Кіріспе

Әскери биліктің жоғары бастық органы – қарулы күштердің немесе әскери бөлімнің жоғары бақылауын және басқаруын жүзеге асыратын адам. Бұл техникалық термин елдің атқарушы билігінде, мемлекет басшысында, үкімет басшысында немесе басқа да тағайындалған мемлекеттік лауазым иесінде шоғырланған әскери құзыреттерді көрсетеді.

Анықтама

Қарулы күштерге қолбасшылық ететін билеушінің ресми рөлі мен атағы, Рим патшалығының, Рим Республикасының және Рим империясының императорынан шыққан, олар империум (басшылық және басқа да патшалық) билікке ие болған. Ағылшын тілінде бұл термин алғаш рет Англия азамат соғысы кезінде қолданылған. Кез келген елдің мемлекет басшысы (монархиялық немесе республикалық) әдетте бас қолбасшы лауазымын атқарады, тіпті егер нақты атқарушы билікті бөлек үкімет басшысы ұстаса да. Парламенттік жүйеде атқарушы билік заң шығарушы органның қалауына бағынады; бірақ заң шығарушы орган қарулы күштерге тікелей бұйрық бермейді, демек, әскерилерді ешқандай операциялық жағынан бақыламайды. Генерал-губернаторлар мен колония губернаторлары өз аумақтарындағы әскери күштердің бас қолбасшысы болып тағайындалады. Бас қолбасшы кейде жоғары қолбасшы деп те аталады, бұл термин кейде нақты мағынада қолданылады. Бұл термин сондай-ақ әрқашан диктатура арқылы емес, мемлекет басшысына бағынышты (көбінесе) әскери шенеуніктерге де қолданылады (Generalissimo қараңыз). Бұл термин жекелеген әскери тармаққа, арнайы бөлімге немесе операциялар театрында билікке ие шенеуніктерге де қолданылады.

Қазақстан

Албания Конституциясына сәйкес, Албания Республикасының президенті Албания Қарулы Күштерінің бас қолбасшысы болып табылады.

Аргентина

Аргентина Конституциясының ІІ бөлімі, ІІІ тарауы, 99-бабының 12, 13, 14 және 15-тармақшаларында Аргентина Ұлтының Президенті "Ұлттың барлық қарулы күштерінің Бас қолбасшысы" болып белгіленген. Сондай-ақ, Президенттің қарулы күштердің жоғары офицерлік лауазымдарына немесе шендеріне тағайындауға, сондай-ақ соғыс даласында әскери лауазымдарды өзі беруге құқығы бар екені айтылады; ол Ұлттың қажеттіліктеріне сәйкес олардың ұйымдастырылуымен және таратылуымен айналысады, Аргентина Ұлттық Конгресінің келісімі мен бекітуімен соғыс жариялайды және қарсы шараларға бұйрық береді. Қорғаныс министрлігі – қарулы күштерді (Құрлық әскері, Әскери-теңіз күштері және Әуе күштері) басқаруда Президентке көмек және қызмет көрсететін мемлекеттік орган.

Австралия

Австралия Конституциясының 68-баптың II тарауында, «Теңіз және әскери күштерге басшылық ету» деп аталады, мынадай мәлімдеме бар: Ұлттың теңіз және әскери күштеріне бас қолбасшылық Корольдің өкілі ретінде генерал-губернаторға жүктеледі. Бірақ, іс жүзінде генерал-губернатор Австралия қорғаныс күштерінің басқару құрылымына белсенді қатыспайды, ал демократиялық жауапкершілікке ие Австралия кабинеті (Премьер-министр төрағалық етеді) АҚК-ны де-факто басқарады. Қорғаныс министрі және бірнеше бағынышты министрлер бұл бақылауды Австралия қорғаныс ұйымы арқылы іске асырады. 1903 жылғы Қорғаныс заңының 8-бабында былай делінген: Қорғаныс күштерінің жалпы бақылауы мен басқаруы Министрдің құзырында болады, ал 9-бапқа сәйкес Қорғаныс күшінің бастығы, Әскери-теңіз күшінің бастығы, Армия бастығы және Әуе күшінің бастығы, сондай-ақ 9A-бапқа сәйкес Қорғаныс күшінің хатшысы мен Бастығына бірлесіп берілген өкілеттіктер Министрдің барлық нұсқауларына сәйкес және олармен үйлесімде жүзеге асырылады.

Барбадос

Барбадостың Конституциясына сәйкес, Барбадостың президенті Барбадостың қорғаныс күштерінің бас қолбасшысы болып табылады. 1966 жылдан 2021 жылға дейін, республикалық жүйеге көшуге дейін, Барбадостың монархы, Елизавета II патшайым, Қорғаныс күштерінің басшысы болды, ал оның өкілі ретінде Барбадостың генерал-губернаторы тағайындалған. Президент бұл өкілеттіктерді өз мойнына алды.

Бангладеш

Бангладеш қарулы күштерінің бас қолбасшысы – президент, бірақ атқарушы билік және ұлттық қорғанысқа жауапкершілік премьер-министрде. Бұл, қорғаныс министрі басқаратын Қорғаныс министрлігі арқылы іске асырылады, ол елді қорғау контекстінде Қарулы күштерге саясаттық бағыттар мен ресурстарды ұсынады. Бір ғана ерекшелік – 1971 жылғы Бангладеш азаттық соғысы кезінде Бангладештің барлық күштерінің қолбасшысы болған генерал М. А. Г. Османи. Ол ресми Бангладеш үкіметінің бұйрығымен қайтадан әрекетке кірістіріліп, тәуелсіздік алғаннан кейін 1972 жылы жарияланды. Ол 1972 жылдың 7 сәуірінде зейнетке шығып, барлық өкілеттіктер мен міндеттерін Бангладеш президентіне тапсырды.

Беларусь

Беларусь президенті – Беларусь Қарулы Күштерінің Бас қолбасшысы. Беларусь Бас қолбасшысының шеніне сай ресми киімі бар, оны президент ресми шараларда және әскери мәселелермен байланысты кезеңдерде киеді. Бас қолбасшының міндеттері Беларусь Конституциясының 28-бабында белгіленген, онда ол "Қарулы Күштердің жоғары құрамын тағайындау және қызметтен босату" құқығына ие.

Бельгия

Бельгия Конституциясының 167-бабы патшаны бас қолбасшы деп тағайындайды. Бірақ іс жүзінде Қорғаныс Бастығы Бельгия Қарулы Күштерінің басшысы және қолбасшысы болып табылады. Ол тікелей Қорғаныс министріне есеп береді және министрге кеңес беруге, қорғаныс саясатын жүзеге асыруға және ведомство басқаруға жауапты.

Босния және Герцеговина

Босния және Герцеговина Конституциясына сәйкес, Босния және Герцеговинаның ұжымдық президенті Босния және Герцеговина Қарулы Күштерінің Бас қолбасшысы болып табылады. Бейбіт уақытта Бас қолбасшы өзінің басқаруын қорғаныс министрі арқылы жүзеге асырады. Соғыс кезінде және қорғаныс министрі бұйрықтарды орындамаған жағдайларда, Бас қолбасшы Бірлескен штаб бастығы арқылы тікелей басқаруды жүзеге асырады.

Бразилия

1988 жылғы Бразилия Конституциясының 142-бабында Бразилия Қарулы Күштері Республика Президентінің жоғары бағынысында екендігі айтылған.

Бруней

Бруней сұлтаны – Бруней Корольдік қарулы күштерінің бас қолбасшысы.

Канада

Канаданың қарулы күштерінің бас қолбасшысының өкілеттігі Канада монархына тиесілі және Канаданың генерал-губернаторына тапсырылады, ол сондай-ақ бас қолбасшы атағын да қолданады. Осы лауазымда генерал-губернатор генерал/флаг-офицердің формасын тағуға құқылы, онда лауазымның белгісі және ерекше манжеттік белгісі шенін көрсетеді. Конституциялық дәстүр бойынша, қарулы күштерге қатысты монархтың артықшылықтары мен бас қолбасшы ретіндегі конституциялық өкілеттіктері премьер-министрдің және Кабинеттің қалған бөлігінің кеңесімен жүзеге асырылады, бұл үкіметтік министрлік Халық үйінің сенімін қамтамасыз етеді. Ұлттық қорғаныс заңына сәйкес, Ұлттық қорғаныс министрі ұлттық қорғаныс және Канада қарулы күштеріне қатысты барлық мәселелер бойынша Канада Парламенті алдында жауапты және есеп береді.

Қазақстан

Хорватия конституциясына сәйкес, Хорватия Республикасының президенті – Хорватия Республикасы Қарулы Күштерінің Бас қолбасшысы болып табылады. Алғашқыда бұл лауазым "Врховник" деп аталып, оның шені мен атауы болған. Бұл шенді бұрынғы президент Франьо Туджман атқарды және ол қайтыс болғаннан кейін жойылды. Бейбіт уақытта Бас қолбасшы өзінің басқаруын қорғаныс министрі арқылы жүзеге асырады. Соғыс кезінде және қорғаныс министрі бұйрықтарды орындамаған жағдайларда Бас қолбасшы Бас штаб бастығы арқылы тікелей басқаруды жүзеге асырады.

Чехия

1992 жылғы Конституцияға сәйкес, 63-баптың 1-тармағы (с) бойынша Чехия Республикасының Президенті Қарулы Күштердің Бас қолбасшысы болып табылады және 63-баптың 1-тармағы (f) бойынша генералдарды тағайындайды және шен беру арқылы жоғарылатады. Жоғарыда аталған шараларға қатысты шешімдер үшін Президентке 63-баптың 3-4-тармақтарына сәйкес Премьер-министрдің қолы қойылған тиіс, әйтпесе олар күшін жойтады. Премьер-министр осы Президент шешімдеріне қол қою құқығын басқа Министрлерге жүктете алады. Қарулы Күштерге қатысты саяси жауапкершілікті Үкімет мойнына алады, ол 67-бапта "атқарушы биліктің жоғарғы органы" ретінде белгіленген. 39 және 43-баптарға сәйкес Парламент Чехия Республикасының аумағынан тыс жерлерге Чехия әскери күштерін жіберуге келісім беруі керек. Қорғаныс министрлігі – Қарулы Күштерді бақылау саласындағы мемлекеттік басқарудың орталық органы. Бас штаб бастығы, Чехияның Бас қорғаныс басшысы осы күндізгі басқаруды жүзеге асырады.

Дания

Дания монархының әскери басшы ретіндегі орны дәстүрге терең тамырланған. 1953 жылғы Конституция монархты әскердің бас қолбасшысы деп тікелей белгілемесе де, 12-баптағы жалпы ереже және 19-баптың 2-тармағындағы нақты формулировкаға сәйкес, бұл аңғарылады: «Мемлекетке немесе Дания әскеріне қарулы шабуылдан қорғану мақсатында болмаса, Король Фолкетингтің келісімінсіз ешқандай шетелдік мемлекетке қарсы әскери күш қолданбауы тиіс. Король осы ережеге сәйкес қабылдаған кез келген шара дереу Фолкетингке ұсынылуға тиіс». Алайда, Дания Конституциясын оқығанда, осы контекстегі корольді Дания заңгерлері үкімет (Премьер-министр және басқа министрлерден тұратын) деп түсінетінін ескеру маңызды. Бұл 12, 13 және 14-баптардың логикалық салдары, олардың барлығы монархқа берілген өкілеттіктерді тек министрлер арқылы ғана жүзеге асыруға болатынын, ал олар барлық әрекеттерге жауапты екенін көрсетеді. Осылайша, Үкімет 12-бап және 19(2)-баптарда көзделген жоғары қолбасшылық биліктің иесі болып табылады. Данияның Қорғаныс заңы (Forsvarsloven) 9-бапта қорғаныс министрін Қорғаныс саласындағы жоғары жауапты орган (højeste ansvarlige myndighed for forsvaret) деп белгілейді. Министрдің бағынысында Қорғаныс басшысы тұрады, ол Қорғаныс қолбасшылығын басқаратын жоғары ранкті кәсіби әскери шенеунік, ол Армияға, Теңіз күштеріне, Әуе күштеріне және Қорғаныс министрлігіне тікелей бағынбайтын басқа да бөлімшелерге басшылық етеді.

Доминикан Республикасы

Конституцияның 128-бабы, ІІ бөлімі, IV тарауына сәйкес, президент – сыртқы саясаттың жетекшісі, азаматтық басқарудың және Қарулы Күштердің, Ұлттық полицияның және мемлекеттік қауіпсіздік органдарының барлығының Бас қолбасшысы болып табылады.

Мысыр

Мысырда Республика президенті Қарулы Күштердің Жоғарғы Бас қолбасшысы атағын салтанатты түрде иеленеді. Әдетте қорғаныс министрі болатын үкімет мүшесі, Мысыр Қарулы Күштерінің Бас қолбасшысы болып табылады. Соғыс жариялауға қабілетті жалғыз адам – президент. 2012-2013 жылдар аралығында президенттік қызметін қысқа мерзімге атқарған Мұхаммед Мурсиден басқа, барлық Мысыр президенттері бұрынғы әскери шенеуніктер болды. Йом Киппур соғысы кезінде президент соғысты жоспарлаудың барлық деңгейінде маңызды рөл атқарды және әскери штабтан тікелей командашыларға бұйрықтар беріп, іс жүзінде Қарулы Күштердің Жоғарғы Бас қолбасшысы болды, армия маршалы, әуе күштері мен әуе қорғанысы маршалы және теңіз күштері адмиралы қызметтерін атқарды.

Эсватини

Эсватини королі – Умбутфо Эсватини қорғаныс күштерінің бас қолбасшысы.

Эфиопия

Эфиопия Президенті – Эфиопия Қарулы Күштерінің Жоғарғы Бас қолбасшысы болып табылады, бұл жоғары әскери атақтар мен наградаларды табыстаумен шектелген рәсімдік қызмет. Эфиопия Премьер-министрі – Эфиопия Ұлттық қорғаныс күштерінің Бас қолбасшысы.

Франция

Францияда Республика Президенті Конституцияның 15-бабына сәйкес "Chef des Armées" (сөзбе-сөз "Әскерлердің бастығы") деп аталады; лауазым иесі әскери істердегі жоғарғы атқарушы билік болып табылады. 16-бап Президентке төтенше жағдайларда кең өкілеттіктер береді. Алайда, жартылай президенттік жүйенің ерекшелігіне байланысты, Премьер-Министр де 21-бап бойынша маңызды конституциялық өкілеттіктерге ие: "Ол ұлттық қорғаныс үшін жауапты болады" және "нормативтік актілер қабылдауға және азаматтық және әскери лауазымдарға тағайындау жасауға құқылы". Үндістан Конституциясының 53-бабына сәйкес, Республика Президенті. Президент заңға сәйкес жоғары бас қолбасшылықты жүзеге асырады. Бас қолбасшы ретінде Президент соғыс жариялауға құқылы, бірақ бұл Үндістан Парламентінің бекітуіне жатады. Бас қолбасшы қарулы күштердің әр түрінің басшыларын, сондай-ақ Қорғаныс министрінің кеңесімен Штабтар басшылары комитетінің төрағасын тағайындайды. Конституцияда Президент де-юре бас қолбасшы деп көрсетілсе де, атқарушы билікті де-факто Премьер-Министр және оның Министрлер Кеңесі жүзеге асырады. 1947 жылдың 15 тамызында әрбір әскери түр өз бас қолбасшысының басқаруына берілді. 1955 жылы үш әскери түр басшылары Армия штабының бастығы (генерал шені), Әскери-теңіз күштері штабының бастығы (вице-адмирал шені) және Әуе күштері штабының бастығы (әуе маршалы шені) болып қайта тағайындалды, ал Президент – жоғары бас қолбасшы болып сақталды. 1965 жылы Әуе күштері штабының бастығы әуе маршалы шеніне, ал 1968 жылы Әскери-теңіз күштері штабының бастығы адмирал шеніне көтерілді. 2020 жылдың 1 қаңтарынан бастап үш штаб бастығы жаңадан құрылған Қорғаныс штабының бастығына есеп береді.

Индонезия

Индонезия Конституциясының 10-бабына сәйкес, Индонезия президенті Индонезия Ұлттық Қарулы Күштеріне басшылық етеді. Қарулы Күштердің күнделікті қызметін Қарулы Күштердің Бас қолбасшысы жүзеге асырады, ол 4 жұлдызды офицер, ол генерал (құрлық әскері/теңіз жаяу әскері), адмирал (теңіз күштері) немесе әуе бас маршалы (әуе күштері) бола алады. Қарулы Күштердің Бас қолбасшысын президент әскери түрлердің бас штабтарынан (құрлық әскері, теңіз күштері немесе әуе күштері) белсенді офицерлерден тағайындайды және бұл тағайындау Өкілдер палатасының мақұлдауынан өтуі тиіс. Бас штабтың басшысы да президенттің жоғары әскери шенді офицерлерден тағайындауымен болады. Президент бас қолбасшы ретінде жоғары әскери шенді офицерлерді ауыстыру және қызметтік міндеттерді атқару кезеңінде оларды жоғарылату құқығына ие. Қорғаныс министрі президентке қорғаныс мәселелерінде көмек көрсетуге, әскери күш қолдану саясатын жасауға, қорғаныс бюджетін басқаруға және басқа да міндеттерді атқаруға жауапты. Конституцияның 11-бабына сәйкес, әскери күш қолдануға немесе соғыс жариялауға президенттің Өкілдер палатасынан мақұлдау алуы қажет. Қарулы Күштердің Бас қолбасшысы ұлттық қорғаныс саясатын әзірлеуде қорғаныс министріне ұсынымдар береді.

Иран

1979 жылға дейін Иранның бас қолбасшысы шах болды. Ислам Республикасы құрылғаннан кейін, Иран президенті бастапқыда осы қызметке тағайындалды, ал Аболхасан Бани Садр – бірінші бас қолбасшы. Бірақ Аболхасан Бани Садр 1981 жылғы 22 маусымда қызметтен алынды. Осы оқиғадан кейін Иран Ислам Республикасының Қарулы Күштерінің бас қолбасшысы лауазымы Иранның Жоғарғы көшбасшысына берілді.

Ирландия

Қорғаныс күштерінің жоғарғы қолбасшысы Ирландия Президенті болып табылады, бірақ іс жүзінде қорғаныс министрі Президенттің өкілі ретінде әрекет етеді және Ирландия Үкіметіне есеп береді. Қорғаныс министріне Қорғаныс департаментінің жұмысы бойынша Қорғаныс кеңесі кеңес береді. Қорғаныс күштері штаб бастығының, үш жұлдызды офицердің басшылығымен ұйымдастырылған және үш құрамдық бөлімге бөлінген: Армия, Теңіз күштері және Әуе корпусы.

Қырғызстан

Кения Конституциясының 131-бабы президентті Кения қорғаныс күштерінің бас қолбасшысы және Ұлттық қауіпсіздік кеңесінің төрағасы деп белгілейді. Бұл лауазым үшін белгілі бір шен бар. Президент бас штаб бастығын, яғни Кения қорғаныс күштерінің бастығын тағайындайды, ол президентке және Ұлттық қауіпсіздік кеңесіне басты әскери кеңесші болып табылады. Кения қорғаныс күштерінің бастығы Кения қарулы күштерінің бір тармағынан – Кения армиясынан, Кения теңіз күшінен немесе Кения әуе күшінен тағайындалады.

Латвия

Латвия Конституциясының 42-бабына сәйкес, Латвия Президенті Латвия Ұлттық Қарулы Күштерінің Бас қолбасшысы болып табылады. Президент соғыс уақытында Бас әскери қолбасшыны тағайындауға құқылы.

Мексика

Конституцияның 89-бабының VI бөлімінде Мексика Біріккен Штаттарының Президенті "заңға сәйкес ұлттық қауіпсіздікті сақтауға және Федерацияның ішкі қауіпсіздігі мен сыртқы қорғанысы үшін толық және тұрақты Қарулы Күштерді, яғни Армияны, Әскери-теңіз күштерін және Әуе күштерін қолдануға" міндетті деп көрсетілген. Мексика Армиясы мен Әуе Күштерінің Органикалық заңы және Мексика Әскери-теңіз күштерінің Органикалық заңы Республика Президентінің "Қарулы Күштердің Жоғарғы Бас қолбасшысы" екенін нақты айтады. Президент лауазымы бойынша Мексиканың жалғыз бес жұлдызды генералы болып табылады. Конституция сонымен қатар Президентке Әскери-теңіз күштері мен Ұлттық қорғаныс министрлерін тағайындау және қызметтен босату құқығын береді.

Жаңа Зеландия

Жаңа Зеландияның генерал-губернаторы Жаңа Зеландияның бас қолбасшысы болып табылады және конституциялық тұрғыдан Жаңа Зеландияның қорғаныс мәселелері бойынша жоғарғы билікке ие. Бірақ іс жүзінде бас қолбасшы лауазымы рәсімдік сипатта болып табылады, генерал-губернатор негізінен «Жаңа Зеландия Қорғаныс күштерінің демеушісі» рөлін атқарады. Генерал-губернатор бас қолбасшы ретіндегі өкілеттіктерін қорғаныс министрінің немесе Жаңа Зеландия үкіметінің басқа министрлерінің кеңесімен жүзеге асырады. 1983 жылғы Letter Patents генерал-губернатор және бас қолбасшының қызметтерін біріктіріп, «Генерал-губернатор және бас қолбасшы» деген біртұтас атау берді. Генерал-губернатордың қызметі 1990 жылғы Қорғаныс заңында заңмен анықталған. 1990 жылғы Қорғаныс заңының 5 және 6-тармақтары генерал-губернатордың қарулы күштерді құру және сақтау туралы өкілеттіктерін көрсетеді. 1972 жылғы 20 наурыздағы әскери реформалар барысында «армия бас штабының басшысы» термині «Әскери штабтың бастығы» деп өзгертілді. Штаб бастығы – төрт жұлдызды офицер, оның қызмет мерзімі 3 жылды құрайды, бірақ ол бір рет ұзартылуы немесе жаңаруы мүмкін. 1973 жылғы конституциядан кейін Армия/Әуе/Теңіз күштері штабының бастығын Пәкістан Премьер-Министрі таңдайды және Пәкістан Президенті оны Пәкістан Қарулы Күштерінің бас қолбасшысы етіп тағайындайды. Осылайша, Пәкістан Президенті – бас қолбасшы.

Филиппин

Филиппин президенті мемлекет басшысы және үкімет басшысы есебінде танылады, сондай-ақ 1987 жылғы Конституцияның VII бабының 18-тарауына сәйкес Қарулы Күштердің Бас қолбасшысы болып табылады.

Польша

Польшада Президент Польша Қарулы Күштерінің Бас қолбасшысы болып табылады. Алайда, Конституцияның 134-бабы 4-тармағында былай делінген: Республика Президенті соғыс кезінде Премьер-Министрдің ұсынысы бойынша Қарулы Күштердің Бас қолбасшысын тағайындайды. Ол сондай-ақ осы тәртіп бойынша Қарулы Күштердің Бас қолбасшысын қызметтен босатуға құқылы. Қарулы Күштердің Бас қолбасшысының өкілеттіктері, сондай-ақ оның Польша Республикасының конституциялық органдарына бағыныстылығының қағидалары заңмен анықталады. Соғыс аралық кезеңде Қарулы Күштердің Бас инспекторы соғыс уақытында Бас қолбасшы (Қарулы Күштердің Жоғарғы Бас қолбасшысы) болып тағайындалған. Бірақ соғыс аяқталғаннан кейін бұл лауазым жойылды, демек Польша ресми түрде соғысқа қатысса, Польша Қарулы Күштерінің Бас штабының бастығы Жоғарғы Бас қолбасшы болып тағайындалуы мүмкін.

Португалия

Португалия Республикасының президенті – Қарулы күштердің конституциялық Жоғарғы Бас қолбасшысы (португал тілінде: Comandante Supremo das Forças Armadas). Дегенмен, операциялық басқару Қарулы күштердің Бас штабының бастығына жүктеледі. Португал әскери терминологиясында "Бас қолбасшы" (португалша: comandante em chefe немесе жай ғана comandante chefe) термині – операциялар аймағындағы барлық құрлық, теңіз және әуе күштерінің біріктірілген әскери қолбасшысын білдіреді.

Ресей

Ресей Федерациясының Конституциясына сәйкес (4-тарау, 87-бап, 1-бөлім) президент Қарулы Күштердің Жоғарғы Бас қолбасшысы болып табылады. Президент әскери доктринаны бекітіп, қорғаныс министрін және Бас штаб бастығын, сондай-ақ Бас штабтың басқа да мүшелерін тағайындайды. Ресей Қарулы Күштері үш түрге бөлінеді: Ресей Құрлық әскерлері, Ресей Әскери-теңіз күштері және Ресей Әуе-ғарыш күштері. Бұдан өзге, екі тәуелсіз әскер түрі бар: Стратегиялық зымыран әскерлері және Ресей әуе десанттық күштері. Әуе қорғанысы әскерлері, бұрынғы Кеңес Одағының Әуе қорғанысы күштері, 1998 жылдан бері Әуе күштері құрамына бағынышты.

Руанда

Руанда Конституциясына сәйкес, Руанда Президенті Руанда Қорғаныс күштерінің Бас қолбасшысы болып табылады.

Сауд Арабиясы

Сауд Арабиясының негізгі заңының 60-бабында: "Патша барлық әскери күштердің бас қолбасшысы болып табылады. Ол заңға сәйкес офицерлерді тағайындайды және олардың қызметін тоқтатуға құқылы". 61-бапта былай делінген: "Патша төтенше жағдай, жалпы жұмылдыру және соғыс жариялайды, ал заң осыған қатысты ережелерді белгілейді". Ал 62-бапта: "Егер Патшалықтың қауіпсіздігіне немесе оның аумақтық тұтастығына, немесе халқының қауіпсіздігіне және мүдделеріне қауіп туса, немесе мемлекеттік органдардың жұмысына кедергі келтірілсе, Патша осы қауіпті жою үшін шұғыл шаралар қабылдай алады. Егер Патша осы шараларды сақтап қалу қажет деп шешсе, ол осы мақсатта қажетті регламенттерді бекіте алады".

Сербия

Заңға сәйкес, Сербия Президенті Қарулы Күштердің Бас қолбасшысы болып табылады және әскерге басшылық етеді. Ол Сербия Армиясы офицерлерін тағайындайды, шен береді және қызметтен босатады.

Словения

Словенияда бас қолбасшы ресми түрде Словения президенті болып табылады. Бейбіт кезеңде бас қолбасшы міндетін әдетте қорғаныс министрі орындайды.

Оңтүстік Африка

Оңтүстік Африка Республикасы Конституциясының 11-тарауының 202(1) тармағында белгіленгендей, Оңтүстік Африка Республикасының Президенті Оңтүстік Африка Ұлттық қорғаныс күштерінің Бас қолбасшысы болып табылады. Конституция осы өкілеттікті қашан және қалай пайдалануға болатынына шарттар қояды және Оңтүстік Африка Парламентіне үнемі есеп беруді міндеттейді.

Оңтүстік Корея

Корея Республикасының Конституциясына сәйкес, Бас қолбасшы және барлық әскери мәселелер бойынша жоғары билік Оңтүстік Корея Президентіне жүктеледі.

Шри-Ланка

Мемлекет басшысы ретінде Шри-Ланка президенті әскери күштердің номиналды бас қолбасшысы болып табылады. Ұлттық қауіпсіздік кеңесі, президенттің төрағалығымен, елдің қорғаныс саясатын қалыптастыру және іске асырумен айналысады. Әскери штабтың жоғарғы деңгейі – Қорғаныс министрлігі. 1978 жылдан бастап, сирек жағдайларды есептемегенде, президент қорғаныс портфелін өзінде сақтап, сол арқылы қорғаныс министрі болды. Осы кезеңдерде министрлік пен қарулы күштерді мемлекеттік министр, қорғаныс орынбасары және соңғы кезде Қорғаныс министрлігінің тұрақты хатшысы басқарды. 1978 жылға дейін премьер-министр қорғаныс және сыртқы істер министрінің портфелін ұстады, оған қорғаныс және сыртқы істер жөніндегі парламенттік хатшы көмектесті. Қарулы күштерді басқару жауапкершілігі Қорғаныс министрлігінде, ал бірлескен операцияларды жоспарлау және орындау – Бірлескен операциялар басқармасының (JOC) құзыретінде. JOC-ті қорғаныс штабының бастығы басқарады, ол Қарулы күштердегі жоғарғы лауазымды офицер болып табылады және бұл лауазымды әуе маршалы, адмирал немесе генерал атқара алады. Әрбір күштің өз кәсіби басшылары бар: Армия қолбасшысы, Теңіз күштері қолбасшысы және Әуе күштері қолбасшысы, олар өздерінің кең өкілеттіктеріне ие.

Суринам

Суринамда конституция президентке "қарулы күштер мен олардың барлық құрамына жоғары билік" береді.

Тайвань

Қытай Республикасы Конституциясында көзделгендей, президент сонымен қатар Тайвань Қарулы Күштерінің Бас қолбасшысы болып табылады.

Тайланд

"Таиланд қарулы күштерінің басшысы" (จอมทัพไทย; ) – Таиланд монархына жүктелген лауазым, ол егемендік және мемлекет басшысы ретінде Тайландтың қарулы күштерінің бас қолбасшысы болып табылады.

Түркия

Түркия Президенті Түркияның Ұлы Ұлттық Ассамблеясының атынан Түркия Қарулы Күштерінің Жоғарғы Бас Қолбасшылығын өкілдік етуге, Түркия Қарулы Күштерін жұмылдыру туралы шешім қабылдауға, Бас штаб бастығын тағайындауға, Ұлттық қауіпсіздік кеңесін шақыруға, оған төрағалық етуге, әскери жағдай немесе төтенше жағдай жариялауға, сондай-ақ оның төрағалығымен өткен Министрлер Кеңесінің шешімімен заң күшіне ие жарлықтар шығаруға конституциялық құқық берілген. Бұл мәселелердің барлығы Түркия Конституциясында нақты көрсетілгендіктен, елдің бас қолбасшысы ретінде Түркия Республикасының Президентіне атқару билігі беріледі.

Украина

Украина Қарулы Күштерінің Бас қолбасшысы – ең жоғары әскери шенді офицер (яғни қорғаныс министрі), ал Украина Президенті – конституциялық билік тірегі.

Ұлыбритания

Британ монархы "Британ қарулы күштерінің басшысы" және "Британ қарулы күштерінің бас қолбасшысы" деп аталады. Премьер-министр (Кабинеттің қолдауымен әрекет етеді) қарулы күштерді пайдалану туралы маңызды шешімдер қабылдайды. Дегенмен, король әскерилерде рәміздік "жоғары билікке" ие болып қалады, офицерлер мен әскери қызметшілер тек монархқа адалдық серт береді. Бұл термин сонымен қатар әскери билік аймағының (кейде колонияның (қазір Британдық теңіз аймақтары деп аталады) губернаторының азаматтық лауазымымен біріктірілетін) әскери қолбасшысы үшін де, Корольдік теңіз күштерінің станциясының бас қолбасшысы үшін де қолданылады, мысалы Солтүстік Америка және Батыс Үндістан станциясы.

Америка Құрама Штаттары

Конституцияның II бабы, 2-бөлімі, 1-тармағына сәйкес, АҚШ Президенті "АҚШ армиясы мен теңіз күштерінің, сондай-ақ штаттардың милициясының Бас қолбасшысы болып табылады, олар АҚШ-тың нақты қызметіне шақырылған кезде". АҚШ-та 45 президент болды, бірақ 47 Бас қолбасшы болды. Бұл себебі 3 президент міндетін атқарушы (Джордж Буш ақырында президент болды), және 25-ші түзетуге сәйкес, вице-президентке АҚШ Президентінің өкілеттіктері беріледі. 1947 жылғы Ұлттық қауіпсіздік заңынан бері бұл АҚШ Қарулы күштерінің барлығын қамтиды деп түсініледі. АҚШ-тың әскери шендері британдық әскери дәстүрлерге негізделген, президенттің жоғары билігі бар, бірақ шені жоқ, ол азаматтық мәртебесін сақтайды. Конституция Президентке Бас қолбасшы ретінде қандай дәрежеде билік береді деген мәселе тарих бойында көптеген пікірталастарға себеп болды, Конгресс әр түрлі уақытта Президентке кең өкілеттік берді, ал кейде осы өкілеттікті шектеуге тырысты.

Өзбекстан

Өзбекстан президенті Өзбекстан Конституциясына сәйкес Өзбекстан Қарулы Күштерінің Жоғарғы Бас қолбасшысы болып табылады. Осы қызметінде президент соғыс немесе әскери жағдай жариялау, жоғары лауазымды тұлғаларды тағайындау және қарулы күштерді дамыту туралы шешімдер қабылдайды. Республикаға шабуыл жасалған жағдайда, президент соғыс жағдайын жариялайды және 72 сағат ішінде Олий Мажлиске іс-қимыл жоспары бар қаулы ұсынады. Егер ел соғыс жағдайында болса, қорғаныс министрі ресми түрде қарулы күштердің бас қолбасшысының орынбасары болып тағайындалады, ол президентке ұлттық қауіпсіздік мәселелерінде күнделікті жұмыста және шешім қабылдауда көмектеседі.

Венесуэла

Венесуэла конституциясына сәйкес, президент – Қарулы күштердің Бас қолбасшысы. Венесуэланың конституциялық талаптарына сәйкес, Венесуэла президенті әрқашан әскери жоғарғы қолбасшы лауазымын атқарып келді. Алайда, 2008 жылы бекітілген жаңа заң бойынша, "comandante en jefe" шені – атқарушы билікке ғана емес, сонымен қатар президент қызметке кірген кезде берілетін толық әскери шен болып табылады. Қызметке кірген кезде оған қылыш, эпаулет, иық түйіні, иық тақтасы, жең белгісі және президент ретінде өкілеттіктерді орындаған кезде әскери шараларда қолданылатын толық әскери форма беріледі. Иық белгісі кубалық тәжірибеге ұқсас, бірақ неміс үлгісіндегі офицерлік шен белгісінен алынған.

Вьетнам

Қарулы күштердің бас қолбасшысы – Вьетнам президенті, ол Ұлттық қорғаныс және қауіпсіздік кеңесінің төрағасы ретіндегі лауазымы арқылы осы қызметті атқарады. Бұл лауазым формалды болғанымен, нақты билік Вьетнам Коммунистік партиясының Орталық әскери комиссиясына жүктеледі. Орталық әскери комиссияның хатшысы (әдетте Вьетнам Коммунистік партиясының бас хатшысы) де-факто бас қолбасшы болып табылады. Қорғаныс министрі Қорғаныс министрлігінің және Вьетнам Халық Армиясының операцияларын қадағалайды. Ол сондай-ақ Бас штаб және Жалпы логистика департаменті сияқты мекемелерді де қадағалайды. Дегенмен, әскери саясатты Вьетнам Коммунистік партиясының Орталық әскери комиссиясы анықтайды.

Швейцария

Әскери биліктің жоғары құқығы Швейцарияның Федералды Кеңесіне тиесілі, ол – Швейцарияның коллегиалды мемлекет басшысы. Бұрынғы сөйлемге қарамастан, Конституция бойынша Федералды Кеңес тек оперативтік жағдайда үш апталық мерзімге ең көп дегенде 4000 сарбазға қолбасшылық ете алады. Оған төрт жұлдыз беріледі. Осылайша, Генерал Федералды Кеңес сияқты демократиялық заңдылыққа ие болу үшін Федералды жиналыс тарапынан сайланады. Федералды жиналыс Генералды қызметтен босату құқығын өзінде сақтайды, бірақ Генерал Федералды Кеңестің демобилизациялау мүмкіндігі арқасында оған бағынышты болып қалады, соның салдарынан Генерал лауазымы қажетсіз болады.