Кіріспе

20 ғасырдың табиғаттанушысы, суретшісі және жазушысы Фридерике Виктория "Жой" Адамсон (Гесснер; 20 қаңтар 1910 – 3 қаңтар 1980) – табиғаттанушы, суретші және жазушы. Оның "Азат туған" кітабында Ельза атты арыстан баласын бағу тәжірибесі сипатталған. "Азат туған" бірнеше тілге аударылып, сол аттас "Оскар" сыйлығын жеңіп алған фильмге түсірілді. 1977 жылы ол ғылым мен өнерге сіңірген еңбегі үшін Австрияның Құрмет орденімен марапатталды.

Өмірбаян

Адамсон Виктор мен Трауте Гесснердің (Грейпель) отбасында Троппау, Силезия, Австрия-Мажарстан (қазіргі Опава, Чехия) қаласында дүниеге келді. Оның ата-анасы 10 жасында қайтыс болғандықтан, ол әжесінің тәрбиесінде өсті. Адамсон өзінің өмірбаянында «The Searching Spirit» деп жазған. Ол Вена маңында өскен, Венада білім алып, мүсін жасау мен медицинаны оқығанға дейін музыкалық білім алған. Жастық шағында Адамсон концерттік пианист болуді және медицина саласында жұмыс істеуді ойлады. Джой Адамсон он жылдың ішінде үш рет үйленді. Оның алғашқы некесі 1935 жылы Виктор фон Кларвиллмен (сонымен қатар Зибель деп те аталған; 1902–1985) болды. 1937 жылы ол Кенияға барып, 1938 жылы ботаник Питер Бэллимен танысып, үйленді. Питер ботаникалық суреттер салды және оны қоршаған ортадағы флора мен фаунаны суреттеуді жалғастыруға ынталандырды. 1940 жылдардың басында сафарида болғанда ол үшінші күйеуі, аға жабайы табиғат сақшысы Жорж Адамсонмен танысып, 1944 жылы оған тұрмысқа шықты. Олар Кенияда бірге тұрды. Эльзаның өмірінде Джой мен Жорж Адамсон оның тәрбиесіне бір-біріне мұқтаж болды, бірақ ол қайтыс болғаннан кейін және оның балалары саябаққа өткеннен кейін олардың қызығушылықтары, сондай-ақ өмірлері де бөлініп кетті. Екеуі де ажырасу немесе заңды түрде бөлінуді қалаған жоқ, бірақ олардың қарама-қайшы мүдделері (Жорж арыстандармен жұмыс істегісі келді, ал ол гепардтармен) олардың бөлек тұруына себеп болды (бірақ олар кейде қайтадан бірге тұруды талқылағанмен, ешқашан орындамады). Олар әрбір Рождествоны бірге өткізіп, жақсы қарым-қатынаста болды. Өз жазбалары мен Жоржтың күнделіктерін пайдаланып, Джой арыстанның оқиғасын баяндау үшін «Борн Фри» атты кітап жазды. Ол оны HarperCollins құрамына кіретін Harvill Press баспасы сатып алғанға дейін бірнеше баспагерге ұсынды. 1960 жылы жарық көрген бұл кітап бестселлерге айналып, The New York Times бестселлер тізімінде 13 апта бойы көшбасшы болып тұрды және жалпы тізімде шамамен бір жыл бойы сақталды. Кітаптың сәттілігі Елзаның оқиғасына және оның ондаған суреттеріне байланысты болды. Оқырманға Эльзаның бостандыққа шығуына дейінгі өмірінен алынған көптеген оқиғалардың суреттері ұсынылды. Келесі кітаптар да көп суреттермен толықтырылды. «Born Free» сыншылардан жағымды пікірлер алды. Адамсон кітапты жарнамалау үшін баспагерлермен тығыз жұмыс істеді, бұл Адамсонның жаңа халықаралық танымалдығына септігін тигізді. Ол өмірінің қалған бөлігін «Борн Фри» кітабының танымалдылығының арқасында жануарлар дүниесіне қаржы жинаумен өткізді. Осы кітаптан кейін «Тірілікпен еркін» (Elsa өз балаларына ана ретінде) және «Мәңгілік еркін» (Жаспа, Гопа және Кішкентай Эльзаның босатылуы туралы) кітаптары жарық көрді. Адамсон кітаптан түскен табыстың бір бөлігін түрлі табиғатты қорғау жобаларына жұмсады. Оның суреттері 1972 жылы «Джой Адамсонның Африкасы» атты кітапта жарық көрді. Ол гепард пен африкалық барс секілді жануарларды оңалтты. Пиппа атты гепард жеті айлық шағында Адамсонға үй жануары ретінде берілді, оны босатуға үміттенді. Пиппа өмірінің соңына дейін төрт ұрпақ тудырды. Адамсон Пиппа мен оның гепардтар отбасы туралы «Шыбыраған сфинкс» және «Пиппаның сынағы» атты кітаптар жазды. Кейін Адамсон көп жылдар бойы армандаған мақсатына жетіп, африкалық барс баласын алды. 1976 жылы Жорж Адамсонның танысы оны тапқанда Пенни сегіз апталық болған. Пенни Адамсонның қайтыс болғаннан кейінгі соңғы кітабы «Шаба патшайымы» басылғанға дейін екі бала туды. Өмірі бойы 500-ден астам сурет пен сызықты суреттер жасады. Оның жұмыстарына Кения үкіметі тапсырған жергілікті халықтың портреттері, сондай-ақ Шығыс Африка флорасы туралы кем дегенде жеті кітапқа иллюстрациялар кірді. Ол сондай-ақ жануарларды суреттеді, олардың ішінде Эльза мен Пиппаның зерттеулері бар.

Қылмыс және мұра

1980 жылдың 3 қаңтарында Кениядағы Шаба ұлттық қорығында Джой Адамсонның денесін оның көмекшісі Питер Моусон тапты. Ол бастапқыда оны арыстан өлтірген деп жаңылысты, және бұл туралы бұқаралық ақпарат құралдары да хабарлады. Ол 70 жасқа толуға бірнеше апта қалған еді. Полиция жүргізген тергеу Адамсонның жараларының тым өткір және қанды емес екенін анықтады, сондықтан олар жануардың шабуылынан тумаған деген қорытындыға келді, және ол кісі өлтіруге ұшыраған деп шешті. Адамсонның бұрынғы жұмысшысы, жұмысынан босатылған Пол Накваре Екай кісі өлтіргені үшін кінәлі деп танылып, мерзімі белгісіз түрме жазасына кесілді. Ол өлім жазасынан құтылды, себебі судья оның қылмыс жасаған кезде кәмелетке толмаған болуы мүмкін деген шешімге келді. Джой Адамсонның денесі кремацияланып, күлі Кенияның Меру қаласындағы Меру ұлттық паркіндегі Эльзаның арыстанша қабіріне жерленді. Джордж Адамсон тоғыз жыл өткен соң, 1989 жылы Кора ұлттық паркіндегі лагерінің жанында, браконьерлер шабуылдаған туристке көмекке асығып бара жатқанда өлтірілді. Ол туристің өмірін сақтап қалғаны үшін мақталады. Джой Адамсонның үлкен мысықтар туралы кітаптарынан басқа, оның суреттерінен жасалған кітабы "The Searching Spirit" деген атпен автобиография ретінде жарық көрді. Джордж Адамсонның екінші автобиографиясы "Менің мақтанышым мен қуанышым" 1986 жылы жарық көрді.