Кіріспе

Американдық радио және тележурналист, комментатор және автор (1919–2011)

Эндрю Эйткен Руни (14 қаңтар 1919 – 4 қараша 2011) – американдық радио және теледидар сценаристі, ол 1978 жылдан 2011 жылға дейін CBS News бағдарламасының «60 минут» бөлігі болған «Энди Рунимен бірнеше минут» атты апталық хабарламасымен ең көп танылды. Оның «60 минуттағы» соңғы ресми сөйлеген сөзі 2011 жылғы 2 қазанда көрсетілді; ол бір айдан кейін 92 жасында дүние салды.

Ерте өмір және білім

Эндрю Эйткен Руни Нью-Йорк штатының Олбани қаласында Уолтер Скотт Руни (1888–1959) мен Эллинор (Рейнольдс) Рунидің (1886–1980) ұлы ретінде дүниеге келді. Ол Олбани академиясында оқыды, содан кейін Нью-Йорк штатының орталық бөлігіндегі Гамильтон қаласындағы Колгейт университетіне түсті, онда ол Сигма Чи студенттік бауырластығына қабылданды, ал 1941 жылдың тамызында АҚШ армиясына әскерге алынды.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Руни 1942 жылы армияда қызмет етіп жүргенде газет саласындағы мансабын бастады, ол Лондондағы «Жұлдыздар мен жолақтар» газетіне жазумен айналысты. 1943 жылдың ақпан айында Германияға жасалған екінші американ бомбалау шабуылында Сегізінші әуе армиясымен бірге ұшқан алты тілшінің бірі болды. "Бұл тілшінің арманы еді", - деп жазды ол. "Соғыстың ең маңызды оқиғаларының бірі өз қолыма тиді". Көпірді басып алу туралы жаңалық АҚШ-та газет беттерінің бірінші бетінде жарияланды. Руни көпірді басып алуды Еуропа соғысының бес маңызды оқиғасының қатарына қосты, олардың қатарында D күні де болды. Руни соғыстағы әскери тілшілік қызметі үшін «Бронза жұлдызы» және «Әуе медалімен» марапатталды. Оның 1995 жылы жарық көрген «Менің соғысым» атты естелік кітабында соғыс туралы репортаждары, сондай-ақ Парижге кіру және нацистік концлагерьлер сияқты бірқатар маңызды тарихи оқиғалар мен тұлғалар туралы бірінші қолдан куәліктер келтірілген. Ол осы оқиғалардың жазушы және тілші ретінде оның қалыптасуына қалай әсер еткенін баяндайды.

Мансап

Руни 1949 жылы Артур Годфридің «Талантты іздеушілер» бағдарламасы үшін жазушы ретінде CBS телеарнасына қосылды. 1962 жылдан 1968 жылға дейін ол CBS News тілшісі Гарри Рейзонермен бірлесіп жұмыс істеді, Руни материал жазып, өндіріске қатысты, ал Рейзонер оны оқыды. Олар CBS News арнасында «Көпірлер туралы эссе» (1965) сияқты арнайы бағдарламалар жасады.

1970 жылы CBS оның «Соғыс туралы эссе» атты Екінші дүниежүзілік соғысқа арналған естеліктерін көрсетуден бас тартты, сондықтан Руни CBS-тен кетіп, PBS телеарнасында осы эссенің өзін оқыды, бұл оның теледидардағы алғашқы пайда болуы болды. 1971 жылы осы бағдарлама оған үшінші Writers Guild Award сыйлығын әкелді. «Мистер Руни Вашингтонға сапарлайды» (1975) фильмі, бөтелкедегі су брендтері, автомобиль брендтері және спорт командаларының талисмандық бейнелері де оның жұмыстарының ішінде болды. Кейінгі жылдары оның бағдарламаларында саяси мәселелер де көтеріле бастады. «60 минут» бағдарламасындағы теледидардағы жұмысымен танымал болғанына қарамастан, Руни өзін әрдайым жазушы деп санады, ол өзі жасаған әйгілі жаңғақ үстелінің артында кездейсоқ түрде теледидарға түсті.

Даулар

Руни жанкүйерлер мен продюсерлерден күшті реакция тудырған бірнеше мәлімдеме жасады.

Ұрпаққа қатысты пікірлер

1990 жылдың ақпан айында CBS телеарнасының "60 минут" бағдарламасы Руниді үш айға жұмыстан шеттетуге мәжбүр болды, себебі ол қара нәсілді адамдардың "гендерін суарту арқылы" ақыл-ойының төмендегенін айтқан деген айып таралды. Бағдарламаның рейтингісі күрт төмендегеннен кейін, Руни наурыз айында жұмысына қайта орналастырылды. 1999 жылғы сұхбатында Руни бұл айыптауды батыл түрде жоққа шығарды, ол бұрын төмен кірісті адамдар туралы айтқанын мәлімдеді. 1992 жылы Руни жазған мақаласында, "Редскинс" сияқты команда аттарына қатысты американдықтардың шағымдануы "абсурдты" екенін жазды, онда ол былай деді: "Шын мәселе – біз елді үндістерден тартып алдық, олар оны қайтарып алғысы келеді, бірақ біз оларға қайтармаймыз. Біз өзімізді кінәлі сезінеміз және олар үшін ақылға қонымды шекте оларға көмектесуге тырысамыз, бірақ олар елін қайтара алмайды. Келесі сұрақ." Үндістерден көптеген хат алғаннан кейін, ол: "Көп адам бір нәрсеге наразылық білдірсе, сіз қате жасаған болуыңыз мүмкін" деп жазды. 2007 жылы Tribune медиа қызметі үшін жазған мақаласында ол: "Мен Бейб Рут пен Лу Гериг туралы жақсы білемін, бірақ бүгінгі бейсбол жұлдыздарының барлығы мен үшін Родригес есімді жігіттер" деді. Кейін Руни: "Иә, мен мұны айтпауым керек еді, [бірақ] қазір бейсболда осы ат жиі кездеседі. Мен бұл сөздерді ешқандай жеңілтектеп айтпадым" деп түсіндірді.

Курт Кобейннің өзін-өзі өлтіруіне қатысты пікірлер

1994 жылы Руни Курт Кобейннің өзін-өзі өлтіруіне қатысты пікірлерімен дау тудырды. Ол Ричард Никсонның қайтысы Кобейннің өзін-өзі өлтіруінен көлеңкеде қалғанына өте ренжіді, Кобейн мен оның Nirvana тобы туралы ешқашан естімегенін айтты. Кобейннің өзін-өзі өлтіруі оны ашуландырды деді. "Көптеген адамдар оның тастап кеткен жылдарын қайтадан басынан өткергісі келер еді", - деді Руни. "Өмірдің қаншалықты қиын екені туралы неге осы шу?" деп сұрады, содан кейін, өзін-өзі өлтіруге жылаған жас қызға: "Мен сенің басыңнан өткен ауыртпалықты жеңілдету үшін жасымды сенің жасыңмен ауыстырғым келеді" деп риторикалық сұрақ қойды. Бұдан әрі ол: "Егер осы жастардың барлығы Ұлы депрессия, Екінші дүниежүзілік соғыс немесе Вьетнам сияқты нақты қиындықтарға тап болса, олар не істер еді?" деп сұрады. "Егер Кобейн өзінің есірткіге құмар өмірінде қолданған ақыл-ойымен музыкасын жаратса, онда оның музыкасы да түсініксіз болуы мүмкін еді" деп ойлады. Келесі жексенбіде ол эфирде кешірім сұрап, Кобейннің депрессиясын ескеруі керек екенін айтты. Ол тыңдаушылардан келген тек сын пікірлерін оқыды және өзінің ешқандай түсініктемесін қоспады.

Жинақтау және зейнеткерлікке шығу

Рунидің қысқа телеэсселері 2002 жылы жарық көрген Common Nonsense және 2003 жылы шыққан Years of Minutes сияқты көптеген кітаптарда сақталған. Ол Tribune Media Services үшін тұрақты синдикаттық бағана жазды, ол АҚШ-тың көптеген газеттерінде жарияланды және кітап түрінде жинақталды. Ол 1000-нан астам эссе жазғандығы үшін үш "Эмми" сыйлығына ие болды. 2003 жылы өміріне арналған жетістіктері үшін "Эмми" сыйлығымен марапатталды. Рунидің танымалдылығы оны Франк Калиендо, Рич Литтл және Бивис сияқты әртүрлі комедиялық тұлғалардың пародийалары мен еліктеулерінің жиі нысанына айналдырды. 1993 жылы CBS Рунидің ең жақсы комментарийлері мен репортаждарынан құралған "Энди Рунидің телевизиялық жинағы – Оның ең жақсы минуттары" атты екі томдық VHS таспасын шығарды. 2006 жылы CBS оның соңғы комментарийлерінен үш DVD шығарды: "Энди Руни барлық нәрсе туралы", "Энди Руниді мазалайтын нәрселер" және "Энди Рунидің шешімдері". Рунидің "60 минут" бағдарламасындағы соңғы ресми қатысуы 2011 жылдың 2 қазанында болды, ол бағдарламада 33 жылдан астам жұмыс істегеннен кейін оның 1097-ші түсініктемесі еді.

Көзқарастар

Руни Ларри Кинг Лайв бағдарламасында либералды көзқарастас екенін айтып, "Менің, басқалардың арасында либералды көзқарасқа бейімділігім бар екеніне күмән жоқ. Мен пікірімде үнемі либералды болып келемін" деді. 1999 жылы жарық көрген бір кітабында Руни өзін агностик деп атады, бірақ 2004 жылы өзін атеист деп атады. Ол бұл мәлімдемесін 2008 жылы қайта растады. Оның көп жылдық редакторлық мақалаларында Құдай және ұйымдасқан дін туралы ұғымдар жиі қысымға алынды. Бұл мәселеге қатысты күдіктер Мел Гибсонның "Массих құмарлығы" (2004) фильміне байланысты оның айтқан бірнеше сөздерінен кейін күшейді. Руниді ирланд-американдық деп атағанмен, ол бірде: "Мен ирландтық тегіммен мақтанамын, бірақ мен ирланд емеспін. Тіпті ирланд-американдық та емеспін. Мен америкалықпын, нүкте" деді. 2005 жылы Киллиан құжаттарына байланысты туған дау-дамай салдарынан CBS News-тен төрт адам жұмыстан босатылғанда, Руни: "Алдыңғы қатардағы адамдар жұмыстан шығарылды, ал хабар таратуға ең көп көмек көрсеткендер қашып кетті" деді. CBS-тегі басқалар бұл дауға қатысты "тілсіздік сақтады".

Жеке өмір

Руни 62 жыл бойы Маргарита "Марджи" Руниге (туған аты Говард) үйленген, ол 2004 жылы жүрек жеткіліксіздігінен қайтыс болғанға дейін. Кейін ол былай деп жазды: "Менің эсселерімде оның аты бұрынғыдай жиі кездеспейді, себебі оны жазу өте қиын". Олардың төрт баласы болды: Эллен, Эмили, Марта және Брайан. Оның қызы Эмили Руни телешоу жүргізушісі және бұрынғы ABC News продюсері, ол WGBH телеарнасында Бостон айманындағы түнгі қоғамдық істер бағдарламасын жүргізді. Эмилидің егіз әпкесі Марта Фишел Мэриленд штатының Бетезда қаласындағы Ұлттық медицина кітапханасының Қоғамдық қызметтер бөлімінің бастығы болды; оның ұлы Джастин ABC News телеарнасында продюсер болып жұмыс істейді. Оның үлкен қызы Эллен Руни – бұрынғы киномонтажшы, ABC News телеарнасында жұмыс істеген, қазір Лондонда саяхат және бау-бақша суретін түсіретін фотограф. Оның ұлы Брайан Руни 1980 жылдан бері ABC тілшісі және Лос-Анджелесте тұрады. Рунидің Нэнси Рейнольдс Руни (1915–2007) атты қарындасы да болды. Руни Коннектикут штатының Норвок қаласының Роуэйттон ауданында және Нью-Йорк штатының Ренсселэрвилл қаласында тұрды, сондай-ақ ол New York Giants командасының көп жылдық абоненті болды.

Өлім

Руни 2011 жылғы 25 қазанда белгілі бір хирургиялық процедурадан кейін туындаған операциядан кейінгі асқынулар салдарынан ауруханаға түсті және 2011 жылғы 4 қарашада 92 жасында қайтыс болды, бұл «60 минут» бағдарламасындағы соңғы қатысуынан бес аптадан да аз уақыт өткен соң орын алды.

Марапаттар

2001 – Freedom From Religion Foundation ұйымының «Императордың киімі жоқ» сыйлығы. 2003 – Журналистика саласындағы үздік еңбектері үшін Уолтер Кронкайт сыйлығы.