Кіріспе

Шотландиядағы футбол лигасы

Шотландияның Солтүстік бөлігінде орналасқан Шотландия таулы аймағы футбол лигасы (SHFL, көбінесе Таулы лигасы деп аталады) – Шотландия футбол лигасы жүйесінде 5-ші деңгейде орналасқан, Шотландия кәсіби футбол лигасына командаларды жіберуге арналған лигасы. 1893 жылы құрылған, қазіргі уақытта бір дивизионда 18 клуб мүше болып табылады. Географиялық тұрғыдан алғанда, лига Шотландияның таулы аймақтарын, сондай-ақ Морей, Абердиншир, Абердин және Дунди қалаларын, Ангус және солтүстік Пертширдің бір бөлігін қамтиды. 2014–15 жылдан бері ол жоғары пирамидалық жүйеге қатысады. Лига жеңімпаздары маусым соңындағы жоғарылау ойынына Төменгі лига чемпионымен қатысады, ал жеңімпаздар Шотландияның екінші лигасының соңғы клубымен SPFL-ге өту үшін күреседі. 6-шы деңгейдегі үш таулы аймақтық лига арасында да жоғарылау және төмендеу жүзеге асырылады (Мидлендс лигасы, Солтүстік Каледония лигасы және Солтүстік аймақтық жастар футбол лигасы). Лиганың қазіргі демеушілік келісімі Breedon Group компаниясымен жасалған.

Формат

Лигадағы әр команда маусым ішінде бір-бірімен екі рет ойнайды – бір рет өз алаңында, бір рет қарсылас алаңында, барлығы 34 матч. Жеңіске 3 ұпай, тең түсуге 1 ұпай берілетін лиганың стандартты ұпай санау жүйесі қолданылады, ал лига кестесіндегі теңдіктер голдардың айырмашылығы бойынша шешіледі. Чемпиондарға Лига кубогы мен ту беріледі, егер мүмкін болса, жеңіс әкелген матчтан кейін немесе келесі матчта тапсырылады. Шотландия футболында жаңа пирамидалық құрылым енгізілгендіктен, 2014/15 маусымында жаңа кесте енгізілді, осылайша титулға әсер ететін барлық матчтар сәуір айында басталатын жоғарылау плей-оффына дейін аяқталады. Аймақ қыста суық ауа-райына бейім болғандықтан, кейде матчтарды кейінге жылдыру маусымның аяқталуын кешіктіреді (мысалы, 2013 жылы ауа-райының нашарлауы ұзаққа созылып, финалдық матчтар 25 мамырға дейін өткізілмеді). Командалар ойнайтын матчтардың санын азайтуға бағытталған әртүрлі ұсыныстар қарастырылды (Шотландия Премьер-лигасында қолданылған сияқты екі кезеңді маусымды енгізу немесе Лиганы екі кіші дивизионға бөлу), бірақ Лига мүшелері оларға қолдау көрсетпеді. Оның орнына, клубтар тамыздан қазанға дейін әдетте сенбі және сәрсенбі күндері матчтар өткізеді, маусымның басындағы қолайлы ауа-райын пайдаланады. Жаңа кесте маусым соңына қарай төрт апталық резервтік кезеңді қамтиды, ол кезде бастапқыда матчтар жоспарланбаған, бұл кейінге қалдырылған матчтарды соңғы матчтарға дейін аяқтауға мүмкіндік береді.

Шотландия кубогы

Барлық клубтар Шотландия футбол ассоциациясының толыққанды мүшелері болып табылады, сондықтан келесі маусымдағы Шотландия кубогының бірінші кезеңіне автоматты түрде қатысады. Лига чемпиондары және күміс жүлдегер командалар кубоктың екінші кезеңіне тікелей жолдама алады. 2014 жылдан бері чемпиондар Шотландияның Челлендж кубогына қатысып келеді; бұл 2016 жылдан бастап алғашқы төрт клубқа дейін ұзартылды. 2016 жылы чемпиондар Шотландия Лига кубогына да қатысу құқығын алды.

Құрылу

Хайленд футбол лигасы 1893 жылғы 4 тамызда Инвернесс жұмысшы клубында, Хайленд теміржол компаниясының қызметкерлері тарапынан құрылды. Олардың компания штаб-пәтері, локомотив және вагондарды жөндеу шеберханасы (Лох Горм шеберханасы) Хайленд астанасында орналасқан болатын және шамамен 700 қызметкерді жұмыспен қамтыды. Бастапқы лига жеті командадан тұрды: Инвернесс Тистл, Каледония, Клэчнакуддин, Форрес Механикс, Инвернесс Юнион, Инвернесс Цитадель және Камерон Хайлендерс. Дингвол Виктория Юнайтед (кейін Росс Каунти деп аталды) сегізінші бастапқы мүше болды, бірақ 1893 жылдың қараша айында мүшеліктен бас тартты. Алғашқы чемпион – Инвернесс Тистл. Бастапқы командалардың екеуі бүгінгі күнге дейін лигада ойнап келеді (Clachnacuddin және Forres Mechanics), ал Каледония және Тистл бірігіп, қазіргі Шотландия лигасының клубы – Inverness Caledonian Thistle құрды.

Кетулер мен кеңейтулер

Лига көптеген бұрынғы мүшелерінің SFL-ге қосылуынан кейін біршама әлсіреген. 1994 жылы «Каледония», «Инвернесс Тистл» және «Росс Каунти» клубтары шығып кетті. Осыған дейін HFL 18 клубтан тұрған, бірақ аталған үш клубтың кетуімен саны азайды. Бірақ Солтүстік Каледония футбол лигасынан «Уик Академи» сайланды, нәтижесінде 16 клубтан тұратын лига құрылды. Бұл жағдай 2000 жылға дейін сақталды, одан кейін «Элгин Сити» және «Питерхед» SFL-ге қабылданды. 2002 жылы «Инверри Локо Уоркс» HFL-ге сайланды, осылайша лига құрамы 15 клубқа жетті. «Инверри Локос» – тағы бір Хайленд лигасының футбол клубы, оның тарихы Шотландия теміржолдарымен байланысты, Шотландияның Ұлы Солтүстік теміржолының қызметкерлері құрған, Инверридегі локомотивтер және вагондар жөндеу шеберханаларының есебінен осы футбол клубының аты пайда болған. 2008 жылы Солтүстік аймақтың жастар лигасының «Формартин Юнайтед» және «Турриф Юнайтед» командалары бұрынғы жастар лигасының «Инверри Локос» клубының үлгісімен Хайленд лигасына қосылуға өтініш білдірді. «Банкс О’Ди» және «Стратспи Тистл» да өтініш берді. 2009 жылдың 25 ақпанында «Формартин Юнайтед», «Стратспи Тистл» және «Турриф Юнайтед» келесі маусымға қабылданды, ал «Банкс О’Ди» өтініші қабылданбады.

Пирамида

2012/13 маусымда шотланд футболын қайта ұйымдастыруға дейін лига шотланд футболының жоғары лигаларының бірі болып келді, сондай-ақ Шотландия Премьер-лигасы, Шотландия Футбол лигасы, Шотландияның шығысы және Шотландияның оңтүстігі лигаларымен бірге. 2014/15 маусымнан бастап лига чемпиондары төменгі футбол лигасының жеңімпаздарымен плей-офф арқылы Шотландияның екінші лигасына жоғарылау мүмкіндігіне ие болды, ал жеңімпаздар екінші лиганың соңғы командасымен ойнады. Шотландияның кәсіби футбол лигасына бару жолының ашылуы жалпы қолдау тапқанмен, бұл кіші клубтарға қажетті стандарттарға сәйкес келу үшін стадиондарын жақсартуға қажетті қаржылық жүктеме туралы алаңдаушылықты тудырды. Орталық аймақтағы командалар басым болатын лигадағы сыртқы ойындарға саяхаттың қиындығы да алаңдатады, әсіресе Wick Academy және Brora Rangers сияқты географиялық тұрғыдан шалғай орналасқан клубтар үшін. 2018/19 маусымның соңында Коув Рейнджерс пирамидалық плей-офф арқылы SPFL-ге көтерілген алғашқы Хайленд лигасы клубы болды, екінші лиганың плей-офф финалында Берик Рейнджерсті жалпы есеп бойынша 7:0 есебімен жеңді. Екі жыл өткен соң, Бречин Сити екінші лиганың плей-офф финалында Келти Хартс-ке жалпы есеп бойынша 3:1 есебімен ұтылып, Хайленд лигасына түскен алғашқы SPFL клубы болды. 2020/21 маусымның соңында лигаға құлау қаупі енгізілді, өйткені Солтүстік Каледония лигасы, жаңадан құрылған Мидлендс лигасы және Солтүстік Суперлигасы пирамидаға дамыту лигалары ретінде қосылды. Келесі маусымның соңында Форт-Уильям Солтүстік Суперлигасының Банкс О'Ди клубымен плей-офф финалында ойын өткізбегендіктен құлаудың алғашқы құрбаны болды, бұл Абердин клубына Хайленд лигасына тікелей жолдама берді, ал Форт-Уильям Солтүстік Каледония лигасына түсті.