Кіріспе
Неміс эксперименттік рок тобы Can 1968 жылы Кельн қаласында Холгер Цукай (бас-гитара, таспаны өңдеу), Ирмин Шмидт (кебордтар), Майкл Кароли (гитара) және Джаки Лайбэйцайт (доп) құрған неміс тобы. Олардың құрамында американдық Малкольм Муни (1968–70) және жапондық Дамо Сузуки (1970–73) сияқты бірнеше вокалист болды. Can тобының негізін қалаушылары авангардты музыка және джаз салаларында тәжірибе алған. Олар психоделикалық рок, фанк және musique concrète элементтерін «Tago Mago» (1971), «Ege Bamyasi» (1972) және «Future Days» (1973) сияқты әсерлі альбомдарында үйлестірді. Can «Spoon» (1971) және «I Want More» (1976) синглдарымен ұлттық хит-парадтарға енді. Олардың туындылары рок, постпанк және эмбиент өнеркәсібіне үлкен әсер етті.
the German band
Can were a German experimental rock band formed in Cologne in 1968 by Holger Czukay (bass, tape editing), Irmin Schmidt (keyboards), Michael Karoli (guitar), and Jaki Liebezeit (drums). They featured several vocalists, including the American Malcolm Mooney (1968–70) and the Japanese Damo Suzuki (1970–73). The founding members of Can came from backgrounds in avant garde music and jazz. They blended elements of psychedelic rock, funk, and musique concrète on influential albums such as Tago Mago (1971), Ege Bamyasi (1972) and Future Days (1973). Can also had commercial success with singles such as "Spoon" (1971) and "I Want More" (1976) reaching national singles charts. Their work has influenced rock, post punk, and ambient acts.
1960 жылдар
Can 1968 жылы Германияның Кёльн қаласында Холгер Цукай (бас-гитара), Ирмин Шмидт (кеборд), Джаки Лайббэйцайт (доп) және Майкл Кароли (гитара) құрды. Олар «Prepare to Meet Thy Pnoom» альбомын жазды, бірақ оны шығаруға дискілеу компаниясын таба алмады. 1969 жылы «Камасутра: Vollendung der Liebe» фильмінде әнші Маргарет Юванға сүйемелдеп, қысқа ғана уақытқа түсті. Мунидің ұсынысымен топ атын Can деп өзгертті. Муни осы атаудың түрлі тілдердегі оң мағыналары үшін оны ұсынды. Кейін Лайббэйцайт ағылшын журналы бұл атаудың солай мағынасын білдіретінін жариялағаннан кейін «коммунизм, анархизм, нигилизм» деген аббревиатураны ұсынды. Досы шақырған соң, топ Шлосс Нёрвених сарайына көшіп, оны жазу студиясы ретінде пайдаланды. 1971 жылы топ Рольф фон Сидоу режиссерлік еткен үш бөлімді неміс тіліндегі қылмыстық телесериал «Das Messer» («Нажан») үшін музыка жазды. «Spoon» трегі тақырыптық ән ретінде қолданылып, жеке ән ретінде шығарылып, неміс тіліндегі хит-парадта 6-орынға жетті. 1972 жылы «Tago Mago» альбомынан кейін «Spoon» және «Vitamin C» әндерін қамтитын «Ege Bamyasi» альбомы жарық көрді. Цукай: «Біз тамаша құрғақ және атмосфералық дыбысқа қол жеткіздік, [Ege Bamyasi] тобының көңіл-күйі жеңілдегенін көрсетеді». Вокалды Кароли мен Шмидт өздеріне алды, бірақ Судзуки кеткеннен кейін Can тректерінде вокал азайды, себебі топ Future Days альбомымен бастаған амбиенттік музыкамен тәжірибе жасады.
1974-1979 жылдар
Soon Over Babaluma 1974 жылы "Future Days" стилінде жалғасты, бірақ "Tago Mago" және "Ege Bamyasi" альбомдарының өткір шеттері сақталды. 1975 жылы Can Ұлыбританиядағы Virgin Records және Батыс Германиядағы EMI/Harvest лейблымен келісім шарт жасасты, сондай-ақ сол жылы BBC-нің Old Grey Whistle Test бағдарламасында Шмидт жылдам каратэ соққыларымен клавиатураның бір бөлімін орындаған, есте қаларлық Vernal Equinox қойылымында өнер көрсетті. Осыдан кейін Шмидт аяғын сындырып, нәтижесінде топтың Ұлыбританиядағы гастрольдік туры тоқтатылды. Кейінгі Landed (1975) және Flow Motion (1976) альбомдарында Can жазба технологиясы жетілген сайын, сәл дәстүрлі стильге қарай бет бұрғанын көрсетті. Flow Motion альбомынан шыққан "I Want More" диско-синглы Батыс Германиядан тыс жерлердегі топтың жалғыз хитіне айналды. Тікелей дыбыс режиссері Питер Гилмордың қатысуымен жазылған бұл ән 1976 жылдың қазан айында Ұлыбритания хит-парадында 26-орынға ие болды, бұл Czukay контрабаспен орындаған Top of the Pops бағдарламасында пайда болуына себеп болды. 1977 жылы Can-ға бұрынғы Traffic тобының басисі Роско Джи және перкуссияшы Ребоп Куаку Баа қосылды, екеуі де альбомдарда вокалмен өнер көрсетті: Saw Delight (1977), Out of Reach (1978) және Can (1979). Осы кезеңде Цукай топтың шығармашылық бағыты туралы келіспеушіліктер мен бас гитарист ретінде басқа музыканттардың өсуіне ілесе алмауына байланысты топтың қызметінен шеттетілді. Цукай бас гитараны "керек болғандықтан" алған және аспаптағы шектеулерін мойындады. Гей Can-ға қосылғаннан кейін, Czukay қысқа толқынды радиолар, Морзе коды кілттері, магнитофондар және басқа да түрлі заттарды пайдаланып дыбыстар жасады. Ол 1977 жылдың соңында Can-нан кетіп, Out of Reach немесе Can альбомдарына қатыспады, бірақ соңғы альбомның өндірісіне қатысты.
Бөлісу мен қайта қосылудан кейін
Бөліскеннен кейін бұрынғы мүшелердің барлығы музыкалық жобаларға қатысып, көбінесе басқа суретшілер үшін сессиялық музыканттар ретінде жұмыс істеді. Цукай бірнеше амбиент альбомдарды жазды және Дэвид Сильвианмен және басқалармен бірлесіп жұмыс істеді. Jaki Liebezeit бассист Жах Уоббл мен Билл Ласвеллмен, Drums off Chaos атты барабан ансамблімен және 2005 жылы Datenverarbeiterмен Givt онлайн альбомында кеңінен ойнады. 1986 жылы олар қысқа уақытқа түпнұсқа вокалист Мунимен бірге Rite Time (1989 жылы шыққан) жазды. 1991 жылы Кароли, Лайбзейт, Муни және Шмидт Вим Вендерс фильмінің "Әлемнің соңына дейін" трегін жазу үшін, ал 1999 жылы тамыз айында Кароли, Лайбзейт және Шмидт Джона Подмормен "The Third Man Theme" әнін Grönland Records жинақтаушы альбомы Pop 2000 үшін жазды. 1999 жылы Can тобының төрт негізгі мүшесі: Кароли, Лайбзейт, Шмидт және Цукай, бір шоуда тікелей эфирде ойнады, бірақ қазіргі соло жобаларымен жеке ойнады (Sofortkontakt, Club Off Chaos, Kumo және U She). Содан бері Can тобы туралы көптеген жинақтар, тікелей эфирдегі альбомдар мен үлгілер жарық көрді. 2004 жылы топ өзінің бұрынғы каталогтарының Super Audio CD ремастерлері сериясын бастады, олар 2006 жылы аяқталды. Кароли 2001 жылы 17 қарашада қатерлі ісік ауруынан қайтыс болды; Лайбзейт 2017 жылы 22 қаңтарда пневмониядан қайтыс болды; Цукай 2017 жылы 5 қыркүйекте табиғи себептерден қайтыс болды; Судзуки 2024 жылы ақпанда қатерлі ісік ауруынан қайтыс болды.
Архивтік басылымдар
Can 1974 жылы «Limited Edition» жинақ альбомын шығарды, ал 1976 жылы оны олардың жарық көрмеген студиялық жазбаларынан екі дискіден тұратын «Unlimited Edition» альбомына дейін кеңейтті. 1981 жылы жарық көрген «Delay 1968» 1968–1969 жылдардағы жарық көрмеген жазбалардың жинағы болды. «Cannibalism 2» жинақ альбомына альбомдар мен жеке әндерден құралған материалдың қатарында 1960 жылдарға жататын «Melting Away» атты жарық көрмеген ән де енді. 1995 жылы BBC-де Can тобының жазбаларынан құралған «The Peel Sessions» жинағы жарық көрді. 1999 жылы «Can Box» жинағы шықты, оның құрамында Can тобы туралы видео деректі фильм, 1972 жылғы концерттік жазбасы және Майкл Кароли құрастырған екі дискіден тұратын жинақ болды, ол кейін «Can Live Music (Live 1971–1977)» деген атпен жеке шығарылды. Can тобының жарық көрмеген концерттік жазбалары 2011 жылы «Tago Mago» альбомының 40 жылдығына арналған нұсқасында және 2014 жылы «Can» тобының 17 LP жинағында жарық көрді. 2012 жылы жарық көрген «The Lost Tapes» жинағын Ирмин Шмидт пен Дэниел Миллер бақылады, ал Шмидт пен Джона Подмор жинақтады, Подмор редакциялады.
Стиль
Кан Солтүстік Африка музыкасының, Стокгаузеннің және Стив Райх пен Терри Райли сияқты американдық минималистердің ықпалымен қайталанатын, ырғақты стильді дамытты. Цукай мен Шмидт екеуі де Стокгаузеннің шәкірттері болды, ал Кан оның музыкалық теориясының негізін мұра етті. Шмидт классикалық пианист ретінде білім алған, ал Кароли эзотерикалық зерттеулері арқылы цыган музыкасының ықпалын әкелді. Любэцайт джазға бейімделген. Топтың дыбысы бастапқыда этникалық музыкаға негізделген, сондықтан топ гараж-рок дыбысын қабылдағанда, бастапқы мүшесі Дэвид Джонсон топтан кетті. Бұл әлемдік музыка тренді кейінірек Ege Bamyasi (түрік тілінде "Эгейлік окра" деген мағына береді), Future Days және Saw Delight сияқты альбомдарда, сондай-ақ әртүрлі ұлттан жаңа топ мүшелерін қосу арқылы көрінді. "E.F.S" деп қысқартылған "Этнологиялық жалғандық сериясы" деп аталатын Can альбомдарының бірнеше тректері, топтың этникалық дыбысты музыканы сәтті қайта жасай білу қабілетін көрсетті. Олар өз музыкаларын көбінесе ұжымдық, спонтанды композиция арқылы құрастырды, студияда өздерін үлгілеп, нәтижелерін өңдеді. Цукай Канның тікелей және студиялық орындарын "бірден туған композициялар" деп атады. Топтың алғашқы рок ықпалына The Beatles және Velvet Underground кірді. Топ Can-ның "Father Cannot Yell" әнінің Velvet Underground-тың "European Son" әнінен шабыттанғанын мойындады. Малкольм Мунидің дауысы Джеймс Браунның дауысына (топ мүшелерінің құрметтейтін тұлғасы) теңестірілді, ал олардың психоделикалық музыкаға негізделген ерте стилі Pink Floyd-пен салыстырылды. Czukay-дің кең ауқымды монтаждауы кейде 60-шы жылдардың соңындағы трубашы Майлз Дэвистің музыкасымен (мысалы, In a Silent Way және Bitches Brew) салыстырылды: Кан мен Дэвис екеуі де ұзақ, ілгекке толы импровизацияларды жазып, содан кейін альбомдарына ең жақсы бөліктерін өңдеді. Czukay және Teo Macero (Дэвистің продюсері мен редакторы) екеуінің де тамыры 1940-1950 жылдардағы musique concrète-де жатыр. 1996 жылы Майкл Каролимен болған әңгімесінде Ирмин Шмидт олардың музыкасына ықпал еткен әртүрлі тұлғалар туралы былай деді: "Білесіз бе, біз туралы жазылған барлық ықпалдарға қарамастан, ең басты ықпал ешқашан айтылмаған: Майкл фон Биль". Сузуки Муниден мүлдем өзгеше әнші болды, ол көп тілді (өз сөзімен айтқанда, "Тас дәуірінің тілінде" әндейді) және көбінесе түсініксіз вокал стиліне ие болды. Сузукимен бірге топ ең көп сынға ие және коммерциялық сәтті альбомдарды шығарды. Таго Маго альбомындағы ырғақ секциясының жұмысы ерекше мақталды: бір сыншы альбомның көп бөлігі "гипнотикалық ырғақ үлгілеріне негізделген ұзақ импровизацияларға" негізделгенін жазды; тағы біреуі "Halleluhwah" оларды "құмарлықпен транс/фанк бит соғып жатыр" деп жазды.
Импровизация, жазба және тікелей көрсетілімдер
Канның музыкасының көп бөлігі еркін импровизацияға негізделген, содан кейін студиялық альбомдарға өңделген. Мысалы, саундтрек дайындағанда, тек Ирмин Шмидт ғана фильмді көріп, содан кейін топтың қалғанына олар музыкалайтын көріністердің жалпы сипаттамасын беретін. Бұл фильмнің ішінде де, сыртында да сәттілікке қол жеткізген импровизациялық саундтрекке көмектесті. Канның концерттерінде көбінесе осы сияқты спонтанды импровизация олардың альбомдарындағы әндермен үйлеседі. Can Live альбомындағы "Colchester Finale" трегі "Halleluhwah" бөлігін жарты сағаттан астам уақытқа созылған композицияға енгізеді. Алғашқы концерттерде Муни мен Сузуки көрермендерді таң қалдыруға жиі мүмкіндік алатын. Актер Дэвид Нивеннен Цукай концерт туралы не ойлағанын сұрағанда, Нивен: "Бұл керемет болды, бірақ мен оның музыка екенін білмедім" деді. Сузуки кеткеннен кейін музыка вокалдық орталықсыз күшейді. Топ бірнеше сағат бойы ортақ тақырыптармен немесе оларсыз ұжымдық импровизациялау қабілетін сақтап келді (олардың ең ұзақ өнер көрсетуі Берлинде алты сағаттан асты), нәтижесінде үлкен өнер көрсетулер архиві қалыптасты. Кан Дамо Сузуки кеткеннен кейін жаңа вокалист табуға тырысты, бірақ ешкім толыққанды осы лауазымға сай келмеді. 1975 жылы халық әншісі Тим Хардин жетекші вокалды алып, екі концертте Канмен бірге гитарада ойнап, өзінің "The Lady Came From Baltimore" әнін орындады. Малайзиялық вокалист Тайга Радж Раджа Ратнам 1976 жылдың қаңтар және наурыз айлары аралығында топпен алты рет сахнаға шықты. Тағы бір уақытша вокалист, ағылшын Майкл Кузинс, 1976 жылдың наурыз айынан сәуір айына дейін Канмен гастрольдік сапарда болды.
Мұрасы мен ықпалы
1970 жылдардың аяғында Кан постпанк жанрында жұмыс істейтін маңызды суретшілерге әсер етті, мысалы, Siouxsie and the Banshees, Fall, Public Image Ltd және Joy Division. 1980 жылдары Can-ға британдық жаңа толқынның Пит Шелли, Гэри Нуман, Ultravox, The Jesus and Mary Chain және Primal Scream секілді өкілдері сілтеме жасады. The Lumerians және Happy Mondays Канның ықпалын мойындады. Сынықшы Саймон Рейнольдс «Can-ның жаһандық авангардтық фанкі trip hop, ethnotechno және ambient jungle сияқты үлгілік би жанрларының көптеген қадамдарын болжады» деп жазды. Брайан Ино Канға арналған қысқа фильм түсірді, ал Red Hot Chili Peppers тобының Джон Фруссианте Канға Германиядағы ең беделді музыкалық сыйлықты табыс еткен Echo Awards салтанатына қатысты. Radiohead өздерінің Kid A (2000) және Amnesiac (2001) альбомдарына Канның әсерін мойындады. Олар Каннан шабыттанып, өз студиясын құрып, джем-сессияларын жазып, содан кейін оларды монтаждады. Radiohead 2000 жылдардың басында концерттерде «The Thief» әнін орындады. Fall тобының Марк Э. Смит 1985 жылғы This Nation's Saving Grace альбомындағы «I Am Damo Suzuki» әнімен Судзукиге құрмет көрсетті. The Jesus and Mary Chain 1980 жылдардың ортасында концерттерде «Mushroom» әнін орындады. Talk Talk тобының Марк Холлис Канның Spirit of Eden және Laughing Stock альбомдарына әсерін бірнеше рет атады. Кем дегенде бес танымал топ өздерін Канның құрметіне атады: The Mooney Suzuki Малкольм Муни мен Дамо Сузуки үшін; инди-рок тобы Spoon хит «Spoon» әнінен кейін; шотланд музыканты Мистер Эгг 1984 жылы құрған Egebamyasi электронды тобы, Канның Ege Bamyasi альбомынан шабыттанды; Hunters & Collectors Landed альбомындағы әннен кейін; және Moonshake, Future Days альбомындағы трек атынан алынған, бұрынғы Wolfhounds вокалисі Дэвид Каллахан құрды. Шотланд жазушысы Алан Уорнер Канның екі мүшесіне арналған екі роман жазды (Морверн Каллар Холгер Цукайға, ал The Man Who Walks Майкл Каролиге). Sacrilege ремикс альбомында Sonic Youth және U.N.K.L.E. сияқты Канның ықпалында болған суретшілердің Кан тректерінің ремикстері бар. Олардың этномузыкологиялық бейілімдері 1980 жылдардағы әлемдік музыкаға деген қызығушылықтан бұрын пайда болды. Kraftwerk сияқты электрондық музыкаға үлкен әсер етпесе де, олар Tangerine Dream және жоғарыда аталған топпен бірге ambient музыкасының маңызды пионерлері болды. Пост-рок жанрында жұмыс істейтін көптеген топтар Канның үлкен краутрок көрінісінің бөлігі ретінде ықпалын сезінеді, сондай-ақ The Mars Volta сияқты New Prog топтары да. Rolling Stone журналы бұл топты «ғарыш рок-тобының пионері» деп атады. Канье Уэст 2007 жылғы Graduation альбомынан шыққан «Drunk & Hot Girls» әнінде «Sing Swan Song» үлгісін пайдаланды. Ұлыбританиялық Loop тобы Канның қайталанатын полиритмиялық стиліне қатты әсер етті, олар Black Sun EP-де Канның «Mother Sky» әнін орындады. Югославиялық прогрессивті/психоделикалық рок тобы Igra Staklenih Perli, Канның ықпалында, өздерінің дебюттік альбомында Канға арналған құрмет ретінде «Pečurka» («Шөп») әнін шығарды. Топ LCD Soundsystem-нің «Losing My Edge» дебюттік сингліндегі қалыптасқан ықпал ретінде еске алынды. Oasis-тің 2008 жылғы «The Shock of the Lightning» синглі Кан мен Neu! шабыттандырды.