Кіріспе

Stellantis компаниясының еншілес автомобиль бренді – Lancia (ˈlantʃa). Lancia – Stellantis Europe компаниясының еншілес кәсіпорны, қазіргі кезде Stellantis бөлімшесі болып табылады. Lancia-ның қазіргі заңды тұлғасы 2007 жылдың қаңтарында оның бас компаниясы бизнесін қайта ұйымдастырған кезде құрылды, бірақ тарихы 1906 жылы Винченцо Лансия (1881–1937) және Клаудио Фоголин Турин қаласында құрған Lancia & C. өндірістік концерніне дейін жетеді. 1969 жылы Fiat құрамына кірді. Бұл бренд мықты ралли тарихымен және 1922 жылғы Lambda-ның монокок шассиі, сондай-ақ 1948 жылғы Ardea-да ұсынылған бес жылдамдық беріліс қорабы сияқты техникалық жаңалықтарымен танымал. 1992 жылдан бері Әлемдік ралли чемпионатына қатыспағанына қарамастан, Lancia әлі де басқа брендтерге қарағанда көбірек Өндірушілер Чемпионатын ұстап тұр. Lancia таңбалы көліктердің сатылымы 1990 жылы 300 000-нан астам бірліктен 2010 жылға қарай 100 000-нан азыраққа дейін төмендеді. 2009 жылы Fiat компаниясы Chrysler компаниясының үлесін сатып алғаннан кейін, Lancia брендінің портфолиосы Еуропаның көптеген нарықтарында сатылатын Chrysler өнімдерін қосу үшін жаңартылды. Алайда, Ұлыбритания мен Ирландияда Lancia көліктері Chrysler деп қайта аталды. Сатулар төмендеуіне байланысты, 2015 жылдан кейін Lancia таңбасы бар Chrysler көліктері ұсынылмайды. Осыдан кейін компанияның жалғыз өнімі Lancia Ypsilon болды және Италиядан тыс сату 2017 жылы тоқтатылды. Lancia брендінің бұрынғыдан әлдеқайда кіші болуына қарамастан, Ypsilon Италияда танымал болып қала береді; тіпті 2019 жылы ең көп сатылған екінші автомобиль болды. Жақында құрылған франко-итальяндық-американдық Stellantis компаниясы Италияның Lancia брендін жаңғыртуға тырысатынын мәлімдеді, сонымен қатар бренд үшін бірнеше модель болады және бірнеше жылдан бері алғаш рет Италиядан тыс сату жүзеге асырылатынын көрсетті.

Құрылтай және алғашқы жылдары

Lancia & C. Fabbrica Automobili компаниясы 1906 жылғы 27 қарашада Турин қаласында Fiat жарыс жүргізушілері Винченцо Лансия және оның досы Клаудио Фоголин құрды. Lancia компаниясы жасаған алғашқы автомобиль – "Tipo 51" немесе "12 HP" (кейін "Альфа" деп аталды), ол 1907 жылдан 1908 жылға дейін өндірісте болды. Оның қуаты бар, кішкентай төрт цилиндрлі қозғалтқышы болды. 1910 жылы Lancia құрамдас бөліктері АҚШ-қа экспортталды, онда олар SGV компаниясы арқылы SGV брендімен құрастырылып сатылды. 1915 жылы Lancia алғашқы жүк көлігін – Jota-ны жасады, ол жеке серия ретінде жалғасты. 1937 жылы Винченцо жүрек талмасынан қайтыс болды. Оның әйелі Адель Миглиетти Лансия және ұлы Джанни Лансия компанияны басқаруды өз қолына алды. Олар Витторио Жаноны инженер ретінде шақырып алды. Жано бұрын-соңды Alfa Romeo-ның түрлі модельдерін, соның ішінде 6C, P2 және P3 сияқты ең сәтті жарыс машиналарын жобалап, өзінің есімін шығарған еді. Lancia автомобиль әлемінде көптеген жаңалықтарды енгізгенімен әйгілі. Олардың ішінде 1913 жылғы Theta – стандартты жабдық ретінде толық электр жүйесіне ие болған алғашқы еуропалық серийлік автомобиль. Lancia-ның монокок шассиді алғаш рет қолданған көлігі – 1922 жылдан 1931 жылға дейін өндірілген Lambda, "Слайдинг Пилар" тәуелсіз алдыңғы серігімен жабдықталды, ол серіппе мен гидравликалық амортизаторын бір құрылғыға біріктірді (бұл мүмкіндік кейінірек Lancias-та қолданылды, 1963 жылы жаңа модельмен алмастырылған Appia-ға дейін). 1948 жылы алғашқы 5 жылдамдықты беріліс қорабы серийлік автомобильге (Series 3 Ardea) орнатылды. Lancia 1950 жылғы Aurelia-да толық серийлік V6 қозғалтқышын ұсынды, ал бұрын V8 және V12 қозғалтқыш конфигурацияларымен тәжірибе жасаған. Сонымен қатар, V4 қозғалтқышын жасаған алғашқы өндіруші де осы компания болды. Басқа да жаңалықтарға серийлік автомобильдерде тәуелсіз серіппелерді пайдалану (сол кезде автомобильдердің алдыңғы және артқы осьтерінде жиі қолданылатын қатты осьтердің орнына) және алғаш рет Aurelia және Flaminia модельдеріне орнатылған артқы трансмиссия жатады. Осы инновацияларға ұмтылыс, үздіксіз жетістіктерді іздеу, сапаға берілгендік, күрделі құрылыс процестері және көне өндіріс машиналарын пайдалану барлық автомобильдердің дерлік қолмен жасалуын талап етті. Модельдердің арасында ортақ ештеңе болмағандықтан, өндіріс шығындары артып, сұраныстың төмендеуі Lancia-ның өміршеңдігіне әсер етті. Инженер мамандығы бойынша білім алған Джанни Лансия 1947 жылдан 1955 жылға дейін Lancia президенті болды. 1956 жылы Песенти отбасы компанияны бақылауға алды, ал Карло Песенти компанияны басқарды.

1969 жылдан 2021 жылға дейін

Fiat 1969 жылдың қазан айында сатып алу туралы ұсыныс жасады. Lancia компаниясы оны қабылдады, себебі компания үлкен қаржылық шығындарға ұшырап, 1969 жылы 20 миллиондық зиян шекті. Бұл Lancia таңбасының ерекшелігінің соңы болған жоқ, ал 1970 жылдардағы Stratos, Gamma және Beta сияқты жаңа үлгілер Fiat осы таңбаның беделін сақтағысы келгенін көрсетті. Fiat Group бір жыл бұрын сатып алған Autobianchi, Lancia басқаруына берілді. 1970 және 1980 жылдары Lancia раллиде үлкен жетістіктерге қол жеткізіп, көптеген Әлем чемпионаттарында жеңіске жетті. 1980 жылдары компания Saab Automobile компаниясымен ынтымақтастық жасады, Lancia Delta Швецияда Saab 600 деп сатылды. 1985 жылғы Lancia Thema Saab 9000, Fiat Croma және Alfa Romeo 164 үлгілерімен бір платформаны бөлісті. 1990 жылдары барлық үлгілер Fiat-тың басқа үлгілерімен тығыз байланысты болды. 2007 жылдың 1 ақпанынан бастап Fiat-тың автомобиль операциялары қайта ұйымдастырылды. Fiat Auto, Fiat S.p.A.-ның негізгі автомобиль өндірісімен айналысатын бөлімшесі Fiat Group Automobiles S.p.A. болып өзгерді. Сонымен қатар, бұрынғы таңбадан Lancia Automobiles S.p.A. атты қазіргі компания құрылды және 100% FCA-ның меншігіне көшті. 2015 жылдан кейін Chrysler өндірген барлық үлгілер Еуропа нарығында тоқтатылды. Осыдан бері Lancia таңбасы тек Ypsilon үлгісін өндіріп, сату арқылы сақталды, ол 2020 жылы тағы бір шағын жаңартудан өтті және тек Италия нарығында ғана қолжетімді.

2021 қазіргі уақытта - Stellantis аясында қайта іске қосылу

2021 жылы Stellantis бірігуі аяқталғаннан кейін брендтің болашағына қатысты күмәндерге қарамастан, Lancia 2024 модельдік жылға арналған жаңа премиум модельдерді әзірлеу үшін Alfa Romeo және DS Automobiles сияқты әріптес компаниялармен бірлескен топқа қосылды. Stellantis компаниясының Lancia-ны жаңғырту жоспары аясында Лука Наполитано автомобиль өндірушінің бас директоры, ал Жан-Пьер Плуэ – бас дизайнері болып тағайындалды. 2021 жылдың маусым айында үш жаңа электрлік модель жарияланды: Ypsilon төртінші буыны болған жаңа субкомпакт автомобиль; 2023 жылдың сәуір айында бес есікті Gamma деп аталған fastback CUV түрінде расталған компакт кроссовер (кодтық атауы L74), 2026 жылға жоспарланған; және жаңа Delta болуы мүмкін компакт хэтчбек. Aurelia, Flaminia, Delta және 1970 жылғы Stratos Zero концепт-кары сияқты тарихи модельдерден шабыттанған болашақ электрлік модельдер бір мезгілде органикалық сызықтармен және геометриялық пішіндермен әшекейленеді. Фирмендік «calice» торшасы қалқанның орнына жоғары орналасқан жаңа логотиппен бірге жаңа Y пішіндес LED шамдар түрінде қайта қарастырылды. Артындағы дөңгелек артқы шамдар Stratos спорттық машинасына тікелей құрмет көрсетіп тұр. Бұл дизайндық шешімдердің барлығы кейін толыққанды функционалды концепт-карға – Lancia Pu+Ra HPE Concept-ке енгізілді, ол 2023 жылдың 15 сәуірінде Милан қаласында таныстырылды. 2023 жылдың 12 желтоқсанында төртінші буын Ypsilon прототипі Франциядағы Монбелиар аймағындағы каналдың түбінен табылған. Модель сынақ жүргізу кезінде ұрланған деген болжам бар, содан кейін суға батып кеткен. 2024 жылдың 14 ақпанында Lancia ресми түрде төртінші буын Ypsilon-ды ұсынды, бастапқыда Lancia және итальяндық жоғары сапалы жиһаз өндірушісі Cassina S.p.A. бірлесіп жасаған Ypsilon Edizione Limitata Cassina шешілімді басылымымен. Модельдің өндірісі 1906 данамен шектелді, бұл Lancia брендінің 1906 жылы құрылғандығын еске салады. Lancia Ypsilon 2024 жылдың алғашқы айларында Италия нарығында үстемдік танытты, бұл бренд үшін ерекше көрсеткіштерді тіркеді. Бірінші тоқсанның қорытындысы бойынша 12 923 дана сатылды, бұл 2023 жылдың осы кезеңімен салыстырғанда 16,4%-ға артық.

Lancia Ypsilon (Ауғанстан)

Ypsilon – 2011 жылдан бері өндірісте жүрген 5 есікті супермини автомобиль. Ол Fiat 500 платформасының жаңартылған нұсқасына негізделген. Бұрын көптеген еуропалық нарықтарда сатылды, бірақ 2017 жылдан бері тек Италияда ғана қолжетімді. Ұлыбритания мен Ирландияда бұл автомобиль бұрын Chrysler Ypsilon деген атпен сатылды. Қазір Италияда өндірістегі және сатылатын жалғыз Lancia автокөлігі болғанымен, Ypsilon сол елде әлі де танымал; 2019 жылы Италияда ең көп сатылған екінші автомобиль болды. Flavia тек сол жақтан рульді елдерде ғана сатылды, сондықтан Ұлыбритания мен Ирландияда сатылмады.

Концепт-көліктер

Lancia компаниясы көпшілік назарына Flaminia Loratmo (1958), Stratos Zero (1970), Italdesign Giugiaro-ның Megagamma және Bertone-нің Sibilo (1978), Pininfarina-ның Hit (1988), Bertone жобалаған Kayak (1995), Dialogos (1998) және Nea (2000) сияқты бірнеше концепт-карларды ұсынды. 2003 жылы компания Granturismo Stilnovo және Fulvia концепттерін көрсетті. Lancia 2023 жылы брендті жаңартпақ стратегиясының аясында PU+RA HPE концептін таныстырды.

Арнайы көліктер

1960 жылдың соңында Lancia Италия президенті үшін алғашқы ландаулет лимузинін жасады, ол Lancia Flaminia 335 Presidenziale деп аталды. 1989 жылы Lancia Thema лимузинінің нұсқасын жасады, одан Fiat тобының басшылары үшін 24 дана шығарылды. 1999 жылы Lancia Kappa лимузинінің жеке данасын жасады, ал 2004 жылы Женева автосалонында Stola Thesis лимузинінің нұсқасын көрсетті.

Экспорттық нарықтар

2014 жылдың қаңтар айында La Repubblica газетімен берген сұхбатында Fiat компаниясының бас директоры Серджо Маркионне Lancia брендінің тек Италияда сатылатынын және өзінің назарын тек Ypsilon супермини моделіне шоғырландыратынын айтты.

Америка Құрама Штаттары

Кейбір модельдер 1950-1960 жылдары шағын көлемде импортталған болса, Lancias 1975 жылдан бастап АҚШ-та сатыла бастады. Сату салыстырмалы түрде баяу болды, ал модельдер тізімі Fiat-пен бірге 1982 жылы тоқтатылды. 2009 жылы Fiat компаниясы АҚШ-тағы Chrysler компаниясының үлесін сатып алғаннан кейін және Chrysler компаниясын қайта құру жоспарларының бір бөлігі ретінде, Fiat Chrysler бренді мен Lancia бірлесіп өнімдерді әзірлеуді, ал кейбір көліктерді ортақ пайдалануды жоспарлап отырғаны хабарланды. 2009 жылдың қазан айында Lancia компаниясының бас директоры Оливье Франсуа Chrysler бөлімшесінің бас директоры қызметін атқарды. Fiat сондай-ақ, нарыққа байланысты, кейбір Chrysler автомобильдері Lancia брендімен, ал Lancia автомобильдері Chrysler брендімен сатылатындығын мәлімдеді. Франсуаның Chrysler брендін жоғары деңгейлі бренд ретінде қайта жаңғырту жоспарлары Plymouth брендінің тоқтатылуына байланысты белгілі бір дәрежеде қиындыққа тап болды. 2010 жылғы Детройт автосалонында Chrysler логотипі бар Lancia Delta көрсетілді, бірақ бұл АҚШ-та сатуға әкелмеді, керісінше 2013 жылға дейін сату үшін Alfa Romeo-ны өзгерту туралы ұсыныстар жасалды.

Ұлыбритания

Lancia-ның беделі 1980 жылы күрт төмендеді, себебі компания кеңінен жарияланған науқанда, ірі аспа тіреуінің коррозиясынан зардап шеккен, ақаулы Lancia Beta модельдерін иелерінен сатып алды. Бұл машиналар кейін құрылыстан жойылды. Бренд, Beta модельдерін кері шақыру кезінде келтірілген зияннан ешқашан толыққанды қалпына келмеді. Сонымен қатар, бірқатар себептер (төмен қалдық құны сияқты, бұл олардың модельдерін бәсекеге қабілетсіз етті) компанияны 1994 жылдың ақпан айында Ұлыбританиядан (және басқа оң рульді нарықтардан) шығуға итермеледі. Ұлыбританияда сатылған соңғы модель – Delta болды, ол раллидегі жетістіктерімен танымал болды және 1995 жылы сатудан алынды. Бірақ, кейіннен шағын көлемде сол рульді Lancia модельдері жеке импорт ретінде Ұлыбританияға жетті. 1995 жылдан бастап Lancia-ның Ұлыбританияға оралуы туралы үздіксіз ақпараттар тарады. 2005 жылдың қараша айында What Car? басылымы Saab және Volvo сияқты «қоңыр» премиум брендтермен бәсекелесу үшін қайта оралу мүмкіндігі туралы хабарлады. 2006 жылдың қыркүйек айында What Car? Lancia компаниясының Ұлыбританияға қайта оралып жатқанын мәлімдеді. Жаңадан іске қосу күні 2008 жылдың тамызына белгіленді. 2008 жылдың сәуірінде Car басылымы Lancia компаниясының жаңадан іске қосуды кейінге шеккенін хабарлады. 2009 жылдың маусымында Autocar Lancia-ның қайта іске қосылуы «өте күмәнді» екенін мәлімдеді. Бұл ақпарат сенімді болды, себебі сол кезде Lancia модельдері Fiat және Alfa Romeo модельдерімен ортақ бөлшектерді пайдаланды, олар қолданыстағы дилерлік желі арқылы импортталды, сатылды және күтілді. Сондықтан брендті қайта жандандыруға кететін шығын минималды болар еді. Алайда, 2008 жылдың желтоқсанында Fiat әлемдік қаржы дағдарысы мен экономикалық төмендеуге байланысты қаржылық алаңдаушылықтарға байланысты жаңадан іске қосу жоспарларын тоқтатты. 2011 жылы Lancia Ypsilon және Delta модельдері Ұлыбританияға қайта әкелінді, бірақ Chrysler маркасымен сатылды. 2014 жылдың қаңтарында бұл модельдер қатарынан Delta алынып тасталды. 2015 жылдың наурызында Fiat Group 2017 жылы Ұлыбританияда Chrysler маркасын тоқтатуды жариялады, оның орнына Jeep маркасына көбірек назар аудару ниетін білдірді.

Жапония

Бұрын Жапонияда Fulvia, Stratos және Delta сияқты Lancia модельдерінің шағын саны сатылды. Жақында кейбір модельдер Chrysler маркасымен сатылды, мысалы Ypsilon.

Формула бірінші

Винченцо Лансияның ұлы Джанни фирма директоры болғаннан кейін, ол автоспортқа жиі қатыса бастады, соңында Гран-при машинасы құрастыруға шешім қабылдады. Витторио Яно Лансияның жаңа конструкторы болды және оның Lancia D50 машинасы 1954 жылғы Испания Гран-присіне қатысты, онда Альберто Аскари поул-позицияны алып, ең жылдам уақытты көрсетті. 1955 жылғы Монако Гран-присінде Аскари шикананы өткізіп алып, портына құлады. Бір аптадан соң Аскари Монцадағы жарыстарда Феррари спорттық машинасымен апатқа ұшырап қаза тапты. Аскаридің қазасы мен Лансияның қаржылық қиындықтарына байланысты компания Гран-при жарыстарынан шықты. Барлығында Лансия Формула-1-де екі жеңіс және он тұғырға көтерілді. Лансия командасының қалдықтары Скудерия Феррариге берілді, онда Хуан Мануэль Фанхио 1956 жылы Лансия Феррари машинасымен чемпионатты жеңіп алды.

Жиналысу

Лансия жылдар бойы автоспортта, әсіресе раллилерде үлкен табысқа жетті. Дүниежүзілік ралли чемпионаты (WRC) құрылмас бұрын, Лансия 1972 жылы Фулвиямен Халықаралық Өндірушілер Чемпионатының соңғы титулын жеңіп алды. WRC-де олар статистикалық тұрғыдан ең табысты марка болып қала береді (1993 жылғы маусым соңында жарыстан шыққандарына қарамастан), Stratos (1974, 1975 және 1976), 037 (1983) және Delta (1987-1992 жылдары қатарынан алты рет жеңіс) машиналарымен өндірушілер титулын жеңіп алды. Delta – раллиде бәсекеге түскен ең табысты жеке модель болып табылады. Бұл Лансияға жылдар бойы 11 чемпионат пен 1969-1992 жылдар аралығында 15 Еуропа чемпионатын сыйлады. Джуха Канкунен мен Мики Биасион екеуі де Delta машинасымен екі жүргізуші титулын жеңіп алды. Лансиямен Ралли әлем чемпионатында бірнеше рет жеңіске жеткен жүргізушілердің қатарында Маркку Ален, Дидье Ауриоль, Сандро Мунари, Бернард Дарнише, Вальтер Рёрл, Бьёрн Вальдегард және Анри Тойвонен болды. Брендтің ралли тарихы трагедиямен да байланысты: 1985 жылы Корсика раллиінде Лансия 037 машинасымен итальяндық жүргізуші Аттилио Беттега, ал бір жыл өткен соң дәл сол раллиде фин чемпионатына үміткер Тойвонен Лансия Дельта S4 машинасымен қаза тапты. Осы оқиғалар В тобы раллилерінің тоқтауына әкелді.

Спорттық автокөлік жарыстары

1951 жылы «Миль Милья» жарысында Lancia Aurelia B20 GT жалпы есепте екінші орын алды. Көлікті Торнли Келхэм басқарды. 1953 жылы Умберто Маглиоли Lancia D20 рулімен «Тарга Флорио» жарысын жеңіп алды. Сол жылы Lancia D24 спорттық жарыс машинасының жаңа үлгісін ұсынды, ол D23 моделінің жетілдірілген нұсқасы болды, бірақ Пинин Фаринамен бірге спайдерге айналдырылды. Оның ең маңызды жеңістері – 1953 жылғы «Каррера Панамерикана», 1954 жылғы «Миль Милья» және 1954 жылғы «Тарга Флорио». Lancia раллиде үстемдік танытқан кезеңде 1970-ші жылдардың соңынан 1980-ші жылдардың ортасына дейін спорттық автомобильдер саласына да қадам басты. Алғашқыда Stratos HF машинасы 4-топта сынақтан өтті, содан кейін қысқа ғана уақытқа 5-топтағы сирек нұсқасы қолданылды. Бұл машина орынды Beta Montecarlo Turboмен алмастырылды, ол 1980 жылы FIA ұйымдаған «Конструкторлар» әлем чемпионатында, 1981 жылы «Төзімділік» әлем чемпионатында және 1980 жылғы «Deutsche Rennsport Meisterschaft» жарысында жеңіске жетті. 1982 жылы команда LC1 Spyder машинасымен 6-топқа көтерілді, ал 1983 жылы Ferrari қозғалтқышымен жабдықталған LC2 купесі пайда болды. LC2 машинасы жылдамдық жағынан Porsche 956 машинасымен шайқаса алды және өмірі барысында 13 рет поул-позицияны жеңіп алды. Алайда, оның нәтижелеріне сенімсіздік пен отынның көп жұмсалуы кедергі келтірді, нәтижесінде ол тек үш Еуропа және Әлем чемпионатында жеңіске жетті. Команданың Porsche 956 және 962 спорттық машиналарын басып озуға қабілетсіздігі 1986 жылдың соңында спорттық автокөлік жарыстарынан шығуына және раллиге көшуіне себеп болды. Бірақ жеке командалар 1990 жылдардың басына дейін LC2 машиналарын сынақтан өткіріп, нәтижелері төмендеді.

Коммерциялық көліктер

Лансия бастауынан-ақ кең ауқымды фургон, жүк көлігі, автобус және әскери көліктерді өндірді, 1912 жылы Lancia Veicoli Industriali компаниясын құрды. 1960 жылдардың соңында Лансия коммерциялық салалардан біртіндеп шығып, Fiat компания оны сатып алғаннан кейін көп ұзамай, 1970 жылдардың басында коммерциялық көліктерді өндіру тоқтатылды, ал кейбір үлгілері Iveco-ға берілді.