Кіріспе

Қазір Остин қаласында өткізіліп жатқан Formula One жарысы – Америка Гран-присі. Бұл автожарыс 1908 жылдан бері үздіксіз және үзіліспен өткізіліп келеді, алғашқыда ол Америка Гран-присі деп аталған. Кейін Гран-при Formula One әлем чемпионатының бір бөлігіне айналды. 2023 жылға дейін Гран-при он түрлі жерде 52 рет өткізілді. 2012 жылдан бері, 2020 жылы COVID-19 пандемиясы салдарынан тоқтатылғаннан басқа, Техас штатының Остин қаласындағы Америка трассасында жыл сайын өткізілуде.

Бастауыш пен Вандербильт кубогы

Гордон Беннетт Кубогы мен Арденн трассасындағы жарыстарға қатысқан Уильям Киссам Вандербильт II американдық жол жарыстарын әлемге таныту мақсатымен Америка Құрама Штаттарында бірнеше жарыс ұйымдастырды. Вандербильт кубогы көп кешікпей Нью-Йорктің Лонг-Айленд аймағында американдық және еуропалық жарысқа қатысушыларды қызықтыратын мәдени орталыққа айналды. Бірақ жарыс көрермендерді бақылаудағы қиындықтарға тап болды, нәтижесінде көрермендер қаза тауып, жарақат алды, ал 1907 жылғы жарыс тоқтатылды. 1908 жылы жарыс қайта басталғанда, Америка Автомобиль Ассоциациясы Халықаралық Автомобиль Клубтар Ассоциациясы (AIACR) келіскен Grand Prix ережелерін қабылдамады. Бұл Еуропамен тығыз байланысы бар жанкүйерлер тобы – Америка Автомобиль Клубының Grand Prix ережелерін қолданып, Америка Гран-приіне демеушілік етуіне әкелді. 1908 жылдың 18-19 наурызында екі күн бойы сәтті өткізілген қырық сурет жарысын ұйымдастырған Саванна автомобиль клубы жарысты өткізу құқығын жеңіп алды.

Үлкен жүлде дәуірі

Саванна автомобиль клубы өздерінің автокөлік трассасының ұзартылған нұсқасын жасады, жалпы ұзындығы – 17 миль (27 км). Грузия губернаторы М. Хок Смит майлы қиыршық тастан жасалған трассаны салу үшін сотталғандардың еңбегін пайдалануға рұқсат берді. Губернатор сондай-ақ, Вандербильт кубогы жарыстарының қателіктерінен сақтану ниетімен, жергілікті полиция патрульдерін күшейту үшін штаттық милиция әскерлерін жіберді. Алғыс айту күнінде өткен жарыста Ральф ДеПальма өзінің Fiat көлігінде бастап кетті, бірақ майлау және дөңгелек проблемаларына байланысты артқа шегінді. Жарыс Виктор Хемеридің Benz көлігі мен Луи Вагнер мен Феличе Наццароның Fiat көліктері арасындағы үш жақты күреске айналды. Вагнер жарысты 56 секундтық айырмамен жеңіп алды. Саваннадағы жарыстың сәтті өтуіне қарамастан, 1909 жылғы жарысты Вандербильт кубогымен бірге Лонг-Айлендте өткізу туралы шешім қабылданды. Дегенмен, тек Вандербильт жарысы ғана өткізіліп, Бас жүлде келесі жылға шегерілді. 1910 жылғы Вандербильт кубогында екі механик қаза тауып, бірнеше көрермен ауыр жарақат алғандықтан, Бас жүлде тағы да тоқтатылды. Саванна клубының соңғы сәттегі өтініші жылдың жарысын сақтап қалды, бірақ трассаны дайындауға бір ай ғана уақыт берілді. 17 мильдік (27 км) қысқа трасса жасалды, бірақ мерзімнің қысқа болуына байланысты көптеген еуропалық командалар сапарға шыға алмады. 1908 жылғы жетекші үштік қатысты, ал америкалық Дэвид Брюс Браун Benz командасына қосылды. Брюс Браун командаласы Хемериден бұрынғыдан да тартысты жарыста жеңіске жетті, бұл жолы тек 1.42 секундқа басымдық танытты. 1911 жылғы жарыс Саваннаға қайта оралды, бұл жолы Вандербильт кубогы да бірге келді; Кубок пен Бас жүлде 1916 жылға дейін бірлесіп өткізілуі тиіс еді. Іс-шаралардың сәтті өтуіне қарамастан, ұйымдастырушыларға халықтың қысымы күшейді. Сотталғандардың еңбегін пайдалану және милицияның қатысуы сынға ұшырады, сондай-ақ жарыс үшін жолдарды жабу да ыңғайсыздық тудырды. Жарысқа дайындық кезіндегі екі апаттың бірі Джей МакНейдің өлімімен аяқталды, бұл оқиға жарысқа көлеңке түсірді. Америкалық командалар қолдау шараларында үстемдік құрды және бұрынғы жылдардағы нашар көрсеткіштерден кейін Бас жүлдеде жақсы өнер көрсетті, соңында Брюс Браун Fiat көлігімен жеңіске жетті. 1912 жылы Саванна халықтың қысымына көніп, жарыс өткізу құқығын Висконсин штатының Милуоки қаласына берді. Шаһардың шетінде, Уауатосада тар трапеция тәрізді 13 шақырымдық трасса салынды. 1911 жылғы оқиға сияқты, Дэвид Брюс Браун жарысқа дайындық кезінде тесікке түсіп, жолдан шығып қаза тапты. Жарыстың соңғы айналымында Ральф ДеПальма болашақ жеңімпаз Калеб Брэггпен соқтығысып, ДеПальма мен оның механігі ауыр жарақат алды, соның салдарынан Милуокиде екінші жарыс өткізу мүмкіндігі жойылды. Лонг-Айлендтің ұсынысы қабылданбағаннан кейін және Саванна жеткілікті ақшалай сыйлық беруден бас тартқаннан кейін 1913 жылы Бас жүлде өткізілмеді. Америка Құрама Штаттарында жол жарыстарына қарағанда трассадағы жарыстар кеңінен таралды. 1914 жылы Бас жүлде мен Вандербильт кубогы Лос-Анджелес қаласының жанындағы Санта-Моникада (Калифорния) 14 шақырымдық трассада өткізілді, старт/финиш тік сызығы Тынық мұхитының жағасында орналасқан. Жарысқа негізінен американдық командалар қатысты (он екі, бес еуропалыққа қарсы), ал американдықтар басымдық танытты, Эдди Пулленнің Mercer көлігі 40 секундтан астам айырмамен жеңіске жетті. 1915 жылы жарыс Сан-Францискоға, Панама-Тынық мұхиты халықаралық көрмесімен бірге өткізілді. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, Еуропадағы барлық жүргізушілер мен көліктер американдықтарға тиесілі болды, тек бірнеше көлік ғана бұрын импортталған. 6 шақырымдық трасса Көрме алаңы мен жақын маңдағы сопақша трассаны айналдыра орнатылды. Жарыс басталғаннан кейін екі сағаттан кейін қатты жаңбыр жауды, трассаны гүлдерден қалған лаймен жауып, басты тік сызықтың тақталарын бұрады. Дарио Реста Peugeot көлігімен жеті минуттық жеңіске жетті, содан кейін бір аптадан кейін Вандербильт кубогын жеңіп алды. 1916 жылы Бас жүлде Санта-Моникаға қайтып оралды. Жарыс AAA Ұлттық чемпионатының бір бөлігі болады, онда 4,91 литрлік көлемге шектеу қойылды. Бас жүлдеге 7,37 литрлік лимит қойылса да, үлкен көлемді көліктер қатыспады. Жарыс чемпионаттың соңғы кезеңі болды, Дарио Реста Вандербильт кубогындағы жеңісінен кейін Джонни Эйткенді бастап кетті. Алайда, екі көлік те жарты жолға дейін шығарылды. Эйткен командаласы Хоуди Уилкокстің көлігін жеңіс үшін қолданғанмен, AAA ұпайларды тек Уилкокске ғана берді, ал Реста чемпиондықты жеңіп алды.

Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі құлдырау және Индианаполис 500

1916 жылғы оқиғадан кейін Гран-при жүлдесі тоқтатылды. Бірінші дүниежүзілік соғыс салдарынан еуропалық жарысқа қатысушылардың азаюы және американдықтардың овалды жарыстарға қызығушылығының артуына байланысты, жол жарыстары маңызын жоғалтты. Санта-Моникада өткен екі жарыс 1916 жылғы чемпионаттағы жалғыз жол жарыстары болды, ал тоқтатылған 1917 жылғы Ұлттық чемпионатқа сегіз жарыс жоспарланған, олардың барлығы овалды трассалар еді, ал алтауы тақтайшадан жасалған трассалар болды. Вандербильт кубогы 1936 және 1937 жылдары қайта жаңғыртылып, Гран-при регламенті бойынша өткізілді; бұл жарыстар Нью-Йорк қаласының жанындағы Рузвельт паркі автодромында өтті, бірақ бәсекелестіктің жетіспеуі және неміс Бернд Роземайер мен итальяндық Тацио Нуволаридің басымдығы жарыстардың коммерциялық сәтсіздікке ұшырауына себеп болды. Индианаполис 500 жарысы еуропалық жарыстармен байланысын сақтап, 1923 және 1930 жылдар аралығында Гран-при регламенті бойынша өткізілді. 1920 жылдардың соңында 500 жарысын «Америка Гран-приі» деп атауға әрекеттер жасалды. Гран-при кубогы 1930 жылдан 1936 жылға дейін Индианаполис 500 жеңімпазына табысталды, содан кейін ол Борг Уорнер кубогымен ауыстырылды. Бұл жарыс 1950 жылдан 1960 жылға дейін Әлем чемпионатына енді.

Себринг (1959) және Риверсайд (1958, 1960)

1957 жылы Риверсайд халықаралық жарыс жолы Калифорния штатының Риверсайд қаласында, Лос-Анджелестен шамамен 80 шақырым қашықтықта ашылды. Оның алғашқы іс-шараларының бірі SCCA ұлттық спорттық автомобильдер жарысы болды. 1958 жылы жарыс жаңа, кәсіби USAC Road Racing Чемпионатына көшті және «АҚШ Гран-приі» деп аталды. Жарысқа АҚШ және Еуропаның спорттық автомобильдер серияларынан, сондай-ақ USAC және NASCAR-дан 50-ден астам автомобиль мен жүргізуші қатысты. Чак Дейг «Scarab» машинасымен Дэн Гурнидің «Ferrari» машинасынан озып, екінші орынды жеңіп алды. 1952 жылы ресейлік Алек Ульман Орландо мен Тампадан оңтүстікке қарай 1,5 сағат, ал Майамиден солтүстікке қарай 3 сағаттық жерде орналасқан Флорида штатының орталық бөлігіндегі Себринг қаласының әуежайында (Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін пайдаланылған) алғашқы 12 сағаттық төзімділік жарысын ұйымдастырды. Трасса Себринг әуежайының сервистік жолдары мен ұшу-қону жолақтарын пайдалана отырып салынды және 1953 жылы Әлемдік спорттық автомобильдер чемпионатының кезеңіне айналды. 12 сағаттық жарыстың табысынан, Риверсайдтағы спорттық автомобильдер жарысынан және Уоткинс Глен мен Лайм Рок Парктегі Формула Либре жарыстарынан жігер алған Ульман 1959 жылы Себринг халықаралық жарыс жолында Формула-1 жарысын өткізуге шешім қабылдады. Жарыс «II АҚШ Гран-приі» деп аталды, бұл Риверсайд жарысын Гран-при тарихының бір бөлігі ретінде бекітті. Жарыс бастапқыда 12 сағаттық жарыстан кейінгі күнге, 22 наурызға жоспарланған, бірақ маусымның соңғы кезеңіне, 12 желтоқсанға ауыстырылды. Жарыс Монцадағы бұрынғы кезеңнен кейін 3 ай өткен соң өтті. Старттық торда жеті американдық жүргізуші болды, бірақ «Cooper» командасының жаңа зеландиялық Брюс Макларен F1-де алғашқы жеңісін оді және сол кезде Гран-при жеңіп алған ең жас жүргізуші атанды. Макларен жарыстың соңғы айналымында командаласы Джек Брэбхам отыны таусылғанда көшбасшылыққа шықты. Брэбхам төртінші орынға шығу үшін машинасымен финиш сызығын итеруге мәжбүр болды. «Ferrari» командасының Тони Брукс үшінші орын алғандықтан, Брэбхам мен «Cooper» жүргізушілер мен конструкторлар чемпионаттарын жеңіп алды. Маусымның қызықты аяқталуын ұсынғанмен, жарыс ұйымдастырушылар үшін табысты болмады, өйткені жарыстың шалқары орналасқан жері іс-шараның табысына кедерілді және промоутерлер тіпті шығынға да қалды. Жүлде қорына арналған чектер қайтарылмай қалғанда, Чарльз Моран мен Бриггс Каннингем елдерінің абыройын сақтау үшін ақша төледі. ACCUS 28 тамызда мақұлдады. Уоткинс Глен келесі 20 жыл бойы АҚШ Гран-приін қабылдады, бұл бұрынғы және кейінгі кез келген орыннан ұзақ. Ол 1965, 1970 және 1971 жылдары маусымның ең жақсы ұйымдастырылған және ең жақсы өткізілген Гран-приі үшін Гран-при жүргізушілер қауымдастығының сыйлығын алды. Трасса американдық жарыстардың «Меккасы» ретінде танылды және еуропалық Гран-при жарыстары мәдениетіне енді. 8 қазанға жоспарланған жарысты ұйымдастыруға бар болғаны алты апта қалғанда Аргетсингер қатысушыларды жинады, бірақ «Scuderia Ferrari» командасын сапарға көндіре алмады, нәтижесінде Ричи Гинтер мен жақында әлем чемпионы атанған Фил Хилл өздерінің Гран-прилерінен қалыс қалды. 1972 жылы сыйлық қоры 275 000 долларға дейін өскенде, «Tyrrell» командасы рекордтық 100 000 доллар жеңіп алды.

1970 жылдар

1970 жылы бразилиялық жаңадан келген Эмерсон Фиттипальди өзінің төртінші Формула-1 жарысында жеңіске жетті. Стюарт жаңа Tyrrell көлігінен шығып, Lotus-ты жүргізуші Фиттипальди мексикалық Педро Родригес (BRM) шабуылына тойтарыс берді. Бұл Колин Чапманның Lotus командасы үшін маңызды жеңіс болды, себебі команданың көшбасшысы Риндт Монцада Италия Гран-приіне дайындалған кезінде қаза тапқан еді. Lotus Канада Гран-приіне қатыспады, бірақ келесі жарысқа ең жақын үміткер Джеки Иккс жеткілікті ұпай жинамағандықтан, Риндт осы жарыста жүргізушілер чемпионатын жеңіп алды. Lotus командасы сондай-ақ 1970 жылы Конструкторлар чемпионатында жеңіске жетті. 1971 жылы трасса айтарлықтай өзгертілді. Трассаның төменгі бөлігі қайта құрылды және жаңа бөлім салынды, ол трассаның ұзындығын 1 мильден астам арттырып, 5 км-ге жеткізді. Жаңа пит-лен, пит-түз және үш жаңа бұрылыс (жаңа бірінші, екінші соңғы және соңғы бұрылыстар) да пайда болды. Бұл жөндеулерге шамамен 2,5 миллион доллар жұмсалды (2010 жылы 13 миллион доллар). Өзгерістер трассада жүргізудің қиындығын арттырды және ол жүргізушілер, командалар мен жанкүйерлер үшін одан да танымал болды. Уоткинс Глен жылдам, кішкентай трассадан жылдам және өте қиын жоғары-төмен трассаға айналды, онда әрбір бұрылыс қалың және ұзақ болды; әрбір айналымның дерлік әр бөлігінде ерекше шеберлік пен барынша күш салу қажет болды. 1971 жылы толық трассада алғашқы жарыс өтті (бұрынғы жарыстарға уақытында трасса дайын болмағандықтан, қысқа трасса қолданылды), және бұл жарыста француз Франсуа Север Тиррелл үшін өзінің жалғыз Гран-присін жеңіп алды, сонымен қатар Формула-1-дегі ең үлкен ақшалай сыйлыққа ие болды: 267 000 доллар. 1972 жылы Джеки Стюарт жеңіске жетті, ал Эмерсон Фиттипальди бұған дейін Монцада өткен Италия Гран-приінде чемпион атанған еді. Северт Tyrrell үшін 1-2 нәтижесін жасады. Осы кезде жарысқа көптеген жүргізушілер қатысты: 1972 жылғы жарысқа 30 жүргізуші қатысып, іліккендердің қатарына қосылды. Джеки Стюарт, дерлік ешкімге белгісіз (оның әйелі Хеленге де), 1973 жылғы жарыстан кейін зейнетке шығуды жоспарлаған. Ол Монцада өткен екі жарыста үшінші рет жүргізушілер чемпионатында жеңіске жеткен еді және өзінің 100-ші және соңғы Гран-приіне қатысатын болды. Бірақ іріктеу кезінде Стюарттың командаласы және досы Северт қаза тапты. Есес таудың жоғары қарай тік көтеріліп бара жатқан бөлігіне кіргенде, Северт басқаруды жоғалтып, сол жақтағы кедергіге шамамен 150 миль/сағ жылдамдықпен соқты. Көлік кедергілерден асып өтіп, Северт бірден қаза тапты. Маршалдар Севертті көлікте қалдырып, кабинаны жауып тастады. Абыржыған Стюарт пен оның командасының менеджері Кен Тиррелл команданы кері қайтарып алып, Конструкторлар чемпионатында Lotus-қа жеңіске жол берді. Стюарт дереу зейнетке шықты. Жарыста швед Ронни Петерсон Lotus-пен британдық жүргізуші Джеймс Хантты Hesketh-пен 0,6 секундқа жеңіп, марапатталды. Америкалық Питер Ревсон өз үй жарысында бесінші орын алды. 1974 жылғы жарыста әлем чемпионатын Фиттипальди мен швейцариялық Клей Регаццони шешетін еді, олардың ұпайлары тең болды. Регаццони Ferrari машинасымен жарыста көптеген қиындықтарға тап болып, ұпайсыз қалды. Фиттипальди бесінші орынға ие болды, бұл оған екінші жүргізушілер чемпионатын жеңіп алды. Бұл оқиға тағы бір қайғылы оқиғамен бүлдірілді. Австриялық Хельмут Кёниг 10-айналымда жылдам, ұзақ Outer Loop бұрылысында қаза тапты, созылып кеткен тік жолдан кейінгі бұрылыста. Кёнигтің Surtees көлігі тура жүріп, кедергілердің астына түсіп, бірден қаза тапты. Жарыс Brabham үшін 1-2 нәтижесімен аяқталды, аргентиналық Карлос Рютеман жеңіске жетті, ал бразилиялық Карлос Пейс екінші орын алды. 1975 жылы Esses-ке орташа жылдамдықты шикан қосылды, бұл машиналарды баяулатуға көмектесті. Жарыс саяси түрде шиеленіскен оқиға болды. Регаццони Фиттипальдидің екінші орындағы McLaren көлігін алты айналым бойы ұстап тұрды, өзінің командаласы және жарыс көшбасшысы Ники Лаудаға алға шығуға көмектесуге тырысты; Фиттипальди ақырында швейцариялықты озып кетті. Алайда, Регаццониді жарыс төрешісі Берди Мартин қара жалаушамен ескертті, бұл Феррари командасының менеджері Лука ди Монтеземолоны ашуландырды, ол Регаццониді наразылық ретінде кері қайтарып алды. Олардың екінші жүргізушісі, жақында жүргізушілер чемпионы атанған Лауда, Фиттипальдиден жеңіске жетті. 1976 жылы Джеймс Хант McLaren-де жеңіске жетті, ал оның ең жақын қарсыласы Лауда үшінші орынға ие болды, бұл Хантты Жапонияның Фудзи қаласында өткен маусымның соңғы жарысында Лаудадан үш ұпайға артта қалдырды. Жарыста Джеки Иккс та құлап қалды; бельгиялық аман қалды, бірақ жарақат алды. 1977 жылы жарыс бойы жаңбыр жауды. Хант жаңбырлы трассада тағы да жеңіске жетті, Lotus 78-дегі жергілікті сүйікті Марио Андреттиден екі секундқа озып шықты. 1978 жылғы жарыс Монцада Ронни Петерсонның қазасына дейін екі апта өткеннен кейін өтті. Андретти Уоткинс Гленге келмес бұрын жүргізушілер чемпионатында жеңіске жеткен жеткілікті ұпай жинаған еді. Механикалық мәселелер Андреттиді жарыстан ерте шығуға мәжбүр етті, бұл жарысты Карлос Рютеман Ferrari 312T3 көлігімен жеңіп алды. 1979 жылы Ferrari жүргізушісі Жилль Вильнёв жаңбырлы жарыста жеңіске жетті, ал австралиялық Алан Джонс жарыстың көп бөлігінде үстемдік еткеннен кейін шығып кетті. Осы кезде Уоткинс Глен нашарлай бастады. Жүргізушілер трасса бетінің бұдырлануына шағымдана бастады, ал командалар мен баспасөздер нысандар, нашар қауіпсіздік деңгейі және шулы жанкүйерлер туралы алаңдады. Жарысқа келгендер "Бат" деп аталатын жерге барып, заттарды өртеді және басқа да қиратушылық әрекеттер жасады; 1974 жылы көліктер және тіпті Greyhound автобусы сонда өртенді. Бат 1975 жылы тұраққа айналдырылғанмен, жағдай жылдар өте келе жеткілікті түрде жақсармады. 1978 жылы Еуропалық моторспортты басқаратын орган FISA трасса иелерінен трассаның қауіпсіздігін жақсартуды талап етті, бұл жақсартулар жасалды; және 1980 жылғы маусымда жарыс жойылды, бірақ қысқы айларда нысандарды жаңартуға уәде бергеннен кейін FISA жарысқа рұқсат берді. Сәуірдің 13-і күні күнтізбедегі күні болған жарыс қазанның 5-іне ауыстырылды. Ұйымдастырушылар тамыздың соңында трассаны жақсартуға қаражат табуға қол жеткізді және трасса қайта жабылды. Бірақ сыйлық ақысы мен басқа шығыстарды төлеу үшін Формула-1 Конструкторлар қауымдастығынан (FOCA) 750 000 долларлық қарыз алу қажет болды. Алан Джонс 1980 жылғы жарысты Williams үшін жеңіп алды, бірінші айналымдағы бірінші бұрылыста шығып кеткеннен кейін 17-орыннан екінші орынға көтерілді, содан кейін бірінші орынға шығып, старттық позицияда тұрған Бруно Джакомелли электрлік мәселелерге байланысты жарыстан шығып кеткеннен кейін жеңіске жетті. Рютеман Williams үшін 1-2 нәтижесін жасады, ал француз Дидье Пирони Ligier көлігімен үшінші орын алды. Бірақ бұл Глендегі АҚШ Гран-приінің соңғы жарысы болды. Ол бастапқыда 1981 жылғы күнтізбеге енгізілді, бірақ қарыздарды төлеуге мүмкін болмағандықтан және үкіметтік қарыздардан бас тартқандықтан жарыс жойылды.

Феникс (1989-1991)

Уоткинс-Глендегі АҚШ Гран-приіне қоса, 1976 жылы Лос-Анджелестің сыртында, Калифорния штатының Лонг-Бич қаласында «АҚШ Гран-приі-Вест» деп аталатын тағы бір жарыс өткізілді. Уоткинс Гленнің тоқтатылуынан кейін, Америка Құрама Штаттарында басқа да Формула-1 Гран-прилері қысқа мерзімге Детройт және Даллас қалаларының көшелеріндегі трассаларда, сондай-ақ Лас-Вегастағы тұрақта ұйымдастырылды. Детройт Гран-приі ең ұзаққа созылды – 1982 жылдан 1988 жылға дейін. Детройтте Формула-1 жарыстарын Белл-Айл паркінде жалғастыру жоспарлары іске аспады, ал 1989 жылы Формула-1 Сонора шөліндегі Финикс қаласына (Аризона штаты) көшірілді, бұл 1980 жылдан бері алғаш рет «АҚШ Гран-приі» атауын қайтаруға мүмкіндік берді. Қала орталығындағы Финикс көшелеріндегі трасса жүргізушілерге ұнамады және жергілікті тұрғындар бұл оқиғаға көңіл бөлмеді. Финикс, көптеген американдық қалалар сияқты, желілік жүйе бойынша салынған. Трасса толығымен екінші жылдамдықпен жүруге арналған 90 градус бұрыштардан тұрды және көліктерді қарап отыру үшін қиындықтар тудырмады немесе қызықты бұрыштарды ұсынбады. Трасса Детройттен қарағанда аз бұқаралық және кеңірек болды, ал ұзын тік жолдары озуды жеңілдетіп, тормоздауды бағалауды қиындатты. 1989 жылғы алғашқы жарыс қысқа мерзімде ұйымдастырылды және ол тек маусым айында (Детройттегі бұрынғы күні) өткізілуі мүмкін болды, бұл Финикстегі ең ыстық айлардың бірі, жазғы температурасы көбінесе жоғары болатын қала. 40 000 орындықтан 34 441 билет сатылды. Экклстоун шараның толық сатылып кетуін күткен, бірақ жергілікті тұрғындар жаз айларында ашық ауада өтетін шаралардан қашып жүретінін естіді. Келесі екі жылға жарыс маусымның ашылу кезеңі ретінде наурыз айына ауыстырылды. McLaren командасы үш жылдың барлығында да үстемдік құрды, 1989 жылы Ален Прост жеңіске жетті, ал 1990 және 1991 жылдары Айртон Сенна жеңіске ие болды. 1989 жылғы жарыста Прост Сеннаның қозғалтқыш электроникасындағы мәселелерді пайдаланып, АҚШ-тағы жалғыз Гран-при жеңімпазы атанды. 1990 жылғы жарыста француз жұлдызы Жан Алеси бірнеше айналым бойы Сеннаны қысымға ұстады, ал Tyrrell командасының жүргізушісі Сеннадан кейін екінші орынға ие болды. 1991 жылғы жарысқа арналған трасса жаңа Phoenix Suns баскетбол аренасының құрылысынан кейін өзгертілуі керек болды, ал жаңартылған трасса жақсару деп есептелді. Сенна жарысты pole position-нан жеңіп алды. 1991 жылдың 7 қазанында Халықаралық автоспорт федерациясының (FISA) өкілдері 1992 жылғы Формула-1 маусымының күн тәртібін талқылау үшін жиналды, олар Финикс қаласымен жасалған келісімшартты тоқтатуға дауыс берді. Сол жылы Финикс қаласының басқарушысының көмекшісі Дэвид Гарсия қала 1992 жылғы жарысқа дайындық үшін 1,3 миллион доллар инвестициялағанын және Экклстоунмен келісімшартты тоқтату туралы келіссөздер жүргізіп жатқанын мәлімдеді. Экклстоунға Финикс жарысының тоқтатылуына қатысушылардың аздығы себеп болды ма деген сұрақ қойылды, ол қатысушылардың саны мәселе емес, бірақ 20 000-нан астам орындықты жанкүйерлер үшін жақсы көрініспен орналастыру мүмкін болмағанын айтты. 1992 жылы Нью-Йорк қаласының Манхэттен ауданындағы көшелерде жарыс өткізу, ал 1995 жылы Лас-Вегас Стрипінің көшелерінде жарыс ұйымдастыру туралы әңгімелер тарады, бірақ олар іске аспады және келесі 9 жыл бойы Америка Құрама Штаттарында Формула-1 жарысы өткізілмеді.

Индианаполис (20002007)

2000 жылы ғана АҚШ Гран-приі тағы бір рет өтті, бұл жолы Индиана штатындағы Индианаполис моторлы жарыс трассасында. USGP Финикстен кеткеннен кейін Индианаполис Формула-1 жарысын өткізуді қарастырып жатқандығы туралы әңгімелер тарады, тіпті 1990 жылғы маусымда Индианаполис қаласының орталық бөлігінде көшелік жарыс ұйымдастыру жоспары да болған. Трассаның 4 км-лік бөлігінде, сопақша трассаның шамамен 1 км-і сағат тілімен пайдаланылады. 2000 жылғы жарысқа келген көрермендердің саны 225 000-нан асып, Формула-1 тарихындағы ең көп көрермен жиналған жарыстардың бірі болды. Михаэль Шумахердің жеңісі – маусымды төрт рет қатарынан жеңіспен аяқтаған екінші жеңісі болды, ол Мика Хаккиненді озып үшінші Чемпионатын жеңіп алды. 2001 жылы жарыс АҚШ-та 11 қыркүйектегі терактіден кейін үш аптадан кейін өтті. Көптеген командалар мен жүргізушілер өз машиналарын және шлемдерін АҚШ-қа құрмет көрсету үшін арнайы безендірді, ал Макларен командасының жүргізушісі Хаккинен өзінің мансабындағы соңғы Гран-при жеңісін тойлады. 2002 жылы Шумахер мен командаласы Рубенс Барричелло финиш сызығына жақын орын алмастырды, Шумахер Барричелломен тең нәтижеге қол жеткізуге тырысты. 2003 жылы Майкл Шумахер аралас жағдайда өткен жарысты жеңіп алды. Алғашқы төрт жыл бойы қыркүйек айында өткізілген (500 және NASCAR-дың Brickyard 400 жарыстарынан қашықтау үшін), Индианаполистегі USGP 2004 жылы маусымның соңында, Indy 500-ден үш апта кейін, Канада Гран-приімен бірге өткізілді, сондай-ақ жаңа Азия кезеңдеріне орын ашу үшін жаздың басына жылдырылды. 2005 жылы Мишлен шиналарындағы мәселелерге байланысты жеті команда жарыстан бас тартты. Bridgestone шиналары бар үш команда (алты машина) ғана жарысқа қатысты, бұл оқиға Феррари командасының жүргізушісі Майкл Шумахердің АҚШ Гран-приінде үшінші рет жеңіске жеткенімен аяқталды, ол командаласы Барричеллодан және португалдық жүргізуші Тиаго Монтейродан озып шықты, Монтейро Жордан командасы үшін бірінші және жалғыз Формула-1 подиумында тұрды. Көптеген сарапшылар АҚШ Гран-приінің тағы Индианаполисте өткізілетініне күмән келтірді, бірақ 2006 жылғы АҚШ Гран-приі келесі жылы, 2006 жылдың 2 шілдесінде, Шумахер төртінші рет және жалпы есеп бойынша бесінші рет жеңіске жетіп, даусыз өтті, ол оның жаңа Феррари командаласы Фелипе Массадан озып шықты. Льюис Хэмилтон 2007 жылы Индианаполисте өткен АҚШ Гран-приінде жеңіске жетті. 2007 жылдың 12 шілдесінде Формула-1 және Индианаполис моторлы жарыс трассасы 2007 жылғы АҚШ Гран-приінің IMS-де алдағы уақытта соңғы жарыс болатынын жариялады, өйткені екі тарап та жарыс шарттары туралы келісе алмады. Жарыс 2009 жылғы F1 маусымында MotoGP чемпионатының 2008 жылғы жарысында қолданылған трасса конфигурациясымен Индианаполиске оралуы мүмкін еді. Кейін Индианаполис моторлы жарыс трассасының бас директоры Тони Джордж, егер жарыс қаржылық тұрғыдан тиімді болмаса, USGP Индианаполиске қайта оралмайтынын мәлімдеді. Гран-при өткізуге жұмсалатын қымбат ақыларға байланысты, жарыстың экономикалық тұрғыдан тиімді болуы үшін титулдық демеушілік қажет болды. Нәтижесінде, АҚШ Гран-приі 2009 жылғы Формула-1 күнтізбесіне енбеді.

Остин (20122019, 2021)

2009 жылдың тамызында Формула-1 президенті Берни Экклстоун Формула-1 жарысының АҚШ-қа оралу жоспарының қазіргі уақытта жоқ екенін мәлімдеп, Индианаполиске «ешқашан қайта оралмаймын» деп уәде берді. Дегенмен, 2010 жылғы F1 маусымының бірінші жарысынан аз бұрын Экклстоун Индианаполиске оралу мүмкіндігіне қатысты болжамдарды күшейтті. Жарысты Нью-Йорк аймағына әкелу үшін түрлі күш-жігер жұмсалды. 2010 жылдың наурыз айында Экклстоун 2012 жылғы F1 маусымы үшін Нью-Йорк қаласында Формула-1 жарысын өткізу жоспарларын жариялады. Экклстоунның сөзіне сүйенсек, жарыс Нью-Джерсидегі Гудзон өзенінің арғы бетінде, Манхэттеннің көкжиегінен көрінетін жерде өтеді. 2010 жылдың мамырында Джерси-Ситидегі Либерти мемлекеттік саябағында трасса салу жоспары пайда болды, бірақ ол жоспар көп ұзамай тоқтатылды. 2011 жылдың қазан айында Батыс Нью-Йорк және Уихокенде жарыс өткізілетіні жарияланды. 2010 жылдың мамырында Монтичелло Мотор Клубы, Нью-Йорк штатының солтүстігіндегі Монтичелло маңындағы жеке клуб үлгісінде салынған трасса кешені, жарыс өткізу құқығына үміткер екенін мәлімдеді. 2010 жылдың 25 мамырында Остин, Техас, он жылдық келісімшарт бойынша жарыс өткізу құқығын алды, себебі Экклстоун мен жарыс ұйымдастырушысы Full Throttle Productions 2012 жылғы F1 маусымынан басталатын келісімге келді. Іс-шара Американың трассасы (COTA) деп аталған, арнайы салынған жаңа трассада өтеді. Неміс сәулетшісі және трасса дизайнері Герман Тильке қаланың шығысында жаңа трассаны жобалады. 2010 жылдың шілдесінде жарыс ұйымдастырушысы Таво Хеллмунд трассаның «әлемдегі ең қиын және әсерлі» трассалардың бірі болатынын және әлемдегі «ең жақсы трассалардан» шабыт алған бұрыштардан тұратынын уәделеді. 2011 жылдың 15 қарашасында трасса құрылысы уақытша тоқтатылғаны хабарланды, себебі иелері 2012 жылы жарыс өткізуге келісімшарт алған жоқ, сондай-ақ Берни Экклстоун жарыс өтетініне күмәнді екенін білдірген еді. Экклстоун Таво Хеллмундтың келісімшартын бұзғанын анықтағаннан кейін және Формула-1 мен бастапқы трасса инвесторлары Ред МакКомбс пен Бобби Эпштейн арасында жаңа келісімшарт жасалғаннан кейін, АҚШ Гран-приі 2012 жылы Остиндегі Америка трассасында жоспарланған күні өткізіледі деп расталды. Ағымдағы чемпион Себастьян Феттель Техас трассасындағы алғашқы жарыста поулды жеңіп алды, бірақ 2007 жылғы жеңімпаз Льюис Хэмилтон АҚШ-тағы жеңіліссіз тізбегін сақтап, үшінші орын алған қарсыласынан шамамен 40 секундқа озып шықты. 2015 жылдың 11 қарашасында Техас штаты іс-шараны өткізу үшін қажетті 25 миллион доллардың 6 миллион долларын қысқарды. 2015 жылғы АҚШ Гран-приі кезінде Патрисия дауылынан соққан қатты жаңбырдан кейін қатысушылар саны 2015 жылдың қазан айында 224 011 адамға дейін төмендеді. 2016 жылдың 9 наурызында қаржы қысқартуларға қарамастан, жарыс Остин қаласында жалғасатыны расталды. 2016 жыл Остиндегі ең көп көрермен жиналған Гран-при болды: Льюис Хэмилтон мен Нико Росберг арасындағы Әлемдік жүргізушілер чемпионатының қызу бәсекесі, жақсы ауа райы және поп-жұлдыз Тейлор Свифттің сенбі күні кешкі концертінің арқасында жарыс күніне 270 000-ға жуық адам келді. 2017 жылдың 22 қазанында Льюис Хэмилтон жарыста жеңіске жетті. АҚШ-тың бұрынғы президенті Билл Клинтон жеңімпазға кубок тапсырды. Жастин Тимберлейктің концерті өткен жылғыдан Гран-приге қатысушылар санын 40 000-ға арттырды. 2018 жылы Бритни Спирс пен Бруно Марс концерттік бағдарламаларын ұсынды. COTA-да жоспарланған 2020 жылғы жарыс АҚШ-тағы COVID-19 пандемиясының салдарынан тоқтатылды. Жарыс 2021 жылы қайтадан өтті. COTA 2026 жылға дейін Формула-1 жарысын қабылдауға міндетті.

АҚШ-тағы басқа Гран-прилер

АҚШ Гран-приі – АҚШ-та өткізілетін ең ұзақ уақыт бойы жалғасып келе жатқан Формула-1 әлем чемпионаты. Дегенмен, бұрын бұл жерде тағы төрт жеке F1 жарысы өткізілген. 1976 жылғы F1 маусымынан бастап 1983 жылғы F1 маусымына дейін Лонг-Бич трассасында жаңадан құрылған АҚШ Батыс Гран-приі өтті, ол АҚШ Гран-приімен (шығыс) бірдей маусымдарда өткізілді. Осылайша, АҚШ 1957 жылғы F1 маусымындағы Италиядан кейін бір маусымда екі Формула-1 Гран-приін өткізген алғашқы ел болды. 1976 жылғы F1 маусымы мен 1980 жылғы F1 маусымы аралығында екі Гран-при де өткізілген кезде, АҚШ Гран-приі АҚШ Шығыс Гран-приі деп те аталды. Caesars Palace Grand Prix 1981 жылғы F1 маусымында және 1982 жылғы F1 маусымында Лас-Вегаста Формула-1 әлем чемпионатының жарысы ретінде өтті (содан кейін ол CART сериясындағы жарыс ретінде тағы екі жыл жалғасты). 1982 жылғы F1 маусымында Мичиган штатының Детройт қаласының орталығында тұңғыш Детройт Гран-приі өтті, ол 1988 жылға дейін жалғасты. Осылайша, 1982 жылғы Формула-1 маусымында АҚШ-та үш Гран-при өтті – бұл әлем чемпионаты тарихында бір елде екі Гран-приден астам өткізілген алғашқы жағдай. Соңында, 1984 жылғы F1 маусымында Техас штатының Фэр Парк қаласында Даллас Гран-приі өтті; жарыс трассасының жағдайымен байланысты мәселелерге тап болды, оған шілде айының тым ыстық ауа райы да себеп болды. Бұл уақытша жарыстардан кейін тарихи АҚШ Гран-приі 1989 жылы Фениксте өткен F1 маусымында қайта жанданды, және 2022 жылға дейін АҚШ-та өткізілетін F1 күнтізбесіндегі жалғыз Гран-при болып қала берді, бірнеше рет орналасқан жерін ауыстырғанына қарамастан. 1983 жылғы маусымда Нью-Йорк аймағында жаңа Гран-при өткізілуі мүмкін екені жарияланды, ол Медоулендс спорт кешенінде, Флашинг-Медоустегі Медоу-Лейкте немесе Лонг-Айлендтегі Хемпстедтегі Митчелл-Филдте (1936 және 1937 жылдардағы Вандербильт кубоктары өткен орын) өткізілуі керек еді. Алайда, жарыс алдымен кейінге шегерілді, содан кейін тоқтатылды, себебі CART Медоулендсте өз жарысын бастады және оған «АҚШ Гран-приі» деп ат қойды. Нью-Йоркке Гран-при әкелуге жасалған ең маңызды әрекет – Порт Империал Стрит Сыркиттегі Америка Гран-приі, ол 2013 жылғы ұсынылған күнтізбеге енгізілді, бірақ кейіннен тоқтатылды. 2022 жылы Майамидегі алғашқы Гран-при Майами халықаралық автодромында өтті, бұл трасса F1 үшін арнайы жасалған, Флорида штатының Майами бақшасындағы Хард-Рок стадионының маңында орналасқан. Бірінші Лас-Вегас Гран-приі 2023 жылдың 18 қарашасында өтті.

Жеңімпаздар

1908 жылдан 1916 жылға дейін жарыс «Американың Ұлы жүлдесі» деп аталды. Алты американдық пилот АҚШ Гран-присін жеңіп алды, олардың барлығы «Американың Ұлы жүлдесі» деп аталған кездегі біреуін қоспағанда, ол Гран-при күнтізбесіне енбеген болатын. Чак Дейг 1958 жылы Риверсайдте чемпионат емес жарыста да жеңіске жетті. Бірақ Формула-1 әлем чемпионатының бөлігі болған кезде, ешбір американдық бұл жарысты жеңіп алған жоқ; алайда, Марио Андретти 1977 жылы Калифорния штатының Лонг-Бич қаласында өткен АҚШ-тың Батыс Гран-присінде жеңіске жетті.