Кіріспе

Металдық улану түрі. Темірдену әдетте, өткір уыттануға алып келетін, артық темірдің жұтылуынан туындайды. Сағаттар ішінде пайда болатын жеңіл белгілерге құсу, диарея, іш ауруы және ұйқышаңдық жатады. Ауыр жағдайларда тахипнея, қан қысымының төмендеуі, құрысулар немесе кома дамуы мүмкін. Егер емделмесе, темірдену көп мүшелік жеткіліксіздікке, соның салдарынан ағзаның қанағаттандырмайтын зақымдануына немесе өлімге әкелуі мүмкін. АҚШ-та 6 жасқа дейінгі балалардың өліміне себеп болатын маңызды факторлардың бірі – темір қосатын дәрілік препараттарды қабылдау. Темірдену диагнозы клиникалық көрініске, сарысудағы темір концентрациясы мен метаболикалық ацидозды анықтауға арналған зертханалық тесттерге, сондай-ақ физикалық тексеруге негізделеді. Темірденуді емдеуге сұйықтықтарды толықтыру, асқазан-ішек жолын тазарту, дефероксаминді тамырға салу, бауыр трансплантациясы және науқастың жағдайын қадағалау кіреді. Ауыр жағдайларда адамдар жүйелік белгілер мен симптомдарды көрсетуі мүмкін және емдеуді қажет етеді. Емделмеген жағдайда темірденудің клиникалық көрінісі бес кезеңде дамиды: асқазан-ішек фазасы, жасырын фаза, метаболикалық ацидоз және шок фазасы, гепатотоксикалық фаза және жарақаттану салдарынан ішек жолының бітелуі. Артық темір бауырда ферритин түрінде сақталады. Қайталамалы құсу көбінесе темірденумен байланысты және оның ауырлығын анықтау үшін қолданылады. Зертханалық тесттер, мысалы, жұтылғаннан кейін 4-6 сағаттан кейін сарысудағы темірдің ең жоғары деңгейін өлшеу, темірдің уыттылығының ауырлығын анықтауға көмектеседі. Рентгенография диагноз қою үшін қолданылмайды, себебі темірдің уыттылығының ауырлығы мен рентген суретінде асқазандағы радиоконтрастты темір таблеткаларының болуы арасында байланыс жоқ. Бұл әдіс сондай-ақ жұтылған таблетканың радиоконтрастты болуын талап етеді, ал көптеген темір препараттарында мұндай қасиет жоқ.

Емдеу

Жедел темір улануын басқару науқасқа тыныс алуды қолдау және дефероксаминді көктамырға енгізуді қамтиды. Асқазан-ішек фазасында ауыр симптомдарды көрсететін науқастарға қан көлемінің жоғалуынан туындаған гиповолемиялық шоктың алдын алу үшін көлемдік реанимация жасалуы тиіс. Денедегі сұйықтық көлемін сақтау үшін физиологиялық сарысу көктамырға енгізіледі. Дефероксамин – бұл ауыр темір улануының жағдайларында қолданылатын дәрі. Ол хелаттаушы агент болып табылады және бүйректер арқылы несепке шығарылу үшін организмдегі бос темірмен байланысады. Дефероксамин дозасы токсикологпен кеңесіп анықталуы керек, бірақ әдетте сағатына 15 мг/кг-дан 35 мг/кг дейін үздіксіз инфузияланады және ересектер үшін тәуліктік максималды доза 6 граммнан аспауы тиіс. Педиатриялық науқастарда доза сағатына 15 мг/кг аспауы керек. Емдеудің ұсынылатын ұзақтығы – симптомдардың жойылғанға дейін, әдетте 24 сағат. Өлімге әкелмейтін темір улану жағдайларында, бауыр жеткіліксіздігі болғанда бауыр трансплантациясы қажет болуы мүмкін. Темір улануын емдеу клиникалық көрінісіне, сарысудағы темірдің ең жоғары деңгейіне және басқа зертханалық нәтижелерге негізделуі тиіс. Жалпы ереже бойынша, төмен дозадағы элементарлы темірді жұтқан, сарысудағы темірдің ең жоғары деңгейі 500 мкг/дл-ден төмен және симптомдары жоқ немесе жеңіл асқазан-ішек симптомдары бар науқастарға емдеу қажет емес және оларды жұтқаннан кейін 6 сағат бойы бақылау керек. Егер элементарлы темірдің жоғары дозасы жұтылған және науқаста ауыр жүйелік темір улануының белгілері мен симптомдары байқалса, дене көлемін жандандыру және дефероксамин сияқты қолдау шараларын дереу бастау керек. Темір улануына жылдам жауап беру клиникалық нәтижелерді айтарлықтай жақсартады.