Жорж Эллиот Кларк: Канад ақыны, драматургі және әдебиет сыншысы

Кіріспе

Джордж Эллиотт Кларк (12 ақпан 1960 жылы туған) – канадалық ақын, драматург және әдеби сыншы. 2012 жылдан 2015 жылға дейін Торонто ақыны, ал 2016–2017 жылдары Канада парламентінің ақыны қызметін атқарды. Оның туындылары әдеби және көркемдік дәстүрлердің кең спектрін (жоғары және төмен дәстүрлерді де) пайдалануымен, сондай-ақ оның көрнектілігімен және саяси мазмұнымен ерекшеленеді. Канаданың ең көрнекті ақындарының бірі Кларк, Новая Шотландия және Нью-Брансуик провинцияларындағы афро-канадтық қауымдастықтарының тарихын және өмір тәжірибесін суреттеумен де белгілі, ол "Африкадия" деп атаған мәдени географияны жасады.

Өмір

Кларк Уильям мен Джеральдин Кларктың ұлы ретінде, Новая Шотландиядағы Виндзор қаласында, «Трей Майл Плейнс» қара лоялист қауымдастығының жанында дүниеге келді және Галифакста өсті. 1978 жылы Королева Елизавета атындағы орта мектепті бітірді. 1984 жылы Уотерлоо университетінде ағылшын тілінен бакалавр, 1989 жылы Далхаузи университетінде ағылшын тілінен магистр, ал 1993 жылы Куинс университетінде ағылшын тілінен доктор ғылымының дәрежесін алды. Ол Далхаузи университетінен (LL. D.), Нью-Брансуик университетінен (Litt. D.), Альберта университетінен (Litt. D.), Уотерлоо университетінен (Litt. D.) және соңғы кезде Сент-Мэри университетінен (Litt. D.) құрметті докторлық дәрежелер алды. 1994-1999 жылдары Дьюк университетінде ағылшын тілі мен канадалық зерттеулер сабақтарын оқытты және 1998-1999 оқу жылында Макгилл университетінде Канада зерттеулері бойынша Seagrams Visiting Chair қызметіне тағайындалды. 1999 жылы Торонто университетінде ағылшын тілі профессоры болды, 2003 жылы ол Канада әдебиеті бойынша алғашқы E.J. Pratt профессоры болып тағайындалды. Кларк сонымен қатар 2002 жылы Британ Колумбия университетінде «Атақты ғалым», 2005 жылы Маунт-Аллисон университетінде «Қонақ ғалым», ал 2013-2014 жылдары Гарвард университетінде Канада зерттеулері бойынша Уильям Лайон Маккензи Кинг атындағы «Қонақ профессор» болды. Академиялық саладан тыс, ол 1982-1983 жылдары Онтарио провинциялық парламенті үшін зерттеуші, 1984-1985 жылдары «Imprint» (Уотерлоо университеті), 1985-1987 жылдары «The Rap» (Галифакс) журналдарының редакторы, 1985-1986 жылдары Новая Шотландиядағы «Қара Біріккен майдан» ұйымының әлеуметтік жұмыскері, 1987-1991 жылдары Говард МакКердидің парламенттік көмекшісі және 1988-1989 жылдары «Halifax Daily News» газетінің тілшісі болды. Кларк белгілі конференция спикері және бүкіл Канада, АҚШ, Кариб бассейні мен Еуропадағы поэзия үйірмелерінде белсенді. Ол сондай-ақ 2019 жылдың мамырында алғашқы альбомы «Constitution» шыққан «Afro Métis Nation» музыкалық ұжымының негізін қалаушы мүшесі. Ұжым өз атын суретшілердің африкалық және микмак тегінен алған. Кларк ұжымның дыбысын «Оңтүстік қуырылған блюз бен тұзды судың рухани әндерінің қоспасы, Нэшвилл гитараларымен, микмак және африка барабандарымен, Шотландия сыбызғыларымен және Акадия скрипкаларымен» деп сипаттады.

Clarke was born to William and Geraldine Clarke in Windsor, Nova Scotia, near the Black Loyalist community of Three Mile Plains, and grew up in Halifax, Nova Scotia. He graduated from Queen Elizabeth High School in 1978. He earned a BA honours degree in English from the University of Waterloo (1984), an MA degree in English from Dalhousie University (1989) and a PhD degree in English from Queen's University (1993). He has received honorary degrees from Dalhousie University (LL. D.), the University of New Brunswick (Litt. D.), the University of Alberta (Litt. D.), the University of Waterloo (Litt. D.), and most recently, Saint Mary's University (Litt. D). He taught English and Canadian Studies at Duke University from 1994 to 1999 and was appointed the Seagrams Visiting Chair in Canadian Studies at McGill University for the academic year 1998–1999. In 1999, he became professor of English at the University of Toronto, where, in 2003, he was appointed the inaugural E J Pratt Professor of Canadian Literature. Clarke has also served as a Noted Scholar at the University of British Columbia (2002), as a visiting scholar at Mount Allison University (2005), and as the William Lyon Mackenzie King Visiting Professor in Canadian Studies at Harvard University (2013–14); and, outside of the academic sphere, as a researcher for the Ontario Provincial Parliament (1982–83), editor of the Imprint (University of Waterloo, 1984–85) and The Rap (Halifax, 1985–87), social worker for the Black United Front of Nova Scotia (1985–86), parliamentary aide to Howard McCurdy (1987–91), and newspaper columnist for the Halifax Daily News (1988–89). Clarke is a well known conference speaker and active in poetry circles throughout Canada, the US, the Caribbean, and Europe. He is also a founding member of the music collective Afro Métis Nation, which put out its first album, Constitution, in May 2019. The group derives its name from the artists' mixed Africadian and Mi'kmaq descent. Clarke has described the group's sound as "a mash up of southern fried blues and saltwater spirituals, with Nashville guitars, Mi’kmaw and “African” drums, Highland bagpipes and Acadien fiddles."

Жазушылық мансап

Кларк өзінің жеке шығармаларымен, оның ішінде он жеті өлең жинағы, екі роман және төрт драмалық және опералық туындысымен, сондай-ақ африкалық канадалық жазушылар мен ақындардың әңгімелерін антологиялар мен зерттеулерде жинап, насихаттағаны үшін танымал. Оның көркемдік ықпалы Шекспирден Майлз Дэвиске дейін, Езра Паундтан Пьер Эллиотт Трюдо мен Малкольм Х-ке дейін жетеді. Осы тарихтың барлық кезеңдеріндегі ойшылдардың тоғысқан жерлерінен Кларктың кейінгі туындылары өзінің күшін алады. Оның стилі, халықтық тілді қабылдауы арқасында, оны танымал болған батыл, құштарлықпен орындауға ыңғайлы жағдай жасайды. Оның поэзиялық және ғылыми мансабы Канада мен Новая Шотландиядағы африкалық текті адамдардың, әсіресе Новая Шотландияның шығыс жағалауына қоныстанған африкалық-американдық құлдардың ұрпақтарының көзқарастарына ерекше мән береді, оларды ол «африкадиялықтар» деп атайды. Ол бұл сөзді «Африка» және «Акадея» (Новая Шотландия мен Нью-Брансуиктің ежелгі атауы) сөздерінен жасап, Маритим провинцияларының, әсіресе Новая Шотландияның қара нәсілді халқын білдіру үшін қолданады. Ол «африкадиялық» әдебиетті «әдеби және либералды» деп санайды. Кларк 1970 жылдары жазуға қосымша шабыт алғанын және оның «жекешелік поэзиясы, айқын әлеуметтік түсініктемемен» «жетілік» зиялыларынан, «поэзиялық саясаткерлерден: джаз трубашысы Майлз Дэвис, трубадур Боб Дилан, бостандық сүйгіш лирик Ирвинг Лейтон, партизандық көшбасшы және ақын Мао Цзэдун, реакциялық модернист Езра Паунд, Қара күш идеологы Малкольм Х және құрметті Пьер Эллиотт Трюдодан келді» деп мәлімдейді. Кларк «жалпы алғанда, топтың тікелей сөйлеуі, әсем стильдері, өткір тәуелсіздігі, еркекшелік лирикасы, батырлық әндері және шапан мен берет кию арқылы көрсетілген ерлік, шынымен де, бостандық сыйлады» деп тапты. Бұл оның кең және ашық поэтикалық сезімталдығының жарқын мысалы, онда рухани және сезімталдық бірдей орын алады. Оның интеллектуалдық үлесі әдеби сын мен театрлық шеберлігін біріктіру қабілетіне, сондай-ақ мәдени инклюзивтілік және канадалық символизм тақырыптарын жалғастыруына байланысты. 2007 жылғы «Трюдо: Ұзақ жол, жарқыраған бағыт» пьесасында Кларк өзінің либералды кейіпкері Трюдоны (1919–2000) «Шекспир кейіпкері: оның туралы нақты бірдеңе айтуға келмейтін, өйткені оны көптеген қарама-қайшылықтар қамтиды, бірақ осының өзі оны қызықты етеді» деп сипаттайды. Халықаралық аренада көпмәдениетті Трюдоны таныстыруда Кларк оның саясатынан гөрі адамдық жағын, Трюдоның жеке басын көрсетуге тырысады, сондай-ақ басты кейіпкерлер арасындағы диалогтарды атап өту үшін және «адамдарды идеялардың жақтаушылары ретінде емес, адамдар ретінде көрсету» үшін күш жұмсайды. 2012 жылы Кларк өзінің шығармашылығына арналған жинақта, Джозеф Пивато редакциялаған «Африкадиялық Атлантика: Джордж Эллиотт Кларк туралы эсселерде» маңызды сыншылдық танылды. 2016 және 2017 жылдарғы өлеңдер жинақтарында, «Canticles I (MXXVI)» және «Canticles I (MMXVII)» атты туындылары Езра Паундтың «The Cantos» және «The Song of Solomon» шығармаларына сілтеме жасайды, Кларк 17-18 және 20 ғасырлардағы атақты ойшылдарды, зерттеушілерді және билеушілерді құлдық пен мұра туралы диалогқа түсіреді. Бұл жинақтар үш бөлімнен тұратын эпостың бірінші бөлігін құрайды. «Canticles II: MMXIX» 2019 жылы жарық көрді. Торонтоның ақыны лауреаты ретінде Кларк қалалық әкімшілікте «Ақындар бұрышын» құрды және Торонто қалалық кітапханасымен бірлесіп Канада поэзиясында аталған барлық жерлерді көрсететін және тиісті жолдарды ұсынатын «Торонто поэзия картасын» жасады. Ол сонымен қатар Шығыс ақындар фестивалін ұйымдастырды. Осы жетістіктері үшін ол ақын лауреатының рөлі мен жауапкершілігін кеңейткені үшін мақталады. Кларк Канада парламентінің ақын лауреаты ретінде де осы рөлді кеңейтіп, өзінің өлеңдерін парламентте оқыған және Хансардқа жазған алғашқы адам болды.

Clarke is recognized both for his own works, including seventeen collections of poetry, two novels, and four works of drama and opera, as well as for collecting and promoting stories of African Canadian writers and poets in anthologies and studies such as Border Lines (1995), Eyeing the North Star (1997), Odysseys Home (2002), Fire on the Water (2002), Directions Home (2012) and Locating Home (2017). His artistic influences stretch from Shakespeare to Miles Davis, from Ezra Pound to Pierre Elliott Trudeau and Malcolm X. It is from the intersections of these thinkers of all periods of history that Clarke's later work draws much of its power. His style, with its embrace of the vernacular, lends itself well to the bold, passionate performances for which he is well known. His poetic and academic careers overlap in their particular emphasis on the perspectives of the African descendants in Canada and Nova Scotia, especially the African American slaves’ descendants who settled on the East coast of Nova Scotia, whom he calls "Africadian." He writes that it is a word that he "minted from 'Africa' and 'Acadia' (the old name for Nova Scotia and New Brunswick), to denote the Black populations of the Maritimes and especially of Nova Scotia." He views "Africadian" literature as "literal and liberal—I canonize songs and sonnets, histories and homilies." Clarke has stated that he found further writing inspiration in the 1970s and his "individualist poetic scored with implicit social commentary" came from the "Gang of Seven" intellectuals, "poet politicos: jazz trumpeter Miles Davis, troubadour bard Bob Dylan, libertine lyricist Irving Layton, guerrilla leader and poet Mao Zedong, reactionary modernist Ezra Pound, Black Power orator Malcolm X and the Right Honourable Pierre Elliott Trudeau." Clarke found "as a whole, the group's blunt talk, suave styles, acerbic independence, raunchy macho, feisty lyricism, singing heroic and a scarf and beret chivalry quite, well, liberating." It is a prime example of his wide and open poetic sensibility, in which the spiritual and the sensual have equally their parts. His intellectual contributions involve both his ability to combine literary criticism and theatrical forte and his continuance of the themes of cultural inclusiveness and Canadian iconic symbolism. In his 2007 play Trudeau: Long March, Shining Path, Clarke features his Liberal hero Trudeau (1919–2000) describing him as "the Shakespearean character: a figure about whom it is almost impossible to say anything definitive because he is encompassed by so many contradictions, but that’s what makes him interesting." In presenting a multicultural Trudeau on the international stage, Clarke seeks to capture the human dimensions, the personality of Trudeau, rather than his politics, so as to emphasize the dialogues among key characters and "show the people as people, not just exponents of ideas." In 2012 Clarke was given substantial critical recognition in a volume devoted to the body of his writing, Africadian Atlantic: Essays on George Elliott Clarke, edited by Joseph Pivato. In his 2016 and 2017 collections of poems, the names of which, Canticles I (MXXVI) and Canticles I (MMXVII), are a reference to Ezra Pound's The Cantos and The Song of Solomon, Clarke puts famous thinkers, explorers and rulers of the 17th, 18th and 20th Centuries into a dialogue on slavery and heritage. Together, these collections make up the first part of a projected three part epic. Canticles II: MMXIX was released in 2019. In his time as Poet Laureate of Toronto, Clarke created the Poets' Corner at City Hall, and worked with the Toronto Public Library to create the Toronto Poetry Map, an electronic map of the city that marks all sites referenced in Canadian poetry, and presents the relevant lines to the viewer. He also founded the East End Poetry Festival. For these accomplishments he is credited with expanding the role and responsibilities of the Poet Laureate. Clarke similarly expanded the role of Canadian Parliamentary Poet Laureate during his tenure, becoming the first to have his poems recited in the Houses and recorded in Hansard.

Отбасы

Кларк – Канаданың көрнекті опера әншісі Портия Уайттың, саясаткер Билл Уайттың және кәсіподақ жетекшісі Джек Уайттың шөбере інісі. Жетінші буын афро-канадтық Кларк 1812 жылғы соғыстан қашқан афроамерикалық босқындардың ұрпағы, олар Америкадағы құлдықтан босап, британдықтарға өткен және Нова-Скотияға қоныс аударған. Ол Уильям Эндрю Уайттың шөбересі, американдық баптист уағыздаушысы және миссионер, армия капелланы, радио саласының пионері, Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде бүкіл әлемдегі британдық армиядағы санаулы қара офицерлердің бірі болған. Кларқтың Микмак тайпасынан да шыққан тегі бар.

Сыйлықтар мен еңбегі

1998 жылы Кларк Портия Уайт сыйлығын өнер жетістіктері үшін алды. 2001 жылы ол «Еңбек өлеңдері» кітабы үшін генерал-губернатордың поэзия сыйлығын, сондай-ақ поэзия бойынша Ұлттық журналдың алтын медалін жеңіп алды. Ол сондай-ақ доктор Мартин Лютер Кинг кішінің жетістіктері сыйлығын (2004), Пьер Эллиотт Трюдо стипендиялық сыйлығын (2005–2008), Дартмут кітап сыйлығын (2006) және Эрик Хоффер кітап сыйлығын (2009) жеңіп алды. Кларк 2006 жылы Нова-Шотландия орденімен, ал 2008 жылы Канада орденінің офицері болып тағайындалды. 2008 жылдың 16 қаңтарында Кларк Солтүстік Америкадағы ең көне әдеби қоғам – Халибуртон әдеби қоғамының құрметті мүшесі аталды; ал 2009 жылы ол Торонто қаласынан расалық қатынастар бойынша Уильям П. Хаббард сыйлығын алды. Кларк «африкалық және қара мәдениетті түсінуге және танытуға, сондай-ақ мәдениетті қайта анықтауға қосқан үлесі үшін жергілікті және ұлттық деңгейдегі көшбасшылық рөлі үшін» таңдалды. 2012 жылдың қарашасында Кларк Торонтоның төртінші ақыны болды. 2016 жылдың қаңтарында Кларк Канаданың жетінші Парламент ақыны аталды. https://www.cbc.ca/news/canada/manitoba/nahanni_fontaine_george_elliott_clarke_poems_1.5415924

2018 жылы Ребекка Гардинердің сыйлығының арқасында Дьюк университетінде Джордж Эллиотт Кларк атындағы стипендиялық қор құрылды. Оның 2021 жылғы «J'Accuse! (Өлең мен үнсіздік)» кітабы 2022 жылғы ReLit сыйлығына поэзия номинациясы бойынша ұсынылды. 2022 жылы Кларк өнер саласындағы Нова-Шотландия провинциясына қосқан елеулі үлесі үшін Елизавета II Платиналық мерейтойлық медалімен марапатталды.

Пьесалары

1999: Whylah Falls: The Play. Торонто: Канада драматургтары, 1999: Беатрис Чанси. Ванкувер: Polestar, 2003: Québécité. Вольфвилл, Новая Шотландия, Gaspereau Press, 2007: Трюдо: Ұзақ наурыз, Жарық жол. Кентвилл, Жаңа Шотландия: Gaspereau Press.

Романдар

2005: Джордж және Ру. Торонто: ХарперКоллинс, / 2016: Мотоциклші. Торонто: ХарперКоллинс

Антологиялар редакцияланды

1991: Судағы от: Қара Новая Шотландия жазуының антологиясы, бірінші том. Лоуренстоун Бич, Новая Шотландия: Поттерсфилд,
1992: Судағы от: Қара Новая Шотландия жазуының антологиясы, екінші том. Лоуренстоун Бич, Новая Шотландия: Поттерсфилд,
1995: Шекара сызықтары: ағылшын тіліндегі заманауи өлеңдер. Ж. А. Уэйнрайт, Джордж Эллиот Кларк және басқалар құрастырған. Миссиссауга, Онтарио: Копп Кларк, 1995.
1997: Поляр жұлдызына назар: Африкалық канада әдебиетінің бағыттары. Торонто: МакКлелланд және Стюарт, 1997.
2018: Үй іздеу: Бірінші африкалық канадалық роман және өлеңдер жинағы. "Тайгроуп Букс", 2018.

Сын

2002: Одиссейлер үйі: Африкалық канада әдебиетін картаға түсіру. Торонто: Торонто университетінің баспасы, 2011: Бағыттар үйі: Африкалық канада әдебиетіне қатысты тәсілдер. Торонто: Торонто университетінің баспасы,