dutch treaty demarcated their respective interests in Southeast Asia. British rule in Burma began with the first Anglo Burmese War (1824–1826). Early United States entry into what was then called the East Indies (usually in reference to the Malay Archipelago) was low key. In 1795, a secret voyage for pepper set sail from Salem, Massachusetts on an 18 month voyage that returned with a bulk cargo of pepper, the first to be so imported into the country, which sold at the extraordinary profit of seven hundred per cent. In 1831, the merchantman Friendship of Salem returned to report the ship had been plundered, and the first officer and two crewmen murdered in Sumatra. The Anglo Dutch Treaty of 1824 obligated the Dutch to ensure the safety of shipping and overland trade in and around Aceh, who accordingly sent the Royal Netherlands East Indies Army on the punitive expedition of 1831. President Andrew Jackson also ordered America's first Sumatran punitive expedition of 1832, which was followed by a punitive expedition in 1838. The Friendship incident thus afforded the Dutch a reason to take over Ache; and Jackson, to dispatch diplomatist Edmund Roberts, who in 1833 secured the Roberts Treaty with Siam. In 1856 negotiations for amendment of this treaty, Townsend Harris stated the position of the United States:The United States does not hold any possessions in the East, nor does it desire any. The form of government forbids the holding of colonies. The United States therefore cannot be an object of jealousy to any Eastern Power. Peaceful commercial relations, which give as well as receive benefits, is what the President wishes to establish with Siam, and such is the object of my mission. From the end of the 1850s onwards, while the attention of the United States shifted to maintaining their union, the pace of European colonisation shifted to a significantly higher gear. This phenomenon, denoted New Imperialism, saw the conquest of nearly all Southeast Asian territories by the colonial powers. The Dutch East India Company and British East India Company were dissolved by their respective governments, who took over the direct administration of the colonies. Only Thailand was spared the experience of foreign rule, though Thailand, too, was greatly affected by the power politics of the Western powers. The Monthon reforms of the late 19th Century continuing up till around 1910, imposed a Westernised form of government on the country's partially independent cities called Mueang, such that the country could be said to have successfully colonised itself. Western powers did, however, continue to interfere in both internal and external affairs. By 1913, the British had occupied Burma, Malaya and the northern Borneo territories, the French controlled Indochina, the Dutch ruled the Netherlands East Indies while Portugal managed to hold on to Portuguese Timor. In the Philippines, the 1872 Cavite Mutiny was a precursor to the Philippine Revolution (1896–1898). When the Spanish–American War began in Cuba in 1898, Filipino revolutionaries declared Philippine independence and established the First Philippine Republic the following year. In the Treaty of Paris of 1898 that ended the war with Spain, the United States gained the Philippines and other territories; in refusing to recognise the nascent republic, America effectively reversed her position of 1856. This led directly to the Philippine–American War, in which the First Republic was defeated; wars followed with the Republic of Zamboanga, the Republic of Negros and the Republic of Katagalugan, all of which were also defeated. Colonial rule had had a profound effect on Southeast Asia. While the colonial powers profited much from the region's vast resources and large market, colonial rule did develop the region to a varying extent. Commercial agriculture, mining and an export based economy developed rapidly during this period. The introduction Christianity bought by the colonist also have profound effect in the societal change. Increased labour demand resulted in mass immigration, especially from British India and China, which brought about massive demographic change. The institutions for a modern nation state like a state bureaucracy, courts of law, print media and to a smaller extent, modern education, sowed the seeds of the fledgling nationalist movements in the colonial territories. In the inter war years, these nationalist movements grew and often clashed with the colonial authorities when they demanded self determination.

Жапондық шабуыл және басып алу

1940 жылдың қыркүйегінде Францияның құлауынан кейін және Жапония империясының Тынық мұхитындағы соғыс мақсаттарына сәйкес, Жапон императорлық армиясы Виши Франциясының Индокитайына басып кірді, бұл 1945 жылдың 9 наурызында француз Индокитайындағы сәтсіз жапон төңкерісімен аяқталды. 1941 жылдың 5 қаңтарында Таиланд Франко-тай соғысын бастады, ол 1941 жылдың 9 мамырында Токиода жапондық шарт бойынша аяқталды. 7/8 желтоқсанда Жапонияның Екінші дүниежүзілік соғысқа қатысуы Таиландты басып алумен басталды, ол саяси және әскери одағының арқасында Жапониямен номиналды тәуелсіздігін сақтап қалған жалғыз басып алынған ел болды. 1942 жылдың 10 мамырында оның солтүстік-батыс Паяп армиясы Бірма науқаны барысында Бірмаға басып кірді. 1941 жылдан соғыс аяқталғанға дейін жапондықтар Камбоджаны, Малайяны және Филиппинді басып алды, бұл тәуелсіздік күресіне әкелді. Филиппинді жапондықтар басып алғаннан кейін, 1945 жылдың 17 тамызында Токиода ресми түрде таратылған Екінші Филиппин Республикасы құрылды. Сондай-ақ 17 тамызда 1942 жылдың наурыз айынан бері жапондықтар басып алған Голландия Шығыс Индиясының азат етілуімен байланысты Индонезияның тәуелсіздігі жарияланды.

Соғыстан кейінгі отарлау

Ұлтшылдық қозғалыстардың қайта жаңғыруымен еуропалықтар Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Оңтүстік-Шығыс Азияға өзгеше жағдайда оралды. Индонезия 1945 жылғы 17 тамызда тәуелсіздігін жариялады және одан кейін оралған голландтарға қарсы қатал соғыс жүргізді; Филиппинге 1946 жылы АҚШ тәуелсіздік берді; Бирма 1948 жылы Ұлыбританиядан тәуелсіздігін алды, ал француздар 1954 жылы вьетнамдық ұлтшылдарға қарсы қызыл соғыс жүргізгеннен кейін (Индокитай соғысы) Индокитайдан қуылды. Біріккен Ұлттар Ұйымы көптеген жаңа тәуелсіз мемлекеттерге ұлтшылдық, тәуелсіздік алғаннан кейінгі өзін-өзі анықтау, мемлекет құру және аумақтық тұтастықты қамтамасыз ету үшін платформа ұсынды. Салқын соғыс кезінде коммунизм қауіп-қатеріне қарсы тұру отаршылдық процесінде маңызды мәселе болды. 1948-1960 жылдардағы Малайядағы төтенше жағдай кезінде коммунистік бүліктерді басудан кейін Ұлыбритания Малайяға, содан кейін 1957 және 1963 жылдары Сингапур, Сабах және Саравакқа Малайзия Федерациясы шеңберінде тәуелсіздік берді. 1965 жылы Индонезияда генерал Сухарто билікті басып алып, Индонезия Коммунистік партиясының (ПКИ) шамамен 500 000 мүшесін қырғынға ұшыратты – бұл Салқын соғыс Оңтүстік-Шығыс Азиясындағы ең қанды оқиғалардың бірі. Индокитай мемлекеттерінің тәуелсіздігіне қол жеткізгеннен кейін, Диен-Бьен-Фу шайқасынан кейін Солтүстік Вьетнамның Оңтүстік Вьетнамды жаулап алу әрекеті Вьетнам соғысына әкелді. Конфликт Лаос пен Камбоджаға тарады және АҚШ-тың кең ауқымды араласуына ұласты. 1975 жылы соғыс аяқталғанда, бұл елдердің барлығы коммунистік партиялардың бақылауында болды. Коммунистер жеңіске жеткеннен кейін аймақта екі коммунистік мемлекет арасындағы соғыс болды: 1975-1989 жылдардағы Камбоджа-Вьетнам соғысы және 1979 жылғы Қытай-Вьетнам соғысы. Камбоджадағы қызыл кхмерлердің жеңісі камбоджалық геноцидіне әкелді. 1975 жылы Шығыс Тиморда португалдық үкім аяқталды. Бірақ тәуелсіздік ұзаққа созылмады, өйткені Индонезия көп ұзамай осы аумақты аннексиялады. Бірақ Индонезиямен 20 жылдан астам күрес салдарынан Шығыс Тимор тәуелсіздікке қол жеткізіп, 2002 жылы БҰҰ тарапынан мойындалды. Соңында, 1984 жылы Ұлыбритания Бруней сұлтандығының протекторатын тоқтатты, бұл Оңтүстік-Шығыс Азиядағы еуропалық үстемдіктің соңына белгі салды.

With the rejuvenated nationalist movements in wait, the Europeans returned to a very different Southeast Asia after World War II. Indonesia declared independence on 17 August 1945 and subsequently fought a bitter war against the returning Dutch; the Philippines was granted independence by the United States in 1946; Burma secured their independence from Britain in 1948, and the French were driven from Indochina in 1954 after a bitterly fought war (the Indochina War) against the Vietnamese nationalists. The United Nations provided a forum for nationalism, post independent self definition, nation building and the acquisition of territorial integrity for many newly independent nations. During the Cold War, countering the threat of communism was a major theme in the decolonisation process. After suppressing the communist insurrection during the Malayan Emergency from 1948 to 1960, Britain granted independence to Malaya and later, Singapore, Sabah and Sarawak in 1957 and 1963 respectively within the framework of the Federation of Malaysia. In one of the most bloody single incidents of violence in Cold War Southeast Asia, General Suharto seized power in Indonesia in 1965 and initiated a massacre of approximately 500,000 alleged members of the Communist Party of Indonesia (PKI). Following the independence of the Indochina states with the battle of Dien Bien Phu, North Vietnamese attempts to conquer South Vietnam resulted in the Vietnam War. The conflict spread to Laos and Cambodia and heavy intervention from the United States. By the war's end in 1975, all these countries were controlled by communist parties. After the communist victory, two wars between communist states—the Cambodian–Vietnamese War of 1975–89 and the Sino Vietnamese War of 1979—were fought in the region. The victory of the Khmer Rouge in Cambodia resulted in the Cambodian genocide. In 1975, Portuguese rule ended in East Timor. However, independence was short lived as Indonesia annexed the territory soon after. However, after more than 20 years of fighting Indonesia, East Timor won its independence and was recognised by the UN in 2002. Finally, Britain ended its protectorate of the Sultanate of Brunei in 1984, marking the end of European rule in Southeast Asia.

Қазіргі Оңтүстік-Шығыс Азия

Қазіргі Оңтүстік-Шығыс Азияның көптеген елдерінде жоғары экономикалық өсім мен өңірлік интеграция байқалады. Индонезия, Малайзия, Филиппин, Сингапур және Таиланд дәстүрлі түрде жоғары өсімді көрсетіп, аймақтың ең дамыған елдері ретінде танылады. Соңғы кезде Вьетнам да экономикалық өркендеуді басынан өткеруде. Дегенмен, Мьянма, Камбоджа, Лаос және жаңадан тәуелсіздік алған Шығыс Тимор экономикалық жағынан әлі де артта қалып отыр. 1967 жылдың 8 тамызында Таиланд, Индонезия, Малайзия, Сингапур және Филиппин Оңтүстік-Шығыс Азия Ұлттарының қауымдастығын (АСЕАН) құрды. Камбоджа 1999 жылы қауымдастыққа қабылданғаннан бері Шығыс Тимор АСЕАН құрамына кірмейтін Оңтүстік-Шығыс Азиядағы жалғыз ел болып табылады, алайда оның болашақта мүшелікке қабылдануына қатысты жоспарлар бар. Қауымдастықтың мақсаты – Оңтүстік-Шығыс Азия қауымдастығының ынтымақтастығын күшейту. АСЕАН мүшелері арасындағы сауданы дамыту үшін АСЕАН еркін сауда аймағы құрылды. Сондай-ақ, АСЕАН Шығыс Азия саммиттері арқылы Азия-Тынық мұхиты аймағының интеграциясында жетекші рөл атқаруда.