Кіріспе

Жануарлар бағындағы жануарларды күтіп-бағатын адам – жануарларды сақтау мақсатында немесе жұртшылыққа көрсету үшін тұтқында ұсталатын жануарларды басқаратын адам. Олар көбінесе жануарларды тамақтандыру және күнделікті күтіммен айналысады. Күнделікті жұмыстарының бір бөлігі ретінде жануарлардың қораларын тазалап, денсаулықтарына қатысты мәселелерді хабарлайды. Сонымен қатар, ғылыми зерттеулерге қатысып, жұртшылыққа білім берумен айналысады, мысалы, экскурсиялар жүргізіп, сұрақтарға жауап береді.

Өмірбаян

Жануарларды күтіп-бағушылар немесе зоопарк күзетушілері қажет болатын жануарлар жиынтықтары шамамен б.з.д. 3000 жылдан бері кездеседі.

Месопотамияда (қазіргі Ирак), Египет, Қытай және Үндістанның ежелгі өркениеттері билеушілерге және бай азаматтарға жабайы жануарлар жиынтықтарын ұстауға рұхсат берген. Бұл өркениеттерде балықтар мен құстар сияқты жабайы жануарларды ұстап, оларға күтім жасайтын адамдар болған. Кейбіреулері сондай-ақ түрлердің мінез-құлқы немесе көбеюі туралы зерттеулер жүргізіп, лекциялар, бағдарламалар немесе көрсетулер арқылы халыққа білім беруге қатысқан. Олар күн сайын жануарлардың қоршауларын тазалауға міндетті. Жануарларда жарақат немесе аурудың белгілерін іздейді, ал ауырған немесе жарақат алған жағдайда күзетуші ветеринар дәрігерге хабарласады, кейде зоопарк күзетушісі ветеринарға көмектеседі. Кейбір күзетушілер жануарларды күтімін жеңілдету үшін оларды оқытады. Мысалы, зоопарк күзетушісі пілге аяқтарын көтеруге үйретеді, сонда ветеринар дәрігер оларды тексеруі оңай болады. Кейбір зоопарк қызметкерлері белгілі бір жануар түрлері мен олардың мінез-құлқы туралы көрермендерге хабардар етуге жауапты. Олар жануарлармен болған тәжірибелері туралы да айтады және сұрақтарға жауап береді. Күзетуші сондай-ақ келушілерге көрсетілген жануарларға қалай дұрыс қарау керектігін түсіндіруге жауапты. Зоопарк құрылысына байланысты, күзетушілер сүтқоректілер, құстар немесе бауырымен жорғалаушылар сияқты жануарлардың кең тобымен жұмыс істеуге тағайындалуы мүмкін, немесе олар приматтар, ірі мысықтар немесе кішкентай сүтқоректілер сияқты жануарлардың шектеулі жиынтығымен жұмыс істеуі мүмкін. Дәстүрлі түрде тірі экспонаттар таксономия бойынша ұйымдастырылып, нәтижесінде етқоректілердің клеткалары, құстардың вольерлері, приматтардың экспонаттары және т.б. топтамалары пайда болды, бұл зоопарк ішінде мамандандырылған қызметкерлер күтім жасайтын бөлімдерге әкелді.

Білім беру талаптары

Бастапқы деңгейдегі зоопарк күтушісінің білім беру талаптары әртүрлі. АҚШ-та олар көбінесе зоология, биология, жануарлар дүниесін басқару, жануарлар туралы ғылым немесе басқа жануарларға қатысты мамандық бойынша жоғары білім алған болуы керек. Кейбір колледждер зоопаркта жұмыс істеуге бағытталған білім беру бағдарламаларын ұсынады. Жұмыста өсу мүмкіндігі де бар, бірақ жоғары білімді талап ететін басқа мамандықтармен салыстырғанда ол шектеулі. Басқа мекемелерде күтушілер мал күтушісінің жұмысына арнайы оқуға түсу алдында, шеберлік бойынша толық оқудан өтуі керек. Шындығында, көптеген Еуропа елдерінде жабайы жануарларды ұстауға немесе күтім жасауға ниеттенген адамдарға лицензия алу қажет. Бұл лицензия олардың жеткілікті білім мен тәжірибелік дағдыларын (компетенттіліктерін) дәлелдеген жағдайда ғана беріледі. Әрине, әлемдегі зоопарктардың көптеген түрлерінің арасында, олардың кейбіреуі әлі де жеке меншіктегі, жақсы дайындалған қызметкерлері жоқ қарапайым мекемелер болып табылады. Керісінше, Австралиядағы кейбір зоопарктар азық-түлік пен дәрі-дәрмек дайындау, жануарлардың бөлмелерін тазалау сияқты қарапайым жұмыстарда зоопарк қызметкерлеріне көмектесетін белсенді еріктілерге үлкен сенеді.

Тағылымдама және еріктілік

АҚШ-та жақсы академиялық дайындықпен қатар, көптеген зоопарктар жануарларды күтушілердің лауазымдарына бұрынғы жануармен жұмыс тәжірибесі бар адамдарды жұмысқа алуды ұсынады. Зоопарктерде жұмыс істеуге ниеттенгендер үшін колледж кезінде де, содан кейін де алуға болатын көптеген тәжірибелік бағдарламалар бар. Мұндай тәжірибелердің көп бөлігін жергілікті зоопаркта немесе аквариумға барып табуға болады. Ал қалған тәжірибелік орындарды жануарлармен байланысты мекемелерде табуға болады, олардың ішінде ветеринариялық клиникалар, қайырымдылық қоғамдарының паналары, жабайы жануарларды қалпына келтіру орталықтары, фермалар және ат қоралары бар. Тәжірибелік бағдарламалар жануарлардың әл-ауқатын қорғау саласында мансапты жоспарлап отырған адамдарға үй жануарлары мен олардың мінез-құлқы туралы толығырақ білуге мүмкіндік береді.

Кәсіптік қауіптер

Жануарлар бағының қызметкерлеріне бірнеше кәсіби қауіп-қатерлер тән, оларға аллергендер, зооноздар, шағудан болатын жарақаттар, сырғанау, тоққылау және құлау, химиялық заттар, стресс және шу жатады. Осы факторлар аллергиялық аурулардың, тері инфекцияларының, шағудан туындаған инфекциялардың, ішек ауруларының, туберкулездің және психологиялық күйзелістің көбеюімен байланысты. Мемлекеттік ветеринария дәрігерлерінің ұлттық қауымдастығы жануарлармен байланысқа түсетін қауіптерді анықтау және бақылау жөніндегі нұсқауларды жариялайды.