Кіріспе

АҚШ электроника сауда компаниясы

Crazy Eddie – Америка Құрама Штаттарының солтүстік-шығысындағы тұтынушы электроникасының желісі болған. Желі 1971 жылы Нью-Йорк қаласындағы Бруклинде Эдди және Сэм М. Антар деген кәсіпкерлермен құрылған, ал бұрын ERS Electronics деп аталған (ERS – Эдди, Роуз және Сэм; Роуз және Сэм – Эддидің ата-анасы). Бұл желі Нью-Йорк, Нью-Джерси және Коннектикут штаттарын қамтитын Три-штат аймағында бағаларымен де, есте қаларлық радио және теледидар жарнамаларымен де танымал болды. Жариянаттарда радио диджей Джерри Кэрролл ойнаған "қырсыз" кейіпкер болды (ол өзінің көп бөлігін ертедегі теледидар жарнамасының пионері, қолданылған автомобильдер мен электроника сатушысы Эрл "Madman" Мунцтан алған). Өркендеген кезеңінде Crazy Eddie төрт штат бойынша 43 дүкенге ие болды және 300 миллион доллардан астам сатудан түсім алды. Бастапқыда Crazy Eddie алаяқтық бизнеспен айналысты, оның ішінде кірісті кем көрсету, сату салығын ұрлау және қызметкерлерге ресми емес жалақы төлеу сияқты амалдар қолданды. Бұл тәжірибелер, агрессивті сату тактикасымен бірге, Crazy Eddie-ге бәсекелестерді басып озуға және қарқынды өсуге мүмкіндік берді. Акцияларын ашық саудаға шығару процесі кезінде Crazy Eddie пайданы арттырып көрсету, тауар қорын көбейту және аудиторларды алдау арқылы алаяқтық әрекеттерін жалғастырды. Алаяқтық іскерлігін жалғастыра алмай, серіктес құрылтайшы Эдди Антар миллиондаған долларлық акцияларын сатып, 1986 жылдың желтоқсанында компаниядан кетіп қалды. Crazy Eddie компаниясының директорлар кеңесі 1987 жылдың қарашасында компанияны сатуға келісім берді. Антар отбасы бірден бизнестен шеттетілді. Жаңа иелері Антар отбасының алаяқтығының нақты көлемін білді, бірақ Crazy Eddie-дің тез құлдырап бара жатқан жағдайын өзгерте алмады. 1989 жылы компания банкротқа ұшырап, таратылды. 1987 жылдың ақпан айында АҚШ-тың Нью-Джерси округінің прокуратурасы Crazy Eddie-дің қаржылық қызметіне қатысты федералдық тергеуді бастады. Сол жылдың қыркүйек айында АҚШ-тың Бағалы қағаздар және биржалар комиссиясы Crazy Eddie-дің белгілі бір қызметкерлерінің федералдық бағалы қағаздар заңнамасын бұзғаны туралы тергеуді бастады. Эдди Антар бірнеше қылмыс жасады деген айып тағылды. Антар 1990 жылдың ақпан айында Израильге қашып кетті, бірақ 1993 жылдың қаңтарында сотталу үшін АҚШ-қа қайтарылды. 1993 жылы оның алаяқтықпен айыпталғандығы күшін жойды, бірақ ол 1996 жылы кінәсін мойындады. 1997 жылы Антар сегіз жылға бас бостандығынан айырылып, көптеген айыппұл төледі. 1999 жылы түрмеден босатылып, 2016 жылы қайтыс болды.

Қалпына келтіру

Дәл бастапқыдан Crazy Eddie басшылығы түрлі алаялықтарға қатысты. Антарлар салық төлеуге тиіс табыстарын азайту (немесе толығымен жою) үшін есептерін жалғандады. Олар қызметкерлерге ресми есептен тыс жалақы төлеп, дүкендерден түскен мыңдаған долларды (ақшалай) үнемі жымқырып отырды. Crazy Eddie есепке алған әрбір 5 доллар табыстың 1 долларын Антарлар өздеріне алып қойды. 1979 жылы Антарлар осы ақшаның көп бөлігін – жүздеген мың долларды – Израильдегі банк шоттарына ауыстыра бастады. Антарлар отбасы алаялықтың ең қызу кезеңінде жылына шамамен 3-4 миллион доллар жымқырып отырды. 1980-1983 жылдары бір офшорлық банк шотына 6 миллион доллардан астам ақша салды. Crazy Eddie-мен жақын байланыста болған адамдардың наразылығына қарамастан, компания 1984 жылдың 13 қыркүйегінде алғашқы акцияларын сатуды (бұрынғы таңбасы: CRZY) жүзеге асырды. Компания акциялары бастапқыда 8 долларға сатылды. 1986 жылдың басында Crazy Eddie акцияларының бағасы бір акциясына 75 доллардан асып кетті. Эдди компанияның алаялығына көмектесу үшін өз туысы Сэм Э. Антарды (Сэмми деп аталды) жұмысқа алды. Сэмми 1980 жылы есепші мамандығын бітірді және Crazy Eddie-нің аудиторы болған Penn and Horowitz компаниясында тәжірибе жинады. 1986 жылы ол компанияның қаржы директоры болып тағайындалды. Сэммиге өткен жылғы инвентаризация алаялығынан туындаған 3 миллион долларлық тапшылық бар екені хабарланды және оны жасыру қажет болды. Сонымен қатар, ол сатудың 10% өсуін көрсетудің жолдарын табуға міндеттелді. Осы оқиғалар болып жатқанда, тағы бір электроника сатушы назар аударып, Crazy Eddie акцияларын сатып ала бастады. Бұл адам Хьюстон қаласында тұратын және Техас штатында өз бизнесін жүргізіп отырған Элиас Зинн еді. Зинн ақырында басқару консультанты Виктор Палмиеридің қолдауымен Crazy Eddie акцияларын 17,5 миллион долларға сатып алды, бұл акциялардың 7,5% құрады. Бұл Зинн мен Палмиеридің компанияның бақылау үлесіне ие болуына және жаугершілік қадамдарға баруына мүмкіндік берді. Компанияны сатып алу туралы қауесет тарағаннан кейін қаржы сарапшылары Crazy Eddie-нің қаржылық жағдайын жақсырақ зерттеді. Олар компания акционерлерінің көпшілігі 1984 жылдан бері ақша жоғалтса да, Эдди 74 миллион долларлық 6,5 миллион акцияны сатқанын анықтады. Антарлар отбасына қарсы көптеген акционерлік сот процестері қозғалды. Компания президенті және бас директоры Питер Мартоселла кредиторлардың позициясынан туындаған мәселелерді атап өтті (оларды «дұрыс емес кеңес» деп сипаттады), бірақ қалған 26 дүкенде бизнес әдеттегідей жалғасатынын және Crazy Eddie әлі де күшті франшиза екенін мәлімдеді. Бес жыл бұрын АҚШ-тағы ең табысты сауда желілерінің бірі болған бұл желі өмір сүруін тоқтатты.

Құқықтық күрес

Сонымен қатар, Арни Шпиндлер есімді, Эддидің ұзақ жылдар бойы серіктесі, Эдди әкесі Сэмді, ағалары Аллен мен Митчеллді және басқаларды отбасылық даудан кейін қызметтен шығарғаннан кейін компаниядан кеткен болатын. Шпиндлер Эдди мен Сэмминиң алаяқтық әрекеттеріне қатысты ақпаратты тергеушілерге ұсынды. Ол Эдди мен Сэммини кінәлады, бірақ отбасының қалған бөлігінің кінәсіз екенін мәлімдеді, алайда Антар отбасының барлық мүшелеріне сотқа шақыру қағаздары жіберілді. 1990 жылдың қаңтар айында федералды округ соты Антарға Израильге заңсыз аударған 50 миллион доллардан астам ақшаны қайтаруға бұйрық берді. Оған сондай-ақ сотқа келіп, ақшаның не болғанын түсіндіруге бұйрық берілді. Ол сотқа келмегендіктен, оны тұтқындауға ордер шығарылды. Эдди бір аптадан кейін АҚШ маршалдарына өздігінен бағынды, бірақ босатылып, екінші сот отырысына қатысуға бұйрық берілді. Ол екінші сот отырысына да келмегендіктен, тағы бір тұтқындау ордері шығарылды және оның мүлкі тоқтатылды. 2009 жылға қарай Сэмми алаяқтық қылмыстарды тергейтін мемлекеттік органдар мен бизнес компанияларына кеңесші болып жұмыс істеді. Эдди 1992 жылдың маусым айында федералды рэкеттік құлпына қатысқандығы айыптары бойынша тұтқындалды және 1993 жылдың қаңтар айында АҚШ-қа экстрадицияланды. Ол өзін кінәлі емес деп таныды, ал оның соты 1993 жылдың маусым айында басталды. Сот ісін АҚШ прокурорлары Пол Вайсман мен Майкл Чертофф бірлесіп жүргізді. 20 шілдеде Эдди 17 қылмыстық іс бойынша кінәлі деп танылды. Оның інісі Митчелл үш қылмыстық іс бойынша кінәлі деп танылып, екі қылмыстық іс бойынша ақталды.

Салдары

1989 жылы желі жабылғаннан кейін көп ұзамай, Алекс Аджми басқаратын Нью-Джерсидегі инвестициялық топ Crazy Eddie сауда белгісінің құқықтарын сатып алды және 1990 жылдың қаңтарында Crazy Eddie-нің Бруклиндегі және Нью-Джерси штатының Шығыс Брансуиктегі алғашқы дүкендеріне жалдау шартын сатып алғанын жариялады. Аджми тобының мақсаты – желіні қайта ашу еді, бірақ бұл әрекет сәтті болмады. 1998 жылы Эддидің немерелері Аллен мен Митчелл Антар, желіні Уэйн, Нью-Джерсидегі дүкен арқылы және crazyeddieonline.com онлайн-интернет жобасы ретінде қайта жаңғыртты. Жаңадан құрылған компания «Оның бағалары ақылға сыймас» деген ұранын сақтап, сол кезде өзінің жарнамалық агенттігін құрған Джерри Кэрроллды бас сөйлеуші ретінде қайта жұмысқа алды. Желіні әлеуетті 10 дүкенге дейін кеңейту жоспарларына қарамастан, жаңа Crazy Eddie тек Уэйндегі дүкенмен шектелді және 1999 жылы қайта жаңғырған желідегі жалғыз дүкен жабылды. Эдди 2001 жылы компанияға оралды, ол бір жылдан астам уақыттан бері интернет және телефон арқылы сатумен айналысып келді. Ол crazyeddie.com сайтының жұмысын қайта бастады және тағы да Джерри Кэрроллды жарнама жасау үшін шақырды. 2004 жылға қарай crazyeddie.com тағы да қол жетімсіз болды, ал 2005 жылы онлайн саудагерді қайта жаңғыртуға жасалған қысқа әрекеттен кейін Crazy Eddie тағы да тоқтатылды. Crazy Eddie сауда белгісі мен оған байланысты зияткерлік меншік Техас штатындағы Trident Growth Fund компаниясына тиесілі болды. 2006 жылдың шілдесінде Trident бренд пен crazyeddie.com домендік атауын eBay аукционында сатуға тырысты, бірақ резервтік баға орындалмады. 2009 жылдың 3 наурызында Бруклиндегі кәсіпкер Джек Джемал Crazy Eddie атауына құқық сатып алғаны және crazyeddieonline.com сайты арқылы жаңа онлайн Crazy Eddie жобасын бастағаны хабарланды. Джемал сонымен қатар жаңа Crazy Eddie дүкендерін ашу үшін сауда орындарын іздеп жүргенін хабарлады, алдағы екі жылда 50 дүкен ашуды жоспарлап отырғанын айтты. Бұл онлайн жоба Crazy Eddie-нің басқа онлайн дүкендері сияқты интернет арқылы техника мен басқа да электрониканы сату арқылы бизнес жүргізді. Алайда, Джемал Crazy Eddie дүкендер желісін қайта жаңғырту үшін қажетті сауда орындарын таба алмады және 2012 жылы онлайн бизнес тоқтатылды. pricesareinsane.com сайты енді қолжетімді емес, ал 2018 жылғы мәліметтер бойынша Crazy Eddie сауда белгісі қолданыстан шығарылған. Джерри Кэрролл көп жылдар бойы жүрек ауруынан зардап шеккеннен кейін 2020 жылдың қазан айында қайтыс болды. Crazy Eddie-нің өрлеуі мен құлдырауы туралы кітап жазу үшін зерттеу жүргізіп жатқан жазушы Гэри Вайс, Кэрроллдың өлімі туралы жарияланбағанын білді, ол Crazy Eddie-нің бас сөйлеушісі болып қызмет еткен кезде қаншалықты танымал болса да.

Эдди Антар қайтыс болды

2016 жылдың 10 қыркүйегінде Эдди Антар 68 жасында қайтыс болды. Нью-Джерси штатының Оушен Тауншип қаласындағы жаназа үйі оның қайтыс болғанын растады. Антар бауыр қатерлі ісігімен ауырған болса да, нақты қайтыс болу себебі жарияланбады. CNBC комментаторы және журналист Херб Гринберг Антардың өлімін "бір дәуірдің аяқталуы" деп баялады.

2022 жылғы кітап

2022 жылдың 23 тамызында Crazy Eddie-нің өрлеуі мен құлдырауы туралы кітап жарық көрді. "Сауда бандиті" деп аталатын бұл кітапты журналист Гэри Вайс жазды. Кітап Эдди Антардың бизнесін қалайша елдегі ең табысты компаниялардың біріне айналдырғанын және ол үшін қолданған заңсыз әдістерін толыққанды баяндайды.