Кіріспе

Форт-Эри – Канаданың Онтарио провинциясындағы Ниагара аймағында, Ниагара өзенінің жағасында орналасқан қала. Ол Нью-Йорк штатының Буффало қаласының қарсы жағында орналасқан және 1812 жылғы соғыста маңызды рөл атқарған Ескі Форт-Эри бекінісінің орны. Форт-Эри – Ниагараның ең қарқынды дамып келе жатқан елді мекендерінің бірі, соңғы жылдары тұрғын үйлер мен коммерциялық құрылыстардың жоғары деңгейін бастан өткерді. Гаррисон жолы (Ниагара аймақтық жолы 3) – Форт-Эри қаласының шығыстан батысқа қарай созылатын коммерциялық дәлізі. Форт-Эриде басқа да коммерциялық орталықтар (Бриджбург, Риджвей, Стивенсвилл және Кристал Бич) да бар, бұл 1970 жылы Берти қалашығы мен Кристал Бич ауылының Форт-Эримен бірігуінің нәтижесінде пайда болды. Кристал Бич паркі 1888 жылдан бастап 1989 жылы жабылғанға дейін Онтарио провинциясының Кристал Бич қаласындағы жағалау жерін алып келді. Жағажай Форт-Эринің бір бөлігі болып табылады.

Тарих

Америка революциясы кезінде Эри форты британ әскерлерінің жабдықтау қоймасы ретінде пайдаланылды. Соғыстан кейін қазіргі Форт-Эри қаласының аумағын Батлер рейнджерлерінен демобилизацияланған сарбаздар қоныстанды. 1784 жылы бұл аймаққа Берти қалашығы деп ат қойылды. 1764 жылы салынған алғашқы форт Ниагара өзенінің жағасында, қазіргі форттан төмен орналасқан. Ол Эри көлі арқылы Үлкен көлдерге тауарлар, әскерлер мен жолаушыларды тасымалдайтын кемелерге арналған жабдықтау қоймасы және порт қызметін атқарды. Форт қысқы дауылдардан зақымданды. 1803 жылы жаңа форт салу жоспарланды. Ол үлкен және кремний тастан жасалған, бірақ 1812 жылғы соғыс басталғанда толыққанды аяқталмады. Риджмоунт ауданы Форт-Эриде афроамерикандықтар қоныстанған үш негізгі аймақтың бірі болды, сондықтан ол "Кіші Африка" деп аталды. "Кіші Африкамен" қатар, қоныстанудың тағы екі аймағы – Берти Хилл және Снейк Хилл (Эри Бич) болды. 1866 жылы фениандық шабуылдар кезінде 1000-нан 1500-ға дейін фениандар Ниагара өзенінен өтіп, қаланы басып алып, азық-түлік пен жылқы талап етті. Олар төлей алатын жалғыз төлем – фениандық облигациялар болды, бірақ олар азаматтарға қабылданбады. Фениандар телеграф сымдарын кесіп, кейбір теміржол жолдарын қиратты. Содан кейін олар Чиппеваға, келесі күні Риджвейге қарай жорық жасап, Риджвей шайқасында канадалық милициямен қақтығысты. Фениандар Форт-Эриге қайтып оралып, Форт-Эри шайқасында канадалық милицияны жеңді. Британдық күшеюден сескеніп, олар АҚШ-қа шегінуге шешім қабылдады. 1869 жылы халық саны 1000 адамды құрады және Форт-Эриге Grand Trunk және Erie & Niagara теміржолдары қызмет көрсетті. Grand Trunk теміржолы 1873 жылы Халықаралық теміржол көпірін салды, бұл Форт-Эридің бастапқы қонысының солтүстігінде Виктория деп аталған жаңа қаланың пайда болуына әкелді, кейін Бриджбург деп өзгертілді. 1876 жылға қарай Риджвейде шамамен 800 тұрғын, Форт-Эри ауылында шамамен 1200 тұрғын болды, ал Викторияда үш теміржол станциясы болды. 1887 жылы Стивенсвиллде шамамен 600, Викторияда шамамен 700, Риджвейде шамамен 600, ал Форт-Эриде шамамен 4000 тұрғын болды. 1888 жылы Кристал Бичте ойын-сауық паркі ашылды. 1910 жылдан бастап, 1956 жылға дейін Буффалодан келетін келушілерді бу кеме (және 1929 жылға дейін SS Americana бу кемесі) тасыды. Парк 1989 жылы жабылды. Бұл жерде жабық қауым салынды. 1904 жылы бір топ спекулянттар Эри Бичте жер сатып алып, ойын-сауық паркін және басқа да жайлылықтарды салуды жоспарлады, сондай-ақ Буффалодан келген демалысшыларға парк маңындағы жер участаларын сатуды көздеді. Эри Бичте қонақ үй, казино, жарыс жолы, Буффалодан тұрақты паром қызметі, Форт-Эридегі паром догынан пойыз қызметі және әлемдегі ең үлкен ашық ауадағы жүзу бассейні болды. Эри Бич пен Кристал Бич келушілерге үлкен қызығушылық тудыру үшін бәсекелестікке түсті, бірақ Эри Бич Ұлы депрессия кезінде банкротқа ұшырап, 1930 жылғы Еңбек күні демалысында жабылды. 1905 жылы Эри Бич қонақ үйінде Ниагара қозғалысының отырысы өтті. Бұл қозғалыс кейіннен NAACP құрылуына әкелді. Пойнт Абино маяғы 1918 жылы Канада үкіметімен салынды. Маяк 1989 жылы автоматтандырылды. 1995 жылы пайдаланудан шығарылғаннан бері Пойнт Абино маяғы Ұлттық тарихи ескерткіш деп жарияланды. Маяк қазір Форт-Эри қаласына тиесілі және жазғы демалыс күндері экскурсияларға қолжетімді. 1927 жылдың 7 тамызында Форт-Эри мен Буффало арасында Бейбітшілік көпірі ашылды. 1932 жылдың 1 қаңтарында Бриджбург пен Форт-Эри бірігіп, бір қала құрды. Форт-Эри қираған жерлері туристік орын ретінде депрессиялық дәуірдегі "жұмыс бағдарламасы" жобасы арқылы қайта салынғанға дейін сақталды. Құрылыс жұмыстары 1937 жылы басталды және форт 1939 жылы жұртшылыққа ашылды. 1970 жылы провинциялық үкімет Берти қалашығындағы әртүрлі ауылдарды, соның ішінде Форт-Эри қаласын, қазіргі Форт-Эри қаласына біріктірді.

География

Форт-Эри көбінесе жазық, бірақ Эри көлінің жағалауында әртүрлі биіктіктегі төменгі құм төбелері бар, ал әктас қырқасы Point Abino-дан Миллер ағызына дейін созылып, Риджвейге оның атын берген. Топырағы беткі, астыңғы қабаты сазды. Қаланың Эри көліндегі жағажайлары, әсіресе Эри жағажайы, Кристалл жағажайы және Бей жағажайы аймақтағы ең жақсылары деп есептеледі және Торонто мен Буффало, Нью-Йорк аймақтарынан көптеген демалыс күндері келушілерді қызықтырады. Жазы ыстық болғанымен, қысы кейде қатал болуы мүмкін, көптеген қарлы борандар, көкшілдер және Эри көлінен соққан желдер болады.

Қауымдастықтар

Форт-Эридің негізгі қалалық бөлігінен басқа, қалада Блэк Крик, Бриджбург/Норт-Энд/Виктория, Крессент Парк, Кристал Бич, Крафт, Пойнт Абино, Риджвей, Снайдер және Стивенсвилл шағын аудандары да бар. Кішкентай және тарихи аудандарға: Амигари Даунс, Бей Бич, Буффало Хайтс, Дугластаун, Эджвуд Парк, Эри Бич, Гаррисон Виллидж, Малгрейв, Оакхилл Форест, Риджмаунт, Риджвуд, Роуз Хилл Эстейтс, Тундер Бей, Уолден, Уэйвкрест және Уэйверли Бич кіреді. Форт-Эри орта мектебі мен Риджвей Кристал-Бич орта мектебі 2017 жылдың қыркүйегіне дейін Форт-Эри және аймақтың тұрғындарына қызмет көрсеткен екі мемлекеттік орта мектеп болды. Бұл екі мектеп жабылып, Гаррисон жолында орналасқан Үлкен Форт-Эри орта мектебіне біріктірілді.

Демография

Статистика Канадасы жүргізген 2021 жылғы халық санағында Форт-Эриде 32901 адам болды, олар 15875 жеке тұрғын үйдің 14081-інде тұрды, бұл 2016 жылғы 30710 адамнан айырмашылықты құрады. Жер ауданы – 154,5 км², 2021 жылы халық тығыздығы 212,8 адам/км² болды. 2015 жылы Форт-Эридегі орташа отбасылық табыс 60 800 долларды құрады, бұл Онтарио провинциясының орташа көрсеткіші 74 287 доллардан төмен. Канаданың 2006 жылғы халық санағы Халық санының жалпы санына қатысы (%) Көрінетін азшылық топтары: Оңтүстік Азиялықтар 225 0,8 Қытайлықтар 365 1,2 Қара нәсілділер 300 1,0 Филиппиндықтар 50 0,2 Латын Америкалықтар 410 1,4 Арабтар 40 0,1 Оңтүстік-Шығыс Азиялықтар 45 0,2 Батыс Азиялықтар 30 0,1 Кореялықтар 85 0,3 Жапондықтар 20 0,1 Басқа көрінетін азшылықтар 35 0,1 Аралас көрінетін азшылықтар 20 0,1 Көрінетін азшылықтардың жалпы саны 1620 5,5 Түпкі халықтар: Бірінші Ұлттар 750 2,5 Метистер 150 0,5 Инуиттер 0 0,0 Түпкі халықтардың жалпы саны 900 3,2 Ақ нәсілділер 26985 91,3 Жалпы халық саны 29545 100%

Жаяу жүру

Форт-Эри – Достық жолының шығыс соңы, ал Ниагара өзенінің саябақтық жолының оңтүстік соңы. Екі жол да Трансканада жол желісінің құрамына кіреді.

Саябақтар

Бейбітшілік көпірінің оңтүстігінде орналасқан Мэтер Арк паркі, Канада мен АҚШ арасындағы бейбітшілік пен достыққа құрмет көрсету мақсатында американдық азамат Алонзо С. Мэтер бұйырған жерде салынған. Паркте Мэтердің көп көмегімен тұрғызылған Мэтер Аркасы бар, ол 1939 жылы Ниагара парктері комиссиясымен салтанатты түрде ашылған және 2000 жылы жаңа мыңжылдық жобасы ретінде қайта жаңартылған. Сондай-ақ, Бірінші дүниежүзілік соғыста, Екінші дүниежүзілік соғыста және Корея соғысында қаза тапқан Форт-Эри тұрғындарына арналған ескерткіш мүсіні де орнатылған.

Автомобиль жолдары

Форт-Эри 1937 жылдан бері Королева Елизавета жолының Ниагара соңғы нүктесі болып табылады. Жол қозғалысы 1927 жылы салынған Бейбітшілік көпірі арқылы Нью-Йорк штатының Баффало қаласына жалғасады. Форт-Эри 1927 жылдан 1929 жылға дейін 3А Король тас жолының шығыс соңғы нүктесі болды, ал 1929 жылдан 1998 жылға дейін Онтарио тас жолының 3-ші бөлігі. 1998 жылы Форт-Эридегі тас жолдың бұл бөлігі Ниагара аймақтық муниципалитетіне берілді және Ниагара аймақтық жолы 3 деп қайта аталды. Форт-Эридегі 3-ші тас жол Гаррисон жолы деп аталады және қала арқылы негізгі шығыс-батыс бағыты болып табылады. Доминион жолы 1934 жылдан 1970 жылға дейін Корольдің 3C тас жолы ретінде белгіленді, содан кейін жаңа құрылған Ниагара аймақтық муниципалитетіне беріліп, Ниагара аймақтық жолы 1 деп қайта аталды. Форт-Эри – Ниагара парк-вейінің оңтүстік соңғы нүктесі, ол Форт-Эриден Форт-Джорджға дейін созылады.

Қоғамдық көлік

Қоғамдық көлік Форт-Эри Транзит арқылы қамтамасыз етілді, ол қалада автобустарды пайдаланды және басқа Ниагара муниципалитеттерімен байланыс жасады. Ниагара аймақтық көлігі Ниагара шарлауынан Форт-Эриге дейін қызмет көрсетеді, Гаррисон жолындағы Форт-Эри ойын-сауық орталығымен (Leisureplex) байланысады.

Қалааралық транзит

Жеке қалааралық автобус қызметтерін негізінен Coach Canada / Megabus компаниясы жүргізеді, олар Сент-Катаринес пен Торонтоға қызмет көрсетеді. Терминал Робо Мартта, 21 Princess Street, Waterloo Street мекенжайында орналасқан. Халықаралық теміржол көпірі 1873 жылы салынды және Ниагара өзені арқылы Форт-Эриді Нью-Йорк штатының Буффало қаласына қосып тұр. Қазіргі уақытта Форт-Эриге жолаушылар пойызы қатынайды деген ақпарат жоқ. Ең жақын жолаушылар теміржол станциялары Нью-Йорктің Буффало қаласында және Онтарионың Ниагара шарлауында орналасқан.

Су жолдары

Эри форты Эри көлінің Ниагара өзеніне құятын жерінде орналасқан. Көл мен өзен көптеген жеке яхталар, желкенді қайықтар, моторлы қайықтар және су көліктері үшін демалыс орны болып табылады. Ниагара өзеніндегі Миллер бұғазындағы бұрынғы кеме жасау орнында марина және Кристалл жағажайында қайық түсіру пандусы бар. Екі көпір салынып бітіспей тұрғанда, жолаушылар мен жүктерді өзен арқылы пароммен тасымалдаған. 1829 жылы Велленд каналы алғаш рет ашылғаннан бастап, 1833 жылы Порт-Колборнға дейін канал толық аяқталғанға дейін, Эри көлі мен Онтарио көлі арасындағы кемелер Ниагара өзенінің жоғарғы ағысымен жүріп өткен.

Коммуналдық қызметтер

Ниагара өзеніндегі кең ауқымды мұз тұрып қалуын азайту, оның нәтижесінде су тасқыны, кемежайлар және басқа да жағалау құрылыстарына мұздың келтіретін зиян, сондай-ақ Ниагара шарлауындағы гидроэлектр станцияларының су қабылдағыштарының тұрып қалуы мақсатында, Нью-Йорк Энергия Корпорациясы мен Онтарио Энергия Генерациясы 1964 жылдан бері Ниагара өзенінің мұз тоқтату құрылmasını бірлесіп пайдаланып келеді. Құрылмас 16 желтоқсанда немесе су температурасы тиісті деңгейге жеткенде, екеуінің ішінде алғашқысы орындалады. Шығыс Эри көлінде 100 метрден аспайтын мұз қалдығы болған жағдайда, құрылмас 1 сәуірде ашылады. Орналасқанда, құрылмас Буффало портының сыртқы жартасты қабырғасынан Канада жағалауына дейін, Форт-Эридегі Эри жағалауындағы қираған пирс қалдықтарына жуық созылады. Алғашқыда құрылмас ағаштан жасалған, бірақ қазір олардың орнына болаттан жасалған понтондық жүзу құралдары орнатылған.