Кіріспе

Америкалық католик діни қызметкері (1891–1979)

Чарльз Эдвард Коглин (25 қазан 1891 – 27 қазан 1979), көбінесе Ата Коглин деп танылған, АҚШ-тың Детройт маңындағы канадалық-американдық католик діни қызметкері болды. Ол Кішкентай Гүлдің ұлттық қасиетханасының негізін қалаушы. "Радио діни қызметкері" деп аталған және жетекші демагог саналған ол радио арқылы көпшілікке үндеу жасаған алғашқы саяси лидерлердің бірі болды. 1930 жылдары АҚШ халқының саны шамамен 120 миллионды құрағанда, оның апталық хабарларын 30 миллионға жуық адам тыңдаған. Коглин Канадада, жұмысшы табының ирландтық католик отбасында дүниеге келген. 1916 жылы діни қызметкерлікке бекітілді, ал 1923 жылы Мичиган штатының Роял-Ок қаласындағы Кішкентай Гүлдің ұлттық қасиетханасына тағайындалды. Коглин уағыздарын бүкіл әлемде католиктерге қарсы сезім күшейген кезде бастады. Оның хабарлары саяси сипат ала бастаған сайын, оның танымалдығы артты. Бастапқыда Коглин Франклин Д. Рузвельт пен оның «Жаңа мәміле» саясатын қолдады, бірақ кейін Рузвельтпен келіспей, оны банкирлерге тым ықылас білдіргені үшін айыптады. 1934 жылы ол «Әлеуметтік әділдік үшін ұлттық одақ» атты саяси ұйым құрды. Оның бағдарламасында валюта реформалары, ірі өнеркәсіптер мен теміржолдарды мемлекеттік меншікке алу және еңбек құқықтарын қорғау көзделген. Ұйымға миллиондаған адам мүше болды, бірақ жергілікті деңгейде тиімді ұйымдастырылмаған. Коглин еврей банкирлерін сынағаннан кейін, радио бағдарламасында антисемиттік пікірлерді таратуды бастады. 1930 жылдардың соңында ол нацистік Германия мен фашистік Италияның кейбір саясатын қолдады. Оның хабарлары «американдық мәдениетке бейімделген фашистік идеологияның бір түрі» деп сипатталды. Оның негізгі тақырыптары діни емес, саяси және экономикалық мәселелер болды, ол «Әлеуметтік әділдік» ұранын қолданды. 1939 жылы Еуропада Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, Рузвельт әкімшілігі оның радио бағдарламасын тоқтатуға мәжбүр етті және «Әлеуметтік әділдік» газетін пошта арқылы таратуға тыйым салды. Коглин көптеп көзге түспей, 1966 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін приход пасторы болып жұмыс істеді. Ол 1979 жылы 88 жасында қайтыс болды.

Ерте өмір және еңбек

Кофлин Онтарионың Гамильтон қаласында туған, ирландтық католик ата-анасы Амелия (құрметті аты Махони) мен Томас Кофлиннің жалғыз баласы. Ол жұмысшы табының ауданында дүниеге келген, қарапайым үйі католик кафедралы соборы мен монастырь арасында орналасқан еді. Анасы, монах болмағанына өкінген, отбасының басты тұлғасы болды және жас Кофлинге дінге деген терең сезімді сіңірді. Бастауыш білімін аяқтағаннан кейін Кофлин Торонто университетіне түсіп, Базиль қауымы басқаратын Сент-Майклз колледжін бітірді, 1911 жылы дипломын алды. 1923 жылы Кофлиннің діни ордені қайта ұйымдастырылып, оның орденнен кетуіне себеп болды. Ватикан Базилиандардан қауымдық құрылымын Сент-Сулпиц діни қызметкерлерінің қоғамы үлгісіндегі ортақ өмірден монастырлық өмірге өзгертуді талап етті. Олар пәктік, кедейлік және бағынуға берілген дәстүрлі үш діни ант қабылдауға тиіс болды. Кофлин мұны қабылдай алмады. Қауымды тастап, Кофлин Детройт өзенінен АҚШ-қа көшіп, автомобиль өнеркәсібі қарқынды дамып жатқан Детройт қаласына қоныстанды. 1923 жылы Детройт архиепископтығы оны инкардинациялады (немесе ресми тіркеді). Бірнеше рет әртүрлі приходтарға ауыстырылғаннан кейін, 1926 жылы ол Мичиган штатының Роял-Ок қаласындағы, басым көпшілігі протестант тұратын қала маңындағы 25 католик отбасынан тұратын, жаңа құрылған "Кішкентай гүлдің ғибадатханасына" тағайындалды. Оның қуатты уағыздары шіркеу қауымын тез арада кеңейтті.

Радио хабар таратушы

1926 жылы Ку-клукс-кланның оның шіркеу аумағында от жаққандарынан алаңдаған және шіркеуі үшін төленген епархиялық қарызды қайтара алмайтынын білген Кофлин жергілікті WJR радиостанциясынан жексенбілік уағыздарын таратуды бастады. Кофлиннің апта сайынғы сағаттық радио бағдарламасы католик тыңдаушыларына үндеп, ККК-ны айыптады. 1929 жылы WJR радиостанциясын Goodwill Stations сатып алғанда, иесі Джордж А. Ричардс Кофлинге діни тақырыптардың орнына саясатқа назар аударуға кеңес берді. Көкейкестік күшейе түсіп, хабарламалар банк жүйесі мен еврейлерге шабуыл жасады. 1930 жылы Кофлиннің бағдарламасы CBS арқылы ұлттық эфирге шықты. Оның радио уағыздарын оқуға арналған мұнарасы 1931 жылы аяқталды. Ричардстың қолдауымен Кофлин Кішкентай гүлдің ғибадатханасының алтын сағаты үшін жеке қаржыландырылатын радио желісін құрды, ядролық станциялар ретінде Кливлендтегі WJR және WGAR болды; WGAR бірнеше ай бұрын Ричардс құрған Goodwill Stations желісінде құрылған. Кофлин эфир уақытын келісімшарт бойынша төлегендіктен, серіктес станциялардың саны 1932 жылдың тамызында 25-ке, ал 1938 жылы 58-ге жетті. Yankee Network, Quaker State Network, Mohawk Network және Colonial Network сияқты аймақтық желілер де бағдарламаны көрсетті. Оның көзқарастары Ричардстың өзінің реакциялық консервативті сенімдерін көрсететіндей болды. 1926 жылы Кофлинге WJR арқылы алғашқы эфир уақытын берген және Ричардс станцияны сатып алғанда жартылай үлесін сақтап қалған Лео Фицпатрик Кофлиннің сенімді серігі және кеңесшісі ретінде қызметін жалғастырды. Кофлин "фанатиктердің" қолынан келген тыйым салушылықты сынады.

FDR-ге қолдау көрсету

Ұлы депрессияның күшейе түсуіне қарсы Кофлин 1932 жылғы президенттік сайлауда Франклин Д. Рузвельттің жақтаушысы болды. Ол Рузвельттің «Жаңа саясат» реформаларын ерте қолдағандардың бірі болды және бірінші Рузвельт әкімшілігінің басында кеңінен таралған «Рузвельт немесе құлдырау» деген фразаны қалыптастырды. Ол «Жаңа саясат – Христостың келісімі» деген сөзімен де белгілі болды. 1934 жылдың қаңтар айында Кофлин Конгресс алдында Ф.Д.Р.-дың бағдарламасын қолдап, «Егер Конгресс президенттің ақша реформасын қолдамаса, онда бұл елде француз революциясы бәлемдей көрінетін революция болады деп болжаймын!» деді. Сондай-ақ ол Конгресс тыңдауында: «Президент Рузвельтті Құдай жетектеп отыр» деді.

Ф.Д.Р. қарсылық

Президент Рузвельт оларды әдеппен қабылдағанымен, Кофлиннің экономикалық ұсыныстарын іске асыруға ниеті болмады.

Ақшаның таралуын Конгресс бақылауы тиіс

1930 жылдары Кофлин Конгреске ақша айналымын қайта бақылауға шақырды, себебі Конституцияның 1-бабының 8-тармағында ақша соғу және оның құнын реттеу өкілеттігі берілген.

Радио тыңдаушылары

1934 жылға қарай Кофлин саяси және қаржылық мәселелер бойынша ең белгілі католик спикері болған, оның радио тыңдаушылары апта сайын ондаған миллион адамға жететін. Алан Бринклидің айтуынша, "1934 жылы оған күн сайын 10 000-нан астам хат келіп түсетін болды" және "кейде оның кеңсе қызметкерлерінің саны жүзден асатын". Ол қазіргі заманғы радио мен теледидардағы уағыздаудың алға басушысы болды. Дегенмен, Детройт Мерси университеті Кофлиннің ең көп тыңдаған аудиториясы 1932 жылы болған деп мәлімдейді. Оның ең жақсы кезінде елдің үштен бір бөлігі оның хабарларын тыңдаған. 1933 жылы "Литературный дайджест" газетінде былай деп жазылған: "Бәлкім, әке Чарльз Э. Кофлин есімді адам елді қоздырып, ескі мен жаңаның арасында терең жара қалдырған болар". 1930 жылдардың басында Кофлиннің радио шоуы өте танымал болды. Оның кеңсесіне аптасына 80 мыңға жуық хат келіп түседі. Автор Шелдон Маркус Кофлиннің радио тыңдаушыларының санын "анықтау мүмкін емес, бірақ олар аптасына 30 миллионға дейін жетеді деп есептейді". Ол оқшаулаушы және заговоршылдық көзқарасты білдірді, бұл көптеген тыңдаушылармен үндесті. 1934 жылы Кофлин Нью-Дилді сынға ала бастағанда, Рузвельт оны ықпал етуге тырысу үшін Джозеф П. Кеннеди аға мен Франк Мерфиді жіберді. Кеннеди Кофлиннің досы болған. Кофлин Кеннедимен бірге Рузвельтке мерзімді түрде келіп тұратын. 1936 жылы 16 тамыздағы "Бостон Пост" газетінде Кофлин Кеннедиді "Рузвельт әкімшілігінің көмескі "аттарының" ішіндегі жарқын жұлдыз" деп атады. Рузвельтке барған сайын қарсылық білдірген Кофлин президентті Уолл-стриттің құралы ретінде айыптай бастады; Кофлин Жаңа келісімге қарқынды қарсылық білдірді, оның радиоарналары Рузвельтке және капиталистерге шабуыл жасады және еврей конспираторларының бар екендігіне күдік келтірді. Тағы бір ұлттық атақты діни қызметкер Джон А. Райан бастапқыда Кофлинді қолдады, бірақ Кофлин Рузвельтке қарсы шыққаннан кейін оған қарсы болды. Нью-Дильді қатты қолдаған Джозеф Кеннеди 1933 жылы Кофлиннің "Рузвельттің қарсыласы және "ашық демагог" ретінде "өте қауіпті ұсынысқа айналып бара жатқанын" ескертті. Кеннеди Рузвельтпен, епископ Фрэнсис Спеллменмен және кардинал Эухенио Пачеллимен (болашақ Папа Пий XII) бірге Ватиканның 1936 жылы Кофлинді үндемеуіне ықпал ету үшін сәтті жұмыс істеді. Кофлин өзінің радио хабарларын тоқтатты, бірақ әлеуметтік әділеттілікті жариялауды жалғастырды. 1940 және 1941 жылдары Кеннеди өзінің көзқарасын өзгертіп, Кофлиннің изоляционизміне шабуыл жасады. Кофлин 1935 жылы былай деп жариялады: "Мен өмірімді қазіргі капитализмнің сұмдық шіріуімен күресуге арнадым, өйткені ол жұмысшыны осы дүниенің игіліктерін ұрлайды. Бірақ коммунизмге қарсы соққы беріп, соққы беремін, өйткені ол бізді келесі әлемнің бақытынан айырады". Ол Рузвельтті "Испания мәселесі бойынша халықаралық социализмге бейімделген" деп айыптады (Испания Азамат соғысына қатысты). Кофлиннің NUSJ-і федералды резервке қарсы шыққандар мен оппоненттер арасында, әсіресе Орта Батыс аймағында, үлкен қолдау тапты. Майкл Казин Куглиндер Уолл-стрит пен коммунизмді зайырлы шайтанның қос бет-әлпеті деп қарастырды деп жазды. Олар өздерін кез келген таптық сәйкестендіруге қарағанда, құдайшылдық, экономикалық күйзеліс және күшті, заманауи жаулардан қорқу арқылы біріктірілген халықты қорғап отырмыз деп сенді. Ол 1935 жылы Лонг өлтірілгенге дейін Луизиананың губернаторы болып популист Хьюи Лонгті қолдады. 1936 жылы 11 мамырда Кливленд қалалық стадионында өткен НУСЖ-ның сайлау науқанында Кофлин алдағы алғашқы сайлауда Ұйымның "Огайоның жартысын" алатынын болжап, НУСЖ-ның қолдауына ие болған бірнеше конгресс кандидаттарын атады. Кофлин Фрэнсис Таунсенд пен Лонгтің серіктесі Джеральд Л. К. Смитпен бірігіп, Уильям Лемктің 1936 жылғы президенттік науқанын қолдады. Кофлин 1936 жылдың жазында Кливлендте тағы екі жоғары деңгейдегі іс-шараға төрағалық етті: Таунсенд конвенциясы шілде айының ортасында Кливленд қоғамдық залында және 16 тамызда Муниципальдық стадионда өткен партияның конгресі; соңғысында Кофлин өзінің сөзінің соңына таман құлдырап қалды. Кофлиннің сайлауалды ұраны "Интернационализмге аз қамқорлық және ұлттық өркендеуге көбірек қамқорлық" болды, бұл 1930 жылдардағы АҚШ-тың оқшауланушыларына және әсіресе ирландтық католиктерге жағымды болды. Лемктің кандидатурасы сәтсіз болды, Кофлин сайлаудан кейін екі айлық қысқа үзіліс жасады. Кофлин 9 миллион адамды Лемкеге дауыс беруге көндіруге уәде берген еді, бірақ тек бір миллион адам ғана дауыс берді. Ф.Д.Р., Кофлинге қатты қарсы болған, көп дауыспен жеңіске жетті. 1936 жылғы сайлаудан кейін Кофлин фашисттік үкіметтерге, Гитлер мен Муссолиниге, коммунизмге қарсы құрал ретінде ашық симпатия білдірді. Ол еврей банкирлерінің Ресей революциясының артында тұрғанын, еврей большевизміне қарсы теорияны қолдағанын сенді. Осы кезде Кофлин "Христиандық фронт" деп аталатын жақтас ұйымды қолдады, ол оның шабыт көзі болғанын мәлімдеді. Ол АҚШ үкіметіне қарсы зорлықпен көтерілуге ұлттық христиан қозғалысын құруға шақырды және Джон Ф. Кассидиді оны жетекші етіп таңдады. Кофлин өзінің даулы сенімдерін радио хабарлары мен 1936 жылдың наурыз айында жариялана бастаған "Әлеуметтік әділет" апталық ротогравюра журналы арқылы насихаттады. 1938 жылдың соңғы жартысында "Әлеуметтік әділет" "Сион ақсақалдарының протоколы" атты, жалған және антисемиттік мәтіннің апталық бөлімдерін қайта басып шығарды. Бұған қарамастан, Кофлин әртүрлі жағдайларда өзінің антисемит еместігін жоққа шығарды, бірақ осы кезеңде нацистік Германиядан тікелей қаржыландыру алды. Берлиннен New York Times тілшісі Кофлинды "нацизмге деген симпатиясының "большевизмге қарсы қорғаныс фронты" ретінде Америкадағы неміс батыры" деп атады. 1939 жылдың ақпанында американдық наци ұйымы German American Bund Нью-Йорк қаласында үлкен митинг өткізген кезде Кофлин дереу ұйымнан алшақтады және апталық радио сөйлесінде былай деді: "Жариялаушылыққа ұмтылатын және нәсілдік жеккөрушілікті таратумен айналысатын кез келген ұйыммен өзімізді байланыстырудан ешнәрсе пайда таппаймыз. Мұндай платформаларда тұрған ұйымдар әдепсіз және олардың саясаты тек теріс". 1938 жылдың 20 қарашасында, Кристаллнахттан (неміс және австриялық еврейлерге, олардың синагогтарына және бизнесіне жасалған нацистік шабуылдан) екі апта өткен соң, Кофлин, Ресейде коммунистер өлтірген миллиондаған христиандар туралы айта келе, "Еврей мазалауы христиандар бірінші болып мазаланғаннан кейін ғана болды" деді. Осы сөйледен кейін үш радио станция - New York City қаласындағы WMCA, Индиана штатының Гэри қаласындағы WIND және Чикаго қаласындағы WJJD - нәсілдік жеккөрушілікке ұлтас деп есептеп, келесі аптада бағдарламаны тоқтатты, Кофлин оларды "еврей меншігінде" деп айыптады. WIND және WJJD келесі бағдарламасының мәтінін алдын ала қарауға және бекітуге сұрағанда, оның бас тартуы олардың бағдарламаны тоқтатуына себеп болды. 1938 жылдың 18 желтоқсанында Кофлиннің мыңдаған жақтастары WMCA студияларына қарсы пикетке шықты, наразылардың кейбіреулері "Еврейлерді қайдан келген жерлеріне қайтарыңыз!" және "Гитлер мырза келгенше күтіңіз!" сияқты антисемиттік ұрандар айтты. Наразылықтар 38 аптаға созылды. 1939 жылдың қыркүйегінде Еуропада Екінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін Кофлин тыңдаушыларын Вашингтонға "бейбітшілік армиясы" ретінде саяхаттауға шақырды, бейтараптыққа бағытталған қару-жарақ эмбаргосы заңын жоюға қарсы тұру үшін, бұл қарсыластары Кофлиннің азаматтық соғысқа жақындаған қоздырылуға себепкер болды деп айыптады. Бұл Кофлинды эфирден алып тастауға әкелді, бірақ федералдық агенттік емес, индустрияның лобби тобы - Ұлттық телехабар берушілер қауымдастығы (NAB) араласты. NAB өзін-өзі реттейтін Код комитетін құрды, ол даулы деп танылған адамдарға эфир уақытын сатуға шектеулер қойды. 1939 жылдың 1 қазанында бекітілген кодекс бағдарламалардың қолжазбаларын алдын ала ұсынуды талап етті және эфирдегі редакциялық...

Газеттің жабылуы және саяси қызметтің аяқталуы

Кофлиннің айтуынша, үкімет кез келген эфирлік хабарларды реттеу құқығын өз мойнына алғанмен, Бірінші түзету әлі де жазбаша баспасөз бостандығын кепілдік беріп, қорғайды. Ол өзінің редакциялық мақалаларын цензурасыз өзінің «Әлеуметтік әділдік» газетінде жариялай берді. Жапондықтардың Перл-Харборға жасаған шабуылынан және АҚШ-тың 1941 жылғы желтоқсанда соғыс жариялауынан кейін, интервенцияға қарсы қозғалыстар (мысалы, «Америка үшін бірінші» комитеті) қолдауын жоғалтты. Кофлин сияқты оқшауланғандар жауға деген соқпақтық танытқандықтан, жаман атқа ие болды. Рузвельт әкімшілігі қайтадан араласты. 1942 жылғы 14 сәуірде АҚШ Бас прокуроры Фрэнсис Биддл, Почта бас директоры Франк Уокерге хат жолдап, «Әлеуметтік әділдік» газетінің екінші сыныпты пошта артықшылығын жоюды ұсынды, осылайша Кофлиннің газетті оқырмандарына жеткізуіне кедерес келтіруге болады. 1917 жылғы тыңшылық заңына сәйкес, «Әлеуметтік әділдік» газетіне берілген пошта рұқсаты 14 сәуірде уақытша тоқтатылып, таралымы Бостон аймағымен шектелді, онда газет жеке жеткізу көліктері арқылы таралды. Уокер 29 сәуірде тұрақты тоқтату туралы тыңдау отырысын белгіледі, бірақ ол 4 мамырға шегерілді. Сонымен қатар, Биддл Кофлинге қарсы бүлік жасады деген айып тағып, сотқа беру мүмкіндігін де қарастырды, бұл «соңғы шара» болуы мүмкін еді. Мұндай сенсациялық және даулы бүлікшіл сот процесінен қашу үшін Биддл Рузвельт тағайындаған және епископ Мунидің досы банкир Лео Кроулимен кездесіп, «Әлеуметтік әділдік» газетінің жариялануын тоқтатуға тырысты. Кроули Биддлдің хабарын епископ Муниге жеткізіп, егер ол [Муни] Кофлинге қоғамдық қызметін тоқтатуды бұйырса, үкімет «Кофлинмен тыныш ахуалда шешілген мәселелерді қарастыруға дайын» екенін мәлімдеді. Нәтижесінде, 1 мамырда епископ Муни Кофлинге саяси қызметін тоқтатып, діни қызметкерлік міндеттерін орындауға бұйырды, бұйрыққа бағынбаса, діни қызметін атқару құқығынан айырылуы мүмкін екенін ескертті. Кофлин бұйрыққа бағынып, Кішкентай Гүл ғибадатханасының пасторы болып қалуға рұқсат алды. Почта бас директорының алдында үш күннен кейін өтетін тыңдау отырысы жойылды.

Кейінгі өмірі

1942 жылы қоғамдық мансабын аяқтауға мәжбүр болғанымен, Куглин 1966 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін приход пасторы болып қызмет етті. 1951 жылғы 30 мамырда ол антисемитизм айыптары мен стансаларды өз саяси мақсаттары үшін пайдаланды деген күдіктердің аясында хабар тарату лицензиясын сақтап қалу үшін ұзақ сот таласына дейін қайтыс болған Джордж А. Ричардстың жаназасына қатысты. Куглин 1979 жылы 88 жасында Мичиган штатының Блумфилд Хиллс қаласында қайтыс болды. Шіркеу өкілдері ол бірнеше апта бойы төсекке жатқанын мәлімдеді. Ол Мичиган штатының Саутфилд қаласындағы Қасиетті Қабір зиратында жерленді.

Халықтық мәдениеттегі сілтемелер

Сакс Ромердің "Президент Фу Манчу" романында (1936) Куглинге негізделген Дом Патрик Донегал есімді кейіпкер бар. Ол – католик діни қызметкері және радио жүргізушісі, қылмыстық бас көкпардың АҚШ президенттік жарысын манипуляциялап жатқанын білетін жалғыз адам. Вуди Гатри өзінің "Линдберг" әнінде Кофлинге сілтеме жасап: "Міне, күміс тізбек киген, қарнында ақшасы бар, миында Гитлермен келе жатыр" дейді. Кофлин Синклер Льюистің 1935 жылғы "Бұл жерде бола алмайды" романындағы епископ Прангтың прототипі болды. Пранг 1936 жылғы АҚШ президенттік сайлауында президент Франклин Рузвельтті жеңіп, фашистік үкімет құрған Базз Виндрипті қолдайды. Гарри Тертлдоувтың "Джо Стил" романында Кофлин президент Стилдің ашық сынымен көзге түседі, ол – балама әлемдегі Джозеф Сталин. Стил Кофлинді нацистерге тыңшылық жасады деп айыптап, өлім жазасына кеседі. Қызығы, Кофлиннің сотта қорғауын еврей адвокат жүргізеді. Доктор Сьюс (Теодор Сьюс Гейзель) 1942 жылы шығарған саяси карикатураларында Кофлинге шабуыл жасайды. HBO телесериалы "Карнавал" (2003–2005) продюсерлері Кофлиннің ағайынды Джастин Кроу кейіпкерінің тарихи прототипі болғанын айтады. Филипп Роттың "Америкаға қарсы қастандық" (2004) романында Кофлин және оның 1930-жылдардағы антисемиттік радио сөздері бірнеше жерде еске алынады, сондай-ақ ол Чарльз Линдбергке фашистік АҚШ үкіметін құруға көмектескендей бейнеленеді. "M*A*S*H" сериалының "Автобус" (S4E6) атты эпизодында Фрэнк Бернс өзінің алғашқы махаббатымен жоғары мектептегі дебатта Кофлиннің президент болуы керек пе, жоқ па деген мәселені талқылағанын еске алады. Рейчел Мэддоудың "Ultra" подкастында Кофлиннің радио бағдарламалары мен жарияланымдары, негізінен, федералды үкіметті құлатуға бағытталған төңкеріс жоспары үшін оларды соттауға жасалған сәтсіз әрекет кезіндегі христиандық фронтқа қолдауы туралы толық сипатталады.